గోల్కొండ సుల్తానేట్

గోల్కొండ సుల్తానేట్
قطب شاهیان‬
గోల్కొండ సుల్తానేట్ قطب شاهیان‬
1518–1687
రాజధాని	గోల్కొండ (1518–1591) ; హైదరాబాదు (1591–1687)
Common languages	పర్షియన్ (అధికారికం); తెలుగు (1600 తర్వాత అధికారికం); దక్కనీ ఉర్దూ
Religion	రాష్ట్ర మతం:; షియా ఇస్లాం ఇతర మతాలు:; దక్షిణాసియాలోని ఇతర మతాలు
ప్రభుత్వం	రాచరికం
సుల్తాన్
• 1518–1543	సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్
• 1543–1550	జంషీద్ కులీ కుతుబ్ షా
• 1550–1550	సుభాన్ కులీ కుతుబ్ షా
• 1550–1580	ఇబ్రహీం కులీ కుతుబ్ షా
• 1580–1612	ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా
• 1612–1626	సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా
• 1626–1672	అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా
• 1672–1687	అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా
History
• Established	7 డిసెంబర్ 1518
• Disestablished	22 సెప్టెంబర్ 1687
ద్రవ్యం	మోహూర్, టంకా
Preceded by	Succeeded by
	బహమనీ సామ్రాజ్యం
	గజపతి సామ్రాజ్యం
	విజయనగర సామ్రాజ్యం
హైదరాబాద్ సుబా
Today part of	భారతదేశం

గోల్కొండ సుల్తానేట్ (Persian: سلطان‌نشین گلکنده‬; Urdu: سلطنت گولکنڈه‬) అనేది దక్షిణ భారతదేశంలోని ప్రారంభ ఆధునిక రాజ్యం. దీనిని పర్షియన్ సమాజానికి చెందిన^[8] షియా ఇస్లాం అనుసరించే తుర్కమన్‌ మూలాలకు చెందిన కుతుబ్ షాహీ వంశం^[a] పాలించింది.^[9]^[10] బహమనీ సుల్తానేట్ క్షీణించిన తరువాత, గోల్కొండ సుల్తానేట్ 1518 లో ఐదు దక్కన్ సుల్తానేట్లలో ఒకటిగా కులీ కుతుబ్ షా చేత స్థాపించబడింది.^[11]

ఈ రాజ్యం నేటి భారతీయ రాష్ట్రాలైన కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా, తెలంగాణలోని భాగాలను కవర్ చేసింది.^[12] పదహారవ శతాబ్దంలో పశ్చిమ, వాయవ్య దిశలలో సరిహద్దులను పంచుకున్న ఆదిల్ షాహీలు, నిజాం షాహీలతో గోల్కొండ సుల్తానేట్ నిరంతరం ఘర్షణ పడేది.^[13] 1636 లో, మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ మొఘల్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించేలా కుతుబ్ షాహీలను బలవంతం చేశాడు, కాలానుగుణంగా కప్పం చెల్లించేలా చేశాడు. 1687 లో, ఏడవ సుల్తాన్ అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా పాలనలో, మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు అబుల్ హసన్‌ను అరెస్టు చేసి అతని జీవితాంతం దౌలతాబాద్ కోటలో ఖైదు చేసినప్పుడు ఈ రాజవంశం ముగింపుకు వచ్చింది. గోల్కొండను మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేశారు.^[14]^[15]^[13]

కుతుబ్ షాహీలు పర్షియన్ షియా సంస్కృతిని పోషించేవారు.^[15]^[16] దాని మొదటి 90 సంవత్సరాలలో (సుమారు 1518 - 1600) గోల్కొండ సుల్తానేట్ అధికారిక, న్యాయస్థాన భాష పర్షియన్. అయితే, 17 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, తెలుగు భాష పర్షియన్ భాష స్థాయికి ఎదిగింది, కుతుబ్ షాహీల పాలన ముగిసే సమయానికి, అధికారిక పత్రాలలో అప్పుడప్పుడు పర్షియన్ ఉపయోగించబడేది, అయితే తెలుగు ప్రాథమిక న్యాయస్థాన భాషగా ఉండేది. ఇండాలజిస్ట్ రిచర్డ్ ఈటన్ ప్రకారం, కుతుబ్ షాహీలు తెలుగును స్వీకరించినప్పుడు, వారు తమ రాజ్యాన్ని తెలుగు మాట్లాడే రాష్ట్రంగా చూడటం ప్రారంభించారు, సుల్తానేట్ ఉన్నతవర్గాలు తమ పాలకులను "తెలుగు సుల్తానులు" గా భావించారు.^[17]

చరిత్ర

ఈ రాజవంశ స్థాపకుడు సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ (సుల్తాన్ కులీ ఖవాస్ ఖాన్ హమ్దానీ) ఇరాన్‌లోని హమదాన్‌లో జన్మించాడు. అతను కారా కోయున్లూకి చెందిన ఒక తుర్క్‌మెన్ ముస్లిం తెగకు చెందినవాడు, కాబట్టి కారా యూసుఫ్ వారసుడు.^[18]^[19] 16 వ శతాబ్దంలో, అతను తన మేనమామ అల్లా-కులీ, తన బంధువులు, స్నేహితులు కొందరితో కలిసి ఢిల్లీకి వలస వెళ్ళాడు. తరువాత అతను దక్షిణాన దక్కన్ పీఠభూమికి వలస వెళ్లి దక్కనీ ముస్లిం జాతికి చెందిన బహమనీ సుల్తాన్, మహమూద్ షా బహమనీ II కి సేవ చేశాడు.^[20]^[21] బహమనీ సుల్తానేట్ ఐదు దక్కన్ సుల్తానేట్లుగా విడిపోయిన తరువాత అతను గోల్కొండ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించాడు.^[21] అతను కుతుబ్ షా అనే బిరుదును తీసుకున్నాడు, గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు. సుల్తానేట్ నియంత్రణను చేపట్టిన తన కుమారుడు జంషీద్ ద్వారా 1543 లో అతను హత్య చేయబడ్డాడు.^[21] జంషీద్ 1550 లో క్యాన్సర్‌తో మరణించాడు.^[22] జంషీద్ కుమారుడు సుభాన్ కులీ కుతుబ్ షా ఒక సంవత్సరం పాలించాడు, ఆ సమయంలో ప్రభువులు తిరిగి వచ్చి ఇబ్రహీం కులీ కుతుబ్ షాను సుల్తాన్‌గా నియమించారు.^[22]

గోల్కొండ, చార్మినార్ నిర్మాణంతో, తరువాత హైదరాబాద్, సుల్తానేట్‌కు రాజధానులుగా పనిచేశాయి.^[21] ఈ రెండు నగరాలను కుతుబ్ షాహీ సుల్తానులు అలంకరించారు. ఔరంగజేబు తన దక్కన్ పోరాటాలలో 1687 లో గోల్కొండ ముట్టడిని పూర్తి చేసి గోల్కొండ సుల్తానేట్‌ను జయించే వరకు ఈ రాజవంశం 171 సంవత్సరాలు గోల్కొండను పరిపాలించింది.^[23] సుల్తానేట్ చివరి పాలకుడు అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా దౌలతాబాద్ కోటలో ఖైదు చేయబడ్డాడు. గోల్కొండ సుల్తానేట్ భూభాగం మొఘల్ సామ్రాజ్య ప్రావిన్స్‌గా, హైదరాబాద్ సుబాగా మార్చబడింది.^[24]^[25]

ఆర్థిక వ్యవస్థ

గోల్కొండ సుల్తానేట్ దాని సంపదకు ప్రసిద్ధి చెందింది. దీని ప్రధాన ఆదాయ వనరు భూమి పన్ను అయినప్పటికీ,^[26] రాజ్యం లోని దక్షిణ జిల్లాల గనుల నుండి వజ్రాల ఉత్పత్తిపై గుత్తాధిపత్యం నుండి సుల్తానేట్ గొప్పగా లాభపడింది. సుల్తానేట్ కృష్ణ, గోదావరి డెల్టాలపై కూడా నియంత్రణను కలిగి ఉంది. ఈ ప్రాంతంలోని గ్రామాలలో చేతిపనుల ఉత్పత్తికి ప్రాప్యతను ఇచ్చింది, ఇక్కడ వస్త్రాలు వంటి వస్తువులు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. మచిలీపట్నం పట్టణం వజ్రాలు, వస్త్రాల ఎగుమతికి గోల్కొండ సుల్తానేట్ ప్రధాన ఓడరేవుగా పనిచేసింది. రాజ్యం 1620, 1630 లలో దాని ఆర్థిక శ్రేయస్సు గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది.^[27]^[28]

వజ్రాలు

గోల్కొండ సుల్తానేట్ దాని వజ్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది, వీటిని గోల్కొండ వజ్రాలు అని పిలుస్తారు. కుతుబ్ షాహీ రాజవంశం అధికారంలోకి రాకముందే ఈ వజ్రాలకు చాలా డిమాండ్ ఉండేది. వారు యూరోపియన్ వ్యాపారుల ద్వారా ఈ డిమాండ్‌ను సరఫరా చేయడం కొనసాగించారు.^[29] గనుల నుండి (ముఖ్యంగా ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు జిల్లాలోని కొల్లూరు గని) వజ్రాలను కత్తిరించడానికి, పాలిష్ చేయడానికి, మూల్యాంకనం చేయడానికి, విక్రయించడానికి హైదరాబాద్ నగరానికి రవాణా చేసేవారు. గోల్కొండ ఒక వజ్రాల వాణిజ్య కేంద్రంగా స్థిరపడింది, 19 వ శతాబ్దం చివరి వరకు, ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ, అతిపెద్ద వజ్రాలకు గోల్కొండ మార్కెట్ ప్రధాన వనరుగా ఉండేది.^[30]

పత్తి-నేతకళ

పదిహేడవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, దక్కన్ ప్రాంతంలో బలమైన పత్తి నేత పరిశ్రమ ఉండేది. దేశీయ, ఎగుమతి వినియోగం కోసం పెద్ద మొత్తంలో పత్తి వస్త్రాన్ని ఉత్పత్తి చేసేవారు. మస్లిన్, కాలికోలతో చేసిన అధిక నాణ్యత గల సాదా, నమూనా వస్త్రాన్ని ఉత్పత్తి చేసేవారు. సాదా వస్త్రం తెలుపు లేదా గోధుమ రంగులో, బ్లీచ్ చేసిన లేదా రంగులద్దిన రకాల్లో లభించేది. ఈ వస్త్రాన్ని పర్షియా, యూరోపియన్ దేశాలకు ఎగుమతి చేసేవారు. నమూనా వస్త్రం నీలం రంగు కోసం ఇండిగో, ఎరుపు రంగు ముద్రల కోసం చాయ్ రూట్, కూరగాయల పసుపు రంగుతో స్వదేశీగా తయారు చేసిన ముద్రల నుండి తయారు చేయబడింది. నమూనా వస్త్ర ఎగుమతులు ప్రధానంగా జావా, సుమత్రా, ఇతర తూర్పు దేశాలకు జరిగేవి.^[31] గోల్కొండకు ఆయుత్యా సియామ్‌తో బలమైన వాణిజ్య సంబంధం ఉండేది.^[32]

సంస్కృతి

కుతుబ్ షాహీలు పర్షియన్ షియా సంస్కృతిని పోషించేవారు.^[15]^[16] వారి మొదటి 90 సంవత్సరాల పాలనలో (సుమారు 1518 - 1600), వారు పర్షియన్ సంస్కృతిని ప్రోత్సహించారు. వారి అధికారిక శాసనాలు, న్యాయస్థాన భాష పర్షియన్‌లో మాత్రమే ఉండేవి.^[17] కులీ కుతుబ్ ముల్క్ ఆస్థానం పర్షియన్ సంస్కృతి, సాహిత్యానికి స్వర్గధామంగా మారింది.^[13] 17 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా (1580-1612) తో ఒక మార్పు ప్రారంభమైంది. అతను తెలుగు భాష, సంస్కృతిని కూడా పోషించడం ప్రారంభించాడు. శాసనాలు పర్షియన్, తెలుగు రెండింటిలోనూ జారీ చేయబడ్డాయి. రాజవంశం ముగిసే సమయానికి, ఇవి ప్రధానంగా పర్షియన్‌లో సారాంశంతో తెలుగులో ఉండేవి. వారు తెలుగును స్వీకరించినప్పుడు, వారు తమ భూభాగాన్ని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతంగా చూశారు, వారి ఉన్నతవర్గాలు పాలకులను "తెలుగు సుల్తానులు" గా పరిగణించారని ఇండాలజిస్ట్ రిచర్డ్ ఈటన్ పేర్కొన్నారు.^[17]^[33]

సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా (1580-1612) దక్కనీ ఉర్దూ, పర్షియన్, తెలుగు భాషలలో పద్యాలు రాశాడు.^[16] తదనంతర కవులు, రచయితలు ఉర్దూలో రాశారు, పర్షియన్, హిందీ, తెలుగు భాషల నుండి పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు.^[16] 1634 లో అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా పాలనా కాలంలో, కొక్కోకా రాసిన ప్రేమ, లైంగిక సంబంధిత ప్రాచీన సంస్కృత గ్రంథం రతి రహస్యం పర్షియన్ భాషలోకి అనువదించబడింది, దానికి లజ్జత్-ఉన్-నిసా (స్త్రీ రుచులు) అని పేరు పెట్టారు.^[34]

వాస్తుశిల్పం

కుతుబ్ షాహీ వాస్తుశిల్పం ఇండో-ఇస్లామిక్, భారతీయ, పర్షియన్ వాస్తుశిల్ప శైలుల కలయిక.^[35] వారి శైలి ఇతర దక్కన్ సుల్తానేట్ల మాదిరిగానే ఉండేది. కుతుబ్ షాహీ పాలకులు చార్మినార్‌ను నిర్మించారు.^[16]

కుతుబ్ షాహీ ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పానికి కొన్ని ఉదాహరణలు గోల్కొండ కోట, కుతుబ్ షాహీ సమాధులు, చార్మినార్, చార్ కమాన్, మక్కా మసీదు, ఖైరతాబాద్ మసీదు, హయత్ బక్షీ మసీదు, తారామతి బారాదరి, తోలి మసీదు.^[35]^[36]

సమాధులు

కుతుబ్ షాహీ సుల్తానుల సమాధులు గోల్కొండ వెలుపలి గోడకు ఉత్తరాన సుమారు ఒక కిలోమీటరు దూరంలో ఉన్నాయి. ఈ నిర్మాణాలు అందంగా చెక్కబడిన రాతితో తయారు చేయబడ్డాయి, చుట్టూ తోటలతో అలంకరించబడ్డాయి. ఇవి ప్రజల సందర్శనకు తెరచి ఉంటాయి, చాలా మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తాయి.^[36]

పరిపాలన

కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం అత్యంత కేంద్రీకృత రాష్ట్రం. సుల్తాన్ సంపూర్ణ కార్యనిర్వాహక, న్యాయ, సైనిక అధికారాలను అనుభవించాడు. అతను దూరంగా ఉన్నప్పుడు, ఒక రాజప్రతినిధి రాజు తరపున పరిపాలన సాగించాడు. పీష్వా (ప్రధానమంత్రి) సుల్తానేట్ అత్యున్నత అధికారి. ఆయనకు మీర్ జుమ్లా (ఆర్థిక మంత్రి), కొత్వాల్ (పోలీస్ కమీషనర్), ఖజానాదార్ (కోశాధికారి) తో సహా పలువురు మంత్రులు సహాయం చేశారు.^{[మూలాలు అవసరం]}

వారి పాలనలో ఎక్కువ కాలం, కుతుబ్ షాహీ సుల్తానేట్ జాగీర్ల వ్యవస్థను కలిగి ఉంది, వారు సైన్యాన్ని అందించడంతో పాటు పన్నులు కూడా వసూలు చేసేవారు. వారు పన్నులలో కొంత భాగాన్ని ఉంచుకుని, మిగిలిన దానిని సుల్తాన్‌కు ఇవ్వడానికి అనుమతించబడ్డారు. పన్ను వసూలు వేలం పొలాల ద్వారా జరిగేది, అత్యధిక వేలం పాడిన వ్యక్తికి గవర్నర్‌షిప్ దక్కేది. గవర్నర్లు విలాసవంతమైన జీవనశైలిని అనుభవించినప్పటికీ, డిఫాల్ట్ కోసం వారు తీవ్రమైన శిక్షలను భరించవలసి వచ్చేది, ఫలితంగా, వారు ప్రజల పట్ల కఠినంగా ఉండేవారు.^[31] తానా షా - చివరి సుల్తాన్, పన్నుల వసూలు బాధ్యత వహించే తన బ్రాహ్మణ మంత్రుల సలహాతో, ఒక సంస్కరణను ప్రవేశపెట్టాడు. దీని ద్వారా ఒక ప్రాంతానికి పౌర నిపుణుల ద్వారా అన్ని పన్నులు వసూలు చేయబడ్డాయి. సైనికులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, ఆస్థాన అధికారులు, ముస్లిం ప్రముఖులందరికీ సుల్తాన్ ఖజానా నుండి భత్యాలు చెల్లించేవారు. ఈ సంస్కరణలు ఆదాయంలో భారీ పెరుగుదలను తెచ్చాయి.

మోర్లాండ్ ప్రకారం, మునుపటి వ్యవస్థలో, పర్షియన్ మూలం ఉన్న ముస్లింలకు అత్యధిక జీతం చెల్లించేవారు, తరువాత ఇతర భారతీయ ముస్లింలకు. 17 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, పర్షియన్ మూలం ఉన్న ముస్లింలు నెలకు 4-5% అధిక వడ్డీకి (వడ్డీ వ్యాపారం) డబ్బు అప్పుగా ఇచ్చి ధనవంతులు అయ్యారు, ఇది హిందువులను ఎంతో నిరాశకు గురిచేసింది.^[31]

సుల్తానేట్‌లో 66 కోటలు ఉండేవి, ప్రతి కోటను ఒక నాయక పరిపాలించేవాడు.^[37] 17 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ చాలా మంది హిందూ నాయకులను నియమించుకున్నాడు. క్రుయిట్జర్ ప్రకారం, వీరు ప్రధానంగా బ్రాహ్మణులు. మరొక కథనం ప్రకారం, వీరు ప్రధానంగా కమ్మ, వెలమ, కాపు, రాజు యోధుల కులాల నుండి వచ్చారు.^[38] వారు పౌర రెవెన్యూ అధికారులుగా పనిచేశారు. 1687 లో మొఘలులు కుతుబ్ షాహీ రాజవంశాన్ని తొలగించిన తరువాత, ఈ హిందూ నాయకులను కూడా తొలగించి వారి స్థానంలో ముస్లిం సైనిక కమాండర్లను నియమించారు.^[39]^[38]^[40]

పరిపాలనా విభాగాలు

1670 లో సుల్తానేట్ 21 సర్కారులను (ప్రావిన్సులు) కలిగి ఉంది, ఇవి 355 పరగణాలుగా (జిల్లాలు) విభజించబడ్డాయి.^[41]^[42]


క్ర.సం.	సర్కార్ పేరు	పరగణాల సంఖ్య
1	మహమ్మద్‌నగర్ (గోల్కొండ)	22
2	మెదక్	16
3	మెలంగూర్	3
4	ఎలగందల్	21
5	వరంగల్	16
6	ఖమ్మంమెట్	11
7	దేవరకొండ	13
8	పానగల్	5
9	ముస్తఫానగర్ (కొండపల్లి)	24
10	భువనగిరి	11
11	ఆకర్కర	6
12	కోయిలకొండ	13
13	ఘన్‌పూర్	8
14	మూడు తరఫ్‌లతో ముర్తుజానగర్	39
15	మచిలీపట్నం	8
16	ఏలూరు	12
17	రాజమండ్రి	24
18	3 తరఫ్‌లతో చికాకోల్ (శ్రీకాకుళం)	115
19	కౌలాస్	5
20	నిజాంపట్నం మహల్	1
21	ఆర్కాట్ తరఫ్‌తో సహా కర్ణాటక (దీనిలో 16 సర్కార్లు ఉన్నాయి)	162^[42]

మతం

చాలా దక్కన్ ఇస్లామిక్ రాజవంశాల మాదిరిగానే కుతుబ్ షాహీ రాజవంశం, పర్షియా (ఆధునిక ఇరాన్) లో మూలాలున్న షియా ముస్లిం రాజవంశం. ప్రారంభంలో వారు చాలా కఠినంగా ఉండేవారు. జనాభాలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్న హిందువులను వారు హింసించారు. గోల్కొండ సుల్తానేట్‌లో హిందూ పండుగలను బహిరంగంగా ఆచరించడం నిషేధించబడింది. ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా మొదటిసారిగా ఈ విధానాన్ని రద్దు చేశాడు, హిందువులు తమ పండుగలు, మతాన్ని బహిరంగంగా ఆచరించడానికి అనుమతించాడు.^[43]^[44]

వారి పాలన చివరి దశాబ్దాలలో, కుతుబ్ షాహీ రాజవంశ పాలకులు షియా, సూఫీ, సున్నీ ఇస్లామిక్ సంప్రదాయాలను, అలాగే హిందూ సంప్రదాయాలను పోషించారు. వారి అంతానికి ముందు, తానా షా తన బ్రాహ్మణ మంత్రులైన మాదన్న, అక్కన్నల సలహాతో శ్రీరామనవమి నాడు భద్రాచలంలోని సీతారామచంద్రస్వామి ఆలయానికి ముత్యాలు పంపే సంప్రదాయాన్ని ప్రారంభించాడు.^[45]

పాలకుల జాబితా

రాజవంశంలోని ఎనిమిది మంది సుల్తానులు:

వ్యక్తిగత పేరు	నామమాత్రపు పేరు	పాలన		గమనికలు
వ్యక్తిగత పేరు	నామమాత్రపు పేరు	నుండి	వరకు	గమనికలు
సుల్తాన్ కులీ سلطان قلی	సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్	7 డిసెంబర్ 1518	2 సెప్టెంబర్ 1543	కుతుబ్ షాహీ రాజవంశ స్థాపకుడు^[12] ఉవైస్ కులీ బేగ్ కుమారుడు కారా యూసుఫ్ మునిమనవడు
జంషీద్ جمشید	జంషీద్ కులీ కుతుబ్ షా	2 సెప్టెంబర్ 1543	22 జనవరి 1550	సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ రెండవ కుమారుడు
సుభాన్ سبحان	సుభాన్ కులీ కుతుబ్ షా	22 జనవరి 1550	1550	జంషీద్ కులీ కుతుబ్ షా కుమారుడు 7 ఏళ్ల వయసులో రాజై కొద్దికాలానికే మరణించాడు
ఇబ్రహీం ابراہیم	ఇబ్రహీం కులీ కుతుబ్ షా వలీ	27 జూలై 1550	5 జూన్ 1580	సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ చిన్న కుమారుడు దక్కన్ సుల్తానేట్ల కూటమితో తళ్ళికోట యుద్ధం చేశాడు
ముహమ్మద్ అలీ محمد علی	ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా	5 జూన్ 1580	11 జనవరి 1612	ఇబ్రహీం కులీ కుతుబ్ షా వలీ కుమారుడు హైదరాబాద్ నగర స్థాపకుడు ముహమ్మద్ అలీ అరబిక్, పర్షియన్, ఉర్దూ, తెలుగు భాషలలో పండితుడు
సుల్తాన్ ముహమ్మద్ محمد سلطان	సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా	11 జనవరి 1612	1626	ముహమ్మద్ అమీన్ షా కుమారుడు ఇబ్రహీం కులీ కుతుబ్ షా మనవడు ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా అల్లుడు
అబ్దుల్లా عبداللہ	అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా	1626	21 ఏప్రిల్ 1672	సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా కుమారుడు
అబుల్ హసన్ ابُل حسن	తానా షా	21 ఏప్రిల్ 1672	22 సెప్టెంబర్ 1687	అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా అల్లుడు 1687 లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆలంగీర్ చేతిలో ఓడిపోయి జైలుపాలయ్యాడు. ఆయన జైలులోనే మరణించాడు.

కుతుబ్-షాహీ వంశ వృక్షం

కుతుబ్-షాహీ వంశం

గోల్కొండ సుల్తానేట్

సుల్తాన్ కులీ
కుతుబ్-షా
మూస:R.

జంషీద్ కులీ
కుతుబ్-షా
మూస:R.

ఇబ్రహీం కులీ
కుతుబ్-షా
మూస:R.

సుభాన్ కులీ
కుతుబ్-షా
మూస:R.

ముహమ్మద్ కులీ
కుతుబ్-షా
మూస:R.

ముహమ్మద్ అమీన్

హయత్-బక్షీ

ముహమ్మద్
కుతుబ్-షా
మూస:R.

అబ్దుల్లా
కుతుబ్-షా
మూస:R.

అబుల్ హసన్
కుతుబ్-షా
మూస:R.

పాదిషా

ఇవి కూడా చూడండి

గమనికలు

↑ (Persian: قطب شاهیان‬; Urdu: قطب شاہی خاندان‬)

మూలాలు

↑ Sherwani, Haroon Khan (1946). The Bahmanis of the Deccan – An Objective Study. Krishnavas International Printers, Hyderabad Deccan. p. 386. OCLC 3971780.
↑ 1911 Encyclopædia Britannica, Volume 3 (in ఇంగ్లీష్). Vol. 3. Encyclopædia Britannica. 1911 – via Wikisource.
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "map" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ Brian Spooner and William L. Hanaway, Literacy in the Persianate World: Writing and the Social Order, (University of Pennsylvania Press, 2012), 317.
↑ Alam, Muzaffar (1998). "The Pursuit of Persian: Language in Mughal Politics". Modern Asian Studies. 32 (2): 317–349. doi:10.1017/s0026749x98002947. S2CID 146630389. Ibrahim Qutb Shah encouraged the growth of Telugu and his successor Muhammad Quli Qutb Shah patronized and himself wrote poetry in Telugu and Dakhni. Abdullah Qutb Shah instituted a special office to prepare the royal edicts in Telugu (dabiri-ye foramina-i Hindavi). While administrative and revenue papers at local levels in the Qutb Shahi Sultanate were prepared largely in Telugu, the royal edicts were often bilingual. '06 The last Qutb Shahi Sultan, Abul Hasan Tana Shah, sometimes issued his orders only in Telugu, with a Persian summary given on the back of the farmans.
↑ Sherwani, Haroon Khan (1946). The Bahmanis of the Deccan – An Objective Study. Krishnavas International Printers, Hyderabad Deccan. p. 386. OCLC 3971780.
↑ 1911 Encyclopædia Britannica, Volume 3 (in ఇంగ్లీష్). Vol. 3. Encyclopædia Britannica. 1911 – via Wikisource.
↑ Christoph Marcinkowski, Shi'ite Identities: Community and Culture in Changing Social Contexts, 169-170; "The Qutb-Shahi kingdom could be considered 'highly Persianate' with a large number of Persian-speaking merchants, scholars, and artisans present at the royal capital."
↑ Syed, Muzaffar Husain (2011). Concise History of Islam. Vij Books India Private Limited. p. 258. ISBN 978-9-382-57347-0. The Qutb Shahi dynasty was the ruling family of the sultanate of Golkonda in southern India. They were Shia Muslims and belonged to a Turkmen tribe.
↑ Suleman Siddiq, Mohd. (2017). "The Da'irat-ul-Ma'arif: A Unique Language Institute of Hyderabad". Languages and Literary Cultures in Hyderabad. pp. 203–216. doi:10.4324/9781315141664-12. ISBN 978-1-315-14166-4.
↑ Firouzeh, Pevyand (2018). "Maḥmūd Shihāb al-Dīn Bahmanī". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam (3rd ed.). Brill Online. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_36029. ISSN 1873-9830.
1 2 Sen, Sailendra (2013). A Textbook of Medieval Indian History. Primus Books. p. 118. ISBN 978-9-38060-734-4.
1 2 3 C.E. Bosworth, The New Islamic Dynasties, (Columbia University Press, 1996), 328.
↑ Keelan Overton (2020). Iran and the Deccan: Persianate Art, Culture, and Talent in Circulation, 1400–1700. Indiana University Press. p. 82. ISBN 9780253048943. Retrieved 1 July 2020.
1 2 3 Farooqui Salma Ahmed (2011). A Comprehensive History of Medieval India: From Twelfth to the Mid-Eighteenth Century. Pearson Education India. pp. 177–179. ISBN 9788131732021.
1 2 3 4 5 Satish Chandra, Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II, (Har-Anand, 2009), 210.
1 2 3 Richard M. Eaton (2005), A Social History of the Deccan, 1300-1761: Eight Indian Lives, Vol. 1, Cambridge University Press, 142-143
↑ Minorsky, V. (1955). "The Qara-qoyunlu and the Qutb-shāhs (Turkmenica, 10)". Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. 17 (1). Cambridge University Press: 50–73. doi:10.1017/S0041977X00106342. JSTOR 609229. S2CID 162273460. Retrieved 20 November 2020.
↑ Khan, Masud Husain (1996). Mohammad Quli Qutb Shah. Sahitya Akademi. p. 2. ISBN 9788126002337. Retrieved 20 November 2020.
↑ Yaaminey Mubayi (2022). Water and Historic Settlements:The Making of a Cultural Landscape. Taylor & Francis. ISBN 9781000641639.
1 2 3 4 George Michell, Mark Zebrowski, Architecture and Art of the Deccan Sultanates, (Cambridge University Press, 1999), 17.
1 2 Masʻūd Ḥusain Khān, Mohammad Quli Qutb Shah, Volume 216, (Sahitya Akademi, 1996), 2.
↑ Satish Chandra, Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II, (Har-Anand, 2009), 331.
↑ Eaton, Richard M. (2008). "Papadu (Fl. 1695–1710)". A Social History of the Deccan, 1300-1761. Cambridge University press. pp. 156–158.
↑ Richards, J. F. (1975). "The Hyderabad Karnatik, 1687-1707". Modern Asian Studies. 9 (2): 241–260. doi:10.1017/S0026749X00004996. ISSN 0026-749X. JSTOR 311962. S2CID 142989123.
↑ Eaton, R. M. (2012-04-24), "Ḳuṭb Shāhī", Encyclopaedia of Islam, Second Edition (in ఇంగ్లీష్), Brill, retrieved 2021-12-26
↑ Eaton, Richard Maxwell (2005). A social history of the Deccan, 1300-1761 : eight Indian lives. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 157. ISBN 0-521-25484-1. OCLC 58431679.
↑ Kanakarathnam, N. (2014). "Maritime Trade and Growth of Urban Infrastructure in Port Cities of Colonial Andhra: A Study of Masulipatnam". Proceedings of the Indian History Congress. 75: 691. ISSN 2249-1937. JSTOR 44158449.
↑ The Market for Golconda Diamonds Has Mushroomed, New York Times
↑ "Delving into the rich and often bloody history of Golconda Fort". The Hindu (in Indian English). 2016-11-05. ISSN 0971-751X. Retrieved 2021-07-26.
1 2 3 Moreland, W.H. (1931). Relation of Golconda in the Early Seventeenth Century. Halyukt Society. pp. 78, 89.
↑ Marcinkowski, Christoph. "Persians and Shi'ites in Thailand: From the Ayutthaya Period to the Present" (PDF). Archived from the original (PDF) on 15 December 2023. Retrieved 8 May 2022.
↑ Richards, John F. (1975). Mughal administration in Golconda. Oxford: Clarendon Press. ISBN 9780198215615.
↑ Akbar, Syed (2019-01-05). "Lazzat-Un-Nisa: Hyderabad's own Kamasutra back in focus - Times of India". The Times of India. Retrieved 2019-01-05.
1 2 Salma Ahmed Farooqui, A Comprehensive History of Medieval India: From Twelfth to the Mid-Eighteenth Century, (Dorling Kindersley Pvt. Ltd, 2011), 181.
1 2 Centre, UNESCO World Heritage. "The Qutb Shahi Monuments of Hyderabad Golconda Fort, Qutb Shahi Tombs, Charminar - UNESCO World Heritage Centre". whc.unesco.org (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 1 February 2018. Retrieved 2018-09-28.
↑ Narendra Luther (1991). Prince;Poet;Lover;Builder: Mohd. Quli Qutb Shah - The founder of Hyderabad. Publications Division Ministry of Information & Broadcasting. ISBN 9788123023151. Retrieved 13 January 2020.
1 2 Chapter III: Economics, Political, Economic, and Social Background of Deccan 17th-18th Century, p.57 Deccan under late 17th-century Qutb Shahi
↑ Proceedings of Seminar on Industries and Crafts in Andhra Desa, 17th and 18th Centuries, A.D. (in ఇంగ్లీష్). Department of History, Osmania University. 1996. p. 57.
↑ Reddy, Pedarapu Chenna (2006-01-01). Readings In Society And Religion Of Medieval South India (in ఇంగ్లీష్). Research India Press. p. 163. ISBN 9788189131043.
↑ Nayeem, M. A. (2016). "MARITIME TRADE AND GROWTH OF URBAN INFRASTRUCTURE IN PORT CITIES OF COLONIAL ANDHRA: A STUDY OF MASULIPATNAM". The Heritage of the Qutb Shahis of Golconda and Hyderabad, Volume 1. Hyderabad Publishers. p. 22. ISBN 9788185492230.
1 2 Haroon Khan Sherwani (1974). "History of the Qutb Shāhī Dynasty". Munshiram Manoharlal Publishers. p. 655.
↑ Annemarie Schimmel, Classical Urdu Literature from the Beginning to Iqbāl, (Otto Harrassowitz, 1975), pp. 141-152
↑ Islam in South Asia: Practicing tradition today, Karen G. Ruffle, South Asian Religions: Tradition and Today, ed. Karen Pechilis, Selva J. Raj, (Routledge, 2013), 210.
↑ Sarma, Mukkamala Radhakrishna; Committee, Osmania University Dept of Ancient Indian History, Culture & Archaeology Felicitation; History, Osmania University Dept of (2004). Glimpses of our past--historical researches: festschrift in honour of Prof. Mukkamala Radhakrishna Sarma, former emeritus fellow (in ఇంగ్లీష్). Felicitation Committee, Dept. of Ancient Indian History, Culture, and Archaeology & Dept. of History, Osmania University. p. 326.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)

మూలాలు

Schwartzberg, Joseph E. (1978). A Historical atlas of South Asia. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0226742210. Archived from the original on 2021-06-05. Retrieved 2026-03-27.
Majumdar, R.C. (1974). "The Five Sultanates of the Deccan". The Mughul Empire. Bharatiya Vidya Bhavan.
Sherwani, Haroon Khan (1967). "Qutub Ul Mulk". Mohammad Qutub Quli Shah, Founder of Hyderabad. Asian Publishing House.
Sherwani, Haroon Khan (1973). History of Medieval Deccan (1295–1724) : Volume I. Government of Andhra Pradesh.

మరింత చదవడానికి

చోప్రా, R. M., ది రైజ్, గ్రోత్ అండ్ డిక్లైన్ ఆఫ్ ఇండో-పర్షియన్ లిటరేచర్, 2012, ఇరాన్ కల్చర్ హౌస్, న్యూఢిల్లీ.
జావేద్ వశిష్ట్, గజల్-ఎ-రానా (కులీ కుతుబ్ షా గజల్స్ ఎంపిక)
జావేద్ వశిష్ట్, రూప్ రస్ (కులీ కుతుబ్ షా శృంగార కవితలు)
జావేద్ వశిష్ట్, మహ్మద్ కులీ ఔర్ నబీ కా సద్కా
జావేద్ వశిష్ట్, దఖ్నీ దర్పన్

[9] (Persian: قطب شاهیان‬; Urdu: قطب شاہی خاندان‬)

[1] Sherwani, Haroon Khan (1946). The Bahmanis of the Deccan – An Objective Study. Krishnavas International Printers, Hyderabad Deccan. p. 386. OCLC 3971780.

[2] 1911 Encyclopædia Britannica, Volume 3 (in ఇంగ్లీష్). Vol. 3. Encyclopædia Britannica. 1911 – via Wikisource.

[map-3] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "map" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[4] Brian Spooner and William L. Hanaway, Literacy in the Persianate World: Writing and the Social Order, (University of Pennsylvania Press, 2012), 317.

[5] Alam, Muzaffar (1998). "The Pursuit of Persian: Language in Mughal Politics". Modern Asian Studies. 32 (2): 317–349. doi:10.1017/s0026749x98002947. S2CID 146630389. Ibrahim Qutb Shah encouraged the growth of Telugu and his successor Muhammad Quli Qutb Shah patronized and himself wrote poetry in Telugu and Dakhni. Abdullah Qutb Shah instituted a special office to prepare the royal edicts in Telugu (dabiri-ye foramina-i Hindavi). While administrative and revenue papers at local levels in the Qutb Shahi Sultanate were prepared largely in Telugu, the royal edicts were often bilingual. '06 The last Qutb Shahi Sultan, Abul Hasan Tana Shah, sometimes issued his orders only in Telugu, with a Persian summary given on the back of the farmans.

[6] Sherwani, Haroon Khan (1946). The Bahmanis of the Deccan – An Objective Study. Krishnavas International Printers, Hyderabad Deccan. p. 386. OCLC 3971780.

[7] 1911 Encyclopædia Britannica, Volume 3 (in ఇంగ్లీష్). Vol. 3. Encyclopædia Britannica. 1911 – via Wikisource.

[8] Christoph Marcinkowski, Shi'ite Identities: Community and Culture in Changing Social Contexts, 169-170; "The Qutb-Shahi kingdom could be considered 'highly Persianate' with a large number of Persian-speaking merchants, scholars, and artisans present at the royal capital."

[10] Syed, Muzaffar Husain (2011). Concise History of Islam. Vij Books India Private Limited. p. 258. ISBN 978-9-382-57347-0. The Qutb Shahi dynasty was the ruling family of the sultanate of Golkonda in southern India. They were Shia Muslims and belonged to a Turkmen tribe.

[11] Suleman Siddiq, Mohd. (2017). "The Da'irat-ul-Ma'arif: A Unique Language Institute of Hyderabad". Languages and Literary Cultures in Hyderabad. pp. 203–216. doi:10.4324/9781315141664-12. ISBN 978-1-315-14166-4.

[12] Firouzeh, Pevyand (2018). "Maḥmūd Shihāb al-Dīn Bahmanī". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam (3rd ed.). Brill Online. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_36029. ISSN 1873-9830.

[sen2-13] 1 2 Sen, Sailendra (2013). A Textbook of Medieval Indian History. Primus Books. p. 118. ISBN 978-9-38060-734-4.

[Bosworth-14] 1 2 3 C.E. Bosworth, The New Islamic Dynasties, (Columbia University Press, 1996), 328.

[15] Keelan Overton (2020). Iran and the Deccan: Persianate Art, Culture, and Talent in Circulation, 1400–1700. Indiana University Press. p. 82. ISBN 9780253048943. Retrieved 1 July 2020.

[Farooqi-16] 1 2 3 Farooqui Salma Ahmed (2011). A Comprehensive History of Medieval India: From Twelfth to the Mid-Eighteenth Century. Pearson Education India. pp. 177–179. ISBN 9788131732021.

[Chandra-17] 1 2 3 4 5 Satish Chandra, Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II, (Har-Anand, 2009), 210.

[Eaton-18] 1 2 3 Richard M. Eaton (2005), A Social History of the Deccan, 1300-1761: Eight Indian Lives, Vol. 1, Cambridge University Press, 142-143

[jstor1-19] Minorsky, V. (1955). "The Qara-qoyunlu and the Qutb-shāhs (Turkmenica, 10)". Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. 17 (1). Cambridge University Press: 50–73. doi:10.1017/S0041977X00106342. JSTOR 609229. S2CID 162273460. Retrieved 20 November 2020.

[Masud-20] Khan, Masud Husain (1996). Mohammad Quli Qutb Shah. Sahitya Akademi. p. 2. ISBN 9788126002337. Retrieved 20 November 2020.

[21] Yaaminey Mubayi (2022). Water and Historic Settlements:The Making of a Cultural Landscape. Taylor & Francis. ISBN 9781000641639.

[Michell-22] 1 2 3 4 George Michell, Mark Zebrowski, Architecture and Art of the Deccan Sultanates, (Cambridge University Press, 1999), 17.

[Khan-23] 1 2 Masʻūd Ḥusain Khān, Mohammad Quli Qutb Shah, Volume 216, (Sahitya Akademi, 1996), 2.

[Chandra2-24] Satish Chandra, Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II, (Har-Anand, 2009), 331.

[25] Eaton, Richard M. (2008). "Papadu (Fl. 1695–1710)". A Social History of the Deccan, 1300-1761. Cambridge University press. pp. 156–158.

[:02-26] Richards, J. F. (1975). "The Hyderabad Karnatik, 1687-1707". Modern Asian Studies. 9 (2): 241–260. doi:10.1017/S0026749X00004996. ISSN 0026-749X. JSTOR 311962. S2CID 142989123.

[27] Eaton, R. M. (2012-04-24), "Ḳuṭb Shāhī", Encyclopaedia of Islam, Second Edition (in ఇంగ్లీష్), Brill, retrieved 2021-12-26

[28] Eaton, Richard Maxwell (2005). A social history of the Deccan, 1300-1761 : eight Indian lives. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 157. ISBN 0-521-25484-1. OCLC 58431679.

[29] Kanakarathnam, N. (2014). "Maritime Trade and Growth of Urban Infrastructure in Port Cities of Colonial Andhra: A Study of Masulipatnam". Proceedings of the Indian History Congress. 75: 691. ISSN 2249-1937. JSTOR 44158449.

[30] The Market for Golconda Diamonds Has Mushroomed, New York Times

[31] "Delving into the rich and often bloody history of Golconda Fort". The Hindu (in Indian English). 2016-11-05. ISSN 0971-751X. Retrieved 2021-07-26.

[:2-32] 1 2 3 Moreland, W.H. (1931). Relation of Golconda in the Early Seventeenth Century. Halyukt Society. pp. 78, 89.

[33] Marcinkowski, Christoph. "Persians and Shi'ites in Thailand: From the Ayutthaya Period to the Present" (PDF). Archived from the original (PDF) on 15 December 2023. Retrieved 8 May 2022.

[34] Richards, John F. (1975). Mughal administration in Golconda. Oxford: Clarendon Press. ISBN 9780198215615.

[35] Akbar, Syed (2019-01-05). "Lazzat-Un-Nisa: Hyderabad's own Kamasutra back in focus - Times of India". The Times of India. Retrieved 2019-01-05.

[Farooqui1-36] 1 2 Salma Ahmed Farooqui, A Comprehensive History of Medieval India: From Twelfth to the Mid-Eighteenth Century, (Dorling Kindersley Pvt. Ltd, 2011), 181.

[:0-37] 1 2 Centre, UNESCO World Heritage. "The Qutb Shahi Monuments of Hyderabad Golconda Fort, Qutb Shahi Tombs, Charminar - UNESCO World Heritage Centre". whc.unesco.org (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 1 February 2018. Retrieved 2018-09-28.

[38] Narendra Luther (1991). Prince;Poet;Lover;Builder: Mohd. Quli Qutb Shah - The founder of Hyderabad. Publications Division Ministry of Information & Broadcasting. ISBN 9788123023151. Retrieved 13 January 2020.

[:1-39] 1 2 Chapter III: Economics, Political, Economic, and Social Background of Deccan 17th-18th Century, p.57 Deccan under late 17th-century Qutb Shahi

[40] Proceedings of Seminar on Industries and Crafts in Andhra Desa, 17th and 18th Centuries, A.D. (in ఇంగ్లీష్). Department of History, Osmania University. 1996. p. 57.

[41] Reddy, Pedarapu Chenna (2006-01-01). Readings In Society And Religion Of Medieval South India (in ఇంగ్లీష్). Research India Press. p. 163. ISBN 9788189131043.

[42] Nayeem, M. A. (2016). "MARITIME TRADE AND GROWTH OF URBAN INFRASTRUCTURE IN PORT CITIES OF COLONIAL ANDHRA: A STUDY OF MASULIPATNAM". The Heritage of the Qutb Shahis of Golconda and Hyderabad, Volume 1. Hyderabad Publishers. p. 22. ISBN 9788185492230.

[Golconda-43] 1 2 Haroon Khan Sherwani (1974). "History of the Qutb Shāhī Dynasty". Munshiram Manoharlal Publishers. p. 655.

[44] Annemarie Schimmel, Classical Urdu Literature from the Beginning to Iqbāl, (Otto Harrassowitz, 1975), pp. 141-152

[45] Islam in South Asia: Practicing tradition today, Karen G. Ruffle, South Asian Religions: Tradition and Today, ed. Karen Pechilis, Selva J. Raj, (Routledge, 2013), 210.

[46] Sarma, Mukkamala Radhakrishna; Committee, Osmania University Dept of Ancient Indian History, Culture & Archaeology Felicitation; History, Osmania University Dept of (2004). Glimpses of our past--historical researches: festschrift in honour of Prof. Mukkamala Radhakrishna Sarma, former emeritus fellow (in ఇంగ్లీష్). Felicitation Committee, Dept. of Ancient Indian History, Culture, and Archaeology & Dept. of History, Osmania University. p. 326.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[a]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]