Jump to content

చందేరీ

Coordinates: 24°43′N 78°08′E / 24.72°N 78.13°E / 24.72; 78.13
వికీపీడియా నుండి
చందేరి
చెది
పట్టణం
రాజా రాణి మహల్, రేడియో టవర్, చౌబీసీ జైన దేవాలయం, కీర్తి దుర్గంతో కూడిన చందేరి సాధారణ దృశ్యం
రాజా రాణి మహల్, రేడియో టవర్, చౌబీసీ జైన దేవాలయం, కీర్తి దుర్గంతో కూడిన చందేరి సాధారణ దృశ్యం
చందేరి is located in Madhya Pradesh
చందేరి
చందేరి
భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్‌లో స్థానం
చందేరి is located in India
చందేరి
చందేరి
చందేరి (India)
Coordinates: 24°43′N 78°08′E / 24.72°N 78.13°E / 24.72; 78.13
దేశం India
రాష్ట్రంమధ్యప్రదేశ్
విభాగంగ్వాలియర్
జిల్లాఅశోకనగర్ జిల్లా
ప్రాంతంబుందేల్‌ఖండ్
Founded byరాజా శిశుపాలుడు ( మహాభారతంలో ప్రస్తావన)
Named afterచెది రాజ్యం
ప్రభుత్వం
 • రకంనగర మున్సిపల్ బోర్డు
విస్తీర్ణం
 • మొత్తం
10.7 కి.మీ2 (4.1 చ. మై)
ఎత్తు
456 మీ (1,496 అ.)
జనాభా
 (2011)
 • మొత్తం
33,081[1]
 • స్థానంఅశోకనగర్ జిల్లాలో 3వ స్థానం
భాషలు
 • అధికారికబుందేలీ, హిందీ
కాల మండలంUTC+5:30 (IST)
పిన్
473446
టెలిఫోన్ కోడ్07547
Vehicle registrationMP 67
Websitechanderi.nic.in

త్చందేరి భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అశోకనగర్ జిల్లాలో చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన పట్టణం. ఇది శివపురి నుండి 127 కి.మీ., లలిత్‌పూర్ నుండి 38 కి.మీ., అశోకనగర్ నుండి 57 కి.మీ., ఝాన్సీ నుండి 348 కి.మీ., ఇసాగఢ్ నుండి 46 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇది బేత్వా నదికు నైరుతి దిశలో కొండల మధ్యలో ఉంది. చందేరి చుట్టూ కొండలు, సరస్సులు, అరణ్యాలు ఉండి, మాల్వా సుల్తానేట్, బుందేలా రాజ్‌పుత్రుల స్మారక చిహ్నాలతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది ప్రాచీన జైన దేవాలయాలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం దీని జనాభా 33,190.

చందేరి, పరిసర ప్రాంతాల పటం

చరిత్ర

[మార్చు]

తరువాతి ప్రతీహార పాలకులు

[మార్చు]

11వ, 12వ శతాబ్దాలలో చందేరి తరువాతి ప్రతీహార రాజుల ఆధీనంలోకి వచ్చింది.[2] ఈ కాలంలో, 1030లో పర్షియన్ పండితుడు అల్‌బీరూనీ చందేరిని ప్రస్తావించాడు.[citation needed]

ఢిల్లీ సుల్తానేట్

[మార్చు]

ఘియాస్ ఉద్దీన్ బల్బన్ 1251లో నసీరుద్దీన్ మహ్మూద్ కోసం ఈ పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[citation needed]

మాల్వా సుల్తానులు

[మార్చు]

మాల్వా సుల్తాన్ మహ్మూద్ ఖిల్జీ I అనేక నెలల ముట్టడి అనంతరం 1438లో ఈ పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[citation needed] మేవార్కు చెందిన రాణా సంగా మాల్వాలోని విస్తార ప్రాంతాలతో పాటు చందేరిని జయించి, మాల్వా సుల్తాన్ మహ్మూద్ IIకి తిరుగుబాటు చేసిన మంత్రి మెదినీ రాయ్ ను తన ఆధీనంలో పాలకునిగా నియమించాడు. మెదినీ రాయ్ చందేరిని తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు.[3]

మొఘలులు

[మార్చు]

చందేరి యుద్ధంలో మొఘల్ చక్రవర్తి బాబర్ మెదినీ రాయ్ నుండి కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఈ సందర్భంగా రాజ్‌పుత్ సంప్రదాయమైన జౌహర్ ను చూశాడు. శత్రువుల చేతిలో అవమానానికి గురికాకుండా ఉండేందుకు, ఓటమి ఖాయమైందని తెలిసిన రాజ్‌పుత్ర మహిళలు తమ పిల్లలతో కలిసి అగ్నికుండలో దూకి ఆత్మాహుతి చేసుకున్నారు. ఈ క్రియ వేద మంత్రోచ్చారణల మధ్య జరిగింది.[citation needed] జౌహర్ అనంతరం, పురుషులు తమ మరణించిన స్త్రీల బూడిదను నుదుటిపై రాసుకుని, కేసరియా అనే కాషాయ వస్త్రాన్ని ధరించి, తులసి ఆకులను నములుతూ గౌరవం కోసం యుద్ధించి మరణించేందుకు సిద్ధమయ్యేవారు. ఈ విధానాన్ని సాకా అని పిలిచేవారు.[4]

1529లో పురన్ మాల్ బాబర్ సేనలను ఓడించి చందేరిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[5] 1542లో షేర్ షా సూరి దీనిని స్వాధీనం చేసుకొని షుజాత్ ఖాన్ పరిపాలనలో చేర్చాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ చందేరిని మాల్వా సుభాలో ఒక సర్కార్గా ఏర్పాటు చేశాడు.[citation needed]

బుందేలాలు, సింధియాలు

[మార్చు]

బుందేలా రాజ్‌పుత్లు 1586లో ఈ పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అనంతరం ఇది ఓర్చా రాజు మధుకర్ కుమారుడు రామ్ సాబ్ ఆధీనంలో ఉండింది.[citation needed] 1646లో దేవీ సింగ్ బుందేలాను పట్టణ పాలకునిగా నియమించారు. 1811లో గ్వాలియర్ కు చెందిన మరాఠా పాలకుడు దౌలత్ రావు సింధియా తరఫున జీన్ బాప్టిస్టే ఫిలోస్ ఈ పట్టణాన్ని ఆక్రమించే వరకు చందేరి దేవీ సింగ్ కుటుంబ ఆధీనంలోనే కొనసాగింది. 1844లో ఈ పట్టణం బ్రిటిష్ వారి ఆధీనానికి వెళ్లింది.

1857 భారత తిరుగుబాటు సమయంలో బ్రిటిష్ వారు చందేరిపై నియంత్రణ కోల్పోయారు. అనంతరం హ్యూ రోజ్, 1వ బారన్ స్ట్రాత్‌నైర్న్ 1858 మార్చి 14న పట్టణాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. రిచర్డ్ హార్ట్ కీటింగ్ ఈ దాడికి నాయకత్వం వహించగా, అతనికి విక్టోరియా క్రాస్ పురస్కారం లభించింది. 1861లో పట్టణాన్ని తిరిగి గ్వాలియర్ సింధియాలకు అప్పగించారు. తరువాత ఇది గ్వాలియర్ రాష్ట్రంలోని ఇసాగఢ్ జిల్లాలో భాగమైంది.

భారత గణరాజ్యం

[మార్చు]

1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత, గ్వాలియర్ కొత్తగా ఏర్పడిన మధ్య భారత్ రాష్ట్రానికి రాజధానిగా మారింది. 1956 నవంబర్ 1న మధ్య భారత్‌ను మధ్యప్రదేశ్లో విలీనం చేశారు.

భౌగోళికం

[మార్చు]

చందేరి 24°43′N 78°08′E / 24.72°N 78.13°E / 24.72; 78.13 వద్ద ఉంది.[6] సముద్ర మట్టానికి సగటున 456 మీటర్ల (1496 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది.

జనాభా గణాంకాలు

[మార్చు]

2001 నాటికి భారత జనగణన ప్రకారం,[7] చందేరి జనాభా 28,313. ఇందులో పురుషులు 52% కాగా, మహిళలు 48% ఉన్నారు.

చందేరి ప్రసిద్ధ చీరల నేయుగాడు

రవాణా

[మార్చు]

చందేరిలో మంచి రహదారి వ్యవస్థ ఉంది. ఈ పట్టణం రాష్ట్ర రహదారి 20, జాతీయ రహదారి 376పై ఉండి, అశోకనగర్, ఇసాగఢ్, లలిత్‌పూర్ తదితర ప్రాంతాలతో అనుసంధానమై ఉంది. చందేరి పట్టణంలో లేదా సమీపంలో రైల్వే సేవలు లేవు. అయితే 2014లో ఉత్తర రైల్వే ఆధ్వర్యంలో పిప్రైగావ్–చందేరి–లలిత్‌పూర్ మార్గంలో రైల్వే లైన్ ఏర్పాటు చేయడానికి అవసరమైన పరిపాలనా చర్యలు చేపట్టబడ్డాయి.[8]

చందేరిలో జైనం

[మార్చు]

చందేరి ప్రాంతం జైన సంస్కృతికి ఒక ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచింది. ఇది పర్వార్ జైన సమాజానికి ముఖ్య కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. సమీప ప్రాంతాల్లో అనేక జైన తీర్థక్షేత్రాలు ఉన్నాయి — గురిలగిరి (7 కి.మీ.), ఆమనాచర్ (29 కి.మీ.), బితాలా (19 కి.మీ.), భామోన్ (16 కి.మీ.), ఖండార్గిరి (2 కి.మీ.), తువంజీ (22 కి.మీ.), భియాదంత్ (14 కి.మీ.), సరిహద్దు అవతల ఉన్న దేవఘఢ్, ఉత్తరప్రదేశ్ (20 కి.మీ.).

మూల సంఘకు చెందిన బలాత్కార గణ జైన భట్టారకులు అనేక శతాబ్దాల పాటు చందేరిలో కేంద్రాన్ని ఏర్పరచుకొని అభివృద్ధి చెందారు. పండిత్ ఫూలచంద్ర శాస్త్రి రూపొందించిన వంశ పరంపర ఈ విధంగా ఉంది:

ఖండార్గిరి జైన గుహాల దేవాలయాలు
మొదటి జైన తీర్థంకరుడు ఋషభనాథునికు చెందిన 45 అడుగుల ఎత్తైన శిల్పం, ప్రజల్లో ఆదినాథుడుగా ప్రసిద్ధి
  1. దేవేంద్రకీర్తి (చూడండి బలాత్కార గణ), ఇతడు 1436 సీఈలో సింఘాయి బిరుదును ప్రదానం చేశాడు (చూడండి పర్వార్ (జైన))
  2. త్రిభువనకీర్తి (విక్రమ సంవత్ 1522లో అభిషేకం పొందినవాడు)
  3. సహస్రకీర్తి
  4. పద్మనంది
  5. యశఃకీర్తి
  6. లలితకీర్తి
  7. ధర్మకీర్తి
  8. పద్మకీర్తి (విక్రమ సంవత్ 1717లో మరణించాడు)
  9. సకలకీర్తి
  10. సురేంద్రకీర్తి (విక్రమ సంవత్ 1746లో ప్రతిష్ఠ నిర్వహించాడు)

ఈ వంశంలోని ఒక శాఖ సిరోంజ్‌లో కొనసాగింది.

  1. జగత్కీర్తి (పై ధర్మకీర్తి శిష్యుడు)
  2. త్రిభువనకీర్తి
  3. నరేంద్రకీర్తి
  4. తెలియని వ్యక్తి
  5. రాజకీర్తి
  6. దేవేంద్రకీర్తి (సంవత్ 1871లో ప్రతిష్ఠ నిర్వహించాడు)

జైన దేవాలయాలు

[మార్చు]

చందేరిలోని జైన దేవాలయాల జాబితా:[9]

  1. శ్రీ చౌబీసీ బారా మందిర్ : ఈ దేవాలయం రెండు భాగాలుగా ఉంది. ముందుభాగాన్ని బారా మందిర్ అని, వెనుక భాగాన్ని చౌబీసీ మందిర్ అని పిలుస్తారు. శాసనాల ప్రకారం ఈ దేవాలయం సుమారు 1293 సంవత్సరం (వి.స. 1350)లో నిర్మించబడింది. 13వ నుండి 18వ శతాబ్దాల మధ్య ఈ ఆలయం పునరుద్ధరించబడింది. ఇందులో 24 మంది తీర్థంకరులకు చెందిన 24 విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ప్రతి విగ్రహం ఆయా తీర్థంకరుల అసలు వర్ణాలకు అనుగుణంగా రాతితో తయారు చేయబడింది. అన్ని విగ్రహాలు ఒకే పరిమాణంలో ఉండటం విశేషం.[10][11]
  2. శ్రీ పార్శ్వనాథ దిగంబర జైన పురాణ మందిర్ : ఇది చందేరిలోని అత్యంత ప్రాచీన జైన దేవాలయాలలో ఒకటి. ఇందులో 7వ శతాబ్దానికి చెందిన శ్రీ పార్శ్వనాథుడి విగ్రహాలు ఉన్నాయి.
  3. శ్రీ ఖండార్గిరి జైన దేవాలయం : ఇది చందేరిలోని ప్రసిద్ధ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలలో ఒకటి. ఈ దేవాలయంలో ఋషభనాథుని 45 అడుగుల ఎత్తైన చెక్కిన విగ్రహం ఉంది. శాసనాల ప్రకారం ఈ విగ్రహం 700 సంవత్సరాలకు పైగా పురాతనమైనది.[12] కొండలో ఆరు గుహలను చెక్కారు. వాటిలో జైన మునుల శిల్పాలు, అలంకార చెక్కుదలలు ఉన్నాయి. వీటిలో అతి పురాతనమైనది 1236 సంవత్సరానికి చెందిన 6వ గుహ.
  4. శ్రీ థోబోంజీ జైన దేవాలయం : ఈ దేవాలయం 9వ శతాబ్దానికి చెందినది.[13] ఈ ఆలయపు మూలనాయకుడు 36 అడుగులు 8 అంగుళాల ఎత్తైన లేత నీలిరంగు ఆదినాథుడి విగ్రహం. అలాగే 13 అడుగులు 4 అంగుళాల ఎత్తైన పార్శ్వనాథుడు విగ్రహం, 12 అడుగులు 6 అంగుళాల మరో పార్శ్వనాథ విగ్రహం కూడా ఉన్నాయి.[14]
  5. శ్రీ చంద్రప్రభ దిగంబర జైన దేవాలయం : ఈ దేవాలయం జైనమతంలోని 8వ తీర్థంకరుడు చంద్రప్రభుడుకు అంకితం చేయబడింది. ఈ ఆలయంలోని అత్యంత ప్రాచీన శాసనం 967 సీఈ నాటిది.[15]

దర్గా మఖ్దూమ్ షా విలాయత్

[మార్చు]
చందేరిలోని వజీహుద్దీన్ యూసుఫ్ (మరణం 1329) దర్గా

14వ శతాబ్దం నుండి చందేరి, మౌలానా వజీహ్ అల్-దీన్ యూసుఫ్ (మరణం 729 హిజ్రీ / 1329 సీఈ) అనే చిష్తీ సూఫీ సంత్ కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆయన ఢిల్లీలోని ప్రముఖ సూఫీ సంత్ నిజాముద్దీన్ అవ్లియా (1238–1325) శిష్యుడిగా పేరుపొందాడు. అలాగే ధార్‌కు చెందిన కమాల్ అల్-దీన్, ఉజ్జయినికి చెందిన ముఘీత్ అల్-దీన్‌లతో కలిసి విద్యాభ్యాసం చేశాడు.[16] 1325లో మౌలానా యూసుఫ్‌కు నిజాముద్దీన్ అవ్లియా ధరించిన ఖిర్కా (చొక్కా), టోపీ ఆధ్యాత్మిక వారసత్వ చిహ్నంగా (ఖిలాఫత్) ప్రదానం చేయబడ్డాయి.[17] స్థానికంగా మఖ్దూమ్ షా-ఇ విలాయత్‌గా పూజింపబడే ఈ సంత్ ఉర్స్ ప్రతి సంవత్సరం మార్చి 27 నుండి 29 వరకు నిర్వహించబడుతుంది. ఈ సందర్భంగా భక్తులు దర్గాకు వచ్చి చాదర్లు సమర్పించి తమ కోరికల నెరవేర్పు కోసం ప్రార్థనలు చేస్తారు.[18] షైఖ్ సమాధితో పాటు, దర్గా సముదాయంలో ఒక మసీదు, ఖాన్కా (నివాస స్థలం), పలు శాసనాలతో కూడిన సమాధి స్మారకాలు ఉన్నాయి. వీటిలో షైఖ్ బరకత్ బిన్ నసీబ్ బిన్ సిరాజ్ సమాధి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆయన 924 హిజ్రీ ముహర్రం 13వ తేదీ (1518 జనవరి 25, సోమవారం)న మరణించాడు.[19]

ప్రజాదరణలో

[మార్చు]
  • గుడియా హమారి సభీ పే భారీ – ఈ టెలివిజన్ ధారావాహిక చందేరిలో చిత్రీకరించబడింది.[22] ఇందులో చందేరి బస్ స్టాండ్‌ను “లలిత్‌పూర్ బస్ అడ్డా”గా చూపించారు.

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "చందేరి మున్సిపాలిటీ నగర జనాభా లెక్కలు 2011–2020". www.census2011.co.in.
  2. ↑ A. K. Singh, "परवर्ती प्रतिहार शासक एवं उनके अभिलेख [Later Pratihara rulers and their inscriptions]," इतिहास दर्पण 15, no. 2 (2010): 60-81.
  3. ↑ Chaurasia 2002, pp. 156–157.
  4. ↑ The Mughal Throne by Abraham Eraly p. 33
  5. ↑ Singhi, Narendra Kumar; Joshi, Rajendra (1995). "Institute of Rajasthan Studies". Folk, Faith & Feudalism: Rajasthan Studies. Rawat Publications. p. 381. ISBN 978-8-170-3-32732.
  6. ↑ "Maps, Weather, and Airports for Chanderi, India". www.fallingrain.com.
  7. ↑ "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. Archived from the original on 2004-06-16. Retrieved 2008-11-01.
  8. ↑ "Pipraigaon and Lalitpur via Chanderi – Railway Enquiry". indiarailinfo.com. Retrieved 2020-02-06.
  9. ↑ "Jainism at Chanderi". chanderi.net. Archived from the original on 2012-03-17.
  10. ↑ "Shri Digamber Jain Atishaya Kshetra Choubeesee Bara Mandir, Chanderi. | JainTeerth.com".[permanent dead link]
  11. ↑ "Jain-Tirth-Shri Bhojpur, M.P". jain.org.in. Retrieved 2020-02-06.
  12. ↑ "Khandargiri Temple". 5 May 2010.
  13. ↑ "Madhya Pradesh Tourism, Madhya Pradesh, Tourism in MP, Tourism Info of Madhyapradesh, MP Tourism Guide, Madhya Pradesh Tour Packages, Mp tour packages, wildlife of madhya pradesh, wildlife tour packages, pilgrimage tour mptitletitle>". Archived from the original on 16 August 2016. Retrieved 16 August 2016.
  14. ↑ "WWW.JAINHERITAGECENTRES.COM > Jainism In India > Madhya Pradesh > Thuvanji". Archived from the original on 28 August 2016. Retrieved 16 August 2016.
  15. ↑ "Chandraprabh Jain Temple | Chanderi.org". 5 May 2010.
  16. ↑ Arya, Gholam-Ali; Negahban, Translated by Farzin, "Chishtiyya", Encyclopaedia Islamica Online (in ఇంగ్లీష్), Brill, retrieved 2025-01-18
  17. ↑ Digby, Simon (2004). "Before Timur Came: Provincialization of the Delhi Sultanate through the Fourteenth Century" (PDF). Journal of the Economic and Social History of the Orient. 47 (3): 298–356. JSTOR 25165052.
  18. ↑ "Dargahinfo - Complete Collection of Dargahs World Wide". dargahinfo.com. Retrieved 2025-01-18.
  19. ↑ Gai, Govind Swamirao (1986). Annual Report on Indian Epigraphy for 1965–66. New Delhi: The Director General, Archaeological Survey of India. pp. Appendix D, no. 117.
  20. ↑ "Stree Preview: Boo. Rajkummar Rao, Shraddha Kapoor Blend Comedy And Spook". NDTV.com. Retrieved 2018-08-31.
  21. ↑ "Sui Dhaaga: Anushka Sharma, Varun Dhawan begin shooting in bylanes of Chanderi, Madhya Pradesh". Firstpost (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2018-09-14.
  22. ↑ "सीरियल 'गुड़िया हमारी सभी पे भारी' में दिखेंगी शहर की सारिका". www.patrika.com (in hindi). 25 August 2019. Retrieved 2019-09-14.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
Wikimedia Commons logo
విキーమీడియా కామన్స్‌లో Chanderi}కి సంబంధించి దస్త్రాలు ఉన్నాయి.
Wikivoyage logo
వికీవాయేజ్ కోసం ఒక ట్రావెల్ గైడ్ ఉంది చందేరీ.
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=చందేరీ&oldid=4824013" నుండి వెలికితీశారు