చిప్లున్

చిప్లున్
చిప్లున్
నగరం
	విశావా
	చిప్లున్ మహారాష్ట్రలో స్థానం
	Coordinates: 17°32′N 73°31′E / 17.53°N 73.52°E
దేశం	India
రాష్ట్రం	మహారాష్ట్ర
జిల్లా	రత్నగిరి
ప్రభుత్వం
• రకం	మున్సిపల్ కౌన్సిల్, జిల్లా పరిషత్
• సంస్థ	చిప్లున్ నగర్ పరిషత్ (పట్టణ), గ్రామీణ ప్రాంతంలో రత్నగిరి జిల్లా పరిషత్
విస్తీర్ణం
• మొత్తం	24.73 కి.మీ2 (9.55 చ. మై)
ఎత్తు	7 మీ (23 అ.)
జనాభా (2017)
• మొత్తం	50,000
• సాంద్రత	2,000/కి.మీ2 (5,200/చ. మై.)
Demonym	చిప్లుంకర్
భాషలు
• కొంకణి	మరాఠీ
కాల మండలం	UTC+5:30 (IST)
PIN	415605
టెలిఫోన్ కోడ్	02355
Vehicle registration	MH-08
Website	చిప్లున్ ఇన్‌స్టాగ్రామ్ ఖాతా

చిప్లున్ భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని రత్నగిరి జిల్లాలో ఉన్న ఒక నగరం. ఇది రత్నగిరి జిల్లాలోని ప్రధాన ఆర్థిక, వాణిజ్య కేంద్రాలలో ఒకటి. అలాగే చిప్లున్ తాలూకా ప్రధాన కార్యాలయం. ఇది ముంబైకు దక్షిణంగా సుమారు 250 కి.మీ., రత్నగిరికి ఉత్తరంగా సుమారు 90 కి.మీ. దూరంలో మహారాష్ట్రలోని కొంకణ్ ప్రాంతంలో, ముంబై-గోవా హైవే (ఎన్‌హెచ్-66) పై ఉంది. ఈ నగరానికి దీర్ఘమైన చరిత్ర, బలమైన సాంస్కృతిక నేపథ్యం ఉంది. ఇటీవలి దశాబ్దాల్లో నగరంలో, పరిసర ప్రాంతాల్లో గణనీయమైన పారిశ్రామిక అభివృద్ధి జరిగింది.^{[full citation needed]}

భౌగోళికం

ఈ నగరం వశిష్ఠి నది ఉద్భవ ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉంది. నగరానికి తూర్పున పశ్చిమ కనుమలు ఉండగా, పశ్చిమాన గుహాగర్ తాలూకా ఉంది. ఇది చిప్లున్ తాలూకా నుండి వేరు చేయబడింది. ఈ ప్రాంతానికి ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంది. వర్షాకాలం — అంటే మాన్సూన్ — సాధారణంగా జూన్ నుండి అక్టోబర్ వరకు కొనసాగుతుంది. కొయ్నా జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్ మూడవ, నాలుగవ దశలు చిప్లున్ సమీపంలో ఉన్నాయి.

మతపరమైన ప్రాముఖ్యత

చిప్లున్‌ను కొంకణస్థ లేదా చిత్పావన్ బ్రాహ్మణుల మొదటి నివాసంగా భావిస్తారు.^[1] స్థానిక జానపద కథల ప్రకారం, సముద్రాన్ని వెనక్కు నెట్టి కొంకణ్ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, పరశురాముడు — హిందూ దేవుడు విష్ణు యొక్క ఆరవ అవతారం — ప్రజలకు అరవై చెరువులు, అరవై తోటలను ప్రసాదించాడని చెబుతారు.^[2] పరశురాముడిని చిత్పావన్ బ్రాహ్మణ సమాజ స్థాపకుడు, సృష్టికర్తగా భావిస్తారు.^[3]

చరిత్ర

చిప్లున్‌ను మొదట శాతవాహనులు, శకులు, క్షత్రపులు, కలచురులు, చాళుక్యులు, రాష్ట్రకూటులు పాలించారు. తరువాత ఇది కదంబులు, త్రైకూటుల పాలనలోకి వెళ్లి, ఆపై ఢిల్లీ సుల్తానులు, మరాఠాలు, ప్రధానంగా పేష్వాల ఆధీనంలోకి వచ్చింది.

ప్రాచీన చరిత్ర

ప్రాచీన గ్రంథాలలో చిప్లున్‌ను ఒక నౌకాశ్రయంగా పేర్కొన్నారు.^[4] 8వ శతాబ్దంలో చాళుక్యుల పాలన సమయంలో ఈ ప్రాంతాన్ని "చిప్రరులన" అని పిలిచేవారు.^[5] 1186 CE తేదీతో ఉన్న "చిప్లున్ శిలాశాసనం"లో ఒక శిలాహార రాజు, అతని మంత్రుల పేర్లు ఉన్నాయి.^[6]

17వ శతాబ్దపు భారతదేశం

17వ శతాబ్దంలో ఇది ఒక పెద్ద గ్రామంగా ఉండేది. జనసాంద్రత ఎక్కువగా ఉండి, అన్ని రకాల అవసరమైన వస్తువులు సమృద్ధిగా లభించేవి. సమీపంలోని గోవాల్కోట్ ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది. ఇది వశిష్ఠి నదిపై ఉన్న ముఖ్యమైన నౌకాశ్రయం. పట్టణంలోని "పాగ్" ప్రాంతానికి ఆ పేరు రావడానికి కారణం, అక్కడ ప్రధానంగా యుద్ధ గుర్రాల గశాలలు ఉండటమే. చిప్లున్‌లోని కేంద్ర ప్రాంతమైన "మార్కండి" అనే పేరు, అక్కడ మహర్షి మార్కండేయుడు నిర్వహించిన యజ్ఞం వల్ల వచ్చిందని నమ్ముతారు.

మరాఠా సామ్రాజ్యం

ఇటీవలి చరిత్రలో ఛత్రపతి శివాజీ కొంకణ్ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకొని తన పాలన స్థాపించినప్పుడు, 1660లో గోవాల్కోట్ కోటను జయించి దానికి గోవిందగఢ్ అని పేరు మార్చాడు. మరాఠా సామ్రాజ్య కాలంలో చిప్లున్, సతారా ఎగువ ఘాట్ ప్రాంతాలకు ప్రయాణించే వారికి విశ్రాంతి స్థలంగా ఉండేది. ఛత్రపతి శివాజీ తన పట్టాభిషేకానికి రాయగఢ్‌కు వెళ్లే ముందు తన సైన్య స్థితిగతులను తెలుసుకోవడానికి చిప్లున్‌లోని గోవాల్కోట్ కోటకు వచ్చాడు.

తర్వాత ఈ ప్రాంతం సంభాజీ మహారాజ్, తులాజీ ఆంగ్రే, చిమాజీ అప్పా, సిద్ధీ సాత్ తదితరుల మధ్య జరిగిన కోట యుద్ధాల ద్వారా అనేకసార్లు చేతులు మారింది. 1818లో రామోషీల బృందం దీన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నప్పటికీ, బ్రిటిష్ దళాలు సమీపించడంతో వారు దీన్ని విడిచిపెట్టారు.

ఈ కాలంలో పేష్వా బాజీరావు II, కొన్ని సంవత్సరాల పాటు (1812–1815) దాభోల్ సమీపంలోని గుహాగర్‌లో ఉన్న తన మహల్‌ను సందర్శించేందుకు కుంభార్లీ ఘాట్ మార్గంగా వచ్చేవాడు. తన కోసం ఒక విశ్రాంతి గృహాన్ని నిర్మించాడు. ప్రస్తుతం అది ప్రభుత్వ కార్యాలయంగా ఉపయోగించబడుతోంది.

బ్రిటిష్ వలస పాలన

బ్రిటిష్ వలస పాలన (1818–1947) కాలంలో, చిప్లున్, ఉత్తర కొంకణ్ ప్రాంతాల ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో సీజనల్ లేదా శాశ్వతంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పారిశ్రామిక నగరమైన ముంబైకి వలస వెళ్లారు.^[7]

జనాభా వివరాలు

2011 భారత జనగణన ప్రకారం,^[8] చిప్లున్ జనాభా 55,139. వీరిలో 27,355 మంది పురుషులు కాగా, 27,784 మంది మహిళలు. చిప్లున్ నగర సాక్షరతా శాతం 93.92%, ఇది మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర సగటు 82.34% కంటే ఎక్కువ. చిప్లున్‌లో పురుషుల సాక్షరత సుమారు 96.50% కాగా, మహిళల సాక్షరత 91.42% ఉంది.^[9]

ఆకర్షణీయ ప్రదేశాలు

లోకమాన్య తిలక్ స్మారక్ వాచన్ మందిర్ గ్రంథాలయం, మ్యూజియం

చిప్లున్‌లోని 155 సంవత్సరాల ప్రాచీన గ్రంథాలయం "లోకమాన్య తిలక్ స్మారక్ వాచన్ మందిర్" అరుదైన పుస్తకాల విశాల సేకరణకు ప్రసిద్ధి చెందింది. 2018 నవంబరులో, పురాతన అవశేషాల సేకరణను ప్రదర్శించేందుకు ఇందులో ఒక మ్యూజియాన్ని ప్రారంభించారు. ఇందులో రాతియుగానికి చెందిన పరికరాలు, హరప్పా నాగరికతకు చెందిన వస్తువులు, పుణే సమీపంలోని ఇనామ్‌గావ్ తవ్వకాలలో లభించిన ప్రాచీన జోర్వే, మాల్వా సంస్కృతిలకు చెందిన మట్టి పాత్రలు, మరాఠా సామ్రాజ్యం కాలానికి చెందిన వస్తువులు, అలాగే పరిసర ప్రాంతాల్లో కనుగొన్న అనేక దేవతల పురాతన విగ్రహాలు ఉన్నాయి. రోమన్ కాలం నుంచి మరాఠా రాజ్యాల వరకు వివిధ యుగాలకు చెందిన నాణేల సేకరణ కూడా ఈ మ్యూజియంలో ఉంది.^[10]^[11]^[12]

అక్కల్‌కోట్ స్వామి మఠం

ఈ హిందూ మఠం స్వామి సమర్థకు అంకితమైంది. దీనిని శ్రీ గోపాలబువా కేల్కర్ అలియాస్ శ్రీ ప్రీతినంద్ స్వామికుమార్ మహారాజ్ స్థాపించారు. ఆయన స్వామి సమర్థ చేసిన అద్భుతాలపై ఒక గ్రంథాన్ని రచించారు. ఈ మఠంలో స్వామి సమర్థకు చెందిన వెండి పాదుకలు, ధ్యానానికి ఉపయోగించే చెక్క దండం ప్రదర్శించబడుతున్నాయి.

పరశురామ ఆలయం

ఈ ఆలయం హిందూ దేవుడు పరశురాముడుకు అంకితమైన అరుదైన ఆలయాలలో ఒకటి. ఇది క్రీస్తుశకం 1700లో స్వామి పరమహంస బ్రహ్మేంద్ర ప్రేరణతో సిద్ధీ రసూల్ యాకూత్ ఖాన్ నిర్మించాడు. ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో ఒక ప్రధాన గర్భగుడి, దానిని చుట్టుముట్టిన రెండు చిన్న భవనాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన ఆలయంలో మధ్యలో పరశురామ విగ్రహం, కుడివైపు బ్రహ్మ, ఎడమవైపు శివుడు ఉన్నారు. ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో హిందూ, ముస్లిం, యూరోపియన్ వాస్తుశైలుల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. ఇక్కడి బంగంగా తలావ్‌ను పరశురాముడు ఐదు బాణాలను భూమిలో సంధించి సృష్టించాడని విశ్వసిస్తారు.

శ్రీ కులస్వామిని భవాని వాఘ్‌జాయ్ మందిర్

1860 నాటి ఈ ఆలయం ఇటీవల పునర్నిర్మించబడింది. దీనిని మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం అధికారిక పర్యాటక ప్రదేశంగా గుర్తించింది. ఈ ఆలయంలో భవాని, వాఘ్‌జాయ్, కల్కై, నవదుర్గ అనే నాలుగు దేవతల విగ్రహాలతో పాటు శివశంకరుడి విగ్రహం కూడా ఉంది. నవదుర్గ రూపాల్లో పార్వతి దేవి తొమ్మిది అవతారాలను కూడా ఇక్కడ దర్శించవచ్చు. ఆలయాన్ని ఏడు ఉద్యానవనాలు చుట్టుముట్టాయి. ఈ ఆలయం సముద్ర మట్టానికి 800 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. టెరవ్ గ్రామం ఈ ఎత్తులోని సమతల ప్రాంతంలో ఉండటంతో ప్రత్యేకమైన సహజ సౌందర్యాన్ని కలిగి ఉంది.

వాలవల్కర్ ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ మ్యూజియం

డెర్వన్‌లోని శ్రీ సంత్ సీతారాంబువా వాలవల్కర్ ట్రస్ట్ నిర్మించిన "వాలవల్కర్ ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ మ్యూజియం", లేదా "శివసృష్టి", లేదా "శివ్-సమర్థ మందిర్" చిప్లున్‌లో తప్పక సందర్శించాల్సిన ప్రదేశాలలో ఒకటి. మరాఠా రాజు శివాజీ జీవిత చరిత్ర మొత్తం శిల్పాలు, సహజ పరిమాణ విగ్రహాల ద్వారా అద్భుతంగా ఆవిష్కరించబడింది. జంతువులతో సహా పాత్రల భావ వ్యక్తీకరణలు ఎంతో సున్నితంగా రూపొందించబడ్డాయి. మొత్తం మ్యూజియం ఒక కోట ఆకారంలో నిర్మించబడింది, ఇది శివాజీ యుగ వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ ఆలయ ప్రాంగణంలో శివాజీతో పాటు సంత్ రామదాస్, సంత్ తుకారాం, సంత్ నామదేవ్ విగ్రహాలు కూడా సహజ పరిమాణంలో ఉన్నాయి. బాల శివాజీ నామకరణ వేడుక, చిన్ననాట రోహిదేశ్వర్ వద్ద తన సహచరులతో చేసిన ప్రతిజ్ఞ, జగదాంబ దేవి ముందు ప్రార్థన, అఫ్జల్ ఖాన్‌తో జరిగిన సమరం, బాజీ ప్రభు దేశ్‌పాండే త్యాగం, పట్టాభిషేక వేడుక, నేతాజీ పాల్కర్‌ను మళ్లీ హిందూమతంలోకి స్వీకరించడం, షైస్తేఖాన్‌తో యుద్ధం వంటి అనేక సంఘటనలు ఇక్కడ శిల్పరూపంలో చూపించబడ్డాయి.

శ్రీ చండికాయీ కల్కై ఆలయం, వాఘివారే

శ్రీ చండికాయీ కల్కై దేవి, వాఘివారే గ్రామానికి గ్రామదేవతగా పూజించబడుతుంది. ఈ హిందూ దేవాలయం వాఘివారే, వడాద్ గ్రామాల సరిహద్దులోని అడవిలో ఉంది. గ్రామస్థుల నమ్మకం ప్రకారం, సరిహద్దులో ఉండి దేవి తమను రక్షిస్తుందని విశ్వసిస్తారు. ఆలయం ప్రధానంగా శ్రీ చండికాయీ కల్కై దేవికి అంకితమైనప్పటికీ, ఇందులో ఖేమ్ (खेम), కేదార్ (केदार), సోమ్ (सोम) దేవతలతో పాటు వాఘాంబరి (वाघांबरी), వర్ధాన్ (वर्धान), మానాయి (मानाई) దేవతల విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రతి సోమవారం, దేవికి ప్రత్యేకమైన రోజున, అనేక మంది భక్తులు తమ సమస్యలను చర్చించి, తమ తల్లిగా భావించే శ్రీ చండికాయీ కల్కై దేవి వద్ద పరిష్కారాలు కోరడానికి ఇక్కడికి వస్తారు.

శ్రీ హితవర్ధక్ గణేశ ఆలయం, మధ్యాలీవాడి, వాఘివారే

రవాణా

రహదారి మార్గం

చిప్లున్ ప్రధానంగా జాతీయ రహదారి 66 (NH-66) ద్వారా దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో అనుసంధానమై ఉంది. ఈ రహదారి ద్వారా చిప్లున్, ముంబై, పుణే, థానే, రత్నగిరి, మంగళూరు, కార్వార్, ఉడుపి,, కొచ్చిన్ నగరాలతో కలుస్తుంది. అలాగే కొంకణ్ రైల్వే ద్వారా ఢిల్లీ, ఎర్నాకుళం, జైపూర్ వంటి నగరాలకు రైలు సౌకర్యం ఉంది.

చిప్లున్ నగరంలోని రహదారులు, అలాగే అనేక గ్రామాల రహదారులు, ముంబై రహదారి పరిస్థితులతో పోలిస్తే మెరుగైన స్థితిలో ఉన్నాయి. SH-78 రాష్ట్ర రహదారి ద్వారా ఇది కొయ్నానగర్, పాటణ్, కరాడ్‌లతో అనుసంధానమై ఉంది. జిల్లా ప్రధాన కేంద్రాలు, చిప్లున్ పట్టణాన్ని గ్రామాలతో కలిపే అనేక జిల్లా రహదారులు కూడా ఉన్నాయి.

ఇక్కడ రెండు MSRTC బస్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి ప్రధాన బస్ స్టాండ్, దీనిని సాధారణంగా "ఖాల్చా" (జునా) బస్ స్టాండ్ అని పిలుస్తారు. మరొకటి ప్రధాన బస్ స్టాండ్‌కు సుమారు 2 కి.మీ దూరంలో ఉన్న శివాజీ నగర్ బస్ స్టాండ్.

MSRTC అంతర్‌నగర బస్ సేవలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఘాట్గే పాటిల్, సైరత్న, అశ్విని వంటి కొన్ని ప్రైవేట్ టూరిస్టు బస్సులు కూడా రత్నగిరి నుండి ముంబై, పుణే వైపు నడుస్తాయి.

రైల్వేలు

చిప్లున్ రైల్వే స్టేషన్ కొంకణ్ రైల్వేలోని ముఖ్యమైన స్టేషన్లలో ఒకటి. సమీప ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్లు పణ్వేల్, పుణే, కొల్హాపూర్. చిప్లున్ రైల్వే స్టేషన్, చిప్లున్ నగరానికి NH-17 పై సుమారు 4 కి.మీ దూరంలో ఉంది. కొంకణ్ రైల్వేపై నడిచే దాదాపు ప్రతి రైలు చిప్లున్ స్టేషన్‌లో ఆగుతుంది.

చిప్లున్ (CHI)
ముంబై వైపు తదుపరి చిన్న స్టేషన్: అంజని	కొంకణ్ రైల్వే : భారతీయ రైల్వే	ముంబై నుండి వచ్చే తదుపరి చిన్న స్టేషన్: కామథే
	ముంబై (ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్) నుండి దూరం = 292 కి.మీ
ముంబై వైపు తదుపరి ప్రధాన స్టేషన్: ఖేడ్	కొంకణ్ రైల్వే : భారతీయ రైల్వే	ముంబై నుండి వచ్చే తదుపరి ప్రధాన స్టేషన్: రత్నగిరి

ఇవి కూడా చూడండి

మూలాలు

↑ "History of Chitpavans". www.nasikchitpavan.org. Retrieved 2025-04-25.
↑ Pusalker, A. D.; Dighe, V. G. (1949). Bombay: Story of the Island City. All India Oriental Conference, Bombay.^{[page needed]}
↑ "All India Gouds". allindiagouds.com. Archived from the original on 2025-02-18. Retrieved 2025-04-25.
↑ Deshpande, Aniruddha; Deo, Sushama G.; Ghate, Savita (2008). "Geoarchaeological Investigations in North Konkan, Maharashtra". Bulletin of the Deccan College Research Institute. 68/69: 71–80. JSTOR 42931196.
↑ Habib, Irfan; Habib, Faiz (1999). "India in the Seventh Century — A Survey of Political Geography". Proceedings of the Indian History Congress. 60: 89–128. JSTOR 44144078.
↑ Shah, Viraj (2009). "A Study of Temples of Medieval Maharashtra (11th to 14th Centuries CE) A Socio-Economic Approach". Post-Doctoral Report: 47.మూస:Self-published inline
↑ Yamin, G. M. (July 1991). The causes and processes of rural-urban migration in 19th and early 20th century India : the case of Ratnagiri district (Thesis). ProQuest 2512354887.
↑ "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. Archived from the original on 2004-06-16. Retrieved 2008-11-01.
↑ "Chiplun Municipal Council City Population Census 2011-2021 | Maharashtra".
↑ Sakal Paper about Chiplin Museum
↑ Lokasatta about Chiplin Museum
↑ Chiplun Museum

[1] "History of Chitpavans". www.nasikchitpavan.org. Retrieved 2025-04-25.

[2] Pusalker, A. D.; Dighe, V. G. (1949). Bombay: Story of the Island City. All India Oriental Conference, Bombay.^{[page needed]}

[3] "All India Gouds". allindiagouds.com. Archived from the original on 2025-02-18. Retrieved 2025-04-25.

[4] Deshpande, Aniruddha; Deo, Sushama G.; Ghate, Savita (2008). "Geoarchaeological Investigations in North Konkan, Maharashtra". Bulletin of the Deccan College Research Institute. 68/69: 71–80. JSTOR 42931196.

[5] Habib, Irfan; Habib, Faiz (1999). "India in the Seventh Century — A Survey of Political Geography". Proceedings of the Indian History Congress. 60: 89–128. JSTOR 44144078.

[6] Shah, Viraj (2009). "A Study of Temples of Medieval Maharashtra (11th to 14th Centuries CE) A Socio-Economic Approach". Post-Doctoral Report: 47.మూస:Self-published inline

[7] Yamin, G. M. (July 1991). The causes and processes of rural-urban migration in 19th and early 20th century India : the case of Ratnagiri district (Thesis). ProQuest 2512354887.

[8] "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. Archived from the original on 2004-06-16. Retrieved 2008-11-01.

[9] "Chiplun Municipal Council City Population Census 2011-2021 | Maharashtra".

[10] Sakal Paper about Chiplin Museum

[11] Lokasatta about Chiplin Museum

[12] Chiplun Museum

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]