చౌసత్ యోగిని ఆలయం, ఖజురహో
| చౌసత్ యోగిని ఆలయం | |
|---|---|
| चौंसठ योगिनी मन्दिर | |
 | |
  మధ్య ప్రదేశ్, భారతదేశంలో స్థానం  చౌసత్ యోగిని ఆలయం, ఖజురహో (India) | |
| భౌగోళికం | |
| భౌగోళికాంశాలు | 24°50′58″N 79°55′05″E / 24.8495199°N 79.9181333°E |
| దేశం | భారతదేశం |
| రాష్ట్రం | మధ్య ప్రదేశ్ |
| జిల్లా | ఛతర్పూర్ |
| ప్రదేశం | ఖజురాహో |
| సంస్కృతి | |
| దైవం | దేవి |
| చరిత్ర, నిర్వహణ | |
| స్థాపితం | క్రీస్తు శకం 9వ శతాబ్దం |
చౌసత్ యోగిని ఆలయం భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ ఖజురహో పట్టణంలో శిధిలమైన యోగిని ఆలయం. 9వ శతాబ్దం చివరి నాటిది, ఇది ఖజురహోలో మిగిలి ఉన్న పురాతన ఆలయం. ఇతర ప్రదేశాల్లోని యోగిని దేవాలయాల మాదిరిగా కాకుండా, ఇది దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళికను కలిగి ఉంటుంది, కానీ వాటి మాదిరిగానే ఇది హైపెథ్రాల్, గాలికి తెరవబడుతుంది. ఖజురహో స్మారక కట్టడాల సమూహంలో భాగంగా,, దాని ప్రత్యేకమైన చందేలా వాస్తుశిల్పం కారణంగా, ఈ ఆలయం 1986లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితా చేర్చబడింది.[1]
చరిత్ర
[మార్చు]ఖజురహో యోగిని ఆలయ నిర్మాణానికి సుమారు క్రీ. శ. 885 నాటిదిగా చెప్పవచ్చు.[2] ఇది చందేలా రాజధాని ఖజురాహోలో ఉన్న పురాతన ఆలయం.[3] ఈ ఆలయాన్ని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం వర్గీకరించింది.[4] గతంలో చందేలాలు లేదా వారి సామంతులు పాలించిన భూభాగంలో, చుట్టుపక్కల ఉన్న బాడో, భేడాఘాట్ దుడాహి, లోఖారీ, హింగ్లజ్గఢ్, మితోలి, నరేశ్వర్, రిఖియాన్ వంటి ఇతర ప్రదేశాలలో యోగిని దేవాలయాల శిధిలాలు కనుగొనబడ్డాయి. చందేలా భూభాగంలో యోగినుల సంప్రదాయం బాగా స్థిరపడిందని ఇది సూచిస్తుంది. చౌసత్ యోగిని దేవాలయాలు కపాలికా, కౌలా వర్గాలకు అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి.[5]
ఆర్కిటెక్చర్
[మార్చు]
ఈ ఆలయం 5 మీటర్ల ఎత్తైన వేదికపై ఉన్న పాశ్చాత్య దేవాలయాల సమూహంలో ఒకటి.[6] ఇది 31.4 m x 18.3 m కొలతలు గల దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉంది.[6][3] భారతదేశం అంతటా ఉన్న చారిత్రాత్మక యోగిని దేవాలయాలలో ఇది ఒకటి-చాలా ఇతర ఆలయాలు వృత్తాకార ప్రణాళికను కలిగి ఉన్నాయి, రిఖియాన్, బాడోహ్ వద్ద ఉన్నవి కూడా దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉన్నప్పటికీ, వాటిని ఈ ఆకారంలో నిర్మించే స్థానిక సంప్రదాయం కనీసం ఉండేది.[7][8] అన్ని యోగిని దేవాలయాల మాదిరిగానే, ఖజురహో ఆలయం కూడా హైపేత్రల్, గాలికి తెరవబడుతుంది.[9] ఈ ఆలయం పెద్ద, ముతక గ్రానైట్ బ్లాకులతో తయారు చేయబడింది, మధ్యలో బహిరంగ ప్రాంగణం ఉంది. ప్రాంగణాన్ని మొదట 65 మందిరాల గదులు చుట్టుముట్టాయిః ముందు భాగంలో 10 (ఉత్తర గోడ, వెనుక గోడపై 11, ప్రతి వైపు 22. ఈ 65 గదుల్లో 35 మాత్రమే ఇప్పుడు మనుగడలో ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి రెండు చదరపు గ్రానైట్ స్తంభాలు, ఒక లింటెల్ రాయి, వక్రరేఖ టవర్ పైకప్పుతో చేసిన చిన్న ద్వారం కలిగి ఉన్నాయి.[3] ఉత్తమంగా జీవించే కణాల లింటెల్ పైన త్రిభుజాకార పెడిమెంట్ ఉంటుంది. ఇతర యోగిని దేవాలయాలలో కనిపించే విధంగా శివ లేదా దేవతకు కేంద్ర మందిరం యొక్క జాడ లేదు. [4][9][6][8] దేవతకు ఒకే పెద్ద గది కాకుండా, యోగినుల 64 గదులలో ప్రతి ఒక్కటి సుమారు 1 మీ ఎత్తు, 1 మీ లోతు ఉంటుంది. పెద్ద గది వెనుక గోడ మధ్యలో ఉంది,, ఉత్తరాన ప్రవేశానికి ఎదురుగా ఉంటుంది. ఇది బహుశా దుర్గా మందిరం అయి ఉండవచ్చు. ఇతర 64 (చౌసత్) గదులు యోగినుల విగ్రహాలను కలిగి ఉండేవి.[3]
శిల్పం
[మార్చు]ఆలయ శిథిలాలలో ఎటువంటి శిల్పాలు మిగిలిలేవు. శిథిలాల మధ్య లభించిన ముగ్గురు మాతృ దేవతల లేదా మాతృకల మూడు పెద్ద విగ్రహాలు ఇప్పుడు ఖజురాహో మ్యూజియంలో ఉన్నాయి.[3] ఈ దేవతలను బ్రాహ్మణి, మహేశ్వరి, హింగుళాజ లేదా మహిషాసురమర్దినిగా గుర్తించారు. బ్రాహ్మణి విగ్రహానికి మూడు ముఖాలు ఉన్నాయి; ఆమె వాహనం హంస. మహేశ్వరి త్రిశూలం, మూపురం ఉన్న ఎద్దుతో చిత్రీకరించబడింది. మహిషాసురమర్దిని విగ్రహంలో, ఆమె ఓడించిన మహిషంపై ఒక కాలు పెట్టి ఉంది; ఆమె దాని కాళ్ళను పట్టుకుని ఉంది,, ఆమె ఎనిమిది చేతులలో రెండింటిలో కత్తి, డాలు ధరించి ఉంది.[8] ఈ విగ్రహాలు ఖజురహో లోని పురాతన శిల్పాలలో ఒకటి. .[6]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- చౌసత్ యోగిని ఆలయం, భేడాఘాట్
- చౌసత్ యోగిని ఆలయం, రాణిపూర్ ఝరియాల్
- చౌసత్ యోగిని ఆలయం, మితోలి
- చౌసత్ యోగిని ఆలయం, హిరాపూర్
- చౌసత్ యోగిని ఆలయం, రాణిపూర్ ఝరియాల్
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Khajuraho Group of Monuments". UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational Scientific and Cultural Organization. Retrieved 25 June 2023.
- ↑ Rana P. B. Singh 2009, p. 58.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 Ali Javid & Tabassum Javeed 2008, p. 201.
- ↑ 4.0 4.1 ASI MP List 2016.
- ↑ Manohar Laxman Varadpande 1987, p. 291.
- ↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 ASI Bhopal Chausath 2016.
- ↑ Shobita Punja 2010, p. 39.
- ↑ 8.0 8.1 8.2 Vidya_Dehejia 1986, pp. 115–117.
- ↑ 9.0 9.1 Shaman Hatley 2007, pp. 114–115.
గ్రంథ పట్టిక
[మార్చు]- "Chausath Yogini Temple". Archaeological Survey of India, Bhopal Circle. Retrieved 2016-11-16.
- "Alphabetical List of Monuments - Madhya Pradesh". Archaeological Survey of India, Bhopal Circle. Archived from the original on 2 నవంబరు 2016. Retrieved 16 నవంబరు 2016.
- Vidya Dehejia (1986). Yogini Cult and Temples: A Tantric Tradition. National Museum, Janpath, New Delhi.
- Ali Javid; Tabassum Javeed (2008). World Heritage Monuments and Related Edifices in India. Algora. ISBN 978-0-87586-482-2.
- Shaman Hatley (2007). The Brahmayāmalatantra and Early Śaiva Cult of Yoginīs. University of Pennsylvania (PhD Thesis, UMI Number: 3292099).
- Shobita Punja (14 October 2010). Khajuraho: The First Thousand Years. Penguin. ISBN 978-93-85890-40-6.
- Rana P. B. Singh (2009). Cosmic Order and Cultural Astronomy. Cambridge Scholars. ISBN 9781443816076.
- Manohar Laxman Varadpande (1987). History of Indian Theatre: Classical theatre. Abhinav. ISBN 978-81-7017-430-1.