Jump to content

జాన్ నిసార్ అక్తర్

వికీపీడియా నుండి
జాన్ నిసార్ అఖ్తర్
జననం(1914-02-18)1914 ఫిబ్రవరి 18
గ్వాలియర్, గ్వాలియర్ సంస్థానం, బ్రిటిష్ భారతదేశం
మరణం1976 ఆగస్టు 19(1976-08-19) (వయసు: 62)
బొంబాయి, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం
వృత్తికవి, గేయరచయిత
పూర్వ విద్యార్థిఅలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం
సాహిత్య ప్రక్రియగజల్
సాహిత్య ఉద్యమంప్రోగ్రెసివ్ రైటర్స్ మూవ్‌మెంట్
ప్రసిద్ధ రచనలుsKhaak-e-dil ("హృదయ భస్మం") (1973)
దాంపత్యభాగస్వామి
  • సఫియా సిరాజ్-ఉల్-హక్
  • ఖదీజా తలత్
పిల్లలుజావేద్ అఖ్తర్
సల్మాన్ అఖ్తర్
ఉనైజా అఖ్తర్
అల్బినా అఖ్తర్ శర్మ
షాహిద్ ఖుర్షీద్ అఖ్తర్
తల్లి,దడ్రులుముజ్తర్ ఖైరాబాదీ (తండ్రి)
బంధువులుఫజ్ల్-ఇ-హక్ ఖైరాబాదీ (ముత్తాత)

జాన్ నిసార్ అఖ్తర్ (18 ఫిబ్రవరి 1914 – 19 ఆగస్టు 1976) ఉర్దూ గజల్లు, నజ్మ్ ల రచనలో ప్రసిద్ధి చెందిన భారతీయ కవి. ఆయన ప్రోగ్రెసివ్ రైటర్స్ మూవ్‌మెంట్ లో ప్రముఖ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. అంతేకాకుండా, బాలీవుడ్ చిత్రాలకు గేయరచయితగా కూడా విశేష ఖ్యాతి పొందారు.[1]

ఆయన ఉర్దూ కవులైన ముజ్తర్ ఖైరాబాదీ కుమారుడు, అలాగే ఫజ్ల్-ఇ-హక్ ఖైరాబాదీ మునిమనవడు. దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల పాటు కొనసాగిన తన సాహిత్య, సినీ జీవితంలో సి. రామచంద్ర, ఓ. పి. నయ్యర్, దత్తా నాయక్ (ఎన్. దత్తా), ఖయ్యామ్ వంటి ప్రముఖ సంగీత దర్శకులతో కలిసి పనిచేశారు. ఆయన మొత్తం 151 పాటలు రచించారు.

ఆయన రాసిన ప్రసిద్ధ గీతాలలో ఏ. ఆర్. కార్దార్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన యాస్మిన్ (1955) చిత్రంలోని పాటలు, గురు దత్ యొక్క సి.ఐ.డి. (1956)లోని ఆంఖోం హీ ఆంఖోం మేన్, ప్రేమ్ పర్వత్ (1974)లోని యే దిల్ ఔర్ ఉన్‌కీ నిగాహోం కె సాయే, నూరీ (1979)లోని ఆజా రే,, కమల్ అమ్రోహి దర్శకత్వంలోని రజియా సుల్తాన్ (1983)లోని ఆయన చివరి గీతం ఏ దిల్-ఎ-నాదాన్ ముఖ్యమైనవి.[2]

ఆయన కవితా సంపుటాలలో నజ్ర్-ఎ-బుతాన్, సలాసిల్, జావిదాన్, పిఛ్లీ పహర్, ఘర్ ఆంగన్, ఖాక్-ఎ-దిల్ ముఖ్యమైనవి. వీటిలో ఖాక్-ఎ-దిల్ ("హృదయ భస్మం") అనే కవితా సంకలనానికి గాను ఆయనకు 1976లో సాహిత్య అకాడమీ ఉర్దూ విభాగంలో సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది.[3]

ప్రారంభ జీవితం

[మార్చు]

జాన్ నిసార్ అఖ్తర్ గ్వాలియర్‌లోని విక్టోరియా కాలేజియేట్ హైస్కూలులో మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేశారు. 1930లో అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయంలో చేరి, అక్కడ బి.ఏ. ఆనర్స్, ఎం.ఏ. పట్టాలు పొందారు. అనంతరం డాక్టరేట్ పరిశోధన ప్రారంభించినప్పటికీ, కుటుంబ పరిస్థితుల కారణంగా గ్వాలియర్‌కు తిరిగి రావలసి వచ్చింది.[4]

వృత్తి జీవితం

[మార్చు]

1949లో జాన్ నిసార్ అఖ్తర్ తన ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి, బొంబాయికి వెళ్లారు. అక్కడ ఆయన ఉర్దూ, హిందీ చిత్రాలకు పాటలు రాయడంతో పాటు, సాధారణ ప్రచురణ కోసం గజల్లు, నజ్మ్ లను రచించడం ప్రారంభించారు. బొంబాయికి వచ్చిన తరువాత ఆయన ముల్క్ రాజ్ ఆనంద్, కృష్ణన్ చందర్, రాజిందర్ సింగ్ బేడీ, ఇస్మత్ చుగ్తాయి వంటి అభ్యుదయ రచయితలతో పరిచయం పెంచుకున్నారు. వీరు తరచుగా బొంబాయిలోని సిల్వర్ ఫిష్ రెస్టారెంట్‌లో సమావేశమయ్యేవారు. ఈ రచయితల సమూహం తరువాత "బొంబాయి రచయితల సమూహం"గా ప్రసిద్ధి చెందింది.[5]

సినీ గేయరచయితగా ఆయనకు విజయం కొంత ఆలస్యంగా లభించింది. అప్పటి వరకు భోపాల్‌లో నివసించిన ఆయన భార్య కుటుంబాన్ని పోషించేది. అయితే ఆమె 1953లో క్యాన్సర్ కారణంగా అకాల మరణం చెందింది.[6] చివరకు 1955లో విడుదలైన యాస్మిన్ చిత్రంతో ఆయనకు సినీరంగంలో గొప్ప విజయము లభించింది. ఈ చిత్రానికి సంగీతాన్ని సి. రామచంద్ర సమకూర్చారు. అనంతరం సంగీత దర్శకుడు మదన్ మోహన్ తో ఆయనకు ఏర్పడిన అనుబంధం వల్ల అనేక చిరస్మరణీయ గీతాలు వెలువడ్డాయి.[4]

ఆయన రాసిన ప్రసిద్ధ సినీ గీతాలలో నయా అండాజ్ (1956)లో కిషోర్ కుమార్, షంశాద్ బేగం ఆలపించిన మెరీ నీందోం మేన్ తుమ్, ఛూ మంతర్ చిత్రంలో మొహమ్మద్ రఫీ పాడిన గరీబ్ జాన్ కె హమ్‌కో నా తుమ్ దగా దేనా, బాప్ రే బాప్ (1955)లో ఓ. పి. నయ్యర్ సంగీతంతో వచ్చిన పియా పియా పియా…,, శంకర్ హుస్సేన్ (1977)లో లతా మంగేష్కర్ ఆలపించిన ఆప్ యూన్ ఫాస్లోన్ సే ముఖ్యమైనవి.[7]

ఆయన కవిత్వం లౌకికవాద దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబించింది. తన తరానికి చెందిన ఇతర అభ్యుదయ రచయితల మాదిరిగా స్వేచ్ఛ, గౌరవం, ఆర్థిక దోపిడీ, వామపక్ష భావజాలాన్ని ప్రతిబింబించే సామాజిక అంశాలను తన రచనల్లో ప్రస్తావించారు.[8] ఆయన గజల్స్‌లో ప్రేమాభివ్యక్తి ప్రధానంగా కనిపించినప్పటికీ, వాటిలో కుటుంబ జీవితం, గృహానుబంధాల ప్రతిబింబం కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

ఆయన ముఖ్య కవితా సంపుటాలలో నజ్ర్-ఎ-బుతాన్, సలాసిల్, జావిదాన్, ఘర్ ఆంగన్, ఖాక్-ఎ-దిల్ ప్రముఖమైనవి.

ఆయన ప్రసిద్ధ షేర్‌లలో ఒకటి:

Ashaar mere yūñ to zamāne ke liye hain
Kuchh sher faqat unko sunāne ke liye hain

నా కవితలు సాధారణంగా ప్రపంచమంతటికీ చెందినవే,
కానీ కొన్ని శేర్లు మాత్రం ఒక ప్రత్యేక వ్యక్తికోసమే రాసినవి.

ఆయన బహు బేగమ్ (1967) అనే చిత్రాన్ని రచించి నిర్మించారు. ఇందులో ప్రదీప్ కుమార్, మీనాకుమారి ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు.

మరణానికి ముందు నాలుగు సంవత్సరాలలో ఆయన తన రచనల మూడు సంపుటాలను ప్రచురించారు. వాటిలో అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది ఖాక్-ఎ-దిల్ ("హృదయ భస్మం"). ఇందులో 1935 నుండి 1970 వరకు ఆయన రచించిన ప్రతినిధి కవితలు సంకలించబడ్డాయి. ఈ కృతికి గాను ఆయనకు 1976లో సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం (ఉర్దూ) లభించింది.[9]

భారత తొలి ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆదేశానుసారం, గత 300 సంవత్సరాల ఉత్తమ హిందుస్థానీ కవిత్వాన్ని జాన్ నిసార్ అఖ్తర్ సంకలనం చేశారు. ఆ తరువాత హిందుస్తాన్ హమారా ("మన హిందుస్తాన్") అనే రెండు సంపుటాల గ్రంథాన్ని ఇందిరా గాంధీ విడుదల చేశారు. ఇందులో భారతదేశంపై ప్రేమ, చరిత్ర, హోళీ, దీపావళి, గంగా, యమునా, హిమాలయాలు వంటి అంశాలపై ఉర్దూ కవిత్వం సమాహరించబడింది.[10]

జాన్ నిసార్ అఖ్తర్ 1976 ఆగస్టు 19న బొంబాయిలో మరణించారు. ఆయన మరణ సమయానికి కమల్ అమ్రోహి తెరకెక్కిస్తున్న రజియా సుల్తాన్ (1983) చిత్రానికి గీతాలు రాస్తున్నారు. మరణానంతరం, నూరీ చిత్రంలోని "ఆజా రే మేరే దిల్‌బర్" పాటకు గాను 1980 ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ గేయరచయిత పురస్కారంకు నామినేట్ చేయబడ్డారు.

ఆయన సంకలనం చేసిన హిందుస్తాన్ హమారా గ్రంథం 2006లో హిందీలో మళ్లీ ప్రచురించబడింది.[11]

కుటుంబం

[మార్చు]

1943లో జాన్ నిసార్ అఖ్తర్ కవి మజాజ్ సోదరి సఫియాను వివాహం చేసుకున్నారు. సఫియా ఉర్దూ మాధ్యమంలోని ఒక మదరసా (ముస్లిం పాఠశాల)లో ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసేది. జాన్ నిసార్ ఆదాయం స్థిరంగా లేకపోవడం వల్ల కుటుంబ పోషణ కోసం ఆమె ఇంటి బయట పనిచేయాల్సి వచ్చింది. తరువాత జాన్ నిసార్ సినీ గేయరచయితగా అదృష్టాన్ని పరీక్షించుకోవడానికి ముంబైకి వెళ్లినప్పుడు, సఫియా పిల్లలతో కలిసి గ్వాలియర్‌లోనే ఉండిపోయింది.

ఈ కాలంలో సఫియా తన భర్తకు ఉర్దూలో అనేక లేఖలు రాసింది. 1943 అక్టోబర్ 1 నుండి 1953 డిసెంబర్ 29 వరకు రాసిన ఈ లేఖలను 1955లో రెండు సంపుటాలుగా హర్ఫ్-ఎ-ఆష్నా, జేర్-ఎ-లబ్ పేర్లతో ప్రచురించారు. జామియా మిలియా ఇస్లామియాలో హిందీ విభాగ మాజీ అధిపతి ప్రొఫెసర్ అస్గర్ వజాహత్ ఈ లేఖలను హిందీలోకి అనువదించారు. ఆ అనువాదం 2004లో తుమ్హారే నామ్ పేరుతో వెలువడింది.[12]

సఫియా అఖ్తర్ 1953 జనవరి 17న క్యాన్సర్ కారణంగా, వివాహమైన పదేళ్లు కూడా పూర్తికాకముందే మరణించింది. ఆమెకు ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.[13] అనంతరం జాన్ నిసార్ పిల్లలను బంధువుల సంరక్షణలో ఉంచి, ముంబైలో కవితా రచన, సాహిత్య, సినీ ప్రముఖులతో సన్నిహితంగా మెలిగారు. సఫియా మరణించిన మూడు సంవత్సరాల తరువాత, 1956 సెప్టెంబర్ 17న ఖదీజా తలత్‌ను రెండోసారి వివాహం చేసుకున్నారు.

చిత్రపట జీవితం

[మార్చు]

గేయరచయితగా

[మార్చు]

నిర్మాతగా

[మార్చు]

రచనలు

[మార్చు]
  • ఖామోష్ ఆవాజ్
  • ఖాక్-ఎ-దిల్ – నాగరా తబాత్, 1973.
  • హిందుస్తాన్ హమారా – సంపుటాలు 1 & 2, 1965, 1974.
  • పిఛ్లే పహర్
  • ఘర్ ఆంగన్
  • హర్ఫ్-ఎ-ఆష్నా: ఖతూత్ (లేఖలు)
  • జాన్ నిసార్ అఖ్తర్ కి షాయిరీ: ఉర్దూ హిందీ మే యక్జా, అనువాదం: అమర్ దెహ్లవి. స్టార్ ప్రచురణలు, 1983.
  • కుల్లియాత్-ఎ-జాన్ నిసార్ అఖ్తర్. అల్-ముస్లిం ప్రచురణలు, 1992.
  • హమారా హిందుస్తాన్ (కవితా సంకలనం), రాజ్‌కమల్ పబ్లికేషన్స్, 2006.
  • నిగాహోన్ కె సాయే, సంపాదకుడు: విజయ్ అకేలా, రాజ్‌కమల్ పబ్లికేషన్స్, 2006. ISBN 81-267-1265-1.

మరింత అధ్యయనం కోసం

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Jan Nisar Akhtar Encyclopaedia of Hindi cinema, by గుల్జార్, గోవింద్ నిహలాని, Saibal Chatterjee (Encyclopædia Britannica, India). Popular Prakashan, 2003. ISBN 8179910660. p. 296.
  2. ↑ Gulzar to release Jan Nissar Akhtar's Nigahon Ke Saaye[permanent dead link] స్క్రీన్, 20 October 2006.
  3. ↑ Sahitya Akademi Award in Urdu సాహిత్య అకాడమీ అధికారిక జాబితా.
  4. 1 2 Jan Nisar Akhtar Biography The Encyclopaedia of Indian Literature (Volume Two) (D–J). by Amaresh Datta. సాహిత్య అకాడమీ, 2006. ISBN 81-260-1194-7. pp. 1796–1797.
  5. ↑ Literary radicalism in India: gender, nation and the transition to independence, by Priyamvada Gopal. Routledge, 2005. ISBN 0-415-32904-3, p. 165.
  6. ↑ "Lyricist Abhilash passes on after battling cancer". The Times of India. 2020-09-29. ISSN 0971-8257. Retrieved 2024-09-24.
  7. ↑ Jan Nisar Akhtar Lyrics Archived 8 జనవరి 2010 at the Wayback Machine.
  8. ↑ History of Indian Literature: 1911–1956, struggle for freedom: triumph and tragedy, by Sisir Kumar Das. Sahitya Akademi, 2006. ISBN 81-7201-798-7. p. 226.
  9. ↑ Indian publishing in the seventies, by Vijaya Kumar Das. National Book Trust, India, 1978. p. 96.
  10. ↑ Javed Akhtar re-releases Hindustan Humara Rediff.com, 21 August 2006.
  11. ↑ Well versed: Revisiting 325-year-old Urdu poetry with Jan Nisar Akhtar The Indian Express, 20 August 2006.
  12. ↑ Tumhare Naam, with love The Hindu, 8 January 2004.
  13. ↑ [మూలాలు అవసరం]
  14. ↑ Derek Bose (15 December 2012). Kishore Kumar. Rupa Publications. pp. 88–. ISBN 978-81-291-2658-0. Retrieved 31 March 2015.
  15. ↑ Yasmin (1955) songs Archived 21 డిసెంబరు 2008 at the Wayback Machine
  16. ↑ "Jan Nisar Akhtar film songs". Archived from the original on 3 October 2009. Retrieved 14 October 2009.

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=జాన్_నిసార్_అక్తర్&oldid=4948045" నుండి వెలికితీశారు