జితేంద్ర అభిషేకీ
జితేంద్ర అభిషేకి | |
|---|---|
 | |
| Background information | |
| Born | గణేష్ బలవంత్ నవతే[1] 1929 సెప్టెంబరు 21 [2] మంగేశి, గోవా, పోర్చుగీస్ ఇండియా |
| Died | 1998 నవంబరు 7 (వయసు: 69) పుణె, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం |
| Genres | శాస్త్రీయ, అర్ధ-శాస్త్రీయ, భక్తి, సంగీత నాటకం |
| Occupations | గాయకుడు, స్వరకర్త, సంగీత ఉపాధ్యాయుడు |
| Years active | 1929–1998 |
గణేష్ బలవంత్ నవతే (21 సెప్టెంబర్ 1929 - 7 నవంబర్ 1998), పండిట్ జితేంద్ర అభిషేకిగా సుపరిచితుడు. ఇతను భారతీయ గాయకుడు, స్వరకర్త, భారతీయ శాస్త్రీయ, అర్ధ-శాస్త్రీయ, భక్తి సంగీతంలో పండితుడు. అతను హిందుస్తానీ సంగీతంలో తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు, 1960లలో మరాఠీ సంగీత నాటక రంగాన్ని పునరుద్ధరించిన ఘనత అతనికి దక్కింది. హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీత దిగ్గజాలలో ఒకరిగా అభిషేకి ప్రశంసలు అందుకున్నాడు, అతను తుమ్రి, తప్పా, భజన్, భావగీత్ వంటి ఇతర సంగీత రూపాలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. మరాఠీ నాట్యసంగీతంలో అతని కృషి సుప్రసిద్ధం.[3]
ప్రతి సంవత్సరం పండిట్ జితేంద్ర అభిషేకి మహోత్సవం జరుగుతుంది, చివరిది అక్టోబర్ 2018 మధ్యలో మహారాష్ట్రలోని కోత్రుడ్లో ఉన్న యశ్వంతరావు చవాన్ నాట్యగృహంలో జరిగింది.[3] గోవాలో, స్థానిక కళా అకాడమీలో జరిగిన పండిట్ జితేంద్ర అభిషేకి సంగీత ఉత్సవం కూడా 2018లో తన 14వ ఎడిషన్కు చేరుకుంది.[4]
ప్రారంభ జీవితం, నేపథ్యం
[మార్చు]జితేంద్ర గోవాలోని మంగేశిలో పూజారులైన పాధ్యే కర్హాడే బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు.[5] అతని కుటుంబం సాంప్రదాయకంగా శివుని మంగేశి ఆలయంతో అనుబంధం కలిగి ఉంది. అతని తండ్రి బలవంతరావు అలియాస్ భికంభట్, దీనానాథ్ మంగేష్కర్ సవతి సోదరుడు, ఆలయ పూజారి, కీర్తన్కార్ (భక్తి సంగీత శైలి అయిన కీర్తనలు చేసేవాడు). బలవంతరావు జితేంద్రకు హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీత ప్రాథమిక సూత్రాలను నేర్పించాడు. జితేంద్ర ఆగ్రా ఘరానాకు చెందిన జగన్నాథ్బువా పురోహిత్, ఖుర్జా ఘరానాకు చెందిన అజ్మత్ హుస్సేన్ ఖాన్, జైపూర్ ఘరానాకు చెందిన గుల్లుభాయ్ జస్దన్వాలా వద్ద గాత్ర సంగీతంలో తదుపరి శిక్షణ పొందాడు. "గుంతతా హృదయా హే", "హే సురాంనో చంద్ర వ్హా" వంటి మరాఠీ నాట్య సంగీత కూర్పులు, "కైవల్యాచా", "సర్వాత్మక సర్వేశ్వర", "కటా రూతే కుణాలా", "మాఝే జీవనా గాణే" మొదలైన ఇతర పాటలు, మరాఠీ గజల్స్ ప్రదర్శనలకు కూడా అభిషేకి ప్రసిద్ధి చెందాడు.[మూలం అవసరం]
వృత్తి
[మార్చు]సంస్కృత సాహిత్యంలో పట్టా పొందిన తరువాత, అతను కొద్దికాలం ముంబైలోని ఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR) లో చేరాడు, అక్కడ అతను పలువురు సంగీతకారులతో పరిచయం పెంచుకున్నాడు, రేడియో కార్యక్రమాల కోసం అనేక స్వరకల్పనలు చేయడం ద్వారా తన సంగీత ప్రతిభను ప్రదర్శించే అవకాశం పొందాడు. ఈ సమయంలో, అతను అజ్మత్ హుస్సేన్ ఖాన్ వద్ద హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఉన్నత శిక్షణ కోసం భారత ప్రభుత్వం నుండి ఉపకార వేతనం పొందాడు.
కట్యార్ కల్జత్ ఘుసాలీ నాటకం కోసం అతను పదాలను (నాటకం ప్రదర్శన సమయంలో ప్రత్యక్షంగా పాడే పాటలు) స్వరపరిచాడు.[6] "లేకురాచీ హోషియారీ", "మత్స్యగంధ" వంటి నాటకాలకు అతను అందించిన సంగీతం బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. "జైత్ రే జైత్" (1977), "ఉంబర్తా" (1981) వంటి సినిమాలకు కూడా అతను సంగీతం అందించాడు.[7]
అతను 25 మరాఠీ నాటకాలకు గాత్రంతో పాటు నేపథ్య సంగీతాన్ని సమకూర్చాడు. 1969-1971కి గాను హోమీ భాభా ఫెలోషిప్ పొందిన తరువాత,[8] అతను సితార్ వాద్యకారుడు రవిశంకర్ అమెరికాలో నడుపుతున్న సంగీత పాఠశాలలో బోధించాడు. కళా అకాడమీతో తన అనుబంధం ద్వారా, ఆ రాష్ట్ర విద్యార్థులకు సలహాలు, మార్గదర్శకత్వం ఇస్తూ తన మాతృభూమి గోవాతో సంబంధాలను కొనసాగించాడు.
మరణం
[మార్చు]గతంలో ఆసుపత్రిలో చేరిన మధుమేహానికి సంబంధించిన సుదీర్ఘ అనారోగ్యంతో అభిషేకి నవంబర్ 7, 1998న పుణెలో మరణించాడు.[9]
వారసత్వం
[మార్చు]పండిట్ జితేంద్ర అభిషేకి సంగీత మహోత్సవం ఏటా గోవాలో జరుగుతుంది.[10]
విద్యార్థులు
[మార్చు]కుమారుడు షౌనక్ అభిషేకితో పాటు, అభిషేకి ప్రసిద్ధ సంగీత శిష్యులలో ఆశా ఖాదిల్కర్, దేవకి పండిట్, శుభా ముద్గల్, మోహన్కుమార్ దారేకర్, జీవన్ ధర్మాధికారి, హేమంత్ పెండ్సే, అజిత్ కడ్కడే, రాజా కాలే, ప్రభాకర్ కరేకర్, విజయ్ కోపర్కర్, సమీర్ దుబ్లే, డాక్టర్ హృషీకేష్ మజుందార్, డాక్టర్ శ్రీమతి మాధురి జోషి, ఉజ్జయినికి చెందిన పండిట్ సుధాకర్ డియోలే, మహేష్ కాలే ఉన్నారు.
పురస్కారాలు, గుర్తింపులు
[మార్చు]- హోమీ భాభా ఫెలోషిప్ (1969)
- నాట్యదర్పణ్ పురస్కారం (1978)
- పద్మశ్రీ (1988)
- సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు (1989)
- మహారాష్ట్ర గౌరవ్ పురస్కార్ (1990)
- గోమంతక్ మరాఠీ అకాడమీ అవార్డు (1992)
- బాలగంధర్వ పురస్కారం (1995)
- సురశ్రీ కేసర్బాయి కేర్కర్ పురస్కారం (1996)
- మాస్టర్ దీనానాథ్ స్మృతి పురస్కారం (1996)
- లతా మంగేష్కర్ పురస్కారం (1996)
- బాలగంధర్వ పురస్కారం (నాట్యపరిషత్, 1997)
- సరస్వతీ పురస్కారం (కైలాస్ మఠ్ నాసిక్, 1997)
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Hindustani Classical Vocalist Ganesh Nawathe". 20 September 2020.
- ↑ "Jitendra Abhisheki". www.jitendraabhisheki.com. Retrieved 2018-10-18.
- ↑ 3.0 3.1 "Abhisheki festival from October 26 - Times of India". The Times of India. Retrieved 2018-10-18.
- ↑ "Mudgal, Raikar in lineup for Pt Jitendra Abhisheki music festival - Times of India". The Times of India. Retrieved 2018-10-18.
- ↑ "Jitendra Abhisheki - ECLP 2367 - (Condition 85-90%)". ngh.co.in. Archived from the original on 5 December 2014. Retrieved 2022-02-06.
- ↑ "Pandit Jitendra Abhisheki". IMDb. Retrieved 2018-10-18.
- ↑ iMeUsWe. "iMeUsWe". imeuswe.in. Retrieved 2025-06-24.
- ↑ "List of Homi Bhabha fellows". Homi Bhabha Fellowships Council. Retrieved 4 August 2025.
- ↑ "Pandit Jitendra Abhisheki dead". The Hindu. November 8, 1998. Archived from the original on 9 July 2021. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ "6th edition of Pt Jitendra Abhisheki Sangeet Mahotsav to be held from Jan 7-9 | Pune News - Times of India". The Times of India.
