Jump to content

జర్మన్ కామెరూన్

వికీపీడియా నుండి
Kamerun

1884–1916
Flag of
Service flag of the Colonial Office
Coat of arms of the German Empire of
Coat of arms of the German Empire
గీతం: Heil dir im Siegerkranz[1]
"Hail to Thee in the Victor's Crown"
Location of Kamerun: Green: Territory comprising German protectorate of Kamerun Dark grey: Other German territories Darkest grey: German Empire
Location of Kamerun:
Green: Territory comprising German protectorate of Kamerun
Dark grey: Other German territories
Darkest grey: German Empire
స్థాయిProtectorate of Germany
రాజధానిJaunde
సామాన్య భాషలుGerman (official)
ప్రభుత్వం
Governor 
• 1884 (first)
Gustav Nachtigal
• 1914–1916 (last)
Karl Ebermaier
చరిత్ర 
• స్థాపన
17 August 1884
• పతనం
1916
విస్తీర్ణం
1910495,000 km2 (191,000 sq mi)
1912790,000 km2 (310,000 sq mi)
జనాభా
• 1910
2,600,000
• 1912
4,645,000
ద్రవ్యంGerman gold mark
Preceded by
Succeeded by
Kingdom of Bamum
Mandara Kingdom
Sokoto Caliphate
Fondom of Bafut
Kotoko kingdom
French Equatorial Africa
British Cameroon
French Cameroon
French Equatorial Africa
Today part ofCameroon
Nigeria
Gabon
Republic of the Congo
Chad
Central African Republic

'కామెరూను' అనేది 1884 నుండి 1916 వరకు నేటి కామెరూన్ గణతంత్రం ఉన్న ప్రాంతంలో జర్మన్ సామ్రాజ్యం ఆధీనంలో ఉన్న ఒక ఆఫ్రికను సంరక్షిత ప్రాంతం. కామెరూను పరిధిలో నేటి గాబన్, కాంగో దేశాల ఉత్తర భూభాగాలు; మధ్య ఆఫ్రికా గణతంత్రం పశ్చిమ భూభాగాలు; చాద్ నైరుతి భూభాగాలు; నైజీరియా ఈశాన్య అంచులు కూడా అంతర్భాగంగా ఉండేవి.

చరిత్ర

[మార్చు]
కామెరూన్, 1901–1972:
  Kamerun
  స్వతంత్ర కామెరూన్

వలస పాలనకు పూర్వపు సంవత్సరాలు (1868–1883)

[మార్చు]

కామెరూను నది డెల్టా ప్రాంతంలోని[a] డౌలా 1868లో హాంబర్గు వాణిజ్య సంస్థ అయిన కార్ల్ -వోర్‌మాను ద్వారా ప్రాంతంలో[b] మొట్టమొదటి జర్మనీ వాణిజ్య కేంద్రం స్థాపించబడింది. గాబన్లో ఆ సంస్థ ప్రధాన ప్రతినిధిగా ఉన్న జోహన్నెసు థోర్మేలెను తమ వాణిజ్య కార్యకలాపాలను కామెరూను నది డెల్టా ప్రాంతానికి విస్తరించారు. 1874లో లైబీరియాలో వోయర్‌మాన్సంస్థ ప్రతినిధిగా ఉన్న విల్‌హెల్ము జాన్ట్జెన్కలిసి, ఈ ఇద్దరు వ్యాపారులు ఆ ప్రాంతంలో తమ సొంత సంస్థ అయిన జాంట్జెను & థోర్మేలెనును స్థాపించారు.[2]

పశ్చిమ ఆఫ్రికాకు చెందిన ఈ రెండు సంస్థలూ తమ సొంత పడవలు, ఆవిరి నౌకల సహాయంతో నౌకా రవాణా రంగంలోకి విస్తరించాయి; అంతేకాకుండా హాంబర్గు, డువాలా నగరాల మధ్య నిర్ణీత సమయాల ప్రకారం నడిచే ప్రయాణీకుల, సరుకు రవాణా సేవలను ప్రారంభించాయి. [3] ఈ సంస్థలు, ఇతర సంస్థలు స్థానిక నాయకుల నుండి విస్తారమైన భూములను సేకరించి అరటితోటలతో సహా క్రమబద్ధమైన తోటల పెంపకం కార్యకలాపాలను ప్రారంభించాయి. 1884కు ముందున్న సంవత్సరాలన్నింటిలోనూ కామెరూను భూభాగం బ్రిటిషు సామ్రాజ్యం అనధికారిక నియంత్రణలో ఉండేది; అలాగే అక్కడ గణనీయమైన బ్రిటిషు వాణిజ్య కార్యకలాపాలు కూడా కొనసాగుతుండేవి.[4]

కాలక్రమేణా ఈ సంస్థలు రాజరిక రక్షణ కోసం ఒత్తిడి చేయడం ప్రారంభించాయి. 1884 నాటికి పశ్చిమ ఆఫ్రికాలోని అన్ని సంస్థల ప్రతినిధిగా వ్యవహరిస్తూ అడాల్ఫ్ వోర్మను నుండి "రక్షణ" కల్పించవలసిందిగా జర్మనీ సామ్రాజ్య విదేశాంగ శాఖకు విజ్ఞప్తి చేశారు.[3] అనేక ఇతర అంశాలతో పాటు, ఈ పరిణామం కూడా సామ్రాజ్య ఛాన్సలరు ఆటో వాన్ బిస్మార్కు ఒక వలస రాజ్యాన్ని స్థాపించడానికి ఆమోదం తెలపడానికి దారితీసింది.

వలసవాద లక్ష్యాలు - ప్రేరణ

[మార్చు]

1880ల పూర్వం అనేక సంవత్సరాల పాటు ఆఫ్రికాలో వలసవాద కార్యకలాపాలను చేపట్టాలనే ఆలోచనను బిస్మార్కు వ్యతిరేకించారు. దీనికి ప్రధాన కారణం ఐరోపాలోనే జర్మనీ ప్రయోజనాలను పరిరక్షించుకోవడం మీద బిస్మార్కు దృష్టి సారించడమే; ముఖ్యంగా వలసవాద ప్రయోజనాలను కాపాడగలిగే సైనిక మౌలిక సదుపాయాలు అప్పట్లో అందుబాటులో లేకపోవడం కూడా ఒక ముఖ్య కారణం. అంతేకాకుండా జర్మనీ చాలా వరకు స్వయం సమృద్ధిని కలిగి ఉన్నందున ఒక వలస ప్రాంతం అందించే వనరుల అవసరం దానికి ఏమాత్రం లేదు; కాబట్టి ఒక వలస ప్రాంతం కేవలం ఆర్థిక భారంగా మాత్రమే పరిణమిస్తుందని భావించారు. అయితే 1880ల ప్రారంభంలో వివిధ రకాల అంతర్గత ఒత్తిళ్ల కారణంగా ఈ దృక్పథం మారిపోయింది.[4][5]

ఈ మార్పుకు ప్రేరణగా నిలిచిన రెండు కీలక అంశాలు: జర్మనీలోని ఆర్థిక వర్గాల నుండి వచ్చిన ఒత్తిడి తదనంతరం ఆఫ్రికా కోసం పోటీ అని పిలువబడే ప్రక్రియలో తాము వెనుకబడిపోతామేమోనన్న ఆందోళనలు. రాజకీయ పరంగా చూస్తే వలసలు జాతీయ గౌరవానికి ప్రతీకలుగా మారాయి; ఇతర దేశాలకు వలసలు ఉండటాన్ని గమనించిన జర్మన్లు, తమ జాతీయ ప్రతిష్ట దృష్ట్యా తమకూ వలసలు ఉండాలని భావించారు.[6] పలువురు ప్రభుత్వ అధికారులు ఈ వైఖరిని అవలంబించారు. అంతేకాక దీనికి ప్రజల మద్దతు కూడా లభించినట్లు కనిపించింది. వాణిజ్య పరంగా చూస్తే, కామెరూను‌లో అప్పటికే కార్యకలాపాలు సాగిస్తున్న సంస్థలు (అడాల్ఫు వోయెర్మాను వంటి వారి ప్రాతినిధ్యంతో) ఒక అధికారిక జర్మనీ వలస పాలన కల్పించే రక్షణ, మద్దతును ఆశించాయి; అలాగే అనేకమంది జర్మనీ ఉత్పత్తిదారులు తమ వద్ద మిగిలిపోయిన అదనపు సరుకులను విక్రయించడానికి కొత్త మార్కెట్ల కోసం అన్వేషించారు.[4]

ఈ ఒత్తిళ్ల ఫలితంగానే బిస్మార్కు చివరకు కామెరూను‌తో పాటు ఇతర ప్రాంతాలలోనూ వలసలను స్థాపించడానికి అనుమతినిచ్చారు.[6]

ప్రారంభ వలస స్థాపన (1884–1889/90)

[మార్చు]

జర్మనీ కామెరూన్ సంరక్షక ప్రాంతం అధికారిక ఆవిర్భావం 1884 ఆగస్టు 17న జరిగింది.[7] గుస్తావు నాచ్టిగలు జూలై నెలలో డ్యువాలాకు చేరుకున్నారు. ఆ సమయంలో జర్మనీ వాణిజ్య కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉన్న డ్యువాలా పరిసర ప్రాంతాలకు చెందిన పలు స్థానిక పాలకులతో ఆయన ఒక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నారు. అక్కడి నుండి ఆయన కామెరూను ‌లోని ఇతర ప్రాంతాలకు పయనించి నదీ తీరాల వెంబడి ఉన్న ప్రాంతాలలోని వివిధ గిరిజన తెగలతో మరిన్ని ఒప్పందాలను కుదుర్చుకున్నారు; ఆ ప్రాంతాలలో అప్పటికే వాణిజ్యం బలంగా స్థిరపడి ఉంది. జర్మనీ ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించడానికి ఒక పద్ధతిగా ఒప్పందాలను వినియోగించుకునే ధోరణిని ఇది నెలకొల్పుతుంది.[8]

పైన పేర్కొన్నట్లుగా ఈ వలస పాలనకు గల ప్రధాన ప్రేరణలలో ఒకటి—కామెరూను‌లో తమ ఆర్థిక ప్రయోజనాలను విస్తరించుకోవాలని ఆశించిన జర్మనీ సంస్థలు. ఈ వాస్తవం గురించి అవగాహన కలిగి ఒక వలస ప్రాంతాన్ని ప్రత్యక్షంగా పరిపాలించడానికి అయ్యే భారీ ఖర్చుల పట్ల ఆందోళన చెందిన బిస్మార్కు, దానికి బదులుగా—కామెరూనులో అప్పటికే కార్యకలాపాలు సాగిస్తున్న సంస్థలకు "చార్టర్డు" (ప్రత్యేక అధికారాలు కలిగిన) హోదాను మంజూరు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు.[6] తత్ఫలితంగా ప్రారంభ దశలో వలస ప్రాంత పరిపాలన బాధ్యతలు—అప్పటికే అక్కడ తమ స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్న పెద్ద జర్మనీ వాణిజ్య సంస్థలకు, రాయితీ సంస్థలకు అప్పగించబడ్డాయి.[6]

అయితే కాలక్రమేణా ఆ సంస్థలు తమ పరిపాలనా విధులను సమర్థవంతంగా నిర్వర్తించడం లేదని వెల్లడైంది. వారి వైఫల్యానికి అనేక అంశాలు దోహదపడినప్పటికీ వాటిలో అత్యంత ప్రధానమైనది— దేశం లోపలి ప్రాంతాలకు విస్తరించడం ప్రారంభించడంతో స్థానిక వ్యాపారులు వారితో తలెత్తిన నిరంతర ఘర్షణలు. ఈ పరిస్థితి ఎంతగా దిగజారిందంటే చివరికి జర్మనీ ప్రభుత్వం స్వయంగా జోక్యం చేసుకుని అధికారికంగా పరిపాలనా బాధ్యతలను స్వీకరించాల్సిన అనివార్యత ఏర్పడింది.[9]

వలస విస్తరణ యుగం (1890–1906)

[మార్చు]

ఆ సమయం నుండి వలస ప్రాంతాల పరిపాలన బాధ్యతలు జర్మనీ అధికారుల చేతుల్లోకి వచ్చాయి. అయినప్పటికీ వలస పాలన ప్రధాన లక్ష్యం మాత్రం మారలేదు: తోటల పరిశ్రమకు జర్మనీ సంస్థల వాణిజ్య కార్యకలాపాలకు అండగా నిలవడం. ఈ క్రమంలో ఆ కాలంలో వ్యవసాయ రంగంలో భారీ విస్తరణ చోటుచేసుకుంది; అంతేకాకుండా వాణిజ్య అవకాశాలను మెరుగుపరచడానికి ఆఫ్రికా ఖండపు లోపలి ప్రాంతాలకు జర్మన్లకు ప్రవేశం కల్పించడానికి గాను—కామెరూను‌లోని భూపరివేష్టిత ప్రాంతాలలోకి తమ విస్తరణను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి విస్తృత ప్రయత్నాలు జరిగాయి.[9]

జర్మనీ గవర్నర్లలో అత్యంత ప్రముఖుడు, కామెరూను‌లో జర్మనీ వారసత్వాన్ని నిర్వచించిన వ్యక్తి జెస్కో వాన్ పుట్‌కామరు; ఈయన 1895 నుండి 1906 వరకు (అంతకు ముందు కొన్ని స్వల్ప కాలాల పాటు) పరిపాలించారు.[10] వలస పాలకులుగా జర్మన్లకు క్రూరత్వం, కఠినత్వం అనే అపఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టిన ప్రవర్తనలను ప్రారంభించినది ఈ పుట్‌కామరే. తన పదవీకాలంలో బాలి వంటి స్థానిక ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా ఆయన అనేక సైనిక దండయాత్రలను పర్యవేక్షించారు. జర్మనీ విస్తరణను సమర్థించేలా రూపొందించిన "ఒప్పందం" ప్రతిపాదనలను తిరస్కరించిన వారి మీద ఆయన బలప్రయోగం చేశారు.[11] తరచుగా ఆయన ఈ ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా స్వయంగా చర్యలు తీసుకునేవారు కాదు; దానికి బదులుగా ఇతర ప్రత్యర్థి స్థానిక శక్తులకు అధికారం కల్పించి వాటిని "జర్మనీ రక్షణలో ఉన్నవి"గా ప్రకటించి వాటికి ఆయుధాలను సమకూర్చడం మీద ఆధారపడేవారు.[10] ఆ తర్వాత ఈ సమూహాలు తమకు లభించిన కొత్త అధికారాన్ని, ఆయుధాలను ఉపయోగించి, తమను వ్యతిరేకించే ప్రజలను జయించేవి; ఇందులో జర్మన్ల ప్రమేయం ప్రత్యక్షంగా ఏమాత్రం ఉండేది కాదు.

అయితే జర్మన్లు ​​స్వయంగా రంగంలోకి దిగినప్పుడు మాత్రం వారి చర్యలు అత్యంత క్రూరంగా ఉండేవి. వారి నాయకుడు లొంగడానికి నిరాకరించిన పక్షంలో తమకు లొంగిపోయిన సాధారణ ప్రజలను శిక్షించడానికి వారు ప్రత్యేకంగా పూనుకునేవారు. అంతేకాక జయించిన ప్రజల నుండి కొంతమందిని (దశమాంశం వలె) బలవంతంగా తీసుకుని వారిని ఆచరణలో బానిసలుగా మార్చుకునేవారు—అయితే వారు ఆ ప్రజలను బానిసలని పిలిచేవారు కాదు.[11] పుట్‌కామర్ ఆయన సహ-గవర్నరు హన్స్ డొమినిక్ భారీ ఎత్తున జరిగిన మారణకాండలకు బాధ్యత వహించారు. నాక్టిగల్ జలపాతాల వద్ద జర్మనీ రక్షణను తిరస్కరించినందుకు గాను అక్కడి స్థానిక వయోజన జనాభాను పూర్తిగా ఊచకోత కోశారు. స్థానికుల పసికందులను బుట్టల్లో ఉంచి, నదిలో ముంచి చంపేశారు. మృతదేహాలను లేదా సజీవంగా ఉన్న మనుషుల శరీరాలను వికృతం చేయాలని ఆదేశించడం ద్వారా కూడా డొమినికు అపఖ్యాతి పొందారు.[12]

ఇది పుట్‌కామరు పాలనలోని రెండవ ముఖ్య లక్షణం వైపు మన దృష్టిని మళ్లిస్తుంది: అదేమిటంటే తోటల పెంపకాన్ని విస్తరించడం వాటికి ఆయన అందించిన మద్దతు. తోటలలో పనివారి కంటే పొలాలు ఎక్కువగా ఉండటంతో కార్మికుల కొరత ఏర్పడి ఇది ఒక సమస్యగా మారింది. దీనిని పరిష్కరించడానికి, పుట్కామెరు కొత్త భూభాగాలను జయించినప్పుడు లేదా తిరుగుబాటును అణచివేయవలసి వచ్చినప్పుడు ప్రజలను తీసుకోవడంతో పాటు పైన పేర్కొన్న "మానవ దశమభాగాలను" ప్రవేశపెట్టాడు.[10] ఆ తర్వాత ఈ ప్రజలతో కఠినమైన బలవంతపు చాకిరీ చేయించేవారు. దీనివలన మరణాల రేటు చాలా ఎక్కువగా ఉండేది.[10] చేతులు జననాంగాలను కోయడం, కళ్ళు పొడిపించడం, శిరచ్ఛేదాలు వంటి తీవ్రమైన శిక్షా పద్ధతులు కూడా పాటించబడ్డాయి. నరికిన అవయవాలను తరచుగా సేకరించి మరణానికి రుజువుగా స్థానిక అధికారులకు చూపించేవారు. కొరడా దెబ్బల వంటి శిక్షలు ఎంత మితిమీరి ఉండేవంటే జర్మనీ కాలనీలను "కొరడా దెబ్బల కాలనీలు" అని పిలిచేవారు.[11][13]

పుట్‌కామరు తన పదవి నుండి విరమణ పొందిన తర్వాత కూడా కొనసాగిన ఈ పద్ధతులు జర్మనీ వలస పాలన వారసత్వాన్ని నిర్వచించాయి.[14]

జర్మనీ కామెరూను‌లో 1902లో స్థానిక బానిస వ్యాపారం నిషేధించబడింది. 1902 తర్వాత జన్మించిన బానిసలందరూ స్వేచ్ఛా జీవులుగా ప్రకటించబడ్డారు; అయినప్పటికీ ఉత్తర జర్మనీ కామెరూను‌లో బానిసల వేట ద్వారా సాగే బానిస వ్యాపారం ఆచరణలో చూస్తే, జర్మనీ వలస పాలన కాలమంతటా ఇది ఉపేక్షించబడింది.[15]

చివరి సంవత్సరాలు (1907–1916)

[మార్చు]
మౌంట్ మనేంగూబా

పుట్‌కామరు తన పదవిని విడిచిపెట్టిన తర్వాత దూకుడుగా సాగే విస్తరణ చర్యలు తగ్గుముఖం పట్టాయి (అయితే దౌత్యపరమైన మార్గాల ద్వారా మరిన్ని భూభాగాలు జతచేయబడ్డాయి). ఆ వలస ప్రాంతం అభివృద్ధి మీద ఎక్కువ దృష్టి సారించడం ప్రారంభించింది.[6] సామ్రాజ్య ఖజానా నుండి లభించిన రాయితీలతో వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్కెటు‌కు చేర్చడానికి ఆ వలస ప్రాంతం డౌలా అనే నౌకాశ్రయ నగరం నుండి రెండు రైలు మార్గాలను నిర్మించింది. ఉత్తర మార్గం మారుతోంది పర్వతాల వరకు 160 కిమీ(99 మై) విస్తరించింది. 300 కిమీ(190 మై) పొడవైన ప్రధాన మార్గం నియోగు నది ఒడ్డున ఉన్న మకాక్ వరకు సాగింది. [16] ఒక విస్తృతమైన తపాలా, టెలిగ్రాఫు వ్యవస్థ, అలాగే నదీ జల రవాణా వ్యవస్థ ప్రభుత్వ నౌకలతో కూడిన ఒక నెట్వర్కు తీరప్రాంతాన్ని అంతర్భాగంతో అనుసంధానించింది.

ఫెజ్ ఒప్పందం ద్వారా పరిష్కరించబడిన అగాదిరు సంక్షోభం రాజీలో భాగంగా 1911లో న్యూ కమెరూను (జర్మనీ: న్యూ కామెరూను) చేరికతో కెమరూను సంరక్షక ప్రాంతం విస్తరించబడింది.[17]

కామెరూను వలస పాలన కోల్పోవడం

[మార్చు]

1914లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు ఫ్రెంచ్, బెల్జియన్, బ్రిటిష్ దళాలు జర్మనీ వలస ప్రాంతం మీద దండెత్తి కామెరూన్ పోరాటం సమయంలో దానిని పూర్తిగా ఆక్రమించుకున్నాయి.[18] జర్మనీ ఓటమి అనంతరం వెర్సైల్స్ ఒప్పందం ద్వారా ఈ భూభాగాన్ని యునైటెడు కింగ్‌డం, ఫ్రాన్సు పరిపాలనలో రెండు లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ ఆదేశిత ప్రాంతాలు (క్లాసు బి)గా విభజించారు.[18] 1961లో ఫ్రెంచ్ కామెరూన్, బ్రిటిష్ కామెరూన్లోని కొంత భాగం తిరిగి ఏకమై, నేటి కామెరూన్ దేశంగా ఏర్పడ్డాయి.

గమనించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే దీనితో కామెరూను‌లో జర్మనీ ప్రమేయం పూర్తిగా ముగిసిపోలేదు; ఎందుకంటే 1920లు 30ల కాలంలో చాలా మంది పూర్వ జర్మనీ తోటల యజమానులు తమ తోటలను తిరిగి కొనుగోలు చేశారు.[14] జర్మనీ కామెరూను నుండి "పూర్తిగా వైదొలగడానికి" రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం వచ్చే వరకు సమయం పట్టింది.

గ్యాలరీ

[మార్చు]

కామెరూను కోసం ప్రతిపాదిత చిహ్నాలు

[మార్చు]

1914లో జర్మనీ వలస ప్రాంతాల కోసం ప్రతిపాదిత రాజచిహ్నాలు, జెండాలకు సంబంధించి అనేక నమూనాలు రూపొందించబడ్డాయి. అయితే ఈ నమూనాలు పూర్తి చేయబడి అమలులోకి రాకముందే మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం చెలరేగింది; తత్ఫలితంగా ఈ చిహ్నాలు వాస్తవానికి ఎప్పుడూ వినియోగంలోకి రాలేదు.

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. Fischer, Senkel & Tanner (2010).
  2. Washausen, Helmut (1968). Hamburg und die Kolonialpolitik des Deutschen Reiches 1880 bis 1890 ['Hamburg and Colonial Politics of the German Empire']. p. 66. Hamburg: Hans Christians Verlag. OCLC 186017338.
  3. 3.0 3.1 Njeuma, M. Z., ed. (1989). Introduction to the history of Cameroon : nineteenth and twentieth centuries. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-03644-2. OCLC 19981143.
  4. 4.0 4.1 4.2 Linden, Mieke van der (2016). "Chapter 7: German Cameroon". The Acquisition of Africa (1870-1914) (in ఇంగ్లీష్). Brill Nijhoff. ISBN 978-90-04-32119-9. Archived from the original on Jun 23, 2022.
  5. Blackshire-Belay, Carol Aisha (1992). "German Imperialism in Africa The Distorted Images of Cameroon, Namibia, Tanzania, and Togo". Journal of Black Studies (in ఇంగ్లీష్). 23 (2): 235–236. doi:10.1177/002193479202300207. ISSN 0021-9347. S2CID 141534668.
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 Ardener, Edwin (1962). "The Political History of Cameroon". The World Today. 18 (8): 341–350. ISSN 0043-9134. JSTOR 40393427.
  7. Diduk, Susan (1993). "European Alcohol, History, and the State in Cameroon". African Studies Review. 36 (1): 1–42. doi:10.2307/525506. ISSN 0002-0206. JSTOR 525506. S2CID 144978622.
  8. Schaper, Ulrike (2016-09-02). "David Meetom: Interpreting, Power and the Risks of Intermediation in the Initial Phase of German Colonial Rule in Cameroon". The Journal of Imperial and Commonwealth History. 44 (5): 752–776. doi:10.1080/03086534.2016.1229259. ISSN 0308-6534. S2CID 152280180.
  9. 9.0 9.1 Linden, Mieke van der (2016). Chapter 7: German Cameroon (in ఇంగ్లీష్). Brill Nijhoff. ISBN 978-90-04-32119-9.
  10. 10.0 10.1 10.2 10.3 Anthony, Ndi (2014). Southern West Cameroon Revisited Volume Two: North-South West Nexus 1858–1972 (in ఇంగ్లీష్). Langaa RPCIG. ISBN 978-9956-791-32-3.
  11. 11.0 11.1 11.2 Terretta, Meredith (2013). Nation of Outlaws, State of Violence: Nationalism, Grassfields Tradition, and State Building in Cameroon (in ఇంగ్లీష్). Ohio University Press. ISBN 978-0-8214-4472-6.
  12. Lewin, Evans, How Germany Treats the Native, Quarterly Review, 229, p. 377, April 1918
  13. Lewin, Evans, How Germany Treats the Native, Quarterly Review, 229, p. 378, April 1918
  14. 14.0 14.1 Njung, George (2019). "The British Cameroons mandate regime: The roots of the twenty-first-century political crisis in Cameroon." The American Historical Review 124, no. 5 (2019): 1715–1722". The American Historical Review. 124 – via Oxford Academic.
  15. Miers, S. (2003). Slavery in the Twentieth Century: The Evolution of a Global Problem. Storbritannien: AltaMira Press. p. 41
  16. This line was later extended to the current Cameroon capital of Yaoundé.
  17. Dibie, Robert A. (2017). Business and Government Relations in Africa (in ఇంగ్లీష్). Taylor & Francis. ISBN 978-1-351-79266-0.
  18. 18.0 18.1 Elango, Lovett (1985). "The Anglo-French "Condominium" in Cameroon, 1914–1916: The Myth and the Reality". The International Journal of African Historical Studies. 18 (4): 657–673. doi:10.2307/218801. ISSN 0361-7882. JSTOR 218801.


ఉల్లేఖన లోపం: "lower-alpha" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="lower-alpha"/> ట్యాగు కనబడలేదు