జలోర్ చాహమానులు

జలోర్ చాహమానులు
సుమారు క్రీ.శ. 1160–1311
రాజధాని	జలోర్
Religion	హిందూ మతం
ప్రభుత్వం	రాచరికం
History
• Established	సుమారు క్రీ.శ. 1160–1311
Today part of	భారతదేశం

స్థానిక పురాణాలలో జలోర్ చౌహన్లు అని కూడా పిలువబడే జలోర్ కు చెందిన చహమానాలు, 1160 - 1311 మధ్య ప్రస్తుత రాజస్థాన్‌లోని జలోర్ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని పాలించిన ఒక భారతీయ రాజవంశం. వారు రాజపుత్రుల చాహమాన (చౌహాన్) వంశానికి చెందినవారు.

వారు నడ్డులలోని చహమానాల నుండి విడిపోయి, తరువాత గుజరాత్ లోని చాళుక్యుల సామంతులుగా పాలించారు. కొంతకాలం పాటు, వారు స్వతంత్రులయ్యారు, చివరికి జలోర్ ముట్టడిలో ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌కు లొంగిపోయారు.

చరిత్ర

జలోర్ చాహమనలు నద్దుల శాఖకు చెందిన చాహమన రాజు అల్హానా నుండి వచ్చారు. వాస్తవానికి, 12వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు జలోర్ కోట పరమారా శాఖ నియంత్రించింది. నడ్డులలోని చహమానాలు అల్హానా పాలనలో దాని నియంత్రణను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అల్హానా కుమారుడైన కీర్తిపాలుడు, తన తండ్రి, సోదరుడు (యువరాజు) కేల్హానా నుండి 12 గ్రామాలను భూస్వామ్య దానంగా పొందాడు. జలోర్ కోట ఉన్న కొండ అయిన సువర్ణగిరి లేదా సోనగిరి నుండి ఆయన తన రాజ్యాలను నియంత్రించాడు, ఈ కొండపై జలోర్ కోట ఉంది. ఈ కారణంగా, అతను చెందిన శాఖను సోనాగర అని పిలుస్తారు.

కీర్తిపాలుడు తన మరణానికి ముందు తనకంటూ ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్థాపించుకున్నాడు. అతను హిందువు అయినప్పటికీ, జైనులను కూడా పోషించాడు. ఆయన కుమారుడు, వారసుడు సమరసింహ కుటుంబం అనేక దేవాలయాలు, ఇతర భవనాలను నిర్మించింది. ఆయన కుమారుడు ఉదయసింహ తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు, ఆయన కుమారులలో మరొకరు మానవసింహ చంద్రావతి, మౌంట్ అబూ చౌహాన్ శాఖకు పూర్వీకుడు. శిరోహి సంస్థానాన్ని పాలించిన కుటుంబం మానవసింహుని నుండి వచ్చింది.

ఉదయసింహ ఆధ్వర్యంలో జలోర్ రాజవంశం అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది. అతను గతంలో నడ్డుల చాహమానాలను ఓడించిన ఢిల్లీ సుల్తాన్ అరామ్ షా నుండి నడ్డులా (నడోల్) స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆయన మాండవ్యపురాన్ని కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, అయితే ఢిల్లీ సుల్తానేట్ 1226లో ఇల్తుమిష్ ఆధ్వర్యంలో దానిని స్వాధీనం చేసుకుంది. అదనంగా, అతను వాగ్భటమేరు (బార్మర్) ను జయించాడు, ఇది బహుశా పరమారా శాఖచే పాలించబడిన ఒక సంస్థానం. గతంలో గుజరాత్ చాళుక్యుల నియంత్రణలో ఉన్న అనేక ఇతర భూభాగాలను కూడా ఆయన స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. చాళుక్యులు దేవగిరి యాదవులతో వారి దక్షిణ సరిహద్దులో పోరాడుతున్నారు. దీనిని సద్వినియోగం చేసుకుని ఉదయసింహ మేవార్ గుహిలాలు, చంద్రావతి పరమారా, మార్వాడ్ ఇతర పాలకులతో కలిసి ఒక సమాఖ్యను ఏర్పాటు చేశాడు. ఆ కూటమి ఉత్తరం నుండి చాళుక్యులపై దాడి చేసింది, దాని తరువాత చాళుక్య సేనాపతి లవణ-ప్రసాదుడు వారితో సంధిపై సంతకం చేయవలసి వచ్చింది. ఉదయసింహ ఇల్తుమిష్కు వ్యతిరేకంగా సమాఖ్యను ఏర్పాటు చేసి, ఢిల్లీ సుల్తాన్ మార్వార్ నుండి వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది.

ఉదయసింహుడు కుమారుడు చచిదేవ తనకు వారసత్వంగా వచ్చిన భూభాగాలను నిలుపుకున్నాడు. చాచిగ కుమారుడు సామంతసింహ ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుండి దాడిని ఎదుర్కొన్నాడు, కాని అతని పొరుగువాడు వాఘేలా రాజు శరణగదేవ చేత రక్షించబడ్డాడు. రాజవంశంలోని చివరి రాజు అయిన కన్హదాదేవుడు, అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ దళాల చేతిలో ఓడిపోయి చంపబడ్డాడు. కన్హదాదే ప్రబంధ ప్రకారం, ఈ ముట్టడి సమయంలో కన్హదాదేవుని కుమారుడు వీరమాదేవుడు అధికారికంగా రాజుగా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు, కానీ రెండున్నర రోజుల తరువాత అతను మరణించాడు.

పాలకుల జాబితా

జలోర్ శాఖలోని చహమాన పాలకులు, వారి అంచనా పాలనా కాలాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:

వీరమ-దేవ (క్రీ. శ. 1311) రాజవంశం చివరి పాలకుడు, జాలోర్ ముట్టడి సమయంలో పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు, కానీ రెండున్నర రోజుల తరువాత మరణించాడు.

జలోర్ చౌహాన్ పాలకుల జాబితా

సీరియల్ నెం.	రాజులు	పాలన (సిఈ)
1	కీర్తి-పాల	1160–1182
2	సమారా-సిమ్హా	1182–1204
3	ఉదయ-సింహ	1204–1257
4	చాచిగా-దేవా	1257–1282
5	సమంతా-సిమ్హా	1282–1305
6	కన్హద-దేవ	1292–1311
7	వీరమ-దేవ	1311 వరకు

కుటుంబ వృక్షం

జలోర్ చాహమానాలు
కీర్తిపాల (1) క్రీ.శ 1160-1182 సమరసింహ (2) ఆర్. సి 1182-1204 ఉదయసింహ (3) ఆర్. సి 1204-1257 చాచిగాదేవ (4) ఆర్. సి 1257-1282 సమంతసింహ (5) క్రీ.శ 1282-1305 కన్హదాదేవ (6) ఆర్. సి. 1291-1311 వీరమదేవ (7) క్రీ.శ 1311

పుస్తకాలు

1. కన్హదాదే ప్రబంధ: అనేది 1455లో భారతీయ కవి పద్మనాభుడు పశ్చిమ అపభ్రంశ మాండలికంలో వ్రాసిన ఒక పుస్తకం. ఈ పుస్తకం జలోర్ చాహమన పాలకుడైన రావల్ కాన్హడడే (కాన్హడదేవ) కథను చెబుతుంది.

ఇవికూడా చూడండి

• నడ్డుల చాహమానులు
• రణస్తంభపుర చాహమానులు
• సోమేశ్వర (చహమనా రాజవంశం)