Jump to content

జయసింహ II

వికీపీడియా నుండి
జయసింహ II
Jayasimha
పశ్చిమ చాళుక్య రాజు జయసింహ II క్రీ.శ. 1035 నాటి పాత కన్నడ శాసనం
పశ్చిమ చాళుక్య రాజు
పరిపాలనక్రీ.శ. 1015-1043 (28 సంవత్సరాలు)
పూర్వాధికారివిక్రమాదిత్య వి
ఉత్తరాధికారిసోమేశ్వర I
వంశముసోమేశ్వర I
రాజ్యంచాళుక్య రాజవంశం
తండ్రిదశవర్మన్

రెండవ జయసింహుడు (1015-1043) మొదటి జగదేకమల్ల, మల్లికమోడ అని కూడా పిలువబడ్డాడు, పశ్చిమ చాళుక్య సింహాసనంపై తన సోదరుడు ఐదవ విక్రమాదిత్య తరువాత వచ్చాడు.[1] తన రాజ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి అతను దక్షిణాన తంజావూరు చోళులు, ఉత్తరాన పరమార రాజవంశం అనేక రంగాల్లో పోరాడవలసి వచ్చింది.[2][3] అయితే ఆయన పాలన కన్నడ సాహిత్య అభివృద్ధిలో ముఖ్యమైన కాలం. బ్రాహ్మణ కన్నడ రచయితలు దుర్గసింహ (అతని మంత్రి కూడా, పంచతంత్రం, "ఐదు వ్యూహాలు", 1031 రాశాడు), రెండవ చవుండ్రాయ (విజ్ఞాన సర్వస్వం, లోకోపకార , సుమారు 1025), కవితవిలాస ఆయన పోషణలో ఉన్నారు. శృంగార శాస్త్రంపై బ్రాహ్మణ రచయిత చంద్రరాజ (మదనతిలక, "ప్రేమ నుదిటి ఆభరణం", శృంగార శైలిలో మొట్టమొదటి కన్నడ రచన, సి. 1025) రెండవ జయసింహుడి సామంతుడైన మచ్చిరాజ ఆస్థానంలో ఉన్నాడు. జైన సంస్కృత పండితుడు వాదిరాజ రెండవ జయసింహుడి ఆస్థానంలో ఉండి, తర్కంపై రెండు ఇతిహాసాలను, అంతకుముందు జైన గ్రంథంపై వ్యాఖ్యానాన్ని రచించాడు. ఆయన రాణి సుగ్గలాదేవి కన్నడ సాధువు-కవి దేవర దాసిమయ్య (తొలి వీరశైవ కవులలో ఒకరు) శిష్యురాలు.[4][5][6][7]

చరిత్రకారులు చోప్రా ఇతరుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ కాలంలో వెంగీ చోళుల చేతుల్లోకి గట్టిగా పడిపోయింది, వారు తూర్పు చాళుక్యులతో తమ వైవాహిక సంబంధాలను వెంగీపై తమ ఆధిపత్యాన్ని ఉపయోగించి పశ్చిమ చాళుక్యులను రెండు వైపుల నుండి, తూర్పు నుండి దక్షిణం నుండి నిరాశపరిచి బెదిరించారు.[8] అయితే ఈ తిరోగమనం ఉన్నప్పటికీ, ఈ కాలంలో దక్కనులో పశ్చిమ చాళుక్య శక్తి ఏకీకృతం అయిందని, ఇది రెండవ జయసింహుడి వారసుడైన మొదటి సోమేశ్వర పాలనలో సామ్రాజ్యం వృద్ధికి ఒక మెట్టు అని చరిత్రకారుడు సేన్ నొక్కి చెప్పారు.[9]

మాల్వా దండయాత్ర

[మార్చు]

మాల్వా పరమార రాజవంశం రాజు భోజుడు తన పూర్వీకుడు ముంజా ఓటమిని ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని కోరుకున్నాడు, ఉత్తర నుండి చాళుక్య రాజ్యంపై దాడి చేసి ఉత్తర కొంకణ్, లాట (ఆధునిక గుజరాత్‌లో) లను కొన్ని సంవత్సరాల పాటు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. మూడవ భిల్లాము, సెయున (దేవగిరి యాదవ రాజవంశం) సామంత రాజు (ఆధునిక దౌలతాబాద్) బహుశా భోజ మద్దతుతో రెండవ జయసింహకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు. ఈ దండయాత్ర భోజ, కలచూరి పాలకుడు గంగేయదేవ, రాజేంద్ర చోళుడి సమాఖ్య వల్ల జరిగి ఉండవచ్చని చరిత్రకారుడు సేన్ భావిస్తున్నారు. కానీ రెండవ జయసింహుడు ఈ దండయాత్రలను, తిరుగుబాట్లను విజయవంతంగా ఎదుర్కొని తన ఉత్తర భూభాగాలన్నింటినీ క్రీ.శ. 1024 ద్వారా తిరిగి పొందాడు. మూడవ భిల్లాము రెండవ జయసింహుడి కుమార్తెను శాంతి చర్యగా వివాహం చేసుకున్నాడు.[9][10]

ఈ కాలంలో, రాజేంద్ర చోళుడు తూర్పు చాళుక్యుల వెంగీ రాజ్యంపై నియంత్రణను కలిగి ఉండటమే కాకుండా, వారి రాజ్యాన్ని ఉత్తరం వైపు పశ్చిమ చాళుక్య భూభాగంలోకి విస్తరించడానికి నిరంతరం ప్రయత్నిస్తున్నాడు. కొంతకాలం చోళులు సిలోన్ (ఆధునిక శ్రీలంక) పై తమ దండయాత్ర, మదురైలోని పాండ్య రాజవంశం, కేరళ పాలకులతో తమ ప్రాదేశిక సమస్యలతో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఈ గందరగోళాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని, వేంగిలో చోళ శక్తిని తగ్గించాలనే ఉద్దేశ్యంతో, రెండవ జయసింహుడు, ప్రస్తుత రాజు విమలాదిత్య మరణం తరువాత వేంగిలో జోక్యం చేసుకుని, తనకు నచ్చిన విమలాదిత్య కుమారుడు రెండవ విజయాదిత్యను సింహాసనంపై కూర్చించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. రెండవ జయసింహుడు విజయవాడ యుద్ధంలో (క్రీ. శ. 1037) చోళులను ఓడించి విజయవాడ కోటను జయించాడు. ఆయన క్రీ. శ. 1037లో వేంగీని జయించి విజయాదిత్యను వేంగీ సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.[11] విజయాదిత్య మొదట్లో ఈ మద్దతుతో బాగా ఆడాడు. [9][12][13] చోళ వంశానికి చెందిన విమలాదిత్య రాణి కుమారుడైన యువరాజు రాజరాజ నరేంద్రను కోరుకునే రాజేంద్ర చోళుడి ప్రణాళికలకు ఇది విరుద్ధం. తనను తాను మరింత బలోపేతం చేసుకోవడానికి, రెండవ జయసింహుడు తుంగభద్ర నది దక్షిణాన కవాతు చేసి బళ్లారి, రాయచూర్ దోవాబ్ బహుశా గంగావాడిలో కొంత భాగాన్ని (ఆధునిక ఆగ్నేయ కర్ణాటక) కూడా ఆక్రమించుకున్నాడు. రెండవ జయసింహుడు మస్కీ యుద్ధం తరువాత చోళుల నుండి గంగావాడి, రాయచూర్లను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[14] రాజేంద్ర చోళుడు ద్విముఖ దాడిని ఉపయోగించాడు. వెంగీ సింహాసనంపై రాజరాజ నరేంద్రుడి వాదనలకు విజయవంతంగా సహాయం చేయడానికి ఒక సైన్యం వెంగీ రాజ్యంలోకి వెళుతుంది, మరొకటి పశ్చిమ చాళుక్య రాజ్యంలోకి వెళుతోంది. కానీ చోళ సైన్యం మరింత ముందుకు సాగలేకపోయింది, తుంగభద్ర నది రెండు సామ్రాజ్యాల మధ్య నిశ్శబ్ద సరిహద్దుగా ఉండిపోయింది.[9][12][13] రెండవ జయసింహుడు మసంగి యుద్ధంలో ఓడిపోయాడని చెప్పే చోళ శాసనాలు అతిశయోక్తిగా గుర్తించబడ్డాయి (ఆధునిక రాయచూర్ జిల్లా మాస్కీ [15]

కాలిడిండి యుద్ధం

[మార్చు]

విజయాదిత్య VIIను వెంగీ సింహాసనంపై కూర్చించడానికి రెండవ జయసింహుడు చోళులపై జరిగిన కాళిదిండి యుద్ధంలో విజయం సాధించాడు.[16] కొన్ని శక్తివంతమైన బాహ్య సహాయం లేకుండా, విజయాదిత్య తన సోదరుడిని అధిగమించి వెంగిని స్వాధీనం చేసుకోలేడు.ఈ సంస్థలో అతనికి సహాయపడే ఏకైక శక్తి కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్య చక్రవర్తి. అందువల్ల, కర్ణాటక లేదా వెంగీపై పశ్చిమ చాళుక్య దండయాత్రను క్రీ. శ. 1031కి, తరువాత సంవత్సరం వరకు చోళ సైన్యం పశ్చిమ చాళుక్యులను ఎదుర్కొన్న కాలింది యుద్ధానికి కేటాయించవచ్చు.[17] పశ్చిమ చాళుక్య సైన్యాధిపతి వెంగీపై దాడి చేసి బెజ్వాడా నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆంధ్రపై కర్ణాటక దండయాత్ర (అంటే, వెంగీ, ప్రస్తుత రికార్డులో వివరించిన యుద్ధం), ముఖ్యంగా బెజ్వాడ, కాళిదిండి మధ్య దూరం 50 మైళ్ల కన్నా తక్కువ ఉన్నందున, రాజరాజ చోళుడి మిత్రరాజ్యాలు విజయం సాధించలేకపోవడంతో, అదే పశ్చిమ చాళుక్య దండయాత్ర సమయంలో జరిగి ఉండవచ్చు.[18]

ఎడెడోర్ యుద్ధం

[మార్చు]

ఎడెడోర్ యుద్ధంలో, రెండవ జయసింహుడు చక్రవర్తి చోళులను ఓడించి, చోళ చక్రవర్తి మొదటి రాజేంద్ర చోళుడి నుండి ప్రావిన్స్ను తిరిగి గెలుచుకున్నాడు, ఇది ముందు ఓడిపోయింది.[19]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Sen, Sailendra (2013). A Textbook of Medieval Indian History. Primus Books. pp. 52–53. ISBN 978-9-38060-734-4.
  2. ↑ Sastri (1955), p.166
  3. ↑ Kamath (1980), p.103
  4. ↑ Kamath (1980), p.102, p.114
  5. ↑ Narasimhacharya (1988), p.19
  6. ↑ Sastri (1955), p.359
  7. ↑ Encyclopaedia of Indian literature - vol2, pp.1164-1165, Sahitya Akademi, ISBN 81-260-1194-7
  8. ↑ Chopra, Ravindran and Subrahmanian (2003), p.138
  9. ↑ 9.0 9.1 9.2 9.3 Sen (1999) p.383
  10. ↑ Kamath (1980), p.102
  11. ↑ Dr. Balakrishnan Raja Gopal (1981). The Chalukyas of Kalyana and the Kalachuris (in ఇంగ్లీష్). Prasaranga, Karnatak University. pp. 134–135. Retrieved 29 September 2024.
  12. ↑ 12.0 12.1 Sastri (1955), p. 166
  13. ↑ 13.0 13.1 Kamath (1980), p. 102
  14. ↑ Krishna Murari (1988). The Cāḷukyas of Kalyāṇi, from Circa 973 A.D. to 1200 A.D. (in ఇంగ్లీష్). Concept Publishing Company. p. 60. Retrieved 18 February 2025.
  15. ↑ A History Of Karnataka (1970)ac 5024 (in ఇంగ్లీష్). Digital Library Of India, Cdac Noida. 1970. p. 162. Retrieved 18 February 2025.
  16. ↑ B.R.Gopal (1981). The Chalukyas Of Kalyana And The Kalachuris (in ఇంగ్లీష్). Prasaranga, Karnatak University, Dharwad. p. 160. Retrieved 13 April 2025.
  17. ↑ Dr.N. Venkataramanayya (1950). The Eastern Chalukyas Of Vengi (in ఇంగ్లీష్). Vedam Venkataraya Sastry & Bros. p. 244. Retrieved 13 April 2025.
  18. ↑ Epigraphia Indica Volume 29, Issue No. 1-32 (in ఇంగ్లీష్). Archaeological Survey of India. 1987. p. 63. Retrieved 13 April 2025.
  19. ↑ Epigraphia Indica Volume 12 (in ఇంగ్లీష్). 1913. p. 296. Retrieved 13 April 2025.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=జయసింహ_II&oldid=4798776" నుండి వెలికితీశారు