Jump to content

చరిత్ర రచన

వికీపీడియా నుండి
"చరిత్ర అధ్యయనం" redirects here. పుస్తకం కొరకు, ఎ స్టడీ ఆఫ్ హిస్టరీ చూడండి.
"చారిత్రక పాఠశాల" redirects here. other uses కొరకు, చారిత్రక పాఠశాల (disambiguation) చూడండి.
చరిత్ర రచనపై అలంకారం సత్యం (పైన) చరిత్రకారుడు చరిత్రను రాయడాన్ని గమనిస్తున్నట్లు చూపుతుంది, దీనికి జ్ఞానం సలహా ఇస్తుంది (జాకబ్ డి విట్, 1754)

చరిత్రరచన (Historiography) అనేది చరిత్రను ఒక విద్యా విషయంగా అభివృద్ధి చేయడంలో చరిత్రకారులు ఉపయోగించే పద్ధతుల అధ్యయనం. విస్తృతార్థంలో, ఈ పదం ఒక నిర్దిష్ట విషయంపై ఉన్న ఏదైనా చారిత్రక రచనల సమూహాన్ని సూచిస్తుంది. ఒక నిర్దిష్ట అంశానికి సంబంధించిన చరిత్రరచనలో చరిత్రకారులు నిర్దిష్ట మూలాలు, పరిశోధనా పద్ధతులు, డాక్యుమెంటరీ మూలాల వ్యాఖ్యానానికి సైద్ధాంతిక విధానాలను ఉపయోగించి ఆ అంశాన్ని ఎలా అధ్యయనం చేశారో వివరిస్తుంది. పండితులు చరిత్రరచనను అంశాల వారీగా చర్చిస్తారు—యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ చరిత్రరచన, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, కొలంబస్ పూర్వ అమెరికా, ప్రారంభ ఇస్లాం, చైనా చరిత్రరచన వంటివి- రాజకీయ చరిత్ర, సామాజిక చరిత్ర వంటి విభిన్న విధానాలు, చరిత్ర ప్రక్రియలను కూడా చర్చిస్తారు. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో ప్రారంభమై, అకడమిక్ చరిత్ర అభివృద్ధి గొప్ప చరిత్రరచన సాహిత్యాన్ని ఉత్పత్తి చేసింది. చరిత్రకారులు తమ స్వంత సమూహాలు, విధేయతల ద్వారా (జాతీయ రాజ్యం వంటివి) ఎంతవరకు ప్రభావితమవుతారనేది ఇంకా చర్చనీయాంశంగానే ఉంది.[1][2]

ఐరోపాలో, చరిత్రరచన అనే విద్యావిషయం క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో హెరోడోటస్ రాసిన హిస్టరీస్ తో స్థాపించబడింది, ఈ విధంగా ఆయన గ్రీకు చరిత్రరచనను స్థాపించాడు. క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దంలో, రోమన్ రాజనీతిజ్ఞుడు కాటో ది ఎల్డర్ ఆరిజిన్స్ అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు, ఇది మొదటి రోమన్ చరిత్రరచన. ఆసియాలో, తండ్రీకొడుకులైన మేధావులు సిమా టాన్, సిమా కియాన్ ప్రాచీన చైనాలోని హాన్ సామ్రాజ్య కాలంలో షిజి (రికార్డ్స్ ఆఫ్ ది గ్రాండ్ హిస్టోరియన్) అనే పుస్తకంతో చైనీస్ చరిత్రరచనను స్థాపించారు. మధ్య యుగాలలో, మధ్యయుగ చరిత్రరచనలో మధ్యయుగ ఐరోపాలోని క్రానికల్స్ రచనలు, హార్న్ ఆఫ్ ఆఫ్రికాలోని ఇథియోపియన్ సామ్రాజ్యం, ముస్లిం చరిత్రకారులు రాసిన ఇస్లామిక్ చరిత్రలు, అప్పటికే ఉన్న చైనీస్ నమూనా ఆధారంగా కొరియన్, జపనీస్ చారిత్రక రచనలు ఉన్నాయి. 18వ శతాబ్దపు జ్ఞానోదయ యుగంలో, పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో వోల్టైర్, డేవిడ్ హ్యూమ్, ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్ వంటి ప్రముఖులచే చరిత్రరచన రూపుదిద్దుకుంది, అభివృద్ధి చేయబడింది, వీరు ఆధునిక శాస్త్రానికి పునాదులు వేశారు. 19వ శతాబ్దంలో, చరిత్ర ఒక విజ్ఞాన శాస్త్రం లాంటిదనే నమ్మకంతో విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా కేంద్రాలలో చారిత్రక అధ్యయనాలు వృత్తిపరంగా మారాయి.[3] 20వ శతాబ్దంలో, చరిత్రకారులు రాజకీయాలు, ఆర్థిక వ్యవస్థ, సంస్కృతి వంటి సామాజిక శాస్త్ర పరిమాణాలను తమ చరిత్రరచనలో పొందుపరిచారు.[3] చరిత్రకారుల పరిశోధనా ఆసక్తులు కాలక్రమేణా మారుతూ ఉంటాయి, సాంప్రదాయ దౌత్య, ఆర్థిక, రాజకీయ చరిత్రల నుండి కొత్త విధానాల వైపు, ముఖ్యంగా సామాజిక, సాంస్కృతిక అధ్యయనాల వైపు మార్పు వచ్చింది. 1975 నుండి 1995 వరకు అమెరికన్ విశ్వవిద్యాలయాలలో సామాజిక చరిత్రను గుర్తించే చరిత్ర ప్రొఫెసర్ల నిష్పత్తి 31 నుండి 41 శాతానికి పెరిగింది, రాజకీయ చరిత్రకారుల నిష్పత్తి 40 నుండి 30 శాతానికి తగ్గింది.[4] 2007లో, బ్రిటిష్ విశ్వవిద్యాలయాల్లోని చరిత్ర విభాగాల్లోని 5,723 ఫ్యాకల్టీ సభ్యులలో, 1,644 (29 శాతం) మంది సామాజిక చరిత్రతో తమను తాము గుర్తించుకోగా, 1,425 (25 శాతం) మంది రాజకీయ చరిత్రతో తమను తాము గుర్తించుకున్నారు.[5] 1980ల నుండి గత సంఘటనల జ్ఞాపకాలు, స్మారక దినోత్సవాలపై ప్రత్యేక ఆసక్తి ఉంది - అనగా జనాదరణ పొందిన వేడుకల కోసం గుర్తుంచుకోబడిన, ప్రదర్శించబడిన చరిత్రలు.[6]

పదజాలం

[మార్చు]

ప్రారంభ ఆధునిక కాలంలో, హిస్టోరియోగ్రఫీ అనగా "చరిత్ర రచన" అని అర్థం, హిస్టోరియోగ్రాఫర్ అనగా "చరిత్రకారుడు" అని అర్థం. ఆ కోణంలో కొంతమంది అధికారిక చరిత్రకారులకు స్వీడన్ (1618 నుండి), ఇంగ్లండ్ (1660 నుండి), స్కాట్లాండ్ (1681 నుండి) లలో "హిస్టోరియోగ్రాఫర్ రాయల్" అనే బిరుదు ఇవ్వబడింది. స్కాటిష్ పదవి నేటికీ ఉనికిలో ఉంది.

చరిత్రరచన అనేది "చరిత్ర వ్రాయబడిన, వ్రాయబడుతున్న విధానం గురించి చేసే అధ్యయనం - చారిత్రక రచనల చరిత్ర" అని ఇటీవల నిర్వచించబడింది, దీని అర్థం "మీరు 'చరిత్రరచన'ను అధ్యయనం చేస్తున్నప్పుడు గతంలోని సంఘటనలను నేరుగా అధ్యయనం చేయరు, కానీ వ్యక్తిగత చరిత్రకారుల రచనలలో ఆ సంఘటనలకు మారుతున్న వ్యాఖ్యానాలను అధ్యయనం చేస్తారు."[7]

చరిత్ర

[మార్చు]

మూస:TopicTOC-History మూస:Research

ప్రాచీన కాలం

[మార్చు]

గతాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అనేది సార్వత్రిక మానవ అవసరంగా కనిపిస్తుంది, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న నాగరికతలలో "చరిత్రను చెప్పడం" స్వతంత్రంగా ఉద్భవించింది. చరిత్ర అంటే ఏమిటి అనేది ఒక తాత్విక ప్రశ్న (చరిత్ర తత్వశాస్త్రం చూడండి). పురాతన కాలక్రమాలు ప్రాచీన ఈజిప్ట్, సుమేరియన్/అక్కాడియన్ మెసొపొటేమియా కాలం నాటివి, ఇవి క్రానికల్స్, అన్నాళ్ళ రూపంలో ఉన్నాయి.[8] అయితే, ఈ ప్రారంభ నాగరికతలలోని చాలా మంది చారిత్రక రచయితల పేర్లు తెలియవు, వారి రచనలలో సాధారణంగా కథనాత్మక నిర్మాణాలు, వివరణాత్మక విశ్లేషణలు ఉండేవి కావు. దీనికి భిన్నంగా, "చరిత్రరచన" అనే పదం భవిష్యత్ తరాలకు సంఘటనల గురించి తెలియజేసే ఉద్దేశ్యంతో కథనాత్మక ఆకృతిలో నమోదు చేయబడిన లిఖిత చరిత్రను సూచిస్తుంది. ఈ పరిమిత కోణంలో, "ప్రాచీన చరిత్ర" అనేది క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ గ్రీస్‌లో స్థాపించబడిన శాస్త్రీయ పురాతన కాలపు ప్రారంభ చరిత్రరచనకు చెందిన లిఖిత చరిత్రతో మొదలవుతుంది.

ఐరోపా

[మార్చు]

గ్రీస్

[మార్చు]
సిడిడెస్ రాసిన హిస్టరీ ఆఫ్ ది పెలోపొనేసియన్ వార్ కు చెందిన పదవ శతాబ్దపు కాపీలోని కొంత భాగం పునరుత్పత్తి

అత్యంత పురాతనమైన క్రమబద్ధమైన చారిత్రక ఆలోచన, పద్ధతులు ప్రాచీన గ్రీస్, విస్తృత గ్రీకు ప్రపంచంలో ఉద్భవించాయి, ఈ పరిణామం మధ్యధరా ప్రాంతంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో చరిత్ర రచనపై ముఖ్యమైన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. పురాతన గ్రీస్‌లో లాగోగ్రఫీ సంప్రదాయం చరిత్రరచన పూర్తి కథనాత్మక రూపానికి ముందు ఉద్భవించింది, ఇందులో మిలెటస్‌కు చెందిన హెకాటేయస్ వంటి లాగోగ్రాఫర్‌లు భూగోళశాస్త్రంలోని ప్రదేశాలు, సాంస్కృతిక మానవ శాస్త్రం ప్రారంభ రూపంలోని వ్యక్తుల గురించి గద్య సంకలనాలను, న్యాయస్థానాలలో ఉపయోగించే ప్రసంగాలను అందించారు.[8] మనకు తెలిసిన అత్యంత పురాతనమైన పూర్తి కథనాత్మక క్లిష్టమైన చారిత్రక రచనలు ది హిస్టరీస్, వీటిని హాలికార్నాసస్‌కు చెందిన హెరోడోటస్ (క్రీ.పూ. 484–425) రచించారు, ఈయనే "చరిత్ర పితామహుడు" అని పిలువబడ్డాడు.[9] హెరోడోటస్ ఎక్కువ విశ్వసనీయమైన, తక్కువ విశ్వసనీయమైన ఖాతాల మధ్య తేడాను గుర్తించడానికి ప్రయత్నించాడు, విస్తృతంగా ప్రయాణించడం ద్వారా వ్యక్తిగతంగా పరిశోధనలు నిర్వహించాడు, వివిధ మధ్యధరా సంస్కృతుల గురించి రాతపూర్వక ఆధారాలను ఇచ్చాడు.[8] హెరోడోటస్ మొత్తం ప్రాధాన్యత పురుషుల చర్యలు, పాత్రలపై ఉన్నప్పటికీ, చారిత్రక సంఘటనల నిర్ణయంలో దైవత్వానికి కూడా ఆయన ముఖ్యమైన పాత్రను ఆపాదించాడు.

తుసిడిడెస్ ప్రతిమ, క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దపు రచనకు చెందిన హెలెనిస్టిక్ కాపీ

హెరోడోటస్ తరువాతి తరం నగర-రాష్ట్రాల (పోలిస్) స్థానిక చరిత్రల వెల్లువను చూసింది, నగరాలు, పుణ్యక్షేత్రాల రాతపూర్వక రికార్డులను ఉపయోగించిన స్థానిక చరిత్రకారులలో మొట్టమొదటి వారు వీటిని రాశారు. హాలికార్నాసస్‌కు చెందిన డియోనిసియస్ ఈ చరిత్రకారులను తుసిడిడెస్ పూర్వీకులుగా అభివర్ణించాడు,[10] నగర-రాష్ట్రాలు మనుగడలో ఉన్నంత కాలం, లేట్ ఆంటిక్విటీ వరకు ఈ స్థానిక చరిత్రలు వ్రాయబడుతూనే ఉన్నాయి. ఇద్దరు ప్రారంభ వ్యక్తులు ప్రత్యేకంగా నిలుస్తారు: అన్యమత శాస్త్రీయ సంప్రదాయం కొనసాగినంత కాలం ప్రాథమిక కాలక్రమ నిర్మాణాన్ని అందించిన ఒలింపిక్ క్రీడల విజేతల జాబితాలను తయారుచేసిన ఎలిస్‌కు చెందిన హిప్పియాస్, పౌర రికార్డుల నుండి రెండు డజన్ల కంటే ఎక్కువ చరిత్రలను సంకలనం చేసిన లెస్బోస్‌కు చెందిన హెల్లానికస్, ఇవన్నీ ఇప్పుడు కనుమరుగయ్యాయి.

ఏథెన్స్, స్పార్టా మధ్య జరిగిన యుద్ధం గురించిన తన కథనంలో తుసిడిడెస్ దైవిక కారణాన్ని చాలావరకు తొలగించాడు, హేతుబద్ధమైన మూలకాన్ని స్థాపించాడు, ఇది తరువాతి పాశ్చాత్య చారిత్రక రచనలకు ఒక నమూనాగా నిలిచింది.[8] ఒక సంఘటన వెనుక ఉన్న కారణం, తక్షణ మూలాల మధ్య తేడాను గుర్తించిన మొదటి వ్యక్తి కూడా అతనే, అతని వారసుడు జెనోఫోన్ (క్రీ.పూ. 431 - 355) తన అనాబాసిస్‌లో స్వీయచరిత్ర అంశాలను, జీవిత చరిత్ర అధ్యయనాలను ప్రవేశపెట్టాడు.[8]

మాసిడాన్‌కు చెందిన ఫిలిప్ II పై ఏథేనియన్ వక్త డెమోస్తనీస్ (క్రీ.పూ. 384-322) చేసిన సామెత ఫిలిప్పిక్ దాడులు ప్రాచీన రాజకీయ ఆందోళనల పరాకాష్టను సూచిస్తాయి. డయాడోచ్ టోలెమీ I (క్రీ.పూ. 367–283) రాసిన అలెగ్జాండర్ దండయాత్రల చరిత్ర, ఇప్పుడు కనుమరుగైంది, ఇది ఒక పాలకుడు రచించిన మొదటి చారిత్రక రచన కావచ్చు. పాలీబియస్ (క్రీ.పూ. 203 - 120) రోమన్ రిపబ్లిక్ ప్రపంచ ప్రాముఖ్యతకు ఎదగడం గురించి రాశాడు, గ్రీకు, రోమన్ దృక్కోణాలను సమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు.[8] డియోడోరస్ సికులస్ బిబ్లియోథెకా హిస్టోరికా అనే విశ్వ చరిత్రను రచించాడు, ఇది క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దంలో వివిధ తెలిసిన నాగరికతలను వాటి మూలాల నుండి తన కాలం వరకు వివరించడానికి ప్రయత్నించింది.[8]

కాల్డియన్ పూజారి అయిన బెరోసస్ (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం) సెల్యూసిడ్ రాజు ఆంటియోకస్ I కోసం గ్రీకు భాషలో బేబిలోనియా చరిత్రను రచించాడు, ఇది హెలెనిస్టిక్ చరిత్రరచన పద్ధతులను, మెసొపొటేమియా ఖాతాలను మిళితం చేసి ఒక ప్రత్యేకమైన మిశ్రమాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఫోనిషియన్ చరిత్రకారుడు సంచునియాథన్ రాసినటువంటి ఇతర సమీప-తూర్పు చరిత్రల నివేదికలు కూడా ఉన్నాయి; కానీ అతను సగం పౌరాణికమైన వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు, అతనికి ఆపాదించబడిన రచనలు అసంపూర్ణంగా ఉన్నాయి, ఇవి ట్రోజన్ యుద్ధం కంటే ముందే రాయబడ్డాయని నొక్కిచెప్పిన బైబ్లోస్, యూసేబియస్ కు చెందిన తరువాతి చరిత్రకారులైన ఫిలో ద్వారా మాత్రమే మనకు తెలుసు. స్థానిక ఈజిప్షియన్ పూజారి, చరిత్రకారుడు మానెతో క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో టోలెమిక్ రాజస్థానం కోసం గ్రీకు భాషలో ఈజిప్ట్ చరిత్రను రచించాడు.

రోమ్

[మార్చు]
రోమన్ పాట్రిసియన్ టోర్లోనియా ప్రతిమ సాంప్రదాయకంగా కాటో ది ఎల్డర్ గా గుర్తించబడింది

రోమన్లు గ్రీకు సంప్రదాయాన్ని స్వీకరించారు, మొదట గ్రీకులో రాశారు, కానీ క్రమంగా తమ చరిత్రను కొత్త నాన్-గ్రీకు భాషలో పొందుపరిచారు. క్వింటస్ ఫాబియస్ పిక్టార్ అన్నాళ్ళ వంటి ప్రారంభ రోమన్ రచనలు ఇప్పటికీ గ్రీకులోనే వ్రాయబడ్డాయి. అయినప్పటికీ, గ్రీకు సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవటానికి ఒక చేతన ప్రయత్నంలో రోమన్ రాజనీతిజ్ఞుడు కాటో ది ఎల్డర్ (క్రీ.పూ. 234-149) రచించిన ఆరిజిన్స్ లాటిన్‌లో వ్రాయబడింది. ఇది లాటిన్ చారిత్రక రచనల ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది. తన స్పష్టమైన శైలికి ప్రశంసించబడిన జూలియస్ సీజర్ (క్రీ.పూ. 103-44) రాసిన డి బెల్లో గాలికో స్వీయచరిత్ర యుద్ధ కవరేజీని వివరిస్తుంది. రాజకీయ నాయకుడు, వక్త అయిన సిసురో (క్రీ.పూ. 106-43) తన రాజకీయ రచనలలో అలంకారిక అంశాలను ప్రవేశపెట్టాడు.

స్ట్రాబో (క్రీ.పూ. 63 - క్రీ.శ. 24) భూగోళశాస్త్రాన్ని చరిత్రతో మిళితం చేసే గ్రీకో-రోమన్ సంప్రదాయానికి ఒక ముఖ్యమైన ప్రతిపాదకుడు, తన కాలం నాటి ప్రజలు, ప్రదేశాల వివరణాత్మక చరిత్రను ప్రదర్శించాడు. రోమన్ చరిత్రకారుడు సల్లస్ట్ (క్రీ.పూ. 86-35) రిపబ్లికన్ రోమన్ రాజ్యం, దాని ధర్మాల పతనంగా భావించిన దానిని విశ్లేషించడానికి, డాక్యుమెంట్ చేయడానికి ప్రయత్నించాడు, క్యాటిలినారియన్ కుట్ర, జుగుర్థిన్ యుద్ధం గురించిన తన కథనాలలో దీనిని హైలైట్ చేశాడు.[8] నగర-రాష్ట్రం నుండి సామ్రాజ్యంగా రోమ్ ఆవిర్భావం గురించి లివి (క్రీ.పూ. 59 - క్రీ.శ. 17) రికార్డ్ చేశాడు.[8] అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ రోమ్‌పై దండెత్తి ఉంటే ఏమి జరిగి ఉండేదనే అతని ఊహాగానాలు ప్రత్యామ్నాయ చరిత్రకు తెలిసిన మొదటి ఉదాహరణ.[11]

జీవిత చరిత్ర, పురాతన కాలం అంతటా ప్రాచుర్యం పొందినప్పటికీ, ప్రాచీన వ్యక్తుల చర్యలు, పాత్రలను వివరించిన ప్లూటార్క్ (క్రీ.శ. 45 - 125), సూటోనియస్ (క్రీ.శ. 69 - 130 తర్వాత) రచనల ద్వారా చరిత్రలోని ఒక విభాగంగా పరిచయం చేయబడింది, వారు వారిలోని మానవ కోణాన్ని నొక్కిచెప్పారు.[8] టాసిటస్ (క్రీ.శ. 56-117) జర్మన్ సద్గుణాలను ప్రశంసించడం ద్వారా రోమన్ అనైతికతను ఖండించాడు, నోబుల్ సావేజ్ టోపోస్ గురించి వివరించాడు. వ్యక్తిగత పాత్రపై టాసిటస్ దృష్టి పెట్టడం సైకోహిస్టరీలో మార్గదర్శక కృషిగా కూడా చూడవచ్చు.[8] గ్రీకు చరిత్రరచనలో మూలాలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని మార్గాల్లో రోమన్ చరిత్రరచన చైనీస్ చరిత్రరచనతో లక్షణాలను పంచుకుంది, ఊహాజనిత సిద్ధాంతాలు లేకపోవడం, అన్నాస్టిక్ రూపాలపై ఆధారపడటం, పూర్వీకులను గౌరవించడం, వారి ప్రేక్షకులకు నైతిక పాఠాలను అందించడం వంటి వాటితో మధ్యయుగ క్రైస్తవ చరిత్రరచనకు పునాది వేసింది.[8]

బైబిల్

[మార్చు]

బైబిల్ చరిత్రరచన అనేది హిబ్రూ బైబిల్ నేపథ్యంలో చరిత్ర రచనను అధ్యయనం చేయడం, ఇది క్రీ.పూ. 12వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు కొనసాగి క్రీ.పూ. రెండవ శతాబ్దంలో హాస్మోనియన్ కాలంలో పునరుద్ధరించబడింది. ఇది రెండు ప్రధాన పోకడలను కలిగి ఉంది: రాజకీయ చరిత్రపై దృష్టి సారించే పాక్షిక-లౌకిక విధానం, దైవిక చర్య, నైతిక పాఠాలను నొక్కిచెప్పే కెరీగ్మాటిక్ విధానం.[12]

తూర్పు ఆసియా

[మార్చు]

చైనా

[మార్చు]
షిజి మొదటి పేజీ

హాన్ రాజవంశపు నపుంసకుడు సిమా కియాన్ (క్రీ.పూ. 145-86) చైనాలో వృత్తిపరమైన చారిత్రక రచనకు పునాది వేసిన మొదటి వ్యక్తి. క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో సంకలనం చేయబడిన స్ప్రింగ్ అండ్ ఆటమ్ అన్నాళ్ళాతో పాటు బాంబూ అన్నాళ్ళు, క్లాసిక్ ఆఫ్ హిస్టరీ, విశ్లేషణకు దూరంగా ఉండి నైతిక బోధనపై దృష్టి పెడుతూ కాలానుగుణ రూపంలో చరిత్రను నమోదు చేసిన ఇతర ఆస్థాన, వంశ పారంపర్య అన్నాళ్ళాతో కూడిన పాత శైలిని ఆయన రచన భర్తీ చేసింది.[8] క్రీ.శ. 281లో వీకి చెందిన జియాంగ్ రాజు (క్రీ.పూ. 296లో మరణించాడు) సమాధి తెరవబడింది, దాని లోపల రాసే పదార్థాన్ని బట్టి బాంబూ అన్నాళ్ళు అని పిలువబడే చారిత్రక వచనం కనుగొనబడింది. ఇది శైలిలో స్ప్రింగ్ అండ్ ఆటమ్ అన్నాళ్ళను పోలి ఉంటుంది, పౌరాణిక ఎల్లో ఎంపరర్ నుండి క్రీ.పూ. 299 వరకు జరిగిన సంఘటనలను కవర్ చేస్తుంది. వచనం ప్రామాణికతపై అభిప్రాయాలు శతాబ్దాలుగా మారుతూ వచ్చాయి, స్ప్రింగ్ అండ్ ఆటమ్ అన్నాళ్ళతో సమానమైన హోదాను పొందడానికి ఇది చాలా ఆలస్యంగా తిరిగి కనుగొనబడింది.[13]

అతని తండ్రి, ఆస్థాన ఖగోళ శాస్త్రవేత్త సిమా టాన్ (క్రీ.పూ. 165-110) ప్రారంభించిన సిమా షిజి (రికార్డ్స్ ఆఫ్ ది గ్రాండ్ హిస్టోరియన్), "అన్నాళ్ళు-జీవిత చరిత్ర" ఆకృతికి మార్గదర్శకత్వం వహించింది, ఇది చైనాలో ప్రతిష్ఠాత్మక చరిత్ర రచనకు ప్రామాణికంగా మారుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ఒక చరిత్ర న్యాయస్థాన వ్యవహారాల కాలానుగుణ వివరణతో ప్రారంభమవుతుంది, ఆపై ప్రశ్నార్థక కాలంలో నివసించిన ప్రముఖుల వివరణాత్మక జీవిత చరిత్రలతో కొనసాగుతుంది.[14] ఆయన పని పరిధి షాంగ్ రాజవంశ స్థాపనతో క్రీ.పూ. 16వ శతాబ్దం నాటికి విస్తరించింది. ఇందులో నిర్దిష్ట విషయాలపై అనేక గ్రంథాలు, ప్రముఖ వ్యక్తుల వ్యక్తిగత జీవిత చరిత్రలు ఉన్నాయి. సమకాలీన, మునుపటి యుగాల సామాన్యుల జీవితాలు, పనులను కూడా ఆయన అన్వేషించాడు.

సిమా రచనలు ప్రారంభం నుండి రాసే సమయం వరకు విశ్వ చరిత్రగా ఉండగా, అతని వారసుడు బాన్ గు పాశ్చాత్య హాన్ రాజవంశం, బుక్ ఆఫ్ హాన్ (క్రీ.శ. 96) కు మాత్రమే పరిమితం చేస్తూ అన్నాళ్ళు-జీవిత చరిత్ర చరిత్రను రాశాడు. ఇది వంశ పారంపర్య సరిహద్దులను ప్రారంభ, ముగింపు బిందువులుగా ఉపయోగించాలనే భావనను నెలకొల్పింది, ఆ తర్వాతి కాలంలోని చాలా చైనీస్ చరిత్రలు ఒకే రాజవంశం లేదా రాజవంశాల సమూహంపై దృష్టి సారించాయి.

రికార్డ్స్ ఆఫ్ ది గ్రాండ్ హిస్టోరియన్, బుక్ ఆఫ్ హాన్‌లలో చివరికి బుక్ ఆఫ్ ది లేటర్ హాన్ (క్రీ.శ. 488) (తూర్పు పెవిలియన్ నుండి వచ్చిన మునుపటి, ఇప్పుడు పాక్షికంగా మాత్రమే ఉన్న హాన్ రికార్డ్స్ స్థానంలో), రికార్డ్స్ ఆఫ్ ది త్రీ కింగ్‌డమ్స్ (క్రీ.శ. 297) కలిసి "నాలుగు చరిత్రలు" గా ఏర్పడ్డాయి. ఇవి ఇంపీరియల్ పరీక్షలకు తప్పనిసరి పఠనంగా మారాయి, అందువలన కన్ఫ్యూషియన్ క్లాసిక్స్‌తో పోల్చదగిన ప్రభావాన్ని చైనీస్ సంస్కృతిపై చూపాయి. తరువాతి రాజవంశాలలో మరిన్ని అన్నాళ్ళు-జీవిత చరిత్ర చరిత్రలు వ్రాయబడ్డాయి, చివరికి ఈ సంఖ్య ఇరవై నాలుగు నుండి ఇరవై ఆరు మధ్యకు చేరుకుంది, కానీ మొదటి నాలుగు సాధించిన ప్రజాదరణ, ప్రభావాన్ని ఏవీ చేరుకోలేదు.[15]

సాంప్రదాయ చైనీస్ చరిత్రరచన రాజవంశ చక్రాల పరంగా చరిత్రను వివరిస్తుంది. ఈ దృక్కోణంలో, ప్రతి కొత్త రాజవంశం నైతికంగా నీతిమంతుడైన వ్యవస్థాపకుడిచే స్థాపించబడుతుంది. కాలక్రమేణా, రాజవంశం నైతికంగా భ్రష్టుపట్టి కనుమరుగవుతుంది. చివరికి, రాజవంశం ఎంత బలహీనంగా మారుతుందంటే అది కొత్త రాజవంశం చేత భర్తీ చేయబడటానికి దారితీస్తుంది.[16]

మధ్యయుగం నుండి పునరుజ్జీవనోద్యమం వరకు

[మార్చు]

క్రైస్తవ ప్రపంచం

[మార్చు]
బేడే రాసిన ఎక్లెసియాస్టికల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది ఇంగ్లీష్ పీపుల్ కు చెందిన ఒక పేజీ

లూకా సువార్త, అపోస్తలుల కార్యాలు పుస్తకం రాసిన రచయిత మొదటి క్రైస్తవ చరిత్రకారుడిగా పరిగణించబడ్డాడు.[17] పండితుల మధ్య ఉన్న ఏకాభిప్రాయం ఏమిటంటే చర్చలో ఉన్న అనేక ఉప-ప్రక్రియలతో చరిత్రను వివరించడానికి లూకా పురాతన చరిత్రకారుల పద్ధతులను ఉపయోగిస్తాడు.[18][19] అపోస్తలుల కార్యాలు చారిత్రకత పట్ల వైఖరులు వివిధ దేశాలలో పాండిత్యం అంతటా విస్తృతంగా ఉన్నాయి.[20] నిర్దిష్ట క్రైస్తవ చరిత్రరచన మొదటి తాత్కాలిక ప్రారంభాలను రెండవ శతాబ్దంలో అలెగ్జాండ్రియాకు చెందిన క్లెమెంట్‌లో చూడవచ్చు.[21] క్రైస్తవం వృద్ధి, కాన్‌స్టాంటైన్ I తర్వాత రోమన్ సామ్రాజ్యంలో దాని పెరిగిన హోదా ఒక ప్రత్యేకమైన క్రైస్తవ చరిత్రరచన అభివృద్ధికి దారితీసింది, ఇది క్రైస్తవ వేదాంతశాస్త్రం, క్రైస్తవ బైబిల్ స్వభావం రెండింటిచే ప్రభావితమై, అధ్యయనానికి సంబంధించిన కొత్త రంగాలు, చరిత్ర దృక్కోణాలను కలిగి ఉంది. క్రైస్తవ మతంలో బైబిల్ ప్రధాన పాత్ర శాస్త్రీయ చరిత్రకారులు మౌఖిక వనరులకు ఇచ్చే ప్రాధాన్యతతో పోల్చితే క్రైస్తవ చరిత్రకారులు వ్రాతపూర్వక వనరులకు ఇచ్చే ప్రాధాన్యతలో ప్రతిబింబిస్తుంది, రాజకీయంగా ప్రాముఖ్యత లేని వ్యక్తులను చేర్చడంలో కూడా ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది. క్రైస్తవ చరిత్రకారులు మతం, సమాజం అభివృద్ధిపై కూడా దృష్టి సారించారు. సుమారు 324లో సిజేరియాకు చెందిన యూసేబియస్ రాసిన ఎక్లెసియాస్టికల్ హిస్టరీలో వ్రాతపూర్వక వనరులను విస్తృతంగా చేర్చడంలో, అది కవర్ చేసే విషయాలలో దీనిని చూడవచ్చు.[22] క్రైస్తవ వేదాంతం కాలాన్ని దైవిక ప్రణాళిక ప్రకారం పురోగమిస్తున్న ఒక సరళ రేఖగా పరిగణించింది. దేవుని ప్రణాళిక ప్రతి ఒక్కరినీ ఆవరించి ఉన్నందున, ఈ కాలంలోని క్రైస్తవ చరిత్రలు సార్వత్రిక దృక్పథాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, క్రైస్తవ రచయితలు తరచుగా రచన కవర్ చేసిన కాలానికి ముందు జరిగిన ముఖ్యమైన చారిత్రక సంఘటనల సారాంశాలను చేర్చారు.[23]

మధ్య యుగాలలో క్రైస్తవ సన్యాసులు, మతాధికారులలో చరిత్ర రచన ప్రసిద్ధి చెందింది. వారు యేసుక్రీస్తు చరిత్ర, చర్చి చరిత్ర, వారి పోషకులైన స్థానిక పాలకుల వంశ చరిత్ర గురించి రాశారు. ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో చారిత్రక రచన తరచుగా సంఘటనలను సంవత్సరానికి రికార్డ్ చేసే అన్నాళ్ళు లేదా క్రానికల్స్ రూపాన్ని తీసుకుంది, కానీ ఈ శైలి సంఘటనలు, కారణాల విశ్లేషణకు ఆటంకం కలిగించేది.[24] ఈ రకమైన రచనకు ఒక ఉదాహరణ ఆంగ్లో-సాక్సన్ క్రానికల్, ఇది పలువురు విభిన్న రచయితల పని: ఇది 9వ శతాబ్దం చివరలో అల్ఫ్రెడ్ ది గ్రేట్ పాలనలో ప్రారంభించబడింది, కానీ ఒక కాపీ 1154లో కూడా నవీకరించబడుతూనే ఉంది. ఈ కాలంలోని కొంతమంది రచయితలు మరింత కథనాత్మక చరిత్రను నిర్మించారు. వీరిలో టూర్స్‌కు చెందిన గ్రెగోరీ, లౌకిక, క్రైస్తవ చరిత్ర రెండింటినీ రాసిన, ఎక్లెసియాస్టికల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది ఇంగ్లీష్ పీపుల్‌ రచనకు ప్రసిద్ధి చెందిన బేడే మరింత విజయవంతంగా ఉన్నారు.[22]

ఐరోపా, పశ్చిమ ఆసియా వెలుపల ఆఫ్రికాలో కూడా క్రైస్తవ చరిత్రరచన ఉనికిలో ఉంది. ఉదాహరణకు, నుమిడియా (రోమన్ ఉత్తర ఆఫ్రికా) లోని హిప్పో రెజియస్ బిషప్, బెర్బెర్ వేదాంతవేత్త అయిన అగస్టీన్ ఆఫ్ హిప్పో, క్రీ.శ. 397, 400 మధ్య కన్ఫెషన్స్ అనే బహుళ సంపుటాల స్వీయచరిత్రను రాశాడు.[25] ఆక్సమ్ రాజ్యానికి చెందిన మునుపటి అన్యమత పాలకులు ఇథియోపియా, ఎరిట్రియా, సూడాన్ అంతటా గ్రీకు లేదా స్థానిక గీజ్ లిపిలో స్వీయచరిత్ర శైలి శిలాశాసన గ్రంథాలను రూపొందించారు,[26] నుబియాలోని కుష్ రాజ్యాన్ని ఆక్సమ్ ఎజానా జయించిన జ్ఞాపకార్థం నిర్మించిన క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దపు ఎజానా స్టోన్ కూడా అతను క్రైస్తవ మతంలోకి మారడాన్ని నొక్కిచెప్పింది (ఇలా చేసిన మొదటి స్థానిక ఆఫ్రికన్ దేశాధినేత).[27] కాప్టిక్ ఆర్థడాక్స్ చర్చి డియోసెస్, ఎపిస్కోపల్ సీస్ గురించి వివరించే క్రీ.శ. 5వ నుండి 7వ శతాబ్దాల నాటి అక్సుమైట్ వ్రాతప్రతులు క్రైస్తవ కాలక్రమానికి కట్టుబడి ఉండటాన్ని మాత్రమే కాకుండా క్రైస్తవేతర కుష్ రాజ్యం, హెలెనిస్టిక్ ఈజిప్ట్‌కు చెందిన టోలెమిక్ రాజవంశం, హిమ్యారైట్ రాజ్యానికి చెందిన యెమెనైట్ యూదుల ప్రభావాలను కూడా ప్రదర్శిస్తాయి.[28] ఇథియోపియన్ చరిత్రరచన సంప్రదాయం సోలమొనిక్ రాజవంశం సమయంలో పరిపక్వ రూపంలోకి ఉద్భవించింది. 13వ శతాబ్దపు కేబ్రా నాగాస్ట్ వంటి రచనలు క్రైస్తవ పురాణాలను దాని కథనంలో చారిత్రక సంఘటనలతో మిళితం చేసినప్పటికీ, ఇథియోపియా చక్రవర్తిపై మొదటి సరైన జీవితచరిత్ర క్రానికల్ ఆమ్డా సెయోన్ I (పాలన 1314-1344) కోసం చేయబడింది, ఇది ఇస్లామిక్ ఇఫాట్ సుల్తానేట్‌తో జరిగిన విభేదాలలో అతని దేశానికి క్రైస్తవ రక్షకుడిగా చిత్రీకరించబడింది.[29] 16వ శతాబ్దపు సన్యాసి బహ్రేయ్ ఇథియోపియన్ సామ్రాజ్యంతో సైనిక సంఘర్షణకు దిగిన వలస ఓరోమో ప్రజలపై దృష్టి సారించి చారిత్రక జాతి శాస్త్రాన్ని రూపొందించిన ఇథియోపియాలో మొదటి వ్యక్తి.[30] ఇథియోపియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలో మతాధికారులైన పండితులు కూడా అయిన ఆస్థాన చరిత్రకారులచే రచించబడిన వ్యక్తిగత ఇథియోపియన్ చక్రవర్తులకు రాజ జీవిత చరిత్రలు ఉన్నప్పటికీ, ఇయాసు II (పాలన 1730-1755), ఇయోవాస్ I (పాలన 1755-1769) పాలనలు పెద్ద సాధారణ వంశ పారంపర్య చరిత్రలలో చేర్చబడిన మొదటివి.[31]

పునరుజ్జీవనోద్యమ కాలంలో రాష్ట్రాలు లేదా దేశాల గురించి చరిత్ర వ్రాయబడింది. జ్ఞానోదయ యుగం, రొమాంటిసిజం కాలంలో చరిత్ర అధ్యయనం రూపాంతరం చెందింది. వోల్టైర్ సంఘటనలను కాలానుగుణంగా వివరించడం కంటే, అతను ముఖ్యమైనవిగా భావించిన కొన్ని యుగాల చరిత్రను వివరించాడు. చరిత్ర ఒక స్వతంత్ర విద్యావిషయంగా మారింది. దీనిని ఇకపై ఫిలాసఫియా హిస్టోరియే అని పిలవరు, కేవలం చరిత్ర (హిస్టోరియా) అని పిలుస్తారు.

చరిత్రరచన, సాంస్కృతిక చరిత్ర, చరిత్ర తత్వశాస్త్రం అగ్రగామి అయిన ఇబ్న్ ఖాల్దున్ ఆటోగ్రాఫ్ రచన

ఇస్లామిక్ ప్రపంచం

[మార్చు]

{{Se

  1. ↑ Ferro, Marc (2003). The Use and Abuse of History: Or How the Past Is Taught to Children. Routledge. ISBN 978-0415285926.
  2. ↑ Candelaria, John Lee; Alporha, Veronica (2018). Readings in Philippine History. Rex Book Store, Incorporated. ISBN 978-9712386657.
  3. 1 2 Georg G. Iggers, Historiography in the Twentieth Century: From Scientific Objectivity to the Postmodern Challenge, 1-4. ISBN 978-0819567666
  4. ↑ Diplomatic dropped from 5 to 3 percent, economic history dropped from 7 to 5 percent, and cultural history grew from 14 to 16 percent. Based on the number of full-time professors in U.S. history departments. Stephen H. Haber, David M. Kennedy, and Stephen D. Krasner, "Brothers under the Skin: Diplomatic History and International Relations", International Security, Vol. 22, No. 1 (Summer, 1997), pp. 34–43 at p. 42 online at JSTOR Archived 2019-05-31 at the Wayback Machine
  5. ↑ See "Teachers of History in the Universities of the UK 2007 – listed by research interest" Archived 2006-05-30 at the Wayback Machine
  6. ↑ David Glassberg, "Public history and the study of memory." The Public Historian 18.2 (1996): 7–23 online Archived 2020-02-13 at the Wayback Machine.
  7. ↑ Furay, Conal; Salevouris, Michael J. (1988). The Methods and Skills of History: A Practical Guide. Harlan Davidson. p. 223. ISBN 0-88295-982-4.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Vann, Richard T. "Historiography". Encyclopedia Britannica, 31 Oct. 2023, https://www.britannica.com/topic/historiography. Accessed 31 January 2024.
  9. ↑ John L. Myres, (1953), Herodotus, Father of History ISBN 978-1362949077
  10. ↑ Dionysius, On Thucydides, 5.
  11. ↑ "Livy's History of Rome: Book 9". Mcadams.posc.mu.edu. Archived from the original on 2007-02-28. Retrieved 2010-08-28.
  12. ↑ Rofé, Alexander (2016). "Properties of Biblical Historiography and Historical Thought". Vetus Testamentum. 66 (3): 433–455. doi:10.1163/15685330-12341244. ISSN 0042-4935. JSTOR 43894622.
  13. ↑ Wilkinson, Endymion (2018). Chinese History: A New Manual. Self-published. p. 681 ISBN 978-0998888309
  14. ↑ Thomas R. Martin, Herodotus and Sima Qian: The First Great Historians of Greece and China: A Brief History with Documents (2009). ISBN 978-0312416492
  15. ↑ Wilkerson, Endymion (2017). Chinese History: A New Manual (5th ed.). Endymion Wilkinson, c/o Harvard University Asia Center. pp. 692–695. ISBN 978-0998888309.
  16. ↑ Jörn Rüsen (2007). Time and History: The Variety of Cultures. Berghahn Books. pp. 54–55. ISBN 978-1-84545-349-7.
  17. ↑ Gurtner, Daniel; Tabb, Brian (2025). Engaging the First Christian Historian: Essays on Luke-Acts (The Library of New Testament Studies). Bloomsbury Publishing. p. 1. ISBN 9780567713421.
  18. ↑ Bond, Helen; Hurtado, Larry (2015). Peter in Early Christianity. Eerdmans. p. 63-64. ISBN 978-0802871718.
  19. ↑ Adams, Sean (2013). The Genre of Acts and Collected Biography. Cambridge University Press. p. 5. ISBN 978-1107041042.
  20. ↑ "British scholarship has been relatively positive about Acts' historicity, from Lightfoot and Ramsay to W.L. Knox and Bruce. German scholarship has, for the most part, evaluated negatively the historical worth of Acts, from Baur and his school to Dibelius, Conzelmann, and Haenchen. North American scholars show a range of opinion. Mattill and Gasque align with the British approach to Acts. Cadbury and Lake take a moderate line and to some degree sidestep the question of accurate historicity.", Setzer, "Jewish responses to early Christians: history and polemics, 30–150 C.E.", p. 94 (1994). Fortress Press.
  21. ↑ మూస:Emc1
  22. 1 2 Historiography Archived 2007-10-18 at the Wayback Machine, Concordia University Wisconsin, retrieved on 2 November 2007
  23. ↑ Warren, John (1998). The past and its presenters: an introduction to issues in historiography, Hodder & Stoughton, ISBN 0-340-67934-4, pp. 67–68.
  24. ↑ Warren, John (1998). The past and its presenters: an introduction to issues in historiography, Hodder & Stoughton, ISBN 0-340-67934-4, pp. 78–79.
  25. ↑ Chadwick, Henry (2008) [1992]. St. Augustine, Confessions. Oxford University Press. p. xxix. ISBN 978-0-19953782-2.
  26. ↑ De Lorenzi, James (2015). Guardians of the Tradition: Historians and Historical Writing in Ethiopia and Eritrea. Rochester: University of Rochester Press. pp. 14–15. ISBN 978-1-58046-519-9.
  27. ↑ Robin, Christian Julien (2012). "Arabia and Ethiopia". In Johnson, Scott Fitzgerald (ed.). The Oxford Handbook of Late Antiquity. Translated by Arietta Papaconstantinou. Oxford: Oxford University Press. p. 276. ISBN 978-0-19-533693-1.
  28. ↑ De Lorenzi, James (2015). Guardians of the Tradition: Historians and Historical Writing in Ethiopia and Eritrea. Rochester: University of Rochester Press. pp. 15–16. ISBN 978-1-58046-519-9.
  29. ↑ De Lorenzi, James (2015). Guardians of the Tradition: Historians and Historical Writing in Ethiopia and Eritrea. Rochester: University of Rochester Press. pp. 17–18. ISBN 978-1-58046-519-9.
  30. ↑ De Lorenzi, James (2015). Guardians of the Tradition: Historians and Historical Writing in Ethiopia and Eritrea. Rochester: University of Rochester Press. p. 20. ISBN 978-1-58046-519-9.
  31. ↑ De Lorenzi, James (2015). Guardians of the Tradition: Historians and Historical Writing in Ethiopia and Eritrea. Rochester: University of Rochester Press. pp. 20–22. ISBN 978-1-58046-519-9.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=చరిత్ర_రచన&oldid=4852921" నుండి వెలికితీశారు