జమఖండి
జమఖండి | |
|---|---|
నగరం | |
| Jamkhandi | |
 రామతీర్థ ప్యాలెస్ | |
  జమఖండి కర్ణాటకలో స్థానం, భారతదేశం | |
| నిర్దేశాంకాలు: 16°30′16″N 75°17′29″E / 16.50444°N 75.29139°E | |
| దేశం |  India |
| రాష్ట్రం | కర్ణాటక |
| జిల్లా | బాగలకోట |
| ప్రభుత్వం | |
| • ప్రధానభాగం | నగర పురపాలక మండలి |
| విస్తీర్ణం | |
• నగరం | 9.39 కి.మీ2 (3.63 చ. మై) |
| • Rural | 1,134 కి.మీ2 (438 చ. మై) |
| ఎత్తు | 543 మీ (1,781 అ.) |
| జనాభా (2011) | |
• నగరం | 68,938 |
| • జనసాంద్రత | 7,300/కి.మీ2 (19,000/చ. మై.) |
| • Rural | 2,98,146[1] |
| నివాస పేరు | జమఖండివాసులు |
| భాషలు | |
| • అధికారిక | కన్నడ |
| టైమ్ జోన్ | UTC+5:30 (IST) |
| పిన్ కోడ్ | 587301 |
| టెలిఫోన్ కోడ్ | 08353 |
| వాహన నమోదు | KA-48 (జమఖండి) |
జమఖండి (ఆంగ్లం: Jamakhandi) కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని బాగలకోట జిల్లాలో ఉన్న ఒక నగరం. ఇది పూర్వపు సంస్థాన రాజ్యమైన జమఖండి సంస్థానం రాజధానిగా ఉండేది. జిల్లా కేంద్రానికి పశ్చిమ దిశగా సుమారు 90 కి.మీ దూరంలో ఉంది. భారత స్వాతంత్ర్యం అనంతరం భారత సమాఖ్యలో విలీనం అయిన తొలి సంస్థానాలలో జమఖండి ఒకటి. జమఖండిని జిల్లా కేంద్రంగా చేయాలనే డిమాండ్‌కు ఈ ప్రాంతానికి చారిత్రక ప్రాధాన్యం ఉంది.
జమఖండి జిల్లా ఉపవిభాగ కేంద్రంగా ఉంది. ముధోల్, బిలగి, రబకవి-బనహట్టి, తెర్దాల్, జమఖండి తాలూకాలు ఈ ఉపవిభాగ పరిధిలోకి వస్తాయి.
ఈ నగరం కృష్ణా నది సమీపంలో ఉంది. బాగలకోట జిల్లాలో జమఖండి ఒక ముఖ్యమైన విద్యా కేంద్రంగా గుర్తించబడింది. చారిత్రకంగా, జమఖండి సంస్థానం పరిధిలో ప్రస్తుత ధారవాడ జిల్లాలోని కుందగోళ తాలూకా కూడా ఉండేది.
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]
2011 భారత జనగణన ప్రకారం జమఖండి నగర జనాభా 68,398.[2] జనాభాలో పురుషులు 50 శాతం, మహిళలు 50 శాతం ఉన్నారు. సగటు అక్షరాస్యత శాతం 60%; పురుషుల అక్షరాస్యత 67%, మహిళల అక్షరాస్యత 52%. మొత్తం జనాభాలో 14 శాతం మంది ఆరు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలు.
2023 అంచనాల ప్రకారం జమఖండి తాలూకా జనాభా 4,70,176 కాగా, గృహాల సంఖ్య 90,067.[3] ఈ ప్రాంత ప్రజలు మతం, భాష, సంస్కృతి పరంగా విభిన్నత కలిగి ఉన్నారు. కన్నడ ప్రధాన భాష.
పర్యాటక ఆకర్షణలు
[మార్చు]పట్వర్ధన్ రాజవంశానికి చెందిన రాజప్రాసాదమైన రామతీర్థ ప్యాలెస్ జమఖండి పట్టణంలోని ప్రధాన ఆకర్షణలలో ఒకటి.[4]
కట్టి కేరె (Katti Kere) అనే సరస్సు కూడా ప్రముఖ సందర్శనీయ స్థలం. ఈ సరస్సు వద్ద ఉద్యానవనం ఉండి, భారత గ్రామీణ జీవనాన్ని ప్రతిబింబించే అందమైన విగ్రహాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.
ప్రముఖ వ్యక్తులు
[మార్చు]- బి. జి. ఖేర్ – బొంబాయి రాష్ట్రం తొలి ముఖ్యమంత్రి.
- విఠల్ రాంజీ షిండే – దళితుల అభ్యున్నతికి కృషి చేసిన ప్రముఖ సామాజిక సంస్కర్త. దళితులకు విద్య అందించడానికి డిప్రెస్డ్ క్లాసెస్ మిషన్ ఆఫ్ ఇండియాను స్థాపించారు.
- బి. డి. జట్టి – భారతదేశ మాజీ ఉపరాష్ట్రపతి.
- ఎం. సి. మోదీ – ప్రముఖ భారతీయ నేత్ర శస్త్రచికిత్స నిపుణుడు. ఆయన తన ప్రాథమిక విద్యను పి. బి. హైస్కూలులో అభ్యసించారు. దాదాపు ఐదు లక్షల కంటి శస్త్రచికిత్సలు నిర్వహించిన వైద్యునిగా ప్రసిద్ధి పొందారు. భారతదేశంలోని దూర ప్రాంత గ్రామాలు, పట్టణాలకు వెళ్లి సామూహిక నేత్ర వైద్య శిబిరాలు నిర్వహించారు.
చరిత్ర
[మార్చు]జమఖండి సంస్థానం బ్రిటిష్ భారతదేశంలోని మరాఠా సంస్థానాలలో ఒకటి. ఇది 1811లో స్థాపించబడింది. దీని రాజధాని జమఖండి. ఈ సంస్థానం బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీకి చెందిన డెక్కన్ స్టేట్స్ ఏజెన్సీ పరిధిలో పరిపాలించబడింది. ఇది దక్షిణ మరాఠా ప్రాంతంలోని ప్రముఖ సంస్థానాలలో ఒకటి. జమఖండి సంస్థానాన్ని 1811లో శ్రీమంత్ గోపాలరావు పట్వర్ధన్ స్థాపించారు. ఆయన కురుందవాడ్ సీనియర్ సంస్థానానికి చెందిన బ్రహ్మీభూత హర్భట్ బువా పట్వర్ధన్ వంశస్థుడు. ఈ సంస్థానానికి పేరు జంబుకేశ్వర ఆలయం పేరు నుండి వచ్చింది. జాంబుల్ (నేరేడు) చెట్లతో నిండిన అడవిలో లోతుగా ఈ ఆలయం ఉండటంతో దీనికి ఆ పేరు ఏర్పడింది. ప్రస్తుతం ఆ ఆలయ ప్రాంగణంలో ఒక ప్రాథమిక పాఠశాల పనిచేస్తోంది.
ప్రస్తుత ధారవాడ జిల్లాలోని కుందగోళ పట్టణం, 1948 ఫిబ్రవరి 19న భారత యూనియన్‌లో విలీనం అయ్యే వరకు జమఖండి సంస్థానానికి చెందిన భౌగోళికంగా వేరుగా ఉన్న ప్రాంతంగా ఉండేది.
పాలకులు
[మార్చు]ఈ సంస్థాన పాలకులు "రాజా" అనే బిరుదును ధరించేవారు. జమఖండి రాజులు పట్వర్ధన్ వంశానికి చెందినవారు.
జమఖండి సంస్థానం పాలకులు చిత్పావన్ బ్రాహ్మణులు వర్గానికి చెందినవారు. వీరి మూలాలు రత్నగిరి జిల్లాలోని కోటవాడ గ్రామంలో ఉన్నాయి. కుటుంబ పూజారి హరిభట్ కుమారులలో ముగ్గురు పేష్వా సేవలో ప్రవేశించి వివిధ యుద్ధాల్లో విశేష ప్రతిభ కనబరిచారు. వారి ధైర్యసాహసాలకు గుర్తింపుగా పేష్వా వారికి జమఖండి, తాస్గావ్, మిరాజ్, సాంగ్లీ, కురుందవాడ్ ప్రాంతాల జాగీర్లను ప్రదానం చేశారు.
రాజులు
[మార్చు]- (1799 – 1811) శ్రీమంత్ గోపాలరావు పట్వర్ధన్
- (1811 – 1840) గోపాలరావు రామచంద్రరావు పట్వర్ధన్
- (18 నవంబర్ 1840 – 1897) రామచంద్రరావు గోపాలరావు (అప్పా సాహెబ్ పట్వర్ధన్)
- (1897 – 25 ఫిబ్రవరి 1924) పరశురామరావు రామచంద్రరావు (భావ్ సాహెబ్ పట్వర్ధన్)
- (25 ఫిబ్రవరి 1924 – 15 ఆగస్టు 1947) శంకరరావు పరశురామరావు (అప్పా సాహెబ్ పట్వర్ధన్; జననం 1906)
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Census Data Handbook 2011" (PDF). Retrieved 27 September 2023.
- ↑ "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. Archived from the original on 11 October 2007. Retrieved 2008-11-01.
- ↑ "Jamkhandi Population 2023, Taluka Village List in Bagalkot, Karnataka". www.indiagrowing.com. Archived from the original on 21 January 2014. Retrieved 2023-08-13.
- ↑ "The migrant rulers of Jamkhandi". Deccan Herald. 2013-10-21. Retrieved 2020-09-06.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]- జమఖండి సంస్థాన పాలకుల వంశావళి Archived 2011-09-03 at the Wayback Machine