ఘంటై ఆలయం
| ఘంటై ఆలయం | |
|---|---|
 | |
| Religion | |
| Affiliation | జైనమతం |
| District | ఛత్తర్పూర్ |
| Deity | రిషభనాథుడు |
| Location | |
| Location | ఖజురాహో |
| State | మధ్యప్రదేశ్ |
| Country | భారతదేశం |
  భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్లో స్థానం  ఘంటై ఆలయం (India) | |
| Coordinates | 24°50′46″N 79°56′00″E / 24.8461485°N 79.9333487°E |
| Architecture | |
| Established | క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దం |
| Official name: ఖజురాహో స్మారక కట్టడాల సమూహం | |
| Criteria | Cultural: (i)(iii) |
| Designated | 1986 (సమావేశం) |
| Reference no. | 240 |
ఘంటై ఆలయం, దీనిని ఘంటి ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ ఖజురహో పట్టణంలో శిధిలమైన దిగంబర జైన ఆలయం. పార్శ్వనాథ ఆలయ శైలి మాదిరిగానే, ఇది జైన తీర్థంకరుడు రిషభనాథ (ఆదినాథ అని కూడా పిలుస్తారు) కు అంకితం చేయబడింది. ఈ ఆలయం ఖజురహో గ్రూప్ ఆఫ్ మాన్యుమెంట్స్ లోని ఇతర దేవాలయాలతో పాటు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం భాగం.[1]
చరిత్ర
[మార్చు]ఘంటై ఆలయ నిర్మాణం సుమారు క్రీ. శ. 995 నాటిది, చందేలా రాజు ధంగా పాలనలో జరిగింది.[2][3] ఇది పార్శ్వనాథ ఆలయాన్ని పోలి ఉంటుంది, కానీ దానికంటే చాలా పెద్దది. దీన్నిబట్టి, ఈ ఆలయాన్ని పార్శ్వనాథ ఆలయం తరువాత నిర్మించారని తెలుస్తోంది.[4]
19వ శతాబ్దంలో అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్హామ్ ఆలయ శిధిలాలను సర్వే చేసినప్పుడు, ఆ ప్రదేశానికి సమీపంలో బుద్ధ విగ్రహం ఉన్నందున అతను దానిని బౌద్ధ పుణ్యక్షేత్రంగా భావించాడు. అయితే, తరువాతి అధ్యయనాలు దీనిని జైన దేవాలయంగా నిర్ధారించాయి.[5]
ఈ ఆలయాన్ని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం వర్గీకరించింది.[6]
ఆర్కిటెక్చర్
[మార్చు]
ఘంటాయ్ ఆలయం రూపకల్పన పార్శ్వనాథ ఆలయం మాదిరిగానే ఉంటుంది, అయితే ఘంటాయ్ ఆలయం పరిమాణంలో దాదాపు రెండు రెట్లు పెద్దది. ఆలయం ఇప్పుడు శిథిలావస్థకు చేరుకుంది: దాని గోడలు కూలిపోయాయి. దాని ప్రవేశ ద్వారం, దాని మహా-మండపం (పెద్ద హాలు) స్తంభాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.[3] మహా-మండపానికి విశాలమైన ద్వారం ఉంది. కానీ దాని చుట్టుపక్కల గోడలు కూలిపోయాయి.[4]
కళ
[మార్చు]మనుగడలో ఉన్న స్తంభాలు గొలుసు, గంట (ఘంటి) మూలాంశాన్ని కలిగి ఉన్నాయి, దీని తరువాత ఆలయం ఇప్పుడు ప్రసిద్ధి చెందింది. మండపం యొక్క తలుపు లింటెల్ ఆదినాథుని యక్షిని పరిచారకుడు చక్రేశ్వరి ఉన్నారు. ఆమె ఎనిమిది చేతులు కలిగి గరుడ మీద కూర్చున్నట్లు చిత్రీకరించబడింది. ద్వారం మీద ఉన్న శిల్పాలపై మహావీరుడు గర్భంలోఉండగా అతని తల్లి కలగన్న ఆరు పవిత్ర చిహ్నాల చెక్కడాలు ఉన్నాయి.[3]
ప్రవేశ ద్వారం సీలింగుకు పెట్టెలు ఉన్నాయి. పైకప్పుకు సరిహద్దుగా ఉన్న దీర్ఘచతురస్రాకారపు పలకలు నృత్యకారులు, సంగీతకారుల బొమ్మలతో చెక్కబడ్డాయి.[4]
ఇప్పుడు ఖజురాహో మ్యూజియంలో ఉన్న ఒక పెద్ద శిల్పం ఘంటై ఆలయ శిధిలాల వద్ద కనుగొనబడింది. ఈ శిల్పంలో 52 జినాల బొమ్మలు ఉన్నాయి, వీటిలో కాయోత్సర్గ భంగిమలో నిలబడి ఉన్న రిషభనాథ యొక్క కేంద్ర వ్యక్తి కూడా ఉన్నారు. ఈ శిల్పం ఎడమ వైపున సర్వనుభూతి, కుడి వైపున నాలుగు ఆయుధాల చక్రేశ్వరి కూడా ఉన్నాయి.[7]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Khajuraho Group of Monuments". UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational Scientific and Cultural Organization. Retrieved 25 June 2023.
- ↑ Rana P. B. Singh 2009, p. 58.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Ali Javid & Tabassum Javeed 2008, p. 209.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 ASI Bhopal Ghantai 2016.
- ↑ Kanai Lal Hazra 1995, p. 183.
- ↑ ASI MP List 2016.
- ↑ Umakant Premanand Shah 1987, p. 122.
గ్రంథ పట్టిక
[మార్చు]- Ali Javid; Tabassum Javeed (2008). World Heritage Monuments and Related Edifices in India. Algora. ISBN 978-0-87586-482-2.
- "Ghantai Temple". Archaeological Survey of India, Bhopal Circle. Retrieved 2016-11-16.
- "Alphabetical List of Monuments - Madhya Pradesh". Archaeological Survey of India, Bhopal Circle. Archived from the original on 2 November 2016. Retrieved 2016-11-16.
- Kanai Lal Hazra (1995). The Rise And Decline Of Buddhism In India. Munshiram Manoharlal. ISBN 978-81-215-0651-9.
- Rana P. B. Singh (2009). Cosmic Order and Cultural Astronomy. Cambridge Scholars. ISBN 9781443816076.
- Umakant Premanand Shah (1987). Jaina Iconography. Abhinav. ISBN 9788170172086.