Jump to content

జగన్నాథుని రథచక్రాలు

వికీపీడియా నుండి

జగన్నాథుని రథచక్రాలు ప్రముఖ అభ్యుదయ మహాకవి శ్రీశ్రీ (శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు) రచించిన అత్యంత శక్తివంతమైన గేయం. ఇది ఆయన రచించిన ప్రసిద్ధ కవితా సంపుటి 'మహాప్రస్థానం'లోని ముఖ్యమైన కవితలలో ఒకటి. సమాజంలోని పీడితులు, శ్రామికులు మరియు దళితుల విముక్తిని, భవిష్యత్తులో రాబోయే సామాజిక విప్లవాన్ని ఆకాంక్షిస్తూ శ్రీశ్రీ ఈ గేయాన్ని రచించారు.

శ్రీశ్రీ

నేపథ్యం & భావజాలం

[మార్చు]

ఈ గేయంలో "జగన్నాథుని రథచక్రాలు" అనేది భగవంతుని పూరి జగన్నాథ రథయాత్రను మాత్రమే కాక, కాల ప్రవాహానికి, సామాజిక మార్పుకు మరియు విప్లవానికి రూపకం (Metaphor) గా శ్రీశ్రీ ఉపయోగించారు. సమాజంలో శతాబ్దాలుగా అణచివేతకు, దోపిడీకి గురవుతున్న పేదలు, శ్రామికులు అంతిమంగా తిరగబడతారని, వారి ఆగ్రహమే జగన్నాథుని రథచక్రాల హోరులా సమస్త అసమానతలను త్రొక్కివేస్తుందని కవి వర్ణిస్తారు.[1]

ముఖ్యమైన విశేషాలు

[మార్చు]
  1. విప్లవాత్మక శైలి: శ్రీశ్రీ ఈ గేయంలో గంభీరమైన శబ్దాలంకారాలు మరియు ఊపునిచ్చే ఛందస్సును ఉపయోగించారు. పదాల ఎంపిక, రథచక్రాల ఘోషను ప్రత్యక్షంగా వినిపించేలా తీవ్రమైన వేగంతో సాగుతుంది.
  2. అణగారిన వర్గాల తరుఫున గొంతు: "పతితులారా! భ్రష్టులారా! బాధాసర్పదష్టులారా!" అంటూ సమాజంలో దిగువన ఉన్న దుర్భర జీవితాలను ఆవాహన చేస్తూ, వారి దుఃఖం అంతమయ్యే రోజులు వచ్చాయని ప్రబోధిస్తారు.
  3. సామాజిక సమానత్వం: రాబోయే విప్లవం ద్వారా పాత సమాజంలోని కుళ్ళిన వ్యవస్థలు, ధనిక-పేద వ్యత్యాసాలు ధ్వంసమై నూతన శకం ప్రారంభమవుతుందని కవి ఆశాభావం వ్యక్తం చేస్తారు.[2]

గేయంలోని ప్రసిద్ధ పంక్తులు

[మార్చు]

"రథచక్రాలొస్తున్నాయి!

రథచక్రాలొస్తున్నాయి!

జగన్నాథుని రథచక్రాలొస్తున్నాయి!

రథచక్రాల ప్రళయ ఘోష

భూమార్గం పట్టిస్తాను!

భూకంపం పుట్టిస్తాను!"

(అలాగే "పతితులారా! భ్రష్టులారా! / బాధాసర్పదష్టులారా! / ఏడవకండి, ఏడవకండి..." అనే పంక్తులు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినవి.)

సాహిత్య ప్రాధాన్యత & ప్రభావం

[మార్చు]
  • తెలుగు సాహిత్యంలో మైలురాయి: అభ్యుదయ సాహిత్య ఉద్యమంలో ఈ గేయం ఒక తుఫాను లాంటి ప్రభావాన్ని చూపింది.
  • రచన శైలి: భావకవిత్వపు మెత్తదనానికి భిన్నంగా అభ్యుదయ కవిత్వంలోని ఆవేశాన్ని, సామాజిక స్పృహను కొత్త తరానికి పరిచయం చేసింది.
  • ప్రజా ఉద్యమాల్లో ఉత్సాహం: విప్లవ, కార్మిక, విద్యార్థి ఉద్యమాలలో ఈ గేయ పంక్తులు విరివిగా ఉటంకించబడతాయి

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ జగన్నాథ రథచక్రాలు (శ్రీశ్రీ కవిత్వం గురించి) - కె.వి.ఆర్.
  2. ↑ శ్రీశ్రీ - మహాప్రస్థానం.