చంద్రికా దేవి ఆలయం, లక్నో
| మా చండికా దేవి ఆలయం | |
|---|---|
 | |
| భౌగోళికాంశాలు : | 27°1′13″N 80°49′46″E / 27.02028°N 80.82944°E |
| ప్రదేశం | |
| దేశం: | భారతదేశం |
| రాష్ట్రం: | ఉత్తర ప్రదేశ్ |
| జిల్లా: | లక్నో |
| ప్రదేశం: | లక్నో |
| ఎత్తు: | 123 m (404 ft) |
| నిర్మాణ శైలి, సంస్కృతి | |
| వాస్తు శిల్ప శైలి : | హిందూ నిర్మాణశైలి |
| ఇతిహాసం | |
| సృష్టికర్త: | నారద ముని |
చంద్రికా దేవి ఆలయం ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని లక్నో లో బక్షి కా తాలాబ్ వద్ద గోమతి నది ఒడ్డున ఉన్న ఒక హిందూ దేవాలయం. ఇది దుర్గాదేవి యొక్క రూపాలలో ఒకదానికి అంకితం చేయబడింది. ఇది స్థానికులకు, ఇతర రాష్ట్రాల ప్రజలకు ఒక ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రం. ఇది సమీప నగరాల ప్రజలకు, గ్రామీణ ప్రజలకు ఒక పర్యాటక కేంద్రం కూడా.
చరిత్ర
[మార్చు]ఈ ఆలయం స్కంద పురాణం, కర్మ పురాణంలో పేర్కొనబడింది. గోమతి నది దగ్గర ఉన్న మహీసాగర్ సంగమ తీర్థంలో, ఒక పాత వేప చెట్టు లోపల తొమ్మిది దుర్గల పీఠాలు ఎంతో కాలంగా ఉన్నాయని నమ్మకం.[1] బక్షీ కా తలాబ్ లోని ఈ సిద్ధపీటం చాలా పవిత్రమైన తీర్థ స్థలం. ఇది మొదట కథ్వారా అని పిలవబడేది. ఒకసారి వచ్చినవారు మళ్లీ రావాలని అనిపిస్తుందని ప్రజలు నమ్ముతారు. త్రేతా యుగంలో, లక్నోను స్థాపించిన లక్ష్మణుని కుమారుడు చంద్రకేతు అశ్వమేధ యాగానికి సంబంధించిన గుర్రంతో గోమతి నది వెంట ప్రయాణిస్తున్నాడు. అమావాస్య రాత్రి, అడవిలో భయపడిన అతను, తన తల్లి ఊర్మిళ నేర్పిన మంత్రాలతో దేవిని ప్రార్థించాడు. అప్పుడు మృదువైన చంద్రకాంతితో దేవి ప్రత్యక్షమై అతని భయాన్ని తొలగించింది. ఆ దేవీ కాంతిని చంద్రిక అని పిలిచారు, ఆ దేవిని అక్కడ స్థాపించారు. ఇక్కడ ఒక పెద్ద ఆలయం ఉండేది, కానీ 12వ శతాబ్దంలో విదేశీ దండయాత్రల వల్ల నాశనం అయింది. సుమారు 250 సంవత్సరాల క్రితం, గ్రామస్తులు ఈ స్థలాన్ని మళ్లీ కనుగొన్నారు. దేవి విగ్రహాన్ని కనుగొని ఇక్కడ స్థాపించి ఆలయం నిర్మించారు. అప్పటి నుండి మా చంద్రికాదేవికి పూజలు జరుగుతున్నాయి. ఈ స్థలాన్ని మహీసాగర్ తీర్థం అని కూడా అంటారు.
స్కంద పురాణం ప్రకారం, ద్వాపర యుగంలో, శ్రీకృష్ణుడు ఘటోత్కచుని కుమారుడు బర్బరికుడికి ఇక్కడ దేవిని పూజించాలని చెప్పారు. అతను మూడు సంవత్సరాలు ఇక్కడ తపస్సు చేశాడు..[2][3][4] దక్షుడి శాపం వల్ల బాధపడిన చంద్ర దేవుడు కూడా ఇక్కడ స్నానం చేసి శాప విముక్తి పొందాడని నమ్మకం..[2][5] మహాభారత కాలంలో,[6][7][8] పాండవులు, ద్రౌపది ఇక్కడికి వచ్చారు. యుధిష్టిరుడు అశ్వమేధ యాగం[9] చేసినప్పుడు, రాజు హంసధ్వజుడు గుర్రాన్ని ఇక్కడ ఆపాడు. యుద్ధం జరిగింది. అతని కుమారుడు సుధన్వుడు మాత్రం ఇక్కడ తొమ్మిది దుర్గలను పూజిస్తూ యుద్ధానికి వెళ్లలేదు. అతన్ని పరీక్షించడానికి మరిగిన నూనెలో వేయగా, దేవీ కృపతో అతనికి ఏ హాని జరగలేదు. అందువల్ల ఈ స్థలం సుధన్వ కుండ్ గా ప్రసిద్ధి చెందింది. యుధిష్టిరుని సైన్యం (కటక్) ఇక్కడ శిబిరం వేసినందువల్ల ఈ ప్రాంతాన్ని కటక్వాస అని పిలిచారు, అది తర్వాత కథ్వారాగా మారింది. ప్రసిద్ధ రచయిత అమృతలాల్ నగర్ తన నవల కర్వట్లో చంద్రికా దేవి మహిమను వర్ణించాడు.[10] ఇప్పటికీ లక్నోలోని చౌక్ ప్రాంతం నుంచి అమావాస్య రోజున పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు ఇక్కడికి వస్తారు.[2]
మతపరమైన ప్రాముఖ్యత
[మార్చు]చంద్రికా దేవిని దుర్గాదేవి యొక్క స్వరూపంగా భావిస్తారు. ఇక్కడ పూజలు చేసేవారికి సంపద, శ్రేయస్సు లభిస్తాయని, వారి కోరికలు నెరవేరుతాయని నమ్మకం. భక్తులు తరచుగా మొక్కుగా ఒక చునరీకి (పవిత్ర వస్త్రం) ముడి వేస్తారు, ఆ మొక్కు నెరవేరిన తర్వాత, వారు చునరీని సమర్పించి, ప్రసాదం పంచిపెట్టి, ఆలయ ప్రాంగణంలో ఒక గంటను కడతారు. చంద్రికా దేవి సన్నిధిలో, ధనిక పేద అనే తేడా లేకుండా, ఏ సమాజానికి చెందినవారైనా సరే, భక్తులందరినీ సమాన గౌరవంతో చూస్తారు.
అమావాస్య సందర్భంగా, నవరాత్రి సమయంలో ఆలయంలో, చుట్టుపక్కల అనేక మతపరమైన కార్యకలాపాలు జరుగుతాయి, వీటిలో హవనం (యజ్ఞ ముండన్), కీర్తనలు, సత్సంగాలు (ఆధ్యాత్మిక సమావేశాలు) ఉంటాయి.[11][12] ఈ సందర్భాలలో రాష్ట్ర నలుమూలల నుండి పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు వస్తారు, నవరాత్రి సమయంలో జనసమూహం గణనీయంగా పెరుగుతుంది. పురాణాల ప్రకారం, సతీదేవి యొక్క చంద్రిక (నుదుటిపై ధరించే ఆభరణం) ఈ ప్రదేశంలో పడిందని నమ్ముతారు, అందువల్ల ఇది అత్యంత పవిత్రమైన స్థలంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ ఆలయం గురించి స్కంద పురాణం, కూర్మ పురాణంలో కూడా ప్రస్తావించబడింది.
ఈ పుణ్యక్షేత్రం ఉత్తరం, పడమర, దక్షిణం వైపులా గోమతి నదిచే చుట్టబడి, తూర్పు వైపున మహిసాగర్ సంగమ తీర్థంతో ఒక ప్రశాంతమైన సహజసిద్ధమైన ప్రదేశంలో ఉంది.[5] ఈ సంగమ జలాలు పాతాళ లోకంతో అనుసంధానమై ఉన్నాయని నమ్మకం కాబట్టి, అవి ఎప్పటికీ ఇంకిపోవని ఒక సంప్రదాయం చెబుతుంది. ద్వాపర యుగంలో ఘటోత్కచుని కుమారుడైన బర్బరీకుడు, శ్రీకృష్ణుని సలహా మేరకు ఇక్కడ మూడు సంవత్సరాల పాటు తపస్సు చేశాడని కూడా చెబుతారు.[4] నేటికీ భక్తులు ఈ పవిత్ర స్థలంలో చండికా దేవితో పాటు బర్బరీకుడిని కూడా పూజిస్తారు. ప్రతి అమావాస్య నాడు ఇక్కడ జరిగే జాతర 300 సంవత్సరాలకు పైగా ఒక సంప్రదాయంగా ఉంది, ఇది పెద్ద సంఖ్యలో యాత్రికులను ఆకర్షిస్తుంది.[13][14]
స్థానం
[మార్చు]ఈ ఆలయం లక్నోలోని బక్షి కా తలాబ్ సమీపంలో ఉన్న కత్వారా గ్రామంలో, జాతీయ రహదారి 24 / ఎన్హెచ్-24 (లక్నో–సీతాపూర్ రోడ్డు)కు వాయవ్య దిశలో, గోమతి నది ఒడ్డున ఉంది. ఇది లక్నో ప్రధాన నగరం నుండి సుమారు 28 కిలోమీటర్ల దూరంలో, చౌదరి చరణ్ సింగ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నుండి సుమారు 45 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ ప్రదేశం, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలు గొప్ప చారిత్రక, మతపరమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి, దీని ప్రస్తావనలు రామాయణ కాలం నాటివిగా ఉన్నాయి.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Navratri 2022: नीम के पेड़ से प्रकट हुई थी दुर्गा मां, जानिए लखनऊ के चंद्रिका देवी मंदिर का इतिहास". News18 हिंदी (in హిందీ). 2022-10-01. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.[permanent dead link]
- 1 2 3 WD. "chandrika devi temple in lucknow | आस्था का केंद्र माँ चन्द्रिका देवी धाम". hindi.webdunia.com (in హిందీ). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.
- ↑ "Navratri 2024: लक्ष्मण पुत्र ने बनवाया था पौराणिक चंद्रिका देवी मंदिर, भीम पौत्र बर्बरीक ने यहां की घोर तपस्या, नवरात्रि में उमड़ता है भक्तों का सैलाब". Zee-Up-Uttarakhand (in హిందీ). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.
- 1 2 Shweta (2018-03-22). "चन्द्रिका देवी मन्दिर सिद्धपीठ जहॉ बर्बरीक ने की थी तपस्या". Religion World (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.
- 1 2 "यहां स्नान करके चन्द्रमा हुए थे श्राप मुक्त". punjabkesari. 2018-04-28. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.
- ↑ WD. "chandrika devi temple in lucknow | आस्था का केंद्र माँ चन्द्रिका देवी धाम". hindi.webdunia.com (in హిందీ). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.
- ↑ "यहां स्नान करके चन्द्रमा हुए थे श्राप मुक्त". punjabkesari. 2018-04-28. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.
- ↑ Shweta (2018-03-22). "चन्द्रिका देवी मन्दिर सिद्धपीठ जहॉ बर्बरीक ने की थी तपस्या". Religion World (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.
- ↑ "Navratri 2024: लक्ष्मण पुत्र ने बनवाया था पौराणिक चंद्रिका देवी मंदिर, भीम पौत्र बर्बरीक ने यहां की घोर तपस्या, नवरात्रि में उमड़ता है भक्तों का सैलाब". Zee-Up-Uttarakhand (in హిందీ). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.
- ↑ "Chandrika Devi Temple in Lucknow". chandrika-devi-temple-lucknow.blogspot.in. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2015-12-27.
- ↑ "Chandrika Devi Temple in Lucknow". chandrika-devi-temple-lucknow.blogspot.in. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2015-12-27.
- ↑ "Navratri 2022: नीम के पेड़ से प्रकट हुई थी दुर्गा मां, जानिए लखनऊ के चंद्रिका देवी मंदिर का इतिहास". News18 हिंदी (in హిందీ). 2022-10-01. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.[permanent dead link]
- ↑ "Chandrika Devi Temple in Lucknow". chandrika-devi-temple-lucknow.blogspot.in. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2015-12-27.
- ↑ Mishra, Preeti (2023-02-02). "Maa Chandrika Devi temple located in Lucknow tourism news in hindi | Maa Chandrika Devi Mandir: लखनऊ स्थित मां चंद्रिका देवी मंदिर में होती हर मनोकामना की पूर्ति, भक्तों की लगी रहती है भीड़ | News Track in Hindi". newstrack.com (in హిందీ). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-09-01.