గౌడి లిపి
 | This పేజీకి ఏ ఇతర పేజీల నుండి లింకులు లేకపోవడం చేత ఇదొక అనాథ పేజీగా మిగిలిపోయింది. |
| గౌడి లిపి | |
|---|---|
| Note: This page may contain IPA phonetic symbols in Unicode. |
గౌడి లిపి (గౌరీ లిపి), దీనిని ప్రోటో-బెంగాలీ లిపి లేదా ప్రోటో-ఒరియా లిపి అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది బ్రాహ్మిక లిపి కుటుంబంలో ఒక అబుగిడ.[1][2][3][4] దీనిని సాధారణంగా మధ్యయుగ భారతదేశంలో ఉపయోగించారు , తూర్పు భారతదేశంలోని అనేక ప్రధాన లిపులకు మూలంగా ఉంది. ఈ లిపి క్రీ.శ 10వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.శ 12వ శతాబ్దం వరకు వాడుకలో ఉండేది. గౌడి లిపి క్రమంగా బెంగాలీ-అస్సామీ (తూర్పు నగరి ఒడియా, , తిర్హుటా లిపి) గా అభివృద్ధి చెందింది.[1]
పేరుకు చరిత్ర
[మార్చు]గౌడి లిపికి జర్మన్ పండితుడు జార్జ్ బుహ్లెర్ పురాతన బెంగాల్ గౌడా రాజ్యం (గౌడా గౌర్ రాజ్య) పేరు పెట్టారు.[5] మధ్యయుగ గౌడ (ప్రాంతం) ఇప్పుడు బెంగాల్ (ప్రాంతం) గా పిలువబడుతుంది. ఈ పేరు ఉన్నప్పటికీ, ఈ లిపి అస్సాం, బీహార్, ఒడిశా, జార్ఖండ్, నేపాల్ పొరుగు ప్రాంతాలు , మయన్మార్లోని రఖైన్లలో కూడా ఉపయోగించబడింది. ఈ లిపిని ప్రోటో-అస్సామీ, ప్రోటో-బెంగాలీ, ప్రోటో-మైథిలి, ప్రోటో-ఒరియా వంటి వివిధ ప్రాంతాలలో వేర్వేరు పేర్లతో పిలుస్తారు. అందుకే సురేష్ చంద్ర భట్టాచార్య ప్రోటో-బామ్, సంక్షిప్తంగా ప్రోటో-బామో వంటి తటస్థ పేర్లను సూచిస్తున్నారు.
చరిత్ర.
[మార్చు]ు
పురాతన తూర్పు భారతదేశంలో, గౌడి లిపి సిద్ధమ్ ఈశాన్య ఉత్పన్నం వలె కనిపించింది, ఇది గుప్త లిపి నుండి ఉద్భవించింది.[1] పండితుడబుహ్లర్ ప్రకారం, గౌడి (లేదా ప్రోటో-బెంగాలీ) లిపి దాని వక్ర అక్షరాలు , చెవ్రాన్లు లేదా స్తంభాల పైభాగంలో బోలు త్రిభుజాల ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.[6] 11వ శతాబ్దంలో, ప్రసిద్ధ పర్షియన్ పండితుడు అల్-బిరుని ఈ లిపి గురించి రాశాడు. భారతీయ వర్ణమాలలలో, గౌడి పురాతన దేశంలో (తూర్పు ప్రాంతం ) ఉపయోగించబడిందని ఆయన పేర్కొన్నారు..[5]
ఆధునిక తూర్పు లిపిలు (బెంగాలీ-అస్సామీ, ఒడియా , మైథిలి) 14వ , 15వ శతాబ్దాలలో గౌడీ నుండి స్పష్టంగా వేరు చేయబడ్డాయి.[1] బెంగాల్, అస్సాం , మిథిలలోని లిపులు ఒకదానికొకటి పోలి ఉన్నప్పటికీ, ఒడియా లిపి 13వ-14వ శతాబ్దంలో వక్ర శిఖరాన్ని అభివృద్ధి చేసి మరింత భిన్నంగా మారింది.[7]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- గౌడ రాజ్యం
- గౌడా (ప్రాంతం)
- బ్రాహ్మీ లిపి
- బ్రాహ్మిక లిపులు
- సిద్ధం లిపి
- తూర్పు నగరి
సూచనలు
[మార్చు]- 1 2 3 4 Salomon, Richard (1998). Indian Epigraphy. Oxford University Press. p. 41. ISBN 978-0-19-535666-3. ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని
<ref>ట్యాగు; "salomon" అనే పేరును విభిన్న కంటెంటుతో అనేక సార్లు నిర్వచించారు - ↑ Masica, Colin (1993). The Indo-Aryan languages. Cambridge University Press. p. 143. ISBN 9780521299442.
- ↑ Cardona, George; Jain, Dhanesh (2003). The Indo-Aryan Languages. Routledge language family series. London: Routledge. p. 487. ISBN 0-7007-1130-9.
Proto-Oriya
- ↑ Tripāṭhī, Kunjabihari (1962). The Evolution of Oriya Language and Script. Utkal University. p. 32. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
Proto-Oriya (The Proto-Bengali script script of Bühler)
- 1 2 Sircar, Dineschandra (1971). Studies in the Geography of Ancient and Medieval India (in ఇంగ్లీష్). Motilal Banarsidass Publ. pp. 126–127. ISBN 978-81-208-0690-0. ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని
<ref>ట్యాగు; ":0" అనే పేరును విభిన్న కంటెంటుతో అనేక సార్లు నిర్వచించారు - ↑ (Bhattacharyya 1969)
- ↑ "[T]he phase when the curved tops - so prominent now in many of the Oriya letters - were just appearing, initiating the parting of ways from the proto-[Bengali-Assamese-Maithili] phase. The beginning and progress of this trend can be noticed in many of the Orissa [inscriptions] of the 13th-14th centuries A.D." (Bhattacharyya 1969)