గ్రేట్ జింబాబ్వే
గ్రేట్ జింబాబ్వే అనేది ఆధునిక జింబాబ్వే దేశంలోని ఆగ్నేయ కొండలలో, మస్వింగోకు సమీపంలో ఉన్న ఒక నగరం. ఇది సుమారు క్రీ.శ. 1000 నుండి జనావాసంగా మారింది, 13వ శతాబ్దం నుండి గ్రేట్ జింబాబ్వే రాజ్యానికి రాజధానిగా పనిచేసింది. ఇది వలసరాజ్యాల పూర్వపు దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని అతిపెద్ద రాతి నిర్మాణం. నగరంపై ప్రధాన నిర్మాణం 11వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమై 15వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది,, ఇది 16వ లేదా 17వ శతాబ్దంలో విడిచిపెట్టబడింది. [1] ప్రస్తుతం జింబాబ్వే, సమీప దేశాలలో ఉన్న షోనా ప్రజల పూర్వీకులు ఈ కట్టడాలను నిర్మించారు. [2] రాతి నగరం 7.22 square kilometres (2.79 mi2) విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. . జనాభా అంచనాలు మారుతూ ఉంటాయి. మునుపటి అంచనాల ప్రకారం గరిష్ట జనాభా సుమారు 20,000 మంది ఉంటుందని తెలుస్తోంది. పురావస్తు, జాతిపరమైన, చారిత్రక ఆధారాలతో పాటు గణాంక నమూనాను ఉపయోగించి చేసిన ఇటీవలి అధ్యయనం ప్రకారం, ఆ ప్రదేశంలోని జనాభా 10,000 మందికి మించలేదని తెలుస్తోంది. దానిపై కేంద్రీకృతమైన జింబాబ్వే రాష్ట్రం బహుశా 50,000 కిమీ² (19,000 చదరపు మైళ్ళు) కవర్ చేసింది. [1] దీనిని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది.
గ్రేట్ జింబాబ్వే ప్రదేశం హిల్ కాంప్లెక్స్, వ్యాలీ కాంప్లెక్స్, గ్రేట్ ఎన్క్లోజర్ (వివిధ సమయాల్లో నిర్మించబడ్డాయి) లతో కూడి ఉంది,, చుట్టుగోడల లోపల సామాన్యుల నివాసాల కోసం ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ సముదాయాల విధులకు సంబంధించి పండితుల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కొందరు వాటిని ఆ ప్రదేశంలోని వివిధ కాలాల్లో రాజులు, ఉన్నత వర్గాల వారి నివాసాలుగా భావించేవారు, మరికొందరు వాటికి వేర్వేరు విధులు ఉండేవని ఊహిస్తున్నారు. గ్రేట్ ఎన్క్లోజర్, దాని 11 మీ (36 13వ, 14వ శతాబ్దాలలో నిర్మించబడిన, 150 అడుగుల ఎత్తైన పొడి రాతి గోడలు (అంటే, సున్నం లేకుండా నిర్మించబడినవి), బహుశా రాజ నివాసంగా పనిచేసింది,, ఆచారాల కోసం విభజించబడిన బహిరంగ ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది. [1]
యూరోపియన్లు మొదటిసారిగా ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించినట్లు 19వ శతాబ్దం చివరిలో నిర్ధారించబడింది, 1871లో ఈ ప్రదేశంలో పరిశోధనలు ప్రారంభమయ్యాయి. [3] 1890ల నుండి 1920ల మధ్యకాలంలో యూరోపియన్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు గ్రేట్ జింబాబ్వేను, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను దోచుకున్నారు. ఆ స్మారక చిహ్నంపై జరిగిన కొన్ని తరువాతి అధ్యయనాలు వివాదాస్పదమయ్యాయి, ఎందుకంటే దానిని నల్లజాతి ఆఫ్రికన్లు నిర్మించలేదని ఖండించాలని రోడేషియాలోని శ్వేతజాతి ప్రభుత్వం పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలపై ఒత్తిడి తెచ్చింది. దాని ఆఫ్రికన్ మూలం 1950ల నాటికి మాత్రమే ఏకాభిప్రాయంగా మారింది. అప్పటి నుండి గ్రేట్ జింబాబ్వేను జింబాబ్వే ప్రభుత్వం జాతీయ స్మారక చిహ్నంగా స్వీకరించింది, ఆధునిక స్వతంత్ర రాజ్యానికి దాని పేరు మీదుగా నామకరణం చేశారు.
గొప్ప అనే పదం ఈ ప్రదేశాన్ని జింబాబ్వే హైవెల్డ్ అంతటా విస్తరించి ఉన్న "జింబాబ్వేస్" లేదా "రాతి గృహాలు" అని పిలువబడే అనేక చిన్న శిధిలాల నుండి వేరు చేస్తుంది.[4] జింబాబ్వేలోని బంబుసి, మొజాంబిక్లోని మన్యికెని వంటి 400 కి పైగా ప్రదేశాలు దక్షిణ ఆఫ్రికా అంతటా గుర్తించబడ్డాయి, ఇవి స్మారక, గారె లేని గోడలతో ఉన్నాయి.[5]
పేరు
[మార్చు]
జింబాబ్వే అనేది ఆ శిథిలాల షోనా పేరు, దీనిని 1531లో సోఫాలాలోని పోర్చుగీస్ సైనిక దళానికి కెప్టెన్ అయిన విసెంటె పెగాడో మొదటిసారిగా నమోదు చేశారు. "ఈ దేశపు స్థానికులు ఈ కట్టడాలను Symbaoe పిలుస్తారు" అని పెగాడో పేర్కొన్నారు., వారి భాష ప్రకారం దీని అర్థం 'కోర్టు' . [6]
పేరులో dzimba ఉంది, 'ఇళ్ళు' అనే అర్థం వచ్చే షోనా పదం. ఆ పేరు వ్యుత్పత్తికి సంబంధించి రెండు సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి. మొదటిది ఈ పదం Dzimba-dze-mabwe నుండి ఉద్భవించిందని ప్రతిపాదించింది షోనా భాష నుండి 'రాతితో కట్టిన పెద్ద ఇళ్ళు' అని అనువదించబడింది ( dzimba = imba బహువచనం, 'ఇల్లు'; mabwe = ibwe బహువచనం, 'రాయి'). రెండవ వాదన ప్రకారం, జింబాబ్వే అనేది dzimba-hwe సంక్షిప్త రూపం., అంటే షోనాలోని జెజురు మాండలికంలో 'పూజనీయమైన గృహాలు', సాధారణంగా అధిపతుల ఇళ్ళు లేదా సమాధులకు వర్తిస్తుంది.
గ్రేట్ జింబాబ్వే విశ్వవిద్యాలయం
[మార్చు]21వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, జింబాబ్వే ప్రభుత్వం ఆ శిధిలాల సమీపంలో ఒక విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించడానికి ఆమోదం తెలిపింది. ఈ విశ్వవిద్యాలయం కళలు, సంస్కృతి ఆధారిత విశ్వవిద్యాలయం, ఇది స్మారక కట్టడాల గొప్ప చరిత్ర నుండి స్ఫూర్తిని పొందుతుంది. విశ్వవిద్యాలయ ప్రధాన ప్రాంగణం స్మారక చిహ్నాలకు సమీపంలో ఉండగా, ఇతర క్యాంపస్లు నగర కేంద్రంలో, మషావాలో ఉన్నాయి. క్యాంపస్లలో హెర్బెట్ చిటెపో లా స్కూల్, రాబర్ట్ ముగాబే స్కూల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, గ్యారీ మగడ్జైర్ స్కూల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్ అండ్ నేచురల్ సైన్స్, సైమన్ ముజెండా స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, మున్ముతాపా స్కూల్ ఆఫ్ కామర్స్ ఉన్నాయి.
గ్యాలరీ
[మార్చు]- శంఖాకార టవర్
- సోప్స్టోన్ జింబాబ్వే శిథిలాలలో కనిపించిన పక్షులు, సుమారు 1891లో తీసిన ఛాయాచిత్రం (జె.టి. బెంట్ రచించిన ' రూయిన్డ్ సిటీస్ ఆఫ్ మషోనాల్యాండ్', లండన్, 1892, పేజీ 181 నుండి)
- గ్రేట్ జింబాబ్వే ప్రవేశద్వారం వద్ద ఆధునిక చెక్క శిల్పం
- గొప్ప ఆవరణ
- గొప్ప ఆవరణ (మూసివేయండి)
- గొప్ప ఆవరణ (దూరంగా)
- లోయ నుండి కొండల సముదాయం
- తలుపులో చెక్క కమ్మి
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- జింబాబ్వేలోని ఇతర శిధిలాలు
- బంబుసి
- డనంగోంబే
- నలేటాలే
- ఖమీ
- జివా
- చిరుత కొప్జే
- మపెలా, జింబాబ్వే
- జింబాబ్వే వెలుపల సంబంధిత శిధిలాలు
- మన్యికెని – గ్రేట్ జింబాబ్వే వాస్తుశిల్ప సంప్రదాయంలో భాగమని భావించబడే ఒక మొజాంబిక్ పురావస్తు ప్రదేశం
- జింబాబ్వే వెలుపల ఇలాంటి శిధిలాలు
- దక్షిణాఫ్రికాలోని మ్పుమలంగలో ఉన్న బ్లాబోష్క్రాల్ రాతి శిధిలాలు
- దక్షిణాఫ్రికాలోని మపుమలంగాలోని మచాడోడోర్ప్ బకోని శిధిలాలు
- టాంజానియాలోని అరుషా ప్రాంతంలో ఎంగరుక
- దక్షిణాఫ్రికాలోని గౌటెంగ్లో క్వెనెంగ్ శిథిలాలు
- దక్షిణాఫ్రికాలోని లింపోపోలోని మాపుంగుబ్వే
- కెన్యాలోని మిగోరి కౌంటీలో థిమ్లిచ్ ఒహింగా రాతి శిధిలాలు
- మెగాలిత్లు
- తూర్పు ఆఫ్రికాలో అంతర్-ప్రాంతీయ కారవాన్ వాణిజ్యం
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 Pikirayi, Innocent (2020), Smith, Claire (ed.), "Great Zimbabwe, 1100–1600 AD, Rise, Development, and Demise of", Encyclopedia of Global Archaeology (in ఇంగ్లీష్), Cham: Springer International Publishing, pp. 4696–4709, doi:10.1007/978-3-030-30018-0_2666, ISBN 978-3-030-30018-0, retrieved 2024-12-21
{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link) - ↑ "Great Zimbabwe: African City of Stone". Live Science. 10 March 2017.
- ↑ Fleminger, David (2008). Mapungubwe Cultural Landscape. 30 Degrees South. p. 57. ISBN 978-0-9584891-5-7.
- ↑ M. Sibanda, H. Moyana et al. 1992. The African Heritage. History for Junior Secondary Schools. Book 1. Zimbabwe Publishing House. ISBN 978-0-908300-00-6
- ↑ "Great Zimbabwe, Zimbabwe - The Metropolitan Museum of Art". www.metmuseum.org (in ఇంగ్లీష్). 2025-05-31. Retrieved 2026-03-16.
- ↑ Newitt, M. D. D. (2002). East Africa. Vol. 2. Ashgate. p. 39. ISBN 0-7546-0181-1.
- Garlake, Peter (1973). Great Zimbabwe: New Aspects of Archaeology. London: Thames & Hudson. ISBN 978-0-8128-1599-3.
- Garlake, Peter (1982). Great Zimbabwe. Harare: Zimbabwe Publishing House. ISBN 978-0-949932-18-1.
- Garlake, Peter (2002). Early Art and Architecture of Africa. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-284261-7.
- Matenga, Edward (2008). Soapstone Birds of Great Zimbabwe: Symbols of a Nation. Harare: African Publishing Group. ISBN 978-1-77901-135-0.
- Pikirayi, Innocent (2001). The Zimbabwe culture: origins and decline of southern Zambezian states. Rowman Altamira. ISBN 978-0-7591-0091-6.
- Summers, Roger (1970). "The Rhodesian Iron Age". In J.D. Fage; Roland Oliver (eds.). Papers in African Prehistory. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-09566-2.
- Ucko, Peter J. (1995). Theory in Archaeology: A World Perspective. Routledge. ISBN 978-0-203-97328-8.