Jump to content

జగదీష్ సింగ్ ఖేహర్

వికీపీడియా నుండి
జగదీశ్ సింగ్ ఖేహర్
భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము, ఖేహర్‌కు పద్మ విభూషణ్ పురస్కారాన్ని అందజేస్తున్న దృశ్యం (c. 2025)
44వ భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి
In office
4 జనవరి 2017 – 27 ఆగస్టు 2017
Appointed byప్రణబ్ ముఖర్జీ
అంతకు ముందు వారుటి. ఎస్. ఠాకూర్
తరువాత వారుదీపక్ మిశ్రా
భారత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి
In office
13 సెప్టెంబర్ 2011 – 3 జనవరి 2017
Nominated byఎస్. హెచ్. కపాడియా
Appointed byప్రతిభా పాటిల్
కర్ణాటక హైకోర్టు 25వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి
In office
8 ఆగస్టు 2010 – 12 సెప్టెంబర్ 2011
Nominated byఎస్. హెచ్. కపాడియా
Appointed byప్రతిభా పాటిల్
అంతకు ముందు వారుపి. డి. దినకరన్
తరువాత వారువిక్రమజిత్ సేన్
ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు 7వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి
In office
29 నవంబర్ 2009 – 7 ఆగస్టు 2010
Nominated byకె. జి. బాలకృష్ణన్
Appointed byప్రతిభా పాటిల్
అంతకు ముందు వారు
తరువాత వారుబరిన్ ఘోష్
పంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టు న్యాయమూర్తి
In office
8 ఫిబ్రవరి 1999 – 28 నవంబర్ 2009
Nominated byఎ. ఎస్. ఆనంద్
Appointed byకె. ఆర్. నారాయణన్
తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తి
In office
17 నవంబర్ 2009 – 28 నవంబర్ 2009
Appointed byప్రతిభా పాటిల్
అంతకు ముందు వారుటి. ఎస్. ఠాకూర్
తరువాత వారు
In office
2 ఆగస్టు 2008 – 10 ఆగస్టు 2008
Appointed byప్రతిభా పాటిల్
అంతకు ముందు వారువిజేందర్ జైన్
తరువాత వారుటి. ఎస్. ఠాకూర్
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం (1952-08-28) 1952 ఆగస్టు 28 (వయసు: 73)
నైరోబి, బ్రిటిష్ కెన్యా, ప్రస్తుతం నైరోబి, కెన్యా[1]
కళాశాలపంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం, చండీగఢ్
వృత్తిన్యాయమూర్తి
పురస్కారాలుపద్మ విభూషణ్ (2025)
మతంసిక్కు మతం
మూలం:[2]

జగదీశ్ సింగ్ ఖేహర్ (జననం 28 ఆగస్టు 1952) భారతీయ న్యాయవేత్త. ఆయన 2017 జనవరి 4 నుండి 2017 ఆగస్టు 27 వరకు భారతదేశ 44వ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేశారు.[2][3] ఆయన భారతదేశపు తొలి సిక్కు ప్రధాన న్యాయమూర్తి.[4][5] ఆయన 2011 సెప్టెంబర్ 13 నుండి పదవీ విరమణ చేసిన 2017 ఆగస్టు 27 వరకు భారత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా పనిచేశారు.[6]

తన స్వల్ప పదవీకాలంలోనే ఆయన త్రిపుల్ తలాక్, గోప్యత హక్కు వంటి అనేక చారిత్రాత్మక తీర్పులను వెలువరించారు. ఆయన తరువాత దీపక్ మిశ్రా భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఉన్న సమయంలో ఆయన భారతదేశ 14వ రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ కు పదవీ ప్రమాణం చేయించారు.

వృత్తి జీవితం

[మార్చు]

ఆయనను 1999 ఫిబ్రవరి 8న పంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టు చండీగఢ్ బెంచ్‌కు న్యాయమూర్తిగా నియమించారు. 2008 ఆగస్టు 2 నుండి, తరువాత మళ్లీ 2009 నవంబర్ 17 నుండి, ఆయన పంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టు తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేశారు.[2] 2009 నవంబర్ 29న ఆయనను ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమించారు. అనంతరం 2010 ఆగస్టు 8న కర్ణాటక హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.[2] 2011 సెప్టెంబర్ 13న ఆయనను భారత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమించారు. అనంతరం 2017 జనవరి 4 నుండి 2017 ఆగస్టు 27 వరకు భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా సేవలందించారు.

ప్రముఖ తీర్పులు

[మార్చు]

ఖేహర్ Supreme Court Advocates-on-Record Association v. Union of India [2016(5) SCC 1] కేసులో ఐదుగురు న్యాయమూర్తులతో కూడిన రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి అధ్యక్షత వహించారు. ఈ తీర్పులో కళీజియం వ్యవస్థ కొనసాగేందుకు అనుమతిస్తూ, జాతీయ న్యాయ నియామక సంఘం చట్టం (NJAC Act)ను రద్దు చేశారు. అలాగే రాజ్యాంగంలోని 99వ సవరణను రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించారు. మెజారిటీ తీర్పులో ఇలా పేర్కొన్నారు:

ప్రతివాదుల తరఫున న్యాయవాదులు చేసిన వాదనలను సమగ్రంగా పరిశీలించిన అనంతరం, రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 124A(1)లోని (a), (b) ఉపఖండాలు NJACలో న్యాయవ్యవస్థకు తగిన ప్రాతినిధ్యం కల్పించడంలో విఫలమయ్యాయని నేను నిర్ణయానికి వచ్చాను. ఉన్నత న్యాయవ్యవస్థకు న్యాయమూర్తుల ఎంపిక, నియామకం (అలాగే ఒక హైకోర్టు నుండి మరొక హైకోర్టుకు ప్రధాన న్యాయమూర్తులు, న్యాయమూర్తుల బదిలీలు) విషయంలో న్యాయవ్యవస్థకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ఇవి పరిరక్షించలేవు. అందువల్ల ఇవి "న్యాయవ్యవస్థ స్వాతంత్ర్యం" అనే సూత్రానికి విరుద్ధమైనవి.

ఖేహర్ మరింతగా ఇలా వివరించారు:

...అధికరణం 124A(1)లోని (c) ఉపఖండం, న్యాయ, న్యాయశాఖకు బాధ్యత వహించే కేంద్ర మంత్రిని NJACలో పదవిరీత్యా సభ్యునిగా చేర్చడం వలన, రాజ్యాంగ నిబంధనలకు విరుద్ధంగా (ultra vires) ఉందని నేను భావిస్తున్నాను. ఇది "న్యాయవ్యవస్థ స్వాతంత్ర్యం", "అధికారాల విభజన" అనే రాజ్యాంగ సూత్రాలకు భంగం కలిగిస్తుంది. అదేవిధంగా, ఇద్దరు "ప్రతిష్ఠాత్మక వ్యక్తులను" సభ్యులుగా చేర్చే అధికరణం 124A(1)లోని (d) ఉపఖండం కూడా అనేక కారణాల వల్ల రాజ్యాంగానికి విరుద్ధమని నేను తేల్చాను. ఇది రాజ్యాంగంలోని "మౌలిక నిర్మాణం" (basic structure)ను కూడా ఉల్లంఘిస్తుంది.

ఖేహర్ Nabam Rebia & Bamang Felix v. Deputy Speaker & Others [2016(8) SCC 1] కేసులో చారిత్రాత్మక ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి నాయకత్వం వహించారు. ఈ తీర్పుతో అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో కాంగ్రెస్ ఆధ్వర్యంలోని ప్రభుత్వాన్ని పునరుద్ధరించారు. గవర్నర్ చేసిన అన్ని చర్యలు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని తీర్పునిచ్చారు. ఎస్.ఆర్.బొమ్మై Vs యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా [(1994) 3 SCC 1] తీర్పును ప్రస్తావిస్తూ, పరిస్థితిని మునుపటి స్థితికి తీసుకెళ్లే పూర్తి అధికారాలు న్యాయస్థానానికి ఉన్నాయని పేర్కొన్నారు.

ఖేహర్ నేతృత్వంలోని సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం, వివిధ హైకోర్టులు, సుప్రీంకోర్టులో మొత్తం 64 నిరాధార వ్యాజ్యాలు దాఖలు చేసి న్యాయస్థాన సమయాన్ని వృథా చేసిన Suraz India Trust అనే స్వచ్ఛంద సంస్థపై రూ. 25 లక్షల ఉదాహరణాత్మక జరిమానా విధించింది. ఈ తీర్పు 2017 మే 1న వెలువడింది.

State of Punjab vs. Jagjit Singh (తీర్పు తేదీ: 26 అక్టోబర్ 2016) కేసులో ఖేహర్ కీలక తీర్పు ఇచ్చారు. అందులో "సమాన పనికి సమాన వేతనం" అనే సూత్రం రోజువారీ కూలీలు, తాత్కాలిక, ఒప్పంద ఉద్యోగులకు కూడా వర్తించాలనీ, వారు శాశ్వత ఉద్యోగులతో సమాన విధులు నిర్వహిస్తే అదే వేతన సూత్రం అమలులో ఉండాలని పేర్కొన్నారు.

ఖేహర్, సహారా ఇండియా పరివార్ అధినేత సుబ్రత రాయ్ పై ప్రజలు అతని రెండు కంపెనీలలో పెట్టుబడి పెట్టిన నిధుల తిరిగి చెల్లింపు కేసును విచారించిన ధర్మాసనంలో కూడా సభ్యుడిగా ఉన్నారు. ఆ విచారణలో సుబ్రత రాయ్‌ను జైలుకు పంపాలని ధర్మాసనం ఆదేశించింది.

పంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టులో ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనానికి అధ్యక్షత వహిస్తూ, "సిక్కు" నిర్వచనానికి సంబంధించిన ఒక ముఖ్యమైన కేసులో ఖేహర్ తీర్పు ఇచ్చారు. మతాన్ని ఇతరులు ఎలా చూడాలని కోరుకుంటారో అలా కాకుండా, అది తన స్వరూపంలో ఎలా ఉందో అలా అర్థం చేసుకోవాలని ఆయన పేర్కొన్నారు.[7]

గోప్యత హక్కు తీర్పు

[మార్చు]

గోప్యత హక్కు తీర్పు (అధికారిక పేరు: Justice K. S. Puttaswamy (Retd.) and Anr. vs Union of India and Ors) అనేది భారత సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన ఒక చారిత్రాత్మక తీర్పు. ఖేహర్ సభ్యుడిగా ఉన్న తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం, భారత రాజ్యాంగంలోని అధికరణాలు 14, 19, 21 కింద గోప్యత హక్కు ఒక మౌలిక హక్కుగా రక్షించబడుతుందని తీర్పు చెప్పింది.[8]

2జీ స్పెక్ట్రమ్ కేసు

[మార్చు]

2జీ స్పెక్ట్రమ్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన చారిత్రాత్మక తీర్పు అనంతరం, భారత ప్రభుత్వం సుప్రీంకోర్టుకు ఒక రాష్ట్రపతి సూచన (Presidential Reference) సమర్పించింది. ఈ కేసులో ఖేహర్ ప్రత్యేక ఏకాభిప్రాయ తీర్పు (concurring opinion) ఇచ్చారు. సహజ వనరులను వేలం ద్వారా కేటాయించడం అవసరం లేదనే తప్పుదారణలో ప్రభుత్వం ఉండకూడదని ఆయన హెచ్చరించారు.[9]

సహజ వనరులలోని ఏ భాగాన్నీ వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కోసం అనుగ్రహం, దానం లేదా విరాళంలా పంచిపెట్టరాదు. వినియోగించే ప్రతి సహజ వనరికి ప్రతిఫలంగా సముచితమైన ప్రతిఫలం సమాజానికి తిరిగి రావాలి.

— న్యాయమూర్తి జె. ఎస్. ఖేహర్, భారత సుప్రీంకోర్టు, [9]

త్రిపుల్ తలాక్ కేసు

[మార్చు]

2017లో విచారణకు వచ్చిన వివాదాస్పద త్రిపుల్ తలాక్ కేసును పరిశీలించిన బహు మతాల ప్రతినిధులతో కూడిన ధర్మాసనంలో ఖేహర్ ఒక సభ్యుడిగా ఉన్నారు.[10][11] ఖేహర్ త్రిపుల్ తలాక్ (తలాక్-ఎ-బిద్దత్) చెల్లుబాటును సమర్థించినప్పటికీ,[12] ధర్మాసనం 3:2 మెజారిటీతో ఈ ఆచారాన్ని చెల్లనిదిగా ప్రకటించింది. ముస్లిం సమాజంలో వివాహం, విడాకులకు సంబంధించిన చట్టాన్ని రూపొందించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఆరు నెలల గడువు ఇచ్చింది.[13][14] త్రిపుల్ తలాక్‌కు సంబంధించిన చట్టాన్ని ప్రభుత్వం రూపొందించే వరకు, భర్తలు తమ భార్యలకు త్రిపుల్ తలాక్ ప్రకటించకుండా తాత్కాలిక నిషేధాజ్ఞ (injunction) అమల్లో ఉంటుందని న్యాయస్థానం పేర్కొంది.[15][16]

ఎండోసల్ఫాన్ తీర్పు

[మార్చు]

2017 జనవరి 10న, న్యాయమూర్తి ఖేహర్ నేతృత్వంలోని ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం, ఎండోసల్ఫాన్ విషప్రభావానికి గురైన సుమారు 5,000 మంది బాధితులకు పరిహారం చెల్లించాలని కేరళ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది. మొత్తం రూ. 500 కోట్లను మూడు నెలల వ్యవధిలో బాధితుల మధ్య పంపిణీ చేయాలని కోర్టు నిర్దేశించింది. ఈ విషయమై డెమోక్రాటిక్ యూత్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా ఒక పిటిషన్ దాఖలు చేసింది.[citation needed]

ఆరోపణలు

[మార్చు]

2017లో న్యాయ జవాబుదారీతన కమిటీ (Committee on Judicial Accountability), మాజీ అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి కాలిఖో పుల్ రాసిన ఆత్మహత్యా లేఖను ప్రచురించింది. ఆ లేఖలో, తనకు అనుకూలంగా తీర్పు ఇవ్వడానికి ఖేహర్ రూ. 49 కోట్లు (పేరా 15.22, పేజీ 39), రూ. 31 కోట్లు (పేరా 15.27, పేజీ 41) లంచంగా కోరినట్లు పుల్ ఆరోపించారు.[17] ఈ విషయంపై దర్యాప్తు జరపాలని న్యాయ జవాబుదారీతన కమిటీ డిమాండ్ చేసింది.[18]

గౌరవాలు

[మార్చు]

2025లో ప్రజా వ్యవహారాల రంగంలో చేసిన సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం ఖేహర్‌కు పద్మ విభూషణ్ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.[19][20][21]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Jagdish Singh Khehar - Profile". 2018 Privacy Conference. Retrieved 11 May 2020.
  2. 1 2 3 4 "Justice Jagdish Singh Khehar - Profile". Supreme Court of India. Archived from the original on 13 November 2012. Retrieved 27 September 2012.
  3. ↑ "J S Khehar may become 1st Sikh Chief Justice of India in 2017". Day & Night News. 1 September 2011. Archived from the original on 21 May 2014.
  4. ↑ "Chief Justice J.S. Khehar ends his eventful tenure with a bang". 25 August 2017.
  5. ↑ "Justice Jagdish Singh Khehar had defined who is a Sikh". The Times of India. 7 December 2016.
  6. ↑ "Justice J.S. Khehar appointed as 44th Chief Justice of India". The Hindu. 19 December 2016. Retrieved 19 December 2016.
  7. ↑ "Justice Khehar had defined Sikh identity". The Times of India. 12 September 2011. Retrieved 20 December 2016.
  8. ↑ Bhandari, Vrinda; Kak, Amba; Parsheera, Smriti; Rahman, Faiza. "An Analysis of Puttaswamy: The Supreme Court's Privacy Verdict". IndraStra Global. 003: 004. ISSN 2381-3652.
  9. 1 2 "Natural resources cannot be dissipated as charity: SC judge". First Post. 27 September 2012. Retrieved 25 March 2013.
  10. ↑ "Triple talaq case: Muslim judge on multi-faith bench kept mum all through". The Times of India. 19 May 2017.
  11. ↑ "5 Judges Of 5 Faiths Give Verdict On Triple Talaq".
  12. ↑ "Triple talaq verdict has not gone the entire distance". 25 August 2017.
  13. ↑ "Supreme Court declares triple talaq unconstitutional, strikes it down by 3:2 majority". The Times of India. 22 August 2017.
  14. ↑ "Five Supreme Court judges who passed the verdict on triple talaq". 22 August 2017.
  15. ↑ "Injunction on husbands pronouncing triple talaq until law is made: SC advocate". 22 August 2017.
  16. ↑ "This Is What Supreme Court Said In Triple Talaq Judgment [Read Judgment]". 22 August 2017.
  17. ↑ "Former CM Kalikho Pul's suicide note" (PDF). Archived from the original on 22 February 2017.
  18. ↑ "CJAR covering note along with Mr. Kalikho Pul, former Arunachal Pradesh CM's complete suicide note (without redactions) – Campaign for Judicial Accountability & Judicial Reforms". judicialreforms.org (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 18 February 2017. Retrieved 21 February 2017.
  19. ↑ "Padma Awards 2025: A complete list of winners with respective disciplines". Indian Express. 25 January 2025. Retrieved 28 May 2025.
  20. ↑ "Padma Awards 2025 announced" (in ఇంగ్లీష్). Press Information Bureau, Government of India. 25 January 2025. Retrieved 28 May 2025.
  21. ↑ "Padma Awards 2025 Notification" (PDF) (in ఇంగ్లీష్). Ministry of Home Affairs, Government of India. 25 January 2025. Retrieved 28 May 2025.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=జగదీష్_సింగ్_ఖేహర్&oldid=4829301" నుండి వెలికితీశారు