గ్రేట్ శాండీ ఎడారి
| గ్రేట్ సాండీ ఎడారి | |
|---|---|
 గ్రేట్ సాండీ ఎడారిలోని ఇసుక దిబ్బల ఉపగ్రహ చిత్రం | |
 IBRA జీవభౌగోళిక ప్రాంతాలు, ఎరుపు రంగులో గ్రేట్ సాండీ ఎడారి | |
| విస్తీర్ణం | 284,993 km2 (110,036 mi2) |
| భూగోళ శాస్త్ర అంశాలు | |
| దేశం | ఆస్ట్రేలియా |
| రాష్ట్రం/భూభాగం | |
| అక్షాంశ,రేఖాంశాలు | 20°S 125°E / 20°S 125°E |
గ్రేట్ సాండీ ఎడారి అనేది ఆస్ట్రేలియా తాత్కాలిక జీవభౌగోళిక ప్రాంతం (IBRA).[1][2] ఇది పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా ఈశాన్య భాగంలో, పిల్బరా, దక్షిణ కింబర్లీ ప్రాంతాలను ఆవరించి, తూర్పున ఉత్తర భూభాగం వరకు విస్తరించి ఉంది. ఇది గ్రేట్ విక్టోరియా ఎడారి తర్వాత ఆస్ట్రేలియాలో రెండవ అతిపెద్ద ఎడారి. దీని విస్తీర్ణం 284,993 చ.కి.మీ.[3][4] గ్రేట్ సాండీ ఎడారికి దక్షిణాన గిబ్సన్ ఎడారి, తూర్పున టనామి ఎడారి ఉన్నాయి.
లక్షణాలు
[మార్చు]గ్రేట్ సాండీ ఎడారిలో విశాలమైన ఎర్గ్లు ఉన్నాయి. ఇవి సాధారణంగా పొడవుగా సమాంతరంగా విస్తరించిన ఇసుక దిబ్బలతో ఏర్పడినవి.[citation needed] ఎడారి ఈశాన్య భాగంలో ఉల్కాపాతం వల్ల ఏర్పడిన వోల్ఫ్ క్రీక్ క్రేటర్ ఉంది.[5]
ఫెయిరీ సర్కిళ్లు (Fairy circles) అని పిలిచే, వృక్షాలు లేని వృత్తాకార భూభాగాలు కూడా ఈ ఎడారి పశ్చిమ భాగంలోని పిల్బరా ప్రాంతంలో కనిపిస్తాయి. వీటి వ్యాసం 2 and 12 m (7 and 39 ft) మధ్య ఉంటుంది. వీటి చుట్టూ సాధారణంగా అధికంగా పెరిగిన గడ్డి వలయం ఉంటుంది. ఈ నిర్మాణాలకు కారణం ఏమిటో ఇంకా నిర్ధారణ కాలేదు. అయితే ఒక సిద్ధాంతం ప్రకారం, ఇవి ఆస్ట్రేలియన్ హార్వెస్టర్ టర్మైట్లచే ప్లైస్టోసీన్ యుగం నుండి నిర్మించబడి నివాసంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయని భావిస్తున్నారు.[6][7]
జనాభా
[మార్చు]ఈ ప్రాంతంలో జనసాంద్రత చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. ప్రధాన జనాభా ఆబోరిజినల్ ఆస్ట్రేలియన్ సమాజాలు, గనుల కేంద్రాలలో నివసిస్తుంది. ఈ ఎడారిలో నివసించే ఆదివాసులు ప్రధానంగా రెండు సమూహాలకు చెందినవారు: పశ్చిమ భాగంలో మార్టు, తూర్పు భాగంలో పింటుపి ప్రజలు. భాషాపరంగా వీరు అనేక పశ్చిమ ఎడారి భాషలను మాట్లాడుతారు.
18వ శతాబ్దం చివరి భాగం నుండి 19వ శతాబ్దం అంతటా, అలాగే 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఈ స్థానిక ప్రజలలో అనేక మందిని బలవంతంగా తమ భూముల నుండి తొలగించి, ఇతర స్థావరాలకు తరలించారు. ఉదాహరణకు ఉత్తర భూభాగంలోని పపున్యాకు తరలింపులు జరిగాయి. 20వ శతాబ్దం చివరలో, 21వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, అసలు నివాసితులలో కొందరు తిరిగి తమ పూర్వీకుల భూములకు చేరుకున్నారు.
గ్రేట్ సాండీ ఎడారి ప్రాంతానికి చెందిన యువకులు తమ సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి, అలాగే సామాజిక ఐక్యతను బలోపేతం చేసేందుకు విలురారా క్రియేటివ్ (Wilurarra Creative) కార్యక్రమాలలో పాల్గొని పని చేస్తుంటారు.[8]
వాతావరణం
[మార్చు]తీర ప్రాంతం అంతటా వర్షపాతం తక్కువగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా ఉత్తర దిశకు వెళ్తే, వర్షపాతం ఋతుపరంగా బలంగా మారుతుంది. కింబర్లీ ప్రాంతానికి సమీపంలోని ప్రాంతాల్లో సగటు వర్షపాతం 300 mm (12 in) కంటే ఎక్కువగా ఉండవచ్చు, అయితే అది సమానంగా కురవకపోవచ్చు. అనేక ఎండ సంవత్సరాలు చివరికి రుతుపవన మేఘ సమూహం లేదా ఉష్ణమండల చక్రవాతంతో ముగుస్తాయి.
ఆస్ట్రేలియాలోని అనేక ఎడారుల మాదిరిగానే, ఎడారి ప్రమాణాల ప్రకారం ఇక్కడి వర్షపాతం తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ గణనీయమైనదే. అత్యంత పొడి ప్రాంతాల్లో కూడా మొత్తం వార్షిక వర్షపాతం 250 mm (9.8 in) కంటే కొద్దిగా తక్కువగా నమోదవుతుంది. ఆస్ట్రేలియా భూమి ఉపరితలం ఉత్పత్తి చేసే తీవ్రమైన వేడి విస్తృత భాష్పీభవన చక్రాన్ని సృష్టిస్తుంది. ఇది సాధారణ ఎడారులతో పోలిస్తే కొంచెం అధిక వర్షపాతానికి ఒక కారణం. ఈ ప్రాంతంలో ఏర్పడే వేడి-పీడన అల్పపీడనాలు వాయవ్య రుతుపవనాన్ని నడిపించడంలో సహాయపడతాయి. ప్రాంతీయంగా పడే దాదాపు మొత్తం వర్షపాతం రుతుపవన ఉరుములతో కూడిన వర్షాల ద్వారా లేదా అప్పుడప్పుడు సంభవించే ఉష్ణమండల చక్రవాతపు వర్షాల ద్వారా వస్తుంది.[9]
ప్రతి సంవత్సరం ప్రాంతం యొక్క ఎక్కువ భాగంలో సుమారు 20 నుండి 30 రోజుల వరకు ఉరుములతో కూడిన వర్షాలు ఏర్పడతాయి. అయితే ఉత్తర భాగంలో, కింబర్లీ సరిహద్దు ప్రాంతాలలో సంవత్సరానికి సగటున 30 నుండి 40 రోజుల వరకు ఇలాంటి వర్షాలు సంభవిస్తాయి.[10]
వేసవి పగటి ఉష్ణోగ్రతలు ఆస్ట్రేలియాలో అత్యధికంగా నమోదయ్యే వాటిలో కొన్ని.[11] దక్షిణ ప్రాంతాలలో రుతుపవన మేఘావరణం లేకపోతే సగటు ఉష్ణోగ్రతలు 38 to 42 °C (100 to 108 °F) వరకు ఉంటాయి.
ఋతుపరమైన వరదల సమయంలో దూర ప్రాంత మట్టి రహదారులపై వాహనాలు ఇరుక్కోవడం లేదా చెడిపోవడం వల్ల ఈ ప్రాంతంలో అనేక మంది మరణించారు. మరోవైపు, సంవత్సరంలో అత్యంత వేడిగల కాలంలో ప్రయాణికుల వాహనాలు పనిచేయకపోవడం వల్ల, నీరసం, అధిక సూర్యకాంతి ప్రభావం, ఉష్ణాఘాతం వంటి కారణాలు మరణాలకు దారితీశాయి.[12]
శీతాకాలం స్వల్పకాలం మాత్రమే ఉండి, సాధారణంగా వెచ్చగా ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రతలు 25 to 30 °C (77 to 86 °F) మధ్య ఉంటాయి.
ప్రాంతం యొక్క చాలా భాగంలో మంచు (frost) ఏర్పడదు. అయితే ఆగ్నేయ దిశలో గిబ్సన్ ఎడారి సరిహద్దుకు సమీప ప్రాంతాల్లో ప్రతి సంవత్సరం ఒకటి లేదా రెండు సార్లు స్వల్ప మంచు నమోదవవచ్చు.[13] తీర ప్రాంతాలకు దూరంగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో శీతాకాల రాత్రులు, వెచ్చని పగళ్లతో పోలిస్తే చల్లగా ఉండవచ్చు.
| శీతోష్ణస్థితి డేటా - టెల్ఫర్, పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా (ఉష్ణోగ్రతలు, పరాకాష్ట విలువలు, వర్షపాతం గణాంకాలు 1974–2013) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| నెల | జన | ఫిబ్ర | మార్చి | ఏప్రి | మే | జూన్ | జూలై | ఆగ | సెప్టెం | అక్టో | నవం | డిసెం | సంవత్సరం |
| అత్యధిక రికార్డు °C (°F) | 48.1 (118.6) |
47.1 (116.8) |
45.1 (113.2) |
41.2 (106.2) |
38.0 (100.4) |
33.9 (93.0) |
33.4 (92.1) |
36.0 (96.8) |
41.3 (106.3) |
44.1 (111.4) |
46.0 (114.8) |
47.5 (117.5) |
48.1 (118.6) |
| సగటు అధిక °C (°F) | 40.6 (105.1) |
38.6 (101.5) |
37.3 (99.1) |
34.5 (94.1) |
29.1 (84.4) |
25.3 (77.5) |
25.3 (77.5) |
28.4 (83.1) |
32.7 (90.9) |
37.0 (98.6) |
39.4 (102.9) |
40.2 (104.4) |
34.0 (93.2) |
| సగటు అల్ప °C (°F) | 26.0 (78.8) |
25.4 (77.7) |
23.9 (75.0) |
20.6 (69.1) |
15.3 (59.5) |
11.9 (53.4) |
10.6 (51.1) |
12.5 (54.5) |
16.5 (61.7) |
20.8 (69.4) |
23.4 (74.1) |
25.4 (77.7) |
19.4 (66.9) |
| అత్యల్ప రికార్డు °C (°F) | 17.2 (63.0) |
17.7 (63.9) |
14.4 (57.9) |
11.5 (52.7) |
5.6 (42.1) |
2.1 (35.8) |
3.0 (37.4) |
2.5 (36.5) |
6.2 (43.2) |
10.5 (50.9) |
13.0 (55.4) |
16.5 (61.7) |
2.1 (35.8) |
| సగటు వర్షపాతం mm (inches) | 49.1 (1.93) |
102.7 (4.04) |
77.3 (3.04) |
20.0 (0.79) |
18.5 (0.73) |
12.1 (0.48) |
13.2 (0.52) |
5.4 (0.21) |
2.5 (0.10) |
2.9 (0.11) |
16.5 (0.65) |
46.9 (1.85) |
370.4 (14.58) |
| సగటు అవపాతపు రోజులు | 7.5 | 8.7 | 5.9 | 2.8 | 2.7 | 2.8 | 1.5 | 1.1 | 0.8 | 1.1 | 2.4 | 5.3 | 42.6 |
| Source: వాతావరణ బ్యూరో (Bureau of Meteorology)[14] | |||||||||||||
ఆర్థిక వ్యవస్థ
[మార్చు]మధ్య ఆస్ట్రేలియాలో స్థానిక ఆదివాసుల కళ ఒక విస్తారమైన పరిశ్రమగా ఉంది. ఎడారి పశ్చిమ అంచుల్లో గనులు, ముఖ్యంగా టెల్ఫర్ బంగారు గని, నిఫ్టీ రాగి గని, అలాగే పశువుల పెంపక కేంద్రాలు (క్యాటిల్ స్టేషన్లు) ఉన్నాయి. టెల్ఫర్ ఆస్ట్రేలియాలోని అతిపెద్ద బంగారు గనులలో ఒకటి. ఇంకా అభివృద్ధి చేయని కింటైర్ యురేనియం నిక్షేపం టెల్ఫర్కు దక్షిణంగా ఉంది.
జంతుజాలం, వృక్షజాలం
[మార్చు]గ్రేట్ సాండీ ఎడారిలోని వృక్ష సంపదలో ప్రధానంగా స్పినిఫెక్స్ గడ్డి ఆధిపత్యం వహిస్తుంది.[15] ఈ ప్రాంతంలో కనిపించే జంతువులలో అడవి ఒంటెలు, డింగోలు ముఖ్యమైనవి. ఇతర క్షీరదాలలో బిల్బీలు, ముల్గారా, మార్సుపియల్ మోల్లు, రూఫస్ హేర్-వాలబీలు, ఎర్ర కంగారులు ఉన్నాయి.
ఇక్కడ అనేక రకాల బల్లులు కూడా కనిపిస్తాయి. వాటిలో గోవన్నాలు (వాటిలో పెద్దదైన పెరెంటీతో సహా), థోర్నీ డెవిల్లు, బియర్డెడ్ డ్రాగన్లు ఉన్నాయి.
ఈ ఎడారిలో కనిపించే పక్షులలో అరుదైన అలెగ్జాండ్రా చిలుక, ముల్గా చిలుక,, స్కార్లెట్-చెస్టెడ్ చిలుక ఉన్నాయి.[16]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Environment Australia. "Revision of the Interim Biogeographic Regionalisation for Australia (IBRA) and Development of Version 5.1 - Summary Report". పర్యావరణ, జల వనరుల శాఖ, ఆస్ట్రేలియా ప్రభుత్వం. the original నుండి 2006-09-05 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2007-01-31.
- ↑ IBRA సంచిక 6.1 Archived 2006-09-08 at the Wayback Machine సమాచారం
- ↑ "Outback Australia - Australian Deserts". 2010. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-08-30.
- ↑ "Department of the Environment WA - Refugia for Biodiversity". 2009. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-08-30.
- ↑ Miller, Gifford; Magee, John; Fogel, Marilyn; Wooller, Matthew; Hesse, Paul; Spooner, Nigel; Johnson, Beverly; Wallis, Lynley (2018). "Wolfe Creek Crater: A continuous sediment fill in the Australian Arid Zone records changes in monsoon strength through the Late Quaternary". Quaternary Science Reviews. 199: 108–125. Bibcode:2018QSRv..199..108M. doi:10.1016/j.quascirev.2018.07.019. hdl:10072/392583. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 January 2026.
- ↑ Walsh, Fiona; Bidu, Gladys Karimarra; Bidu, Ngamaru Karimarra; Evans, Theodore A.; et al. (3 April 2023). "First Peoples' knowledge leads scientists to reveal 'fairy circles' and termite linyji are linked in Australia". Nature Ecology & Evolution. 7 (4). Nature Publishing Group: 610–622. Bibcode:2023NatEE...7..610W. doi:10.1038/s41559-023-01994-1. ISSN 2397-334X. PMC 10089917. PMID 37012380.
- ↑ Angeloni, Alice (4 April 2023). "Indigenous knowledge leads scientists to reveal 'fairy circles', termites linked". ABC News (Australia). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 April 2023.
- ↑ "Wilurarra Creative". the original నుండి 2022-03-04 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-05-12.
- ↑ Prosser, Robert (2007). Australia (in ఇంగ్లీష్). Evans Brothers. ISBN 978-0-237-53286-4.
- ↑ "Western Australia For Everyone: Great Sandy Desert". www.australiaforeveryone.com.au. the original నుండి 2022-04-16 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-12-24.
- ↑ Year Book Australia (in ఇంగ్లీష్). Aust. Bureau of Statistics. 1954.
- ↑ World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia (in ఇంగ్లీష్). Marshall Cavendish. 2007. ISBN 978-0-7614-7639-9.
- ↑ "Gibson Desert | desert, Western Australia, Australia". Encyclopedia Britannica (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-12-24.
- ↑ "Climate statistics for Australian locations - Telfer Aero".
- ↑ "Great Sandy-Tanami Desert". Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment.
- ↑ World Wildlife Fund, ed. (2001). "Great Sandy-Tanami desert". WildWorld Ecoregion Profile. National Geographic Society. the original నుండి 2010-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-08-30.
తదుపరి పఠనం
[మార్చు]- Burbidge, A. A.; McKenzie, N. L., eds. (1983). Wildlife of the Great Sandy Desert, Western Australia. మూస:WAcity, W.A.: Western Australian Wildlife Research Centre [and] Dept. of Fisheries and Wildlife. ISBN 0-7244-9307-7.
- Thackway, R.; Cresswell, I. D. (1995). An interim biogeographic regionalisation for Australia: a framework for setting priorities in the National Reserves System Cooperative Program. Vol. Version 4.0. కాన్బెరా: Australian Nature Conservation Agency, Reserve Systems Unit. ISBN 0-642-21371-2.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
Media related to గ్రేట్ శాండీ ఎడారి at Wikimedia Commons
- Articles with unsourced statements from April 2023
- Wikipedia articles with VIAF identifiers
- Wikipedia articles with LCCN identifiers
- గ్రేట్ సాండీ ఎడారి
- ఉత్తర భూభాగం జీవభౌగోళిక శాస్త్రం
- పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా జీవభౌగోళిక శాస్త్రం
- ఉత్తర భూభాగం ఎడారులు
- పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా ఎడారులు
- ఎర్గ్లు
- పిల్బరా
- కింబర్లీ (పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా)
- ఎడారులు