చిత్రాపూర్ మఠం
| శ్రీ చిత్రపూర్ మఠం | |
|---|---|
 చిత్రపూర్ మఠం | |
| ప్రదేశం | |
| దేశం: |  భారతదేశం |
| రాష్ట్రం: |  కర్ణాటక |
| జిల్లా: | ఉత్తర కన్నడ |
| ప్రదేశం: | షిరాలి |
| అక్షాంశ రేఖాంశాలు: | 14°01′52″N 74°32′06″E / 14.031071°N 74.534871°E |
చిత్రపూర్ మఠం చిత్రపూర్ సరస్వత్ బ్రాహ్మణ శాఖకు కేంద్ర మఠం (కమ్యూనిటీ ఆలయం). ఇది 1757 నుండి కర్ణాటక ఉత్తర కెనరా జిల్లాలోని భత్కల్ తాలూకాలోని శిరాలి వద్ద ఉంది. ఈ సమాజంలోని ఇతర మఠాలు గోకర్ణ, కార్లా, మంగళూరు, మల్లాపూర్లలో ఉన్నాయి. అన్ని మఠాలు కాషాయ జెండా చిహ్నాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.[1]
మఠం ప్రధాన దేవత శివుని రూపమైన శ్రీ భవానీశంకర్. మిగిలిన ఆరు గర్భగుడులలో సమాజంలోని మునుపటి గురు స్వాముల సమాధులు ఉన్నాయి. భవానీశంకర్ మందిరంతో పాటు ఇతర స్వామీజీల వద్ద రోజువారీ పూజ జరుగుతుంది. ఈ మఠం మూడవ గురువు నుండి గురు పరంపరకు నివాసంగా ఉంది.[1]
2023 నాటికి శ్రీ సదోజత్ శంకరాచార్య స్వామిజీ మఠానికి అధిపతి, ఫిబ్రవరి 1997లో పీఠాన్ని అధిష్టించారు. 1708లో ప్రారంభమైన ఈ గురువుల వంశంలో శ్రీ సదోజత్ శంకరాచార్య స్వామిజీ పదకొండవ వ్యక్తి.[1]
చరిత్ర
[మార్చు]మూలాలు & నిర్మాణం (1708)
చిత్రపూర్ సరస్వత్ బ్రాహ్మణ సమాజంలో సామాజిక-మత సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించడానికి క్రీ. శ. 1708లో శ్రీ చిత్రపూర్ మఠం స్థాపించబడింది. 1560లో గోవా విచారణ స్థాపన కారణంగా వారు గోవా నుండి కెనరా తీరానికి వలస వచ్చిన తరువాత, ఈ సమాజానికి అధికారిక ఆధ్యాత్మిక అధిపతి (మాథాధిపతి) లేకపోవడం, ఇది కేలడి నాయకుల స్థానిక న్యాయస్థానాలలో వారి మతపరమైన హోదా, మతపరమైన చట్టబద్ధతకు సంబంధించి సవాళ్లకు దారితీసింది.[2]
1708లో, గోకర్ణలోని కమ్యూనిటీ పెద్దలు కాశ్మీరీ సరస్వత్ సన్యాసిని, మొదటి గురువుగా ప్రారంభించిన మొదటి శ్రీమత్ పరిజ్ఞానశ్రమ్ స్వామిజీ, మార్గనిర్దేశం చేయమని కోరారు. ఈ సంఘటన గురు పరంపర (మఠం ఆధ్యాత్మిక అధికారాన్ని నిర్వచించే ఉపాధ్యాయుల వంశం) లాంఛనప్రాయంగా చేసింది. మొదటి పరిజ్ఞానశ్రమ్ స్వామిజీ గోకర్ణంలో మొదటి మఠాన్ని స్థాపించాడు.[3]
షిరాలీకి షిఫ్ట్ (1757)
మొదటి స్వామీజీ ప్రధానంగా గోకర్ణలో నివసించగా, రెండవ గురువు మొదటి శ్రీమత్ శంకరాచార్య స్వామీజీ పదవీకాలంలో మఠం ప్రధాన కార్యాలయం శిరాలికి మారింది. ప్రాంతీయ రాజకీయ మార్పుల మధ్య కేంద్ర పరిపాలనా సీటు అవసరం కారణంగా ఈ చర్య అవసరం అయింది. 1757లో మొదటి శ్రీమత్ శంకరాచార్య మహాసమాధి తరువాత, శిరాలిలో ఒక శాశ్వత మందిరం నిర్మించబడింది, ఇది అప్పటి నుండి మఠం ఆధ్యాత్మిక ప్రధాన కార్యాలయంగా పనిచేసింది. ఈ మందిరాన్ని హోడి సమాధి (కొంకణిలో 'పెద్ద సమాధి') అని పిలుస్తారు.[4][3]
పోషణ & కెలాడి రాజ్యం
ఈ మఠం కేళడి నాయకుల నుండి గణనీయమైన ప్రోత్సాహాన్ని పొందింది. రెండవ సోమశేఖర నాయక, రెండవ బసప్ప నాయక వంటి పాలకులు మఠదీపతిని సరస్వత్ సమాజానికి అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక అధికారులుగా గుర్తిస్తూ రాజ శాసనాలను జారీ చేశారు. ఈ ఉత్తర్వులలో తరచుగా మఠం ఆర్థిక స్వాతంత్రాన్ని నిర్ధారించడానికి దాని సామాజిక సంక్షేమ కార్యకలాపాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి షిరాలి ప్రాంతంలో భూమి మంజూరు చేయబడింది.[2][3]
ఆధునిక పరిపాలన
19వ శతాబ్దం చివరలో 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఈ మఠం ఆలయ సముదాయాన్ని పునర్నిర్మించిన శ్రీమత్ పాండురంగశ్రమ్ స్వామిజీ ఆధ్వర్యంలో పరిపాలనా ఆధునీకరణకు గురైంది. ఆయన వారసుడు, శ్రీమత్ ఆనందశ్రమ్ స్వామిజీ, మఠం విస్తరిస్తున్న విద్యా, స్వచ్ఛంద కార్యక్రమాలకు నిధులు సమకూర్చడానికి వంటిగా వ్యవస్థను-సమాజ సభ్యుల నుండి నిర్మాణాత్మక స్వచ్ఛంద సహకారాన్ని-ప్రవేశపెట్టారు. మూడవ స్వామి పారిజ్నాశ్రం విలువైన విగ్రహాలు, కళాఖండాలు, అరుదైన వ్రాతప్రతులు, పుస్తకాలతో దాదాపు ఒంటరిగా ఒక మ్యూజియాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.[5]
స్వాముల వంశం
[మార్చు]ఈ మఠంలోని అన్ని స్వాముల వంశాలను గురు పరంపర అంటారు.
- పరిజ్ఞానశ్రమ్ I స్వామిజీ (1708-1720): మొదటి స్వామి పరిజ్ఞానశ్రం శివుని ప్రత్యక్ష అవతారమని నమ్ముతారు, ఆయన ఉత్తరాన ఎక్కడో ఒక చోట నుండి వచ్చాడు (బహుశా వారణాసి). ఈ స్వామి గురించి చాలా వివరాలు తెలియవు, ఎందుకంటే మఠంలో రికార్డుల నిర్వహణ సుమారు 1722లో ప్రారంభమైంది.
- మొదటి శంకరాచార్య స్వామిజీ (1720-1757): స్వామి శంకరాచార్యులు హరితే కుటుంబానికి చెందినవారు. ఆయనను 1720లో శ్రీ పరిజ్ఞానశ్రమ్ స్వామి (షర్వరి చైత్ర శ్రీ-15) పవిత్రం చేశారు. ఆయన 1757లో మహాసమాధి సాధించాడు (ఆనంద, ఫల్గున్ ష-5). ఈ సమయంలో ఆయన సమాధి ఉన్న ప్రదేశం గురించి సమస్య తలెత్తింది, నాగర్కట్టి కుటుంబం సమాధి, ఆలయ నిర్మాణం కోసం షిరాలిలోని చిత్రపూర్లో తమ ఇంటిని ఇచ్చింది, ఇది నేటికీ ఉంది.
- పరిజ్ఞానశ్రమ్-II స్వామిజీ (1757-1770): శ్రీ శంకరాచార్య-I ఏ శిష్యుడిని దత్తత తీసుకోలేదు, ఇది ఈ వంశం కొనసాగింపు గురించి కొంత ఆందోళన కలిగించింది. ప్రాంతీయ అధికారులు ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకుంటారని మఠంపై పెద్ద ఎత్తున ముప్పు ఏర్పడింది, పండిట్ కుటుంబ సభ్యుడిని ఈ పదవికి అర్హమైన వ్యక్తిగా పరిగణించారు. ఆయన శ్రీ పరిజ్ఞానశ్రమ్-II గా నియమితులయ్యారు.
- రెండవ శంకరాచార్య స్వామిజీ (1770-1785): ఆయన శుక్ల అర్చక కుటుంబం నుండి శిష్యుడిగా దత్తత తీసుకున్నారు, శ్రీ శంకరాచార్య-II పేరును కేటాయించారు, ధ్యాన్ లోని కొల్లూరులో తన జీవితాన్ని గడిపారు (తీవ్రమైన ధ్యానం), అయితే ఆయన తరచుగా శిరాలిని సందర్శించేవారు. ఆయన సమాధి షిరాలీలోని శ్రీ చిత్రపూర్ మఠం వద్ద ప్రధాన సమాధి కుడివైపున ఉంది. రెండవ స్వామి శంకరాచార్యుల సమాధి ఉత్తర కన్నడ జిల్లాలోని మల్లపూర్లో ఉంది.
- కేశవశ్రమ్ స్వామిజీ (1785-1823): రెండవ స్వామి శంకరాచార్యులు ఎంపిక చేసిన శిష్యుడు తల్గేరి కుటుంబానికి చెందినవాడు అతనికి శ్రీ కేశవశ్రమ్ అనే పేరు పెట్టారు. అతను మఠం కోసం భూమి ఇతర వ్యవసాయ ఆస్తులను సంపాదించడం ప్రారంభించాడు.
- వామనశ్రమ్ స్వామిజీ (1823-1839): ఆయన స్వామి కేశవశ్రమ్ చేత ఒక యువ శిష్యుడిగా నియమించబడ్డాడు, మరోసారి శ్రీ వామనశ్రమ్ పేరుతో శుక్ల కుటుంబం నుండి, అతను మఠం రోజువారీ విషయాలను పూజారులకు అప్పగించాడు. ఆయన మంగళూరు మహాసమాధి సాధించారు.
- కృష్ణశ్రామ్ స్వామిజీ (1839-1863): నాగర్కర్ కుటుంబానికి చెందిన వామనశ్రామ్ స్వామిజి దత్తత తీసుకున్న శిష్యుడు శ్రీ కృష్ణశ్రామ్ అనే బిరుదుతో సన్యాసుకు నియమించబడ్డాడు. శ్రీ కృష్ణశ్రమం పాలనలో చాలా మంది శిష్యులను వైష్ణవ ఆచారాల నుండి తీసుకువచ్చారు, భూమిని కొనుగోలు చేసి, సంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టారు. రథ ఉత్సవం (రథ పండుగ) ప్రారంభమైంది. ఆయన సంస్కృతం, శాస్త్రాలలో పండితుడు. ఆయన నియమించిన శిష్యుడు శ్రీ పాండురంగశ్రం.
- పాండురంగశ్రమ్ స్వామిజీ (1863-1915): నాగర్కర్ కుటుంబానికి చెందిన ఆయన యాభై సంవత్సరాలకు పైగా ఎనిమిదవ సన్యాసిగా ఉన్నారు. అతను 12 సంవత్సరాల వయస్సులో సన్యాసునిగా నియమితుడయ్యాడు, గురుస్వామి ఆధ్వర్యంలో ఐదేళ్ల పాటు శిక్షణ పొందాడు. మఠంలో ఎక్కువ భాగం పునర్నిర్మించబడింది అతని పూర్వీకుల సమాధులన్నీ ఈ శిక్షణ కింద వెండితో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. అతను గ్రామంలో ఒక పాఠశాల, ఒక తపాలా కార్యాలయం ఇతర అవసరమైన నిర్మాణాలను నిర్మించాడు. ఆయన వేద జ్యోతిషశాస్త్రం, వేదాల పండితుడు. ఆయన 1915లో మహాసమాధి సాధించారు.
- ఆనందశ్రామ్ స్వామిజీ (1915-1966): అప్పుడు హరిదాస్ కుటుంబానికి చెందిన శ్రీ ఆనందశ్రామ్ స్వామీజీ పీఠా అధిరోహించారు. శ్రీ పాండురంగశ్రమ్ స్వామీజీ మహాసమాధి దాదాపు 8 రోజుల ముందు ఆయన దీక్ష చేయబడ్డాడు. ఆయన సన్యాసం చాలా చిన్న వయస్సులోనే ప్రారంభమైనందున, గురుస్వామి వ్యక్తిగతంగా మార్గనిర్దేశం చేయలేకపోయారు. వంటిగా (విరాళాలు) చెల్లింపులు దాదాపు తప్పనిసరి చేయడం ద్వారా, తన ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో క్షీణించిన మఠం ఆర్థిక స్థితిని ఆయన మెరుగుపరిచారు. అతను 51 సంవత్సరాలు పాలించాడు, విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. ఆయన 1966లో బెంగళూరు మహాసమాధి పొందారు.
- స్వామి పరిజ్నాశ్రమ్ III (1966-1991): 1959లో శ్రీ ఆనందశ్రమ్ స్వామీజీ మరోసారి శుక్లాకర్ కుటుంబం నుండి ఒక శిష్యుడిని దత్తత తీసుకున్నారు. ఆయన పేరు స్వామి పరిజ్నాశ్రమ్ III. ఆర్థిక కారణాల వల్ల మునుపటి స్వాములు దీనిని నిలిపివేసినందున ఆయన రథోత్సవాన్ని తిరిగి ప్రారంభించారు. అతను ఒక సంగ్రహాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి పురాతన వస్తువులు, కళాఖండాలను సేకరించాడు. ఆయన ముంబై సమీపంలోని విరార్ వద్ద బోలింజ్ లో వికలాంగుల కోసం ఒక పాఠశాలను ప్రారంభించారు. ఆయన 1991లో బెంగళూరులో మహాసమాధి సాధించారు. ఆయన సమాధి మహారాష్ట్రలోని లోనావాలా సమీపంలోని కార్లా ఉంది. సమాధి ఎన్క్లేవ్లో ఇతర స్వామీజీల మాదిరిగానే దుర్గాపరమేశ్వరి, శ్రీ గణేశుల ఆలయం కూడా ఉంది.
- సద్భోజత్ శంకరాచార్య స్వామిజీ (1997-′: మునుపటి స్వామీజీ శిష్యుడిని దత్తత తీసుకోలేదు. కానీ ఆ సమాజంలోని కొంతమంది సభ్యులు ఒక సరస్వత్ యువకుడు సన్యాలను తీసుకొని మౌంట్ ఆబులో ఉన్నాడని తెలుసుకున్నారు. ఆయన అంగీకరించిన పీఠాన్ని అధిరోహించమని వారు ఆయనను అభ్యర్థించి, 11వ గురువు అయ్యారు.
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 "Chitrapur Mutt and GSBs". Deccan Herald. 13 April 2012. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 April 2026.
- 1 2 Conlon, Frank F. (1977). A Caste in a Changing World: The Chitrapur Saraswat Brahmans, 1700–1917. University of California Press. pp. 25–30. ISBN 978-0520029378.
- 1 2 3 Kudva, V. N. (1972). History of the Dakshinatya Saraswats. Samyukta Gowda Saraswata Sabha. pp. 158–162.
- ↑ Kamath, Suryanath U. (1985). Karnataka State Gazetteer: Uttara Kannada. Government Press. pp. 229–231.
- ↑ "History of the Guru Parampara". Shri Chitrapur Math. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: April 4, 2026.