చండీగఢ్ క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్
| ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం | |
|---|---|
 క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్‌లోని అసెంబ్లీ భవనం | |
| స్థానం | చండీగఢ్, భారతదేశం |
| భాగం | ఆధునిక ఉద్యమానికి విశిష్టమైన కృషి: లే కార్బూసియర్ వాస్తుశిల్ప నిర్మాణాలు |
| Includes | అసెంబ్లీ భవనం, సచివాలయ భవనం, పంజాబ్ - హర్యానా ఉన్నత న్యాయస్థానం, ఓపెన్ హ్యాండ్ మాన్యుమెంట్ |
| ప్రాతిపదిక | సాంస్కృతిక: (i), (ii), (vi) |
| మూలం | 1321rev-014 |
| శాసనం | 2016 (40th సెషన్ ) |
| ప్రాంతం | 66 ha (0.25 sq mi) |
| Buffer zone | 195 ha (0.75 sq mi) |
| భౌగోళిక నిర్దేశకాలు | 30°45′33″N 76°48′17″E / 30.75917°N 76.80472°E |
చండీగఢ్ క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్ అనేది చండీగఢ్‌లో స్విస్-ఫ్రెంచ్ వాస్తుశిల్పి లే కార్బూసియర్, అతని సహచరులచే రూపొందించబడిన ఒక ప్రభుత్వ సముదాయం.
ఇది మూడు భవనాలను కలిగి ఉంది: అసెంబ్లీ భవనం, సచివాలయ భవనం, హైకోర్టు; వీటితో పాటు నాలుగు స్మారక చిహ్నాలు (ఓపెన్ హ్యాండ్ మాన్యుమెంట్, జియోమెట్రిక్ హిల్, టవర్ ఆఫ్ షాడోస్, అమరవీరుల స్మారక చిహ్నం), ఒక సరస్సు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.[1][2][3][4][5]
సుమారు 100 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఇది, ఆధునిక వాస్తుశిల్ప అభివృద్ధికి చేసిన కృషికి గాను, లే కార్బూసియర్ (Le Corbusier) రూపొందించిన ఇతర పదహారు నిర్మాణాలతో పాటు యునెస్కో (UNESCO) ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించబడింది.[6]
లే కార్బూసియర్ "టవర్ ఆఫ్ షాడోస్" (Tower of Shadows) అనే ఒక ప్రయోగాత్మక నిర్మాణాన్ని రూపొందించారు; దీని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఏ కోణం నుండీ కూడా సూర్యకిరణాలు దీని లోపలికి ప్రవేశించవు. ఈ టవర్ ఉత్తర వైపున తెరిచి ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఆ దిశ నుండి సూర్యకాంతి ఎప్పుడూ పడదు.[7][8] క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్‌లోని ఇతర భవనాల విషయంలో కూడా లే కార్బూసియర్ ఇదే సూత్రాన్ని అనుసరించారు.[9]
చరిత్ర, ప్రణాళిక
[మార్చు]భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తదనంతర కాలంలో ఈ క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్ రూపకల్పన జరిగింది. 1947లో భారతదేశ విభజన సమయంలో, పంజాబ్ రాష్ట్రానికి ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉన్న లాహోర్ పాకిస్థాన్ వశమైంది. స్వతంత్ర భారతదేశానికి ఒక ఆధునిక చిహ్నం కావాలని భావించిన ఢిల్లీలోని నాయకత్వం, ఉత్తర భారతదేశంలోని పంజాబ్ రాష్ట్రం కోసం ఒక కొత్త రాజధానిని నిర్మించాలని నిర్ణయించుకుంది.[10] భారతదేశపు మొదటి ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, చండీగఢ్‌ను "భారతదేశ స్వేచ్ఛకు చిహ్నమైన ఒక కొత్త నగరం"గా తీర్చిదిద్దాలని ఆశించారు.[11] 1950లో, నెహ్రూ అమెరికన్ వాస్తుశిల్పి ఆల్బర్ట్ మేయర్, అతని పోలిష్ సహచరుడు మాసీజ్ నోవిక్కీలకు ప్రాథమిక ప్రణాళికను రూపొందించే బాధ్యతను అప్పగించారు; అయితే 1950లో నోవిక్కీ అకాల మరణం, మేయర్ వైదొలగడంతో, ఆ బాధ్యతను వేరొకరికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. పంజాబ్ ప్రభుత్వ ఇంజనీర్లు ఐరోపాకు వెళ్లి, మేయర్ సలహా మేరకు, ఈ ప్రాజెక్ట్ బాధ్యతను చేపట్టవలసిందిగా లే కార్బూసియర్‌ను ఆహ్వానించారు. తన బంధువు పియర్ జానరెట్ 'రెసిడెంట్ ఆర్కిటెక్ట్' (స్థానిక వాస్తుశిల్పి)గా తనతో కలిసి పనిచేయాలనే షరతుపై లే కార్బూసియర్ 1951లో ఈ ప్రతిపాదనను అంగీకరించారు. వీరితో పాటు బ్రిటిష్ వాస్తుశిల్పులైన మాక్స్‌వెల్ ఫ్రై, జేన్ డ్రూ (వీరు మొదట్లో గృహనిర్మాణ ప్రణాళికపై పనిచేశారు) కూడా ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో పాలుపంచుకున్నారు.[10]
లే కార్బూసియర్ అప్పటికే ఉన్న ప్రణాళికా విధానాన్ని తనదైన దృక్పథానికి అనుగుణంగా మార్చి రూపొందించారు. మేయర్ రూపొందించిన 'రేడియల్ ప్లాన్' (కేంద్రం నుండి బయటకు విస్తరించే నమూనా)ను పూర్తి చేయడానికి బదులుగా, ఆయన నగరం కోసం మానవ ఆకృతిని పోలి ఉండే ఒక కచ్చితమైన గ్రిడ్ (చతురస్రాకార లేదా దీర్ఘచతురస్రాకార గడుల అమరిక) విధానాన్ని అమలు చేశారు. ఈ నగర ప్రణాళిక మానవ ఆకృతిని పోలి ఉంటుంది: 'తల' భాగంలో క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్, 'హృదయం' వద్ద వాణిజ్య ప్రాంతం, నగర 'చేతులు', 'కాళ్ళ' వలె విస్తరించిన భాగాలలో పౌర, విద్యా సంబంధిత రంగాలు ఉంటాయి. ఈ గ్రిడ్ వ్యవస్థకు ఉత్తర చివరన, కొండల నేపథ్యంలో క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్ ఏర్పాటు చేయబడింది; ఇది నగరానికి ఒక కిరీటంలా నిలుస్తుంది.[12] లే కార్బూసియర్ రూపొందించిన తుది ప్రణాళికలో, క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్ మూడు అనుసంధానించబడిన చతురస్రాకార విభాగాలను కలిగి ఉంది. వీటిలో మూడు ప్రధాన భవనాలు (అసెంబ్లీ, సెక్రటేరియట్, హైకోర్టు), ప్రణాళికలో ఉండి కూడా నిర్మించబడని ఇతర నిర్మాణాలు (గవర్నర్ భవనం, మ్యూజియం) ఉన్నాయి. ఆ నాలుగు ప్రధాన భవనాలలో మూడు మాత్రమే నిర్మించబడ్డాయి. చండీగఢ్ నగరానికి 1952 నవంబర్ 1న శంకుస్థాపన జరిగింది.[13]
వాస్తుశిల్పం, రూపకల్పన
[మార్చు]'కాపిటల్ కాంప్లెక్స్' అనేది ఆధునిక వాస్తుశిల్పానికి ఒక ముఖ్యమైన చిహ్నం; ఇందులో 'బెటన్ బ్రట్' (బయటకు కనిపించే కాంక్రీటు), వినూత్న నిర్మాణ పద్ధతులను ఉపయోగించారు. ఈ నిర్మాణ సముదాయం దాని శిల్పకళాత్మక రూపాలు, భారీ పరిమాణం, అంతర్గత-బాహ్య ప్రదేశాల అద్భుతమైన అనుసంధానానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడి మూడు భవనాలు గరుకు ఉపరితలం కలిగిన కాంక్రీటుతో నిర్మించబడ్డాయి; వీటిలో లే కార్బూసియర్ ప్రత్యేక శైలి అయిన 'బ్రీస్ సోలేల్' (సూర్యరశ్మిని అడ్డుకునే కాంక్రీటు తెరలు), ఆకట్టుకునే 'కాంటిలివర్' నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. ఈ రూపకల్పన లే కార్బూసియర్ ప్రతిపాదించిన 'ఆధునిక వాస్తుశిల్ప ఐదు సూత్రాలను' ప్రతిబింబిస్తుంది: పైలోటిస్ (స్తంభాల ఆధారిత నిర్మాణం), స్వేచ్ఛా ముఖభాగం, స్వేచ్ఛా ప్రణాళిక, అడ్డంగా ఉండే కిటికీలు, పైకప్పు తోటలు.
ఈ కాంప్లెక్స్ అంతటా కొలతలు, దృశ్య రేఖలను నిర్ణయించడానికి, లే కార్బూసియర్ మానవ శరీర కొలతల ఆధారంగా రూపొందించిన 'మాడ్యులర్' అనే మానవ-కేంద్రీకృత డిజైన్ విధానాన్ని అనుసరించారు. ఉదాహరణకు, అసెంబ్లీ హాల్, 'ఓపెన్ హ్యాండ్' స్మారక చిహ్నం పరిమాణాలు 'మాడ్యులర్' నిష్పత్తులకు అనుగుణంగా ఉంటాయి. ఇందులో సహజ పద్ధతిలో వాతావరణాన్ని నియంత్రించే అంశాలు పొందుపరచబడ్డాయి: సూర్యతాపాన్ని తగ్గించడానికి భవనాలకు 'డబుల్-స్కిన్డ్ రూఫ్స్' (గాలి ప్రసరణకు వీలుగా ఉండే రెండు పొరల పైకప్పులు), లోతైన 'బ్రీస్-సోలీల్స్' (సూర్యరశ్మిని అడ్డుకునే నిర్మాణాలు) అమర్చారు; అలాగే, ప్లాజా, శాసనసభ ఆవరణలోని నీటి కొలనులు పరిసరాలను చల్లబరచడానికి, వర్షపు నీటిని సేకరించడానికి ఉపయోగపడతాయి. తీవ్రమైన వేసవి వాతావరణ ప్రభావాన్ని తగ్గించేలా ల్యాండ్‌స్కేపింగ్, నీటి వనరులను (భవనాల పైకప్పులపై ఉండే మెట్ల వరుసల వంటి తోటలతో సహా) రూపొందించారు. ఈ అంశాలన్నీ కలిసి ఆధునిక 'పాసివ్ డిజైన్' (శక్తి వినియోగం లేకుండా వాతావరణాన్ని నియంత్రించే రూపకల్పన) విధానాలకు ముందస్తు సూచనలుగా నిలిచాయి. ఈ సముదాయం ప్రణాళిక తన "రేడియంట్ సిటీ" భావనకు ప్రతిరూపమని లే కార్బూసియర్ అభివర్ణించారు. ప్రకృతి, సూర్యకాంతి, మానవ కొలతలను ఇందులో సమన్వయం చేశారు.[14]
దీని నిర్మాణ శైలికి శిల్పకళాత్మకమైన ముఖ్య లక్షణాలు నిదర్శనంగా నిలుస్తాయి. శాసనసభ భవనం పైకప్పు ఒక అద్భుతమైన, పలుచని 'హైపర్‌బోలిక్ పారాబోలాయిడ్ షెల్' (hyperbolic paraboloid shell) ఆకృతిలో ఉంటుంది; ఇది లోపల ఎటువంటి స్తంభాల ఆధారం లేకుండా అసెంబ్లీ హాలు మొత్తాన్ని కప్పుతూ ఉంటుంది, ఇది ఒక సాహసోపేతమైన ఇంజనీరింగ్ విజయం.[15] గోడలు, భవన ముఖభాగాలు తరచుగా నిర్మాణపరమైన అలంకరణగా పనిచేస్తాయి: తలుపులు, ప్యానెళ్లలో ప్రకాశవంతమైన ప్రాథమిక రంగులను (లే కార్బూసియర్ చిత్రలేఖనాల స్ఫూర్తితో) ఉపయోగించారు, అలాగే హైకోర్టు ఛాంబర్‌లో ధ్వని నియంత్రణ (acoustics), ప్రతీకాత్మకత కోసం ప్రత్యేక నమూనాలు కలిగిన వస్త్ర అలంకరణలను (tapestries) ఏర్పాటు చేశారు.
ముఖ్యమైన నిర్మాణాలు
[మార్చు]ఈ క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్‌లో ప్రజాస్వామ్యానికి మూలస్తంభాలుగా భావించే మూడు ప్రధాన భవనాలు ఒక పొడవైన కేంద్ర ప్రాంగణం చుట్టూ అమర్చబడి ఉంటాయి, వీటితో పాటు అనేక అనుబంధ స్మారక కట్టడాలు కూడా ఉన్నాయి.[16]
పంజాబ్, హర్యానా సచివాలయం
[మార్చు]ఈ సముదాయంలో ఇది అతిపెద్ద నిర్మాణం. ఇది సుమారు 254 మీటర్ల పొడవు, 42 మీటర్ల ఎత్తు గల, బయటకు కనిపించే కాంక్రీటుతో నిర్మించిన ఒక పొడవైన క్షితిజ సమాంతర స్లాబ్. ఇది విస్తరణ కీళ్ల (ఎక్స్‌పాన్షన్ జాయింట్స్) ద్వారా కలిపిన ఆరు ఎనిమిది అంతస్తుల బ్లాకులతో నిర్మించబడింది. 1950ల ప్రారంభంలో దీని నిర్మాణం పూర్తయింది, ఇందులో పంజాబ్, హర్యానా రెండింటి పరిపాలనా కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. దీని పశ్చిమ ముఖభాగంలో నిరంతరాయంగా ఉండే బ్రిజ్-సోలైల్ (సూర్యరశ్మి నిరోధక పట్టీలు), చిన్న చతురస్రాకార కిటికీల వరుసలు ఉన్నాయి, ఇవి ఈ భారీ బ్లాక్‌కు ఒక లయబద్ధమైన, శిల్పకళా సౌందర్యాన్ని అందిస్తాయి. సహజ కాంతిని, గాలి ప్రసరణను గరిష్ఠంగా పెంచడానికి లె కార్బూసియర్ సచివాలయం ఇరుకైన ప్రణాళికను ఉద్దేశించారు. పైకప్పులో నగరాన్ని చూసేలా ఒక కేఫ్ టెర్రస్, ప్రొమెనేడ్ టెర్రస్ ఉన్నాయి. దాని పరిమాణం ఉన్నప్పటికీ, ఏకశిలా రూపాన్ని నివారించడానికి ముఖభాగం మాడ్యులర్ విభాగాలుగా విభజించబడింది. సచివాలయం ఈ సముదాయం వాయువ్య అంచున ఉంది, దాని పొడవు కొండల వైపుగా ఈ సముదాయాన్ని ఏకీకృతం చేస్తుంది.[10]
సభా భవనం
[మార్చు]
సభా భవనం ఈ సముదాయం ఎస్ప్లనేడ్లో సచివాలయానికి ఆనుకొని ఉంది. ఇది లె కార్బూసియర్ "ఐదు సూత్రాలకు" ప్రతిరూపం – ఇది పైలోటిస్ (కాంక్రీటు స్తంభాలు) మీద నిర్మించబడింది, దీనికి స్వేచ్ఛాయుతమైన ముఖభాగం, విశాలమైన అంతర్గత ప్రణాళిక, రిబ్బన్ కిటికీలు, పైకప్పు మీద ఒక టెర్రస్ ఉన్నాయి. ఒక భారీ, పైకి పొడుచుకు వచ్చిన శంఖాకార పైకప్పు వృత్తాకార సభా గదికి ఆశ్రయం కల్పిస్తూ, భవనానికి ఒక ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని ఇస్తుంది. లోపల, సన్నని స్తంభాల గ్రిడ్ మధ్య అంతస్తు ప్రణాళికకు స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది; కార్యాలయ స్థలాలు బయటి వైపు వలయంలా ఉంటాయి, తద్వారా మధ్య హాలు విశాలంగా, అనువుగా ఉంటుంది. భవనం ముఖభాగాలలో బంగారు నిష్పత్తిలో నిర్మించిన పెద్ద బ్రైస్-సోలైల్ తెరలు ఉన్నాయి, దాని కిటికీలు హిమాలయ పర్వత పాదాల దృశ్యాలను చూపిస్తాయి. అసెంబ్లీ కార్బూసియర్ ఆధునికవాద ఆదర్శాలకు నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది: బయటి ముఖభాగం అంతర్గత నిర్మాణం నుండి వేరు చేయబడింది (దీనిని "స్వేచ్ఛగా" చేస్తుంది), ర్యాంపుల ద్వారా చేరుకోగల పైకప్పు టెర్రస్ ప్రజలకు అందుబాటును కల్పిస్తూ, నివాసితులను ప్రకృతితో అనుసంధానిస్తుంది.[10]
పంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టు
[మార్చు]
ఎదురుగా ఉంది సచివాలయం నుండి బయటకు వచ్చే మార్గంలో, కోర్టు భవనంలో ఒక గొప్ప ఉత్సవ ప్రవేశ ద్వారం, విశాలమైన బహిరంగ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. దీని అత్యంత ఆకర్షణీయమైన లక్షణం లోతైన గొడుగు ఆకారపు పైకప్పు: ఇది ఒక వెడల్పాటి కాంటిలివర్డ్ స్లాబ్, ఇది న్యాయమూర్తుల ప్రవేశ ద్వారం ముందు ఉన్న గ్రౌండ్-ఫ్లోర్ ప్లాజాకు నీడను ఇస్తూ, భవనం ముఖభాగం అంతటా ఒక నిరంతర లయబద్ధమైన ఆర్కేడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. ప్రకాశవంతమైన ప్రాథమిక రంగులతో చిత్రించబడిన మూడు భారీ శిలువ ఆకారపు పైలాన్‌లపై ఆధారపడిన ఒక స్మారక పోర్టికో ద్వారా న్యాయమూర్తులకు ప్రవేశం కల్పించబడింది. కార్బూసియర్ ఇక్కడ మొఘల్ వాస్తుశిల్పం, భారతీయ వాస్తుశిల్పం నుండి ప్రేరణ పొందారు, ఈ అతిపెద్ద పోర్టికో ("బులంద్ దర్వాజా"), ఎత్తైన పైలాన్‌లు "చట్టం వైభవాన్ని" సూచిస్తాయి, లోపలికి ప్రవేశించే వారందరికీ అధికారాన్ని తెలియజేస్తాయి. హైకోర్టు కాంక్రీట్ స్తంభాలు, ఖాళీ గోడ విభాగాలు, మానవ ఆకృతికి అనుగుణంగా పరిమాణాన్ని తెలియజేయడానికి ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసిన కటౌట్‌లు, గూళ్లను కలిగి ఉన్నాయి. వాస్తవానికి, సూర్యరశ్మి నుండి రక్షణ కోసం భవనం పై అంతస్తులలో పెద్ద బ్రిజ్-సోలైల్ ఫిన్‌లు ఉండేవి; అయితే, ఇవి రుతుపవన వర్షాల విషయంలో తక్కువ ప్రభావవంతంగా ఉన్నాయని నిరూపించబడ్డాయి, అప్పటి నుండి వాటి స్థానంలో తక్కువ ఎత్తు గల వరండాను నిర్మించారు. ఈ భవనంఇది చండీగఢ్‌లో పూర్తిగా రీన్‌ఫోర్స్డ్ కాంక్రీట్‌తో నిర్మించిన మొట్టమొదటిది కూడా.
తెరిచిన చేతి స్మారక చిహ్నం
[మార్చు]
అసెంబ్లీలకు అభిముఖంగా ఉన్న ఈ తెరిచిన చేయి, లె కార్బూసియర్ స్వయంగా రూపొందించిన 26 m (85 ft)-ఎత్తైన లోహ శిల్పం. దీనిలో తెరిచిన అరచేతి ఆకారంలో తిరిగే గాలి దిశ సూచిక ఉంటుంది. లె కార్బూసియర్ తత్వశాస్త్రం ప్రకారం, చేయి "ఇవ్వడానికి తెరిచి ఉంటుంది", "స్వీకరించడానికి తెరిచి ఉంటుంది," ఇది శాంతి, సయోధ్యకు ప్రతీక. నగర అధికారిక చిహ్నమైన ఇది, ప్రజాస్వామ్య 'ఇవ్వడం-పుచ్చుకోవడం'కు, భారతదేశ ప్రగతిశీల ఆదర్శాలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.[16] దీనికి సమీపంలో కార్బూసియర్ రూపొందించిన మరో మూడు శిల్ప స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి: లోపల సూర్యకాంతి, నీడలను అధ్యయనం చేసే కాంక్రీట్ నిర్మాణం అయిన 'టవర్ ఆఫ్ షాడోస్'; కాంతి, చీకటి చక్రాలను రేఖాచిత్రంగా చూపించే కాంక్రీట్ సూర్య గడియారంతో అగ్రభాగంలో ఉన్న కృత్రిమ మట్టి దిబ్బ అయిన 'జ్యామితీయ కొండ';, అమరవీరుల స్మారక చిహ్నం, పంజాబ్ విభజన అల్లర్లలో మరణించిన వారి జ్ఞాపకార్థం నిర్మించిన వలయాకారపు ప్రాంగణం.[17]
వారసత్వ ప్రాముఖ్యత
[మార్చు]
క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్, లె కార్బూసియర్ అత్యంత ముఖ్యమైన రచనలలో ఒకటిగా, 20వ శతాబ్దపు వాస్తుశిల్పంలో ఒక అద్భుత కళాఖండంగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. 2016లో, యునెస్కో చండీగఢ్‌లోని క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్‌ను ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ("ది ఆర్కిటెక్చరల్ వర్క్ ఆఫ్ లె కార్బూసియర్, యాన్ అవుట్‌స్టాండింగ్ కాంట్రిబ్యూషన్ టు ది మోడర్న్ మూవ్‌మెంట్" అనే సామూహిక జాబితా కింద) నమోదు చేసింది. నగర రూపకల్పననుండి నిర్మాణ సామగ్రి, వాతావరణానికి అనుగుణంగా ఉండే అంశాల వరకు, క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్ డిజైన్ పరిష్కారాలు ఆధునిక వాస్తుశిల్పంలోని "నూతన ఆవిష్కరణ, ప్రయోగాత్మక స్ఫూర్తి"కి నిదర్శనమని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ పేర్కొంది. చండీగఢ్ నగర ప్రణాళికలో ఈ కాంప్లెక్స్ ఒక "ముఖ్య కేంద్రం"గానూ, అలాగే కార్బుసియర్ ప్రతిపాదించిన 'రేడియంట్ సిటీ' భావన అత్యంత పరిపూర్ణ రూపంగానూ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించబడింది. ఆధునిక నగర ప్రణాళికలో అత్యంత అద్భుతమైన నిర్మాణాలలో ఒకటిగానూ, మానవ ప్రమాణాలు, సాంకేతికతకు ప్రాధాన్యతనిచ్చే నిర్మాణంగానూ యునెస్కో ఈ క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్‌ను ప్రశంసించింది.
భారతదేశంలో, దీని చారిత్రక ప్రాముఖ్యత దృష్ట్యా, 'పురాతన కట్టడాలు, పురావస్తు ప్రదేశాలు, అవశేషాల చట్టం' కింద క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్ "జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన కట్టడం"గా రక్షించబడుతోంది. తద్వారా ఇది ద్వంద్వ వారసత్వ హోదాను కలిగి ఉంది: చట్టపరంగా జాతీయ స్మారక చిహ్నంగానూ, అంతర్జాతీయంగా ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగానూ ఇది గుర్తింపు పొందింది. 'లే కార్బూసియర్' రూపొందించిన నిర్మాణాల సమూహాలపై యునెస్కో జరిపిన సమీక్షలో, 'క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్' సమగ్రతను కాపాడటం అత్యవసరమని నొక్కిచెప్పారు; అలాగే, ఆమోదం లేని అదనపు నిర్మాణాలు (ఉదాహరణకు, ఎప్పటి నుంచో ప్రతిపాదనలో ఉన్న గవర్నర్ భవనం లేదా కొత్త మ్యూజియం వంటివి) ఈ ప్రాంగణం ప్రామాణికతను దెబ్బతీస్తాయని హెచ్చరించారు. ఏడు దేశాలకు విస్తరించి ఉన్న ఈ అంతర్జాతీయ జాబితాలో ఈ ప్రాంతానికి చోటు దక్కడం, ఐరోపా, జపాన్, అమెరికాలోని కార్బూసియర్ ప్రాజెక్టులతో పాటు ప్రపంచ ఆధునికవాద ఉద్యమంలో భారతదేశం పోషించిన పాత్రను కూడా సూచిస్తుంది.
సమకాలీన ప్రాముఖ్యత, పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు
[మార్చు]
దీనికి 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం' హోదా లభించినప్పటి నుండి, దీని పరిరక్షణపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు. చారిత్రక ప్రాంతాలలో (సెక్టర్లలో) చేపట్టే మార్పులను సమీక్షించడానికి చండీగఢ్ యంత్రాంగం 'చండీగఢ్ హెరిటేజ్ కన్జర్వేషన్ కమిటీ'ని ఏర్పాటు చేసింది. ఇప్పుడు ఈ కాంప్లెక్స్ పరిసరాల్లో చేపట్టే అన్ని ప్రధాన అభివృద్ధి ప్రతిపాదనలకు 'వారసత్వ అనుమతి' తప్పనిసరి. ఉదాహరణకు, 2023–2024లో, హైకోర్టుకు అదనంగా ఒక వరండాను నిర్మించే అనధికారిక ప్రణాళికలను నిలిపివేయడంలో భారత సుప్రీంకోర్టు జోక్యం చేసుకుంది; ఎటువంటి మార్పునైనా చేయడం వల్ల ప్రపంచ వారసత్వ హోదాకు ముప్పు వాటిల్లవచ్చని ఆ నిర్ణయానికి కారణం చూపారు. పునరుద్ధరణ, నిర్వహణ పనులకు దిశానిర్దేశం చేసేలా, క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్ కోసం ఒక అధికారిక పరిరక్షణ ప్రణాళికను రూపొందించాలని యునెస్కో నివేదిక స్పష్టంగా సూచించింది.
అదేవిధంగా, వాస్తుశిల్ప విమర్శకులు కూడా ఈ ప్రదేశంలో చేపట్టిన అనాలోచిత మార్పులు, దీనిని తగినంతగా వినియోగించుకోకపోవడం పట్ల ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. ప్రముఖ చరిత్రకారుడు విలియం జె. ఆర్. కర్టిస్, అసెంబ్లీలోని పాలిష్ చేసిన రాతి ఫ్లోరింగ్, చెక్క స్కర్టింగ్ వంటి ఆధునిక చేర్పులు అంతర్గత ప్రదేశాలను "అసభ్యకరంగా" మార్చాయని పేర్కొన్నారు. భద్రతా ఏర్పాట్లు కంచెలు, భద్రతా పోస్ట్‌లు, గేట్ల వంటి నిర్మాణాలు ఆ ప్రాంగణంసహజమైన విశాలతకు ఆటంకం కలిగిస్తాయి; జాతీయ సెలవు దినాల్లో కూడా ఈ ప్రదేశం తరచుగా నిర్మానుష్యంగా కనిపిస్తుంది. ఈ భారీ సముదాయం "నిరాదరణకు గురైనట్లు" లేదా తగినంతగా వినియోగించబడని స్థితిలో ఉన్నట్లు అనిపించవచ్చు: ఉదాహరణకు, 2014లో కర్టిస్ సందర్శించినప్పుడు, అసెంబ్లీ వద్ద ఉన్న 'రిఫ్లెక్టింగ్ పూల్స్' (నీటి కొలనులు) నిర్లక్ష్యానికి గురయ్యాయి (ఒకటి నీరు లేకుండా ఖాళీగా ఉండగా, మరొకటి కేవలం వర్షపు నీటితో నిండి ఉంది). పునరుద్ధరణ అత్యవసరమని పరిశీలకులు వాదిస్తున్నారు: "చండీగఢ్‌లోని భవనాలు ఇలాగే మరింత నిర్లక్ష్యానికి గురైతే, యునెస్కో గుర్తింపు లభించే అవకాశం ఖచ్చితంగా ఉండదు" అని కర్టిస్ హెచ్చరించారు.
బ్రిటిష్ రాజు, వాస్తుశిల్ప విమర్శకుడైన మూడవ చార్లెస్, 2010లో తాను రాసిన Harmony: A New Way of Looking at Our World అనే పుస్తకంలో ఈ సముదాయం రూపకల్పనను విమర్శిస్తూ, దీనిని "ప్రభుత్వం అమానవీయ రూపం" అని అభివర్ణించారు.[18]
ఇటీవలి కాలంలో, అభివృద్ధి, సంరక్షణల మధ్య సమతుల్యతను పాటించడంపై దృష్టి సారించారు. నగరానికి ఉన్న వారసత్వ హోదా (అధికారికంగా మొదటి 30 సెక్టార్లకు మాత్రమే ఇది వర్తిస్తుంది) కారణంగా అనేక అభివృద్ధి పథకాలను నిలిపివేయడం జరిగింది.[19] కార్బూసియర్‌తో కలిసి పనిచేసిన మాజీ ప్రధాన వాస్తుశిల్పి ఎం.ఎన్. శర్మ చండీగఢ్ "గొప్ప ఆలోచనలు, తక్కువ నిధులతో" రూపొందించబడిందని పేర్కొన్నారు; దీనిని బట్టి భవిష్యత్తులో చేసే ఏ మార్పులకైనా అంతే స్థాయి దూరదృష్టితో కూడిన ఆలోచన అవసరమని అర్థమవుతుంది. నిపుణులు, పౌరుల భాగస్వామ్యంతో కూడిన సమగ్ర వారసత్వ నిర్వహణ విధానాన్ని అనుసరించాలని యునెస్కో, సంరక్షణవాదులు సూచిస్తున్నారు. ఇదే సమయంలో, భారతదేశపు మొట్టమొదటి ప్రణాళికాబద్ధమైన నగరంగా చండీగఢ్‌కు ఉన్న ఖ్యాతి పట్ల నగరవాసులు సాధారణంగా గర్వపడతారు; ఇక్కడి వాస్తుశిల్ప శైలి గురించి స్థానిక పాఠశాలల్లో బోధిస్తారు, నగరంలోని ముఖ్య కట్టడాలు పౌర అస్తిత్వానికి చిహ్నాలుగా నిలుస్తాయి.[20]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Chandigarh's Capitol Complex is now a UNESCO heritage site: All you need to know". hindustantimes.com. 18 July 2016. Archived from the original on 19 July 2016. Retrieved 18 July 2016.
- ↑ "Capitol Complex, as Le Corbusier wanted it, remains incomplete – Indian Express". indianexpress.com. 19 June 2010. Archived from the original on 27 November 2013. Retrieved 18 July 2016.
- ↑ "The most planned city?". 9 February 2009. Archived from the original on 15 January 2021. Retrieved 20 February 2020.
- ↑ "UNESCO approves all 3 Indian nominations for heritage tag". intoday.in. Archived from the original on 19 July 2016. Retrieved 18 July 2016.
- ↑ "Four sites inscribed on UNESCO's World Heritage List". whc.unesco.org (in ఇంగ్లీష్). UNESCO World Heritage Centre. 15 July 2016. Archived from the original on 16 July 2016. Retrieved 15 July 2016.
- ↑ "The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement". UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization. Archived from the original on 24 November 2018. Retrieved 15 January 2022.
- ↑ Tower of Shadows, In: architexturez.net
- ↑ Tower of Shadows., In: "Hidden Architecture"
- ↑ Maria Thuroczy: The Tower of Shadows., In: "Architectuul", March 31st, 2014, Retrieved 17 April 2024.
- 1 2 3 4 "AD Classics: Master Plan for Chandigarh / Le Corbusier". ArchDaily (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2018-10-06. Retrieved 2025-06-24.
- ↑ The Architectural Work of Le Corbusier. 2015.
- ↑ Patel, Aaran (2022-03-15). "What Le Corbusier got wrong (and right) in his design of Chandigarh". Scroll.in (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-24.
- ↑ "Tricity buzz | How old is Chandigarh? 55 or 70? Residents agree to disagree". Hindustan Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2021-11-07. Archived from the original on 2021-11-08. Retrieved 2025-06-24.
- ↑ Centre, UNESCO World Heritage. "The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement". UNESCO World Heritage Centre (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-24.
- ↑ Neuman, Eran (2017-12-01). "The Lightfall and the Symbolic Function of the Hyperbolic Paraboloid Surface". Nexus Network Journal (in ఇంగ్లీష్). 19 (3): 579–598. doi:10.1007/s00004-016-0314-8. ISSN 1522-4600.
- 1 2 "capital_complex | Chandigarh Tourism, Union Territory, Chandigarh". chandigarhtourism.gov.in. Retrieved 2025-06-24.
- ↑ "Capitol Complex | Chandigarh | India" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-24.[permanent dead link]
- ↑ Charles III; Juniper, Tony; Skelly, Ian (2010). Harmony. London: HarperCollins UK. p. 170. ISBN 978-0-00-734803-9.
- ↑ Sheetal. "Mixed reactions to Centre's reply on city heritage status". The Tribune (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-24.
- ↑ Bharne, Vinayak. "Beyond the Corbusian Cult: Reflections on Chandigarh's Capitol". www.planetizen.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-24.