Jump to content

చారణ్

వికీపీడియా నుండి
చారణ్
1725లో బికనీర్ రాజ్యంలో చరణ్ గోర్ధన్ సింగ్‌ను చిత్రీకరించిన చిత్రం (మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్)
మతాలుహిందూధర్మం
భాషలురాజస్థానీ • మార్వారీ • మేవారి • గుజరాతీ • సింధీ • మరాఠీ
దేశంభారతదేశం • పాకిస్థాన్
ప్రాంతంరాజస్థాన్ • హర్యానా • గుజరాత్ • మధ్యప్రదేశ్ • మహారాష్ట్ర • సింధ్[1] • బలూచిస్తాన్[2]

చారణ్ అనేది భారతదేశంలోని రాజస్థాన్, గుజరాత్ రాష్ట్రాలలో, అలాగే పాకిస్తాన్‌లోని సింధ్, బలూచిస్తాన్ ప్రావిన్సులలో స్థానికంగా నివసించే ఒక కులం. చారిత్రాత్మకంగా, చారణ్‌లు గాయకులు, కవులు, చరిత్రకారులు, పశుపోషకులు, వ్యవసాయదారులు వంటి విభిన్న వృత్తులలో, అలాగే నిర్వాహకులు, జాగీర్దార్లు, యోధులుగా, కొందరు వ్యాపారులుగా కూడా పనిచేశారు.[3]

చారిత్రక పాత్రలు, వృత్తులు

[మార్చు]

కవులు, చరిత్రకారులు

[మార్చు]

తొలి, మధ్యయుగ కాలం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు రాజస్థానీ, గుజరాతీ సాహిత్యాన్ని ప్రధానంగా చారణులు రచించారు. చారణులకు, రాజపుత్రులకు మధ్య సంబంధం చరిత్రలో గాఢంగా పాతుకుపోయింది. చారణులు రాజపుత్రులతో పాటు యుద్ధాలలో పాల్గొనేవారు కాబట్టి, వారు యుద్ధాలకు మాత్రమే కాకుండా, సమకాలీన రాజపుత్ర జీవితంలో భాగమైన అనేక ఇతర సందర్భాలకు, సంఘటనలకు కూడా సాక్షులుగా ఉండేవారు. అటువంటి యుద్ధాలు, సంఘటనల గురించి రచించిన కవితలకు రెండు లక్షణాలు ఉండేవి: ప్రాథమిక చారిత్రక సత్యం, స్పష్టమైన, వాస్తవికమైన, చిత్రణతో కూడిన వర్ణనలు, ముఖ్యంగా వీరులు, వీరోచిత కార్యాలు, యుద్ధాల గురించి. [4]

చారణ కవిత్వం ప్రధానంగా వర్ణనాత్మక శైలిలో ఉంటుంది, దీనిని కథనాత్మక, అసంబద్ధ అనే రెండు రూపాలుగా వర్గీకరించవచ్చు. చారణ కవిత్వంలోని కథనాత్మక రూపాన్ని రాస్, రాసౌ, రూపక్, ప్రకాస్, ఛండ్, విలాస్, ప్రబంధ్, ఆయన్, సంవాద్ మొదలైన వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు. ఈ కవితలకు కవిత్, కుండలియా, ఝూలణా, నీసాణి, ఝమాల్, వేలి మొదలైన ఛందస్సుల పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. అసంబద్ధ రూపంలోని కవితలు కూడా ఇటువంటి అనేక ఛందస్సులను ఉపయోగిస్తాయి. [4] డింగల్ భాషలో వ్రాయబడిన, బట (వట), ఖ్యాట, విగత, పిధియావళి, వంశవళి అని పిలువబడే వివిధ ఆధారాలు, మధ్యయుగ కాలం అధ్యయనానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాథమిక సమాచారాన్ని అందిస్తాయి. అవి పాలక రాజవంశాల మౌఖిక నిల్వలుగా కూడా పనిచేశాయి.

అయినప్పటికీ, చారణులకు, కవిత్వం రాయడం, పఠించడం అనేది కేవలం ఒక వంశపారంపర్య ' కాలక్షేపం ' మాత్రమే. సైనిక సేవ, వ్యవసాయం, గుర్రాలు - పశువుల వ్యాపారం వంటి ప్రాథమిక ఆదాయాన్నిచ్చే వృత్తులకు ఇది లోబడి ఉండేది. అయితే, ప్రతిభావంతులైన, ఆశయాలున్న బాలురు, సమగ్రమైన మార్గదర్శనం కోసం ఇతర విద్వాంసులైన చారణుల వద్ద సాంప్రదాయ విద్యను అభ్యసించేవారు. వారు చారణులను విద్యార్థులుగా స్వీకరించినప్పుడు, వారికి కవిత్వం రాయడం, కథనం చెప్పడంలో ప్రాథమిక అంశాలతో పాటు ప్రత్యేక భాషలలో కూడా ఉపదేశం, ఆచరణ ద్వారా శిక్షణ ఇచ్చేవారు. ఈ శిక్షణలో కంఠస్థం చేయడం, నోటితో పఠించడంపై ప్రత్యేకంగా దృష్టి పెట్టేవారు. విద్యార్థులు ఆ రచనలను పఠిస్తూ, తమ శైలిని నిరంతరం మెరుగుపరుచుకునేవారు. డింగల్, సంస్కృతం, ఉర్దూ, పర్షియన్ వంటి భాషల పరిజ్ఞానాన్ని కూడా ప్రత్యేక గురువుల సహాయంతో సంపాదించేవారు. అందువల్ల, వారు అధ్యయనం చేసిన విషయాలలో చరిత్ర, సాహిత్యం మాత్రమే కాకుండా, మతం, సంగీతం, జ్యోతిష్యం కూడా ఉండేవి. [5] [6]

ఆ కాలంలోని ప్రఖ్యాత చారణ కవులు రాజసభలలో సభ్యులుగా ఉండి, కవిరాజు లేదా "ఆస్థాన కవి" అనే హోదాను పొంది, గొప్ప పలుకుబడి గల పదవులను చేపట్టేవారు. [6] అటువంటి విద్వాంసులైన చారణులను పాలకులు అసాధారణంగా గౌరవించేవారు. పాలకులు లక్ష (వంద వేలు) లేదా కోటి (పది మిలియన్లు) విలువైన పురస్కారాలను ప్రదానం చేసేవారు, అందుకే వీటిని లక్ష పసవ్ లేదా కోటి పసవ్ అని పిలిచేవారు. ఈ పురస్కారాలలో శాసన భూములు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, ఆభరణాలు ఉండేవి.

యోధులు, సైనిక పాత్ర

[మార్చు]

మధ్యయుగ రాజ్యాల సైనిక, పరిపాలనా, రాజకీయ, సామాజిక వ్యవస్థలో చారణులు ఒక అంతర్భాగంగా ఉండేవారు. [7] తరచుగా వారితో సంబంధం కలిగి ఉన్న రాజపుత్రుల మాదిరిగానే, చారణులు మాంసం, మద్యం సేవించేవారు, యుద్ధ కార్యకలాపాలలో పాల్గొనేవారు. [8] వారు తమ విధేయతకు ప్రసిద్ధి చెందారు, యుద్ధభూమిలో వారి శౌర్యం, త్యాగ నైపుణ్యాలకు పాలకులచే గౌరవించబడ్డారు. [9] [10]

1891 జనాభా గణన నివేదిక కోసం ఫోటో తీసిన జోధ్‌పూర్ రాష్ట్రంలోని చారణ్ వ్యక్తి

మేవార్ యుద్ధాలలో అనేకమంది చారణులు పోరాడారు. [11] సంగ, ప్రతాప్ వంటి వివిధ పాలకుల పాలన కాలంలోని గౌరవ పట్టికలో ప్రముఖ చారణుల పేర్లు ఉన్నాయి. [12] కరమ్సీ అషియా, బన్వీర్‌కు వ్యతిరేకంగా ఉదయ్ సింగ్ II కు అనుకూలంగా మహోలీ యుద్ధంలో పోరాడాడు. [13] హల్దీఘాటి యుద్ధంలో, జైసాజీ, కేశవ్జీ సౌదా నేతృత్వంలోని సోనియానా చారణులతో సహా వారిలో చాలామంది మేవార్ కోసం పోరాడారు, [14] అలాగే రామాజీ, కన్హాజీ సందు, గోవర్ధన్, అభయచంద్ బోక్ష, రామ్‌దాస్ ధర్మావత్ మొదలైనవారు కూడా ఉన్నారు. [15]

క్రీ.శ. 1311లో ఖిల్జీలు జలోర్‌పై దండెత్తినప్పుడు, సహజ్ పాల్ గదన్ అలావుద్దీన్ ఖిల్జీకి వ్యతిరేకంగా కన్హదదేవునితో కలిసి వీరోచితంగా పోరాడుతూ మరణించాడు. [16] కన్హాజీ అర్హా, అంబర్ రాజు, సంగనేర్ స్థాపకుడైన సంగను హతమార్చాడు, తద్వారా తన స్నేహితుడైన కరంచంద్ నరుకా మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడు. [17] మార్వార్‌కు చెందిన హపాజీ బర్హత్, అహ్మదాబాద్ యుద్ధంలో మొఘలుల పక్షాన పోరాడాడు, తన ఆధ్వర్యంలోని వంద ఏనుగుల సైన్యానికి నాయకత్వం వహించాడు. [18] మొఘలులు ఒరిస్సాను జయించినప్పుడు నరుపాల్ కవియా మాన్ సింగ్ దళాలలో సేనాపతిగా ఉన్నాడు. సుల్తాన్ ఖట్లు ఖాన్ భారీ సైన్యం చేసిన ఆకస్మిక దాడిలో, అతను, బికా రాథోర్, మహేష్ దాస్ చివరి వరకు పోరాడి తమ ప్రాణాలను త్యాగం చేశారు, మిగిలిన మొఘల్ సైన్యం పారిపోయింది. [19]

గుజరాత్ ప్రాంతంలో, చారణులు పెద్ద సంఖ్యలో సైన్యంలో పనిచేశారు. తుంబెల్ వంశం ముఖ్యంగా ప్రముఖమైనది, దానిలోని చాలా మంది సభ్యులు జామ్‌నగర్ రాష్ట్ర స్థాపకుడైన జామ్ రావల్ సైన్యంలో పనిచేశారు. చరిత్ర పొడవునా, సౌరాష్ట్రలోని జాడేజా పాలకులు వివిధ సందర్భాలలో పోరాడటానికి చారణుల నాయకత్వంలో దళాలను పంపారు. [20]

క్రీ.శ. 1658లో జరిగిన ప్రసిద్ధ ధర్మత్ యుద్ధంలో, నలుగురు ప్రఖ్యాత యోధులు - ఖిడియా జగ్మల్ ధర్మావత్, బర్హత్ జస్రాజ్ వేణిదాసోత్, భీమజల్ మిస్రాన్, ధర్మాజీ చారణ్ - మహారాజా జస్వంత్ సింగ్, రతన్ సింగ్ రాథోర్‌ల పక్షాన వీరోచితంగా పోరాడి ప్రాణాలు కోల్పోయారు. [21] దుర్గాదాస్ అజిత్ సింగ్‌ను రక్షించడానికి ప్రణాళిక వేసినప్పుడు, ఢిల్లీ యుద్ధంలో చారణ్ సమ్దాన్, మిషన్ రతన్ మొఘలులకు వ్యతిరేకంగా తమ పోరాటంలో మాతృభూమి కోసం అమరవీరులయ్యారు. చారణ్ జోగిదాస్, మిషన్ భర్మల్, సరౌ, అసల్ ధను, విఠు కనౌ యువరాజు అక్బర్‌ను సంభాజీ ఆస్థానానికి తోడ్కొని వెళ్లిన ఎంపిక చేయబడిన యోధులు. [22]

ఆల్వార్‌కు చెందిన చండీదాస్ చారణ్, థానా గాజీ వద్ద నవాబ్ నజఫ్ ఖాన్‌తో ఒక నెల పాటు ముఖాముఖిగా తలపడి, అతని కవాతును నిలిపివేశాడు. చివరికి ప్రతాప్ సింగ్ చండీదాస్‌ను ఆల్వార్‌కు తిరిగి పిలిపించాడు. [23] భూపతి రామ్ చారణ్ కోటలోని హడా సైన్యానికి సేనాపతిగా ఉండి, రాజమహల్ యుద్ధంలో గట్టి ప్రతిఘటన ఇచ్చాడు. [24] అదేవిధంగా, కవిరాజ భైరవ్ దాన్ 19వ శతాబ్దంలో బికనీర్ సంస్థానం సైన్యానికి కమాండెంట్‌గా ఉండేవాడు. [25]

1857 తిరుగుబాటు సమయంలో గుజరాత్‌లోని అనేక ప్రదేశాలలో చారణ్‌లు బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు. [26] చారణ్ పంచమహల్ అధిపతి అయిన కందాస్, బరోడా రెసిడెంట్‌కు నమ్మకమైన మిత్రుడు. బ్రిటిష్ వారికి చారణ్‌ల మద్దతు కూడగట్టడానికి బరోడా రెసిడెంట్ కందాస్ సహాయం కోరాడు. అయితే, కందాస్ బహదూర్ షా జఫర్ పతాకాన్ని ఎగురవేసి, తిరుగుబాటుదారులకు సహాయం చేయడానికి పంచమహల్ నుండి కోలీ నాయకులను, విరమించిన సిపాయిలను సమీకరించాడు. [27] [28]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Commissioner, Pakistan Office of the Census (1962). Population Census of Pakistan, 1961: West Pakistan: 1.Karachi. 2.Lahore. 3.Gujranwala. 4.Rawalpindi. 5.Lyallpur. 6.Multan. 7.Quetta. 8.Peshawar. 9.Hyderabad. 10.Sukkur. 11.Bahawalpur. 12.Hazara. 13.Sialkot. 14.Sargodha. 15.Mianwali. 16.Jhang. 17.Loralai. 18.Sibi. 19.Jacobabad. 20.Campbellpur. 21.Gujrat. 22.Bannu. 23.Jhelum. 24.Tharparker. 25.Larkana. 26.Thatta. 27.Mekran (in ఇంగ్లీష్). There are other castes of Hindus i.e., Brahmans, Lohanas, Khatries, Sutars, Charans, Sonaras, Kalals etc.
  2. ↑ Kothiyal, Tanuja (2016-03-14). Nomadic Narratives: A History of Mobility and Identity in the Great Indian Desert (in ఇంగ్లీష్). Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-67389-8. Charan migratory history traces their movements between Baluchistan, Jaisalmer, Marwar, Gujarat and Kutch.
  3. ↑ Palriwala, Rajni (1993). "Economics and Patriliny: Consumption and Authority within the Household"."Economics and Patriliny: Consumption and Authority within the Household". Social Scientist. 21 (9/11): 47–73. doi:10.2307/3520426. ISSN 0970-0293. JSTOR 3520426. In Rajasthan, they were bards and 'literateurs', but also warriors and jagirdars, holders of land and power over men; the dependents of Rajputs, their equals and their teachers. On my initial visit and subsequently, I was assured of this fact vis-a-vis Panchwas and introduced to the thakurs, who in life-style, the practice of female seclusion, and various reference points they alluded to appeared as Rajputs. While other villagers insisted that Rajputs and Charans were all the same to them, the Charans, were not trying to pass themselves off as Rajputs, but indicating that they were as good as Rajputs if not ritually superior....most of the ex-landlord households, the Charans and one Pathan, remained in the middle and upper ranks of village society
  4. 1 2 Maheshwari, Hiralal (1980). History of Rajasthani Literature (in ఇంగ్లీష్). Sahitya Akademi.
  5. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; ":02" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  6. 1 2 Rao, Velcheru Narayana; Nārāyaṇarāvu, Vēlcēru; Shulman, David Dean; Subrahmanyam, Sanjay (2003). Textures of Time: Writing History in South India 1600-1800 (in ఇంగ్లీష్). Other Press. ISBN 978-1-59051-044-5.
  7. ↑ Indica (in ఇంగ్లీష్). Heras Institute of Indian History and Culture, St. Xavier's College. 2007.
  8. ↑ Hastings, James M. (2002). Poets, Sants, and Warriors: The Dadu Panth, Religious Change and Identity Formation in Jaipur State Circa 1562-1860 Ce (in ఇంగ్లీష్). University of Wisconsin--Madison. Like Rajputs, with whom they often shared company, Charans would eat meat, drink liquor and engage in martial activities.
  9. ↑ Jain, Pratibha; Śarmā, Saṅgītā (2004). Honour, Status & Polity (in ఇంగ్లీష్). Rawat Publications. ISBN 978-81-7033-859-8. Charans were known for their exemplary courage on the battlefield in Mewar . During Maharana Sanga's and Maharana Pratap's reigns, the roll of honour has names of prominent Charans.
  10. ↑ Research, Rajasthan Institute of Historical (1968). Journal of the Rajasthan Institute of Historical Research (in ఇంగ్లీష్). Charanas also used to fight in the battle fields along the kings. They were equally rich in the use of sword, pen and voice. These people had no concern with the religious sermons, and even then they enjoyed a great respect in the royal courts as well as in the society. They used to receive many big Jagirs from the kings! We can find several instances in the history of Rajasthan where the king himself carried their palnquin on his own shoulders.
  11. ↑ Paliwal, D. L. (1970). Mewar Through the Ages (in ఇంగ్లీష్). Sahitya Sansthan, Rajasthan Vidyapeeth. In between the social order of the Rajputs and the Brahmins there is a caste of the Charans which exercised a great respectability and influence in Mewar. As an equal partner in war and peace his place was enviable. Many a charans fought to their last in the decisive battles of Mewar.
  12. ↑ Jain, Pratibha; Śarmā, Saṅgītā (2004). Honour, Status & Polity (in ఇంగ్లీష్). Rawat Publications. ISBN 978-81-7033-859-8. Charans were known for their exemplary courage on the battlefield in Mewar . During Maharana Sanga's and Maharana Pratap's reigns, the roll of honour has names of prominent Charans.Jain, Pratibha; Śarmā, Saṅgītā (2004).
  13. ↑ Guptā, Mohanalāla (1995). Jālora kā rājanītika evaṃ sāṃskr̥tika itihāsa (in హిందీ). Mātr̥chāyā Prakāśana.
  14. ↑ Sharma, Gopi Nath (1974). Glories of Mewar (in ఇంగ్లీష్). Shiva Lal Agarwala & Company.
  15. ↑ Girase, Jaypalsingh (2020-08-02). Rashtragaurav Maharana Pratapsingh: Ek Aprajit Yoddha (in హిందీ). Notion Press. ISBN 978-1-64919-952-2.
  16. ↑ Guptā, Mohanalāla (1995). Jālora kā rājanītika evaṃ sāṃskr̥tika itihāsa (in హిందీ). Mātr̥chāyā Prakāśana.Guptā, Mohanalāla (1995).
  17. ↑ Agravāla, Govinda (1974). Cūrū Maṇḍala kā śodhapūrṇa itihāsa (in హిందీ). Loka Saṃskr̥ti Śodha Saṃsthāna.
  18. ↑ Centre for Historical Studies, Jawaharlal Nehru University (1980). Studies in History (in ఇంగ్లీష్). Sage.
  19. ↑ Sarkar, Sir Jadunath (1943). The History of Bengal (in ఇంగ్లీష్). University of Dacca. On 21st May, near sunset, he was suddenly surprised by the enemy in over whelming force; the careless and disordered imperialists after a little fight fled away; Bikā Rathor, Mahesh Das and Naru Chāran bravely sacrificed their lives, but could not stem the rout.
  20. ↑ Singhji, Virbhadra (1994). The Rajputs of Saurashtra (in ఇంగ్లీష్). Popular Prakashan. ISBN 978-81-7154-546-9.
  21. ↑ Sinh, Raghubir (1950). Ratalāma kā prathama rājya, usakī sthāpanā evaṃ anta: īsā kī 17 vīṃ śatābdī (in హిందీ). Rājakamala Prakāśana.
  22. ↑ Sharma, G. N. (1968). Social Life in Medieval Rajasthan. Agra: Lakshmi Narayan Agarwal Educational Publisher. pp. 94–96.
  23. ↑ Nāgorī, Esa Ela (1982). Alavara Rājaya kā itihāsa, 1775-1857 (in హిందీ). Cinmaya Prakāśana.
  24. ↑ Gupta, Beni (1979). Maratha Penetration Into Rajasthan: Through the Mukandara Pass (in ఇంగ్లీష్). Research.
  25. ↑ Bayley, C. S. (2004). Chiefs and Leading Families in Rajputana (in ఇంగ్లీష్). Asian Educational Services. ISBN 978-81-206-1066-8.
  26. ↑ Bond, J. W.; Wright, Arnold (2006). Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey (in ఇంగ్లీష్). Asian Educational Services. ISBN 978-81-206-1965-4.
  27. ↑ Dharaiya, Ramanlal Kakalbhai (1970). Gujarat in 1857 (in ఇంగ్లీష్). Gujarat University.
  28. ↑ Mishra, Amaresh (2017-11-25). "Gujarat in 1857 – When Hindus and Muslims fought together". Tribunehindi.com (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2022-09-25. Retrieved 2022-07-14.

గ్రంథసూచి

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=చారణ్&oldid=4909237" నుండి వెలికితీశారు