చింకారా
| చింకారా | |
|---|---|
 | |
| థార్ ఎడారి, రాజస్థాన్లోని చింకారా | |
Scientific classification  | |
| Unrecognized taxon (fix): | Gazella |
| Species: | |
| Binomial name | |
| Template:Taxonomy/GazellaGazella బెన్నెట్టి[2] (Sykes, 1831) | |
 | |
| చింకారా విస్తరణ పటం | |
చింకారా (గజెల్లా బెన్నెట్టి), దీనిని ఇండియన్ గజెల్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది భారతదేశం, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్లకు చెందిన ఒక గజెల్ జాతి .
వర్గీకరణ
[మార్చు]కింది ఆరు ఉపజాతులు చెల్లుబాటు అయ్యేవిగా పరిగణించబడతాయి:
- దక్కన్ చింకారా (జి. బి. బెన్నెట్టి) (సైక్స్ 1831) – దక్షిణ భారతదేశంలో, గంగా లోయ (తూర్పున పశ్చిమ బెంగాల్ సరిహద్దుల వరకు) నుండి దక్షిణాన కనీసం హైదరాబాద్, ఆంధ్రప్రదేశ్, దక్కన్ పీఠభూమి వరకు విస్తరించి ఉంది;
- గుజరాత్ చింకారా (జి. బి. క్రిస్టీ) (బ్లైత్, 1842) – పాకిస్తాన్లోని ఎడారి లోతట్టు ప్రాంతాలు, పశ్చిమ భారతదేశం, రాన్ ఆఫ్ కచ్, కతియావార్, సౌరాష్ట్ర ప్రాంతం, గుజరాత్లోని అహ్మదాబాద్ జిల్లాకు తూర్పున ఉన్న ప్రాంతాల వరకు విస్తరించి ఉంది;
- కెన్నియన్ గజెల్, తూర్పు జెబీర్ గజెల్ లేదా బలూచిస్తాన్ గజెల్ (జి. బి. ఫస్సిఫ్రాన్స్) (బ్లాన్ఫోర్డ్, 1873) – ఇది తూర్పు ఇరాన్, (ఆగ్నేయంగా, మక్రాన్ తీరం వెంబడి, సిస్తాన్, బలూచిస్తాన్), దక్షిణ ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, బలూచిస్తాన్ ప్రావిన్స్ నుండి సింధ్ వరకు, వాయువ్య భారతదేశం, రాజస్థాన్లలో కనిపిస్తుంది, అలాగే అత్యంత ముదురు రంగు ఉపజాతి కూడా;
- బుషెహర్ గజెల్ (జి. బి. కరామి) (గ్రోవ్స్, 1993) - నైరుతి ఇరాన్లో విస్తరించి ఉంది, బుషెహర్ సమీపంలో పరిమితం చేయబడింది, అలాగే అతి చిన్న ఉపజాతి; [3]
- జెబీర్ గజెల్, వెస్ట్రన్ జెబీర్ గజెల్ లేదా షికారి గజెల్ (G. b. shikarii) (గ్రోవ్స్, 1993) – ఈశాన్య ఇరాన్లో, ఉత్తర, పశ్చిమ-మధ్య జిల్లాలలో (టౌరాన్, పశ్చిమాన టెహ్రాన్ వరకు, నైరుతిలో షిరాజ్ కౌంటీ, ఆవల) నివసిస్తుంది, అలాగే ఇది అత్యంత లేత రంగు ఉపజాతి; [3]
- సాల్ట్ రేంజ్ గజెల్ (G. b. salinarum) (గ్రోవ్స్, 2003) - పాకిస్తాన్, పంజాబ్ ప్రాంతం, తూర్పున ఢిల్లీ వరకు, భారత పంజాబ్, వాయువ్య భారతదేశంలోని హర్యానా, సాల్ట్ రేంజ్; [4]
లక్షణాలు
[మార్చు]ఇది 65 cm (26 in) వద్ద ఉంది పొడవు, సుమారు 23 kg (51 lb) బరువు ఉంటుందిదీనికి వేసవిలో ఎరుపు-లేత గోధుమ రంగు కోటు, నునుపైన, మెరిసే బొచ్చు ఉంటుంది. శీతాకాలంలో, పొట్ట, గొంతు వద్ద ఉండే తెల్లటి బొచ్చు మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ముఖం ఇరువైపులా, కంటి మూల నుండి మూతి వరకు ముదురు గోధుమ రంగు చారలు ఉండి, వాటికి ఇరువైపులా తెల్లటి చారలు ఉంటాయి. 39 cm (15 in) కంటే ఎక్కువ పొడవు ఉండే, స్పష్టమైన వలయాలతో కూడిన నిటారు కొమ్ములు ఉంటాయి. . మగ, ఆడ రెండింటికీ కొమ్ములు ఉంటాయి, అయితే ఆడవాటికి పొట్టి కొమ్ములు ఉంటాయి.[5]
పంపిణీ, ఆవాసం
[మార్చు]చింకారాలు శుష్క మైదానాలు, కొండ ప్రాంతాలు, ఎడారులు, పొడి పొదలు, తేలికపాటి లేదా విరళ అడవులలో నివసిస్తాయి, భారతదేశంలోని 80 కంటే ఎక్కువ సంరక్షిత ప్రాంతాలలో ఇవి నివసిస్తున్నాయి; ఇవి గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, రాజస్థాన్ రాష్ట్రాలలో సర్వసాధారణంగా కనిపిస్తాయి, అయితే దక్షిణ భారతదేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక, తెలంగాణలో కూడా వీటి జనాభా తక్కువగా ఉన్నట్లు తెలుసు.[6][7] పాకిస్తాన్లో, ఇవి 1,500 m (4,900 ft) ఎత్తు వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి., ఉత్తరాన పంజాబ్ ప్రావిన్స్ వరకు, దక్షిణాన సింధ్లోని కరాచీ సమీపంలో ఉన్న కిర్తార్ నేషనల్ పార్క్ వరకు కనిపిస్తాయి.[8] ఇరాన్లో, వాటి అతిపెద్ద జనాభా టెహ్రాన్కు దక్షిణాన ఉన్న కవిర్ నేషనల్ పార్క్లో ఉంది, అయినప్పటికీ అవి మరింత దక్షిణంగా, తూర్పున దార్-ఎ అంజిర్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం (యజ్ద్), బఖ్తెగాన్ నేషనల్ పార్క్ (షిరాజ్కు తూర్పున) లలో కూడా కనిపిస్తాయి.[9]
2001లో, భారతీయ చింకారా జనాభా 100,000 జంతువులుగా అంచనా వేయబడింది, వాటిలో 80,000 దేశ పశ్చిమ భాగంలో, థార్ ఎడారిలో నివసిస్తున్నాయి. పాకిస్తాన్లో జనాభా చాలా చెల్లాచెదురుగా ఉంది, ఇరాన్లో వలె వేట కారణంగా తీవ్రంగా తగ్గిపోయింది; ఆఫ్ఘనిస్తాన్లో, చింకారా చాలా అరుదుగా ఉంటాయి, దేశంలోని దక్షిణ భాగాలలో అప్పుడప్పుడు మాత్రమే కనిపించే అవకాశం ఉంది.
ప్రవర్తన, జీవావరణ శాస్త్రం
[మార్చు].jpg)
చింకారా జింకలు వేగంగా, చురుకుగా ఉంటాయి, రాత్రి, సంధ్యా సమయాలలో చురుకుగా ఉంటాయి. ఇవి ఎక్కువగా సాయంత్రం పూట ఆహారం తీసుకుంటాయి. ఇవి ఆకులు, గడ్డిని తింటాయి. సాధారణంగా ఇవి ఒంటరిగా లేదా తల్లి, పిల్లలు వంటి చిన్న గుంపులుగా కనిపిస్తాయి. అప్పుడప్పుడు, కొన్ని జింకలు మాత్రమే ఉన్న చిన్న మందలు కూడా కనిపిస్తాయి. భారతీయ జింక బహుభార్యత్వం కలిగి ఉంటుందని భావిస్తారు; మగ జింకలు తమ ప్రాంతాలను ఇతరుల చొరబాటు నుండి కాపాడుకుంటాయి. సంవత్సరంలో రెండు సంతానోత్పత్తి కాలాలు ఉంటాయి, ఒకటి వర్షాకాలం చివరలో, మరొకటి వసంతకాలం చివరలో; ఆడ జింకలు 5-5.5 నెలల గర్భధారణ కాలాన్ని తట్టుకుని, ఒకే పిల్లకు, కొన్నిసార్లు కవలలకు జన్మనిస్తాయి. దూడలు 12 నెలల వరకు తమ తల్లితోనే ఉంటాయి.[5]
చింకారా జింకలను భారత చిరుత, బెంగాల్ పులి, ఆసియా సింహం (గుజరాత్లో), భారత తోడేలు, బంగారు నక్క, ధోల్ గుంపులు వేటాడుతాయి. అరుదైన సందర్భాల్లో, సంరక్షణ లేని దూడలను, పెద్ద జింకలను కూడా భారత కొండచిలువలు తినవచ్చు; మొసళ్ళు మరో ముప్పు, ముఖ్యంగా పొడి కాలంలో లేదా మొసళ్ళు నివసించే నీటి వనరుల వద్ద నీరు త్రాగుతున్నప్పుడు. రక్షిత ప్రాంతాల వెలుపల, వాటిని అడవి కుక్కలు, వెలివేయబడిన కుక్కలు వెంబడించవచ్చు. మధ్యప్రదేశ్లోని కునో జాతీయ పార్కులో, వాటిని చీతాలు వేటాడే అవకాశం ఉంది, ఎందుకంటే భారతదేశంలో ఈ అడవి పిల్లుల సంఖ్యను తిరిగి పెంచే ప్రయత్నంలో భాగంగా దక్షిణాఫ్రికా చీతాల జనాభాను ఈ ప్రాంతానికి దిగుమతి చేసుకున్నారు; భారతదేశంలో చివరి ఆసియా చీతా 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చంపబడింది, ఇరాన్లో 100 లేదా అంతకంటే తక్కువ మాత్రమే జీవించి ఉన్నాయి.[5]
బెదిరింపులు
[మార్చు]ఆఫ్ఘనిస్తాన్, ఇరాన్, పాకిస్తాన్లలో మాంసం, ట్రోఫీల కోసం విస్తృతంగా వేటాడటం వలన చింకారాకు ముప్పు వాటిల్లుతోంది. వ్యవసాయ, పారిశ్రామిక విస్తరణ కారణంగా ఆవాసాల నష్టం కూడా ఇతర ముప్పులలో ఒకటి. ఈ దేశాలలో వాటి పరిస్థితి అస్పష్టంగా ఉంది. ఇరాన్లో సుమారు 1,300 చింకారాలు ఉన్నాయి. 2001లో, భారతదేశంలో చింకారా జనాభా 100,000 కంటే ఎక్కువగా ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది, అందులో దాదాపు 80,000 థార్ ఎడారిలో ఉండేవి. అయితే, అప్పటి నుండి వాటి జనాభా క్షీణించింది. IUCN రెడ్ లిస్ట్లో చింకారా ' కనీస ఆందోళన' జాబితాలో చేర్చబడింది.
1993లో, గుజరాత్ ప్రభుత్వం, చింకారా అనే చిన్న జనాభా కలిగిన నారాయణ సరోవర్ అభయారణ్యం లోపల లిగ్నైట్, సున్నపురాయి, బెంటోనైట్, బాక్సైట్ తవ్వకాలకు అనుమతి ఇవ్వడానికి, ఆ అభయారణ్యాన్ని డీనోటిఫై చేస్తూ ఒక డిక్రీని జారీ చేసినప్పుడు వివాదం చెలరేగింది. అయితే, దీనిని గుజరాత్ హైకోర్టు తిరస్కరించింది, అభయారణ్యం దాని మునుపటి పరిమితులకు పునరుద్ధరించబడింది.[10][11]
పరిరక్షణ
[మార్చు]ఇరాన్, పాకిస్తాన్లో చింకారాకు రక్షణ కల్పించబడింది. ఇది భారతదేశంలోని 80కి పైగా సంరక్షిత ప్రాంతాలలో కనిపిస్తుంది.[10] జనవరి 2016లో, కర్ణాటక ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలోని బాగల్కోట్ జిల్లాలోని యాదహళ్లి గ్రామంలో ప్రత్యేకంగా చింకారా కోసం ఒక అభయారణ్యాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి ఒక నోటిఫికేషన్ను జారీ చేసింది. ఈ ప్రాంతం చింకారా ప్రధాన జనాభాకు ఆశ్రయం ఇస్తుంది.[12] కర్ణాటక ప్రభుత్వం మే 2019లో తుమకూరు జిల్లాలో బుక్కపట్న చింకారా వన్యప్రాణి అభయారణ్యాన్ని కూడా నోటిఫై చేసింది.[13]
ఇవికూడా చూడండి
[మార్చు]- యడహళ్లి చింకర వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ మూస:Cite Species+
- 1 2 Wozencraft, W. C. (2005). "Species గజెల్లా బెన్నెట్టి". In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eds.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. p. 536. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
- 1 2 Mallon, D. P.; Kingswood, S. C. (2001). Antelopes: North Africa, the Middle East, and Asia. IUCN The World Conservation Union. p. 117. ISBN 978-2-8317-0594-1. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 December 2016.
- ↑ Groves, C.; Grubb, P. (2011). Ungulate Taxonomy. The Johns Hopkins University Press. p. 174. ISBN 978-1-4214-0093-8. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 December 2016.
- 1 2 3 McCart, D. "Gazella bennettii-Indian Gazelle". Animal Diversity Web. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: June 25, 2019.
- ↑ "Observations - iNaturalist". iNaturalist. 13 March 2026. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2026.
- ↑ "Observations - iNaturalist". iNaturalist. 13 March 2026. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2026.
- ↑ "Observations - iNaturalist". iNaturalist. 23 November 2025. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2026.
- ↑ "Observations - iNaturalist". iNaturalist. 24 April 2025. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2026.
- 1 2 Mallon, D.P.; Kingswood, S.C.; East, R.D. (2001). Antelopes: Global Survey and Regional Action Plans. Gland, Switzerland: IUCN. p. 185. ISBN 978-2-8317-0594-1.
- ↑ Kumar, S. (1995). "Mining digs deep into India's wildlife refuges". New Scientist. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 March 2016.
- ↑ Prabhu, N. (2016). "State gets first chinkara sanctuary". The Hindu. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 March 2016.
- ↑ "Chinkara sanctuary: Karnataka: Chinkara sanctuary at Tumakuru notified | Bengaluru News". The Times of India. 17 May 2019.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]