జినసేనుడు
ఆచార్య శ్రీ జినసేనుడు | |
|---|---|
जिनसेन | |
 ఆచార్య జినసేనుని చిత్రం | |
| వ్యక్తిగతం | |
| జననం | 770 |
| మరణం | 850 |
| మతం | జైనమతం |
| తెగ | దిగంబర |
| ప్రముఖ కృషి | "ఆది పురాణం", "మహాపురాణం", "హరివంశ పురాణం" |
| Senior posting | |
| Predecessor | వీరసేనుడు |
| Successor | గుణభద్రుడు |
Disciples
| |
| Initiation | by వీరసేనుడు |
| శ్రేణిలో భాగం |
| జైనమతం |
|---|
 |
ఆచార్య జినసేనుడు (సా.శ. 770–850) 8వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో ఒక ప్రముఖ దిగంబర జైన సన్యాసి, పండితుడు, మత నాయకుడు.[1] జైన సంస్కృత సాహిత్యానికి మూలాధారమైన "ఆది పురాణం", "మహాపురాణం" రచించినందుకు, రాష్ట్రకూట చక్రవర్తి అమోఘవర్షునికి రాజ ఆధ్యాత్మిక సలహాదారుగా పనిచేసినందుకు ఆయన విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.[1][2] తన గురువు వీరసేనుడు ప్రారంభించిన జయధవళ వ్యాఖ్యానాన్ని కూడా ఆయన పూర్తి చేశాడు. హిందూ ఇతిహాసం మహాభారతంలో ఉన్న హిందూ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా శ్రీకృష్ణుని గురించిన జైన సంప్రదాయాన్ని వివరించే, దిగంబర జైనమతంలోని మరో శాఖ అయిన పున్నట సంఘానికి చెందిన, "హరివంశ పురాణం" రచయిత అయిన పూర్వపు జినసేనుడికి ఈయనకు ఎలాంటి సంబంధం లేదు.[3]
జీవితం
[మార్చు]ఆచార్య జినసేనుడు సా.శ. 8, 9వ శతాబ్దానికి చెందిన జైన పండితుడు, ఆయన పంచస్తూపాన్వయకు చెందినవాడు.[4] ఆయన వీరసేనుని శిష్యుడు,[5] ఆయన దగ్గర జైన సిద్ధాంతం, లేఖనాల వ్యాఖ్యానంలో శిక్షణ పొందాడు.[6] వీరసేనుని మరణానంతరం జినసేనుడు తన గురువు పాండిత్య సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించాడు, దక్షిణ భారతదేశంలో జైనమత సాహిత్య పరిధిని విస్తరించాడు. ఋషభనాథుడు మానవాళికి చెరకు రసాన్ని ఎలా తీయాలో నేర్పాడని, అగ్ని దానంతటదే దైవికమైనది కాదని ఆయన జైన సంప్రదాయాన్ని వివరించాడు.[4][7] శక్తివంతమైన రాష్ట్రకూట పాలకుడు అమోఘవర్షుని పాలనలో ఆయన ఒక ప్రధాన మతపరమైన వ్యక్తిగా ఎదిగాడు, రాజగురువు (రాజ ఆధ్యాత్మిక గురువు) పదవిని నిర్వహించాడు.[8] ఆస్థానంలో ఆయన ఉనికి దక్కన్ ప్రాంత మతపరమైన ధోరణిపై శాశ్వత ప్రభావాన్ని చూపింది.
సాహిత్య సేవలు
[మార్చు]ఆది పురాణం
[మార్చు]జినసేనుని అత్యంత ప్రసిద్ధ రచన ఆది పురాణం, ఇది మొదటి తీర్థంకరుడైన ఋషభనాథుని, అతని కుమారులు భరతుడు, బాహుబలి జీవితాన్ని వివరించే సంస్కృత ఇతిహాసం (మహాకావ్యం).[9] ఈ గ్రంథం అహింస, త్యాగం, మోక్షం వంటి జైన నైతిక ఆదర్శాలను నొక్కి చెబుతుంది.
ఈ రచన 10వ శతాబ్దపు కన్నడ కవి పంపకు సాహిత్య నమూనాగా పనిచేసింది. పంప ఆదిపురాణం ప్రాంతీయ భాషా రూపాన్ని రచించాడు, ప్రాంతీయ సాహిత్యం ద్వారా జైన విలువల వ్యాప్తికి సహాయం చేశాడు.[10]
హరివంశ పురాణం
[మార్చు]హరివంశ పురాణం రచనా బాధ్యతను కొందరు పండితులు ఆయన శిష్యుడు గుణభద్రుడికి ఆపాదించినప్పటికీ, కొన్నిసార్లు జినసేనుడికి ఆపాదిస్తారు. ఈ గ్రంథం హిందూ పౌరాణిక వ్యక్తులను, ముఖ్యంగా కృష్ణుడిని, దైవేతర, కర్మ దృక్పథం నుండి జైన కోణంలో పునఃపరిశీలిస్తుంది.[11]
రాజు అమోఘవర్షునితో సంబంధం
[మార్చు]రాష్ట్రకూట చక్రవర్తి అమోఘవర్షునిపై జినసేనుడు గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపాడు. అమోఘవర్షుడు ఒక భక్తుడైన జైన పాలకుడు, జైన ఆశ్రమంలో పెరిగాడు. సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన ప్రతిరోజూ ఉదయం తన గురువు జినసేనుని ఆశ్రమం ఉన్న దిశలో నమస్కరించడం ద్వారా తన రోజువారీ రాజసభా విధులను ప్రారంభించేవాడు.[12] ఆయన పాలన మత సహనం, జైన పోషణ, దక్కన్‌లో జైన దేవాలయాల వాస్తుశిల్పం వికసించడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. జినసేనుని మార్గదర్శకత్వం రాజు పవిత్ర జీవనశైలిని, 64 సంవత్సరాల సుదీర్ఘమైన, సాంస్కృతికంగా గొప్పదైన పాలనను రూపొందించిందని నమ్ముతారు.[13]
రాష్ట్రకూట రాజ్యాన్ని 64 సంవత్సరాల పాటు విజయవంతంగా పాలించిన తరువాత, అమోఘవర్షుడు ప్రాపంచిక జీవితాన్ని (వైరాగ్యం) విడిచిపెట్టి, సింహాసనాన్ని తన కుమారుడు రెండవ కృష్ణుడికి అప్పగించాడని చెబుతారు. ఆయన తన చివరి సంవత్సరాలను తన గురువు ఆచార్య జినసేనుని మార్గదర్శకత్వంలో ఆధ్యాత్మిక సాధనలో గడిపాడు. కొందరు పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, రాజ జీవితాన్ని విడిచిపెట్టిన తరువాత ఆయన జైన సన్యాసిగా కూడా మారి ఉండవచ్చు, అంతిమంగా సల్లేఖన (ఆమరణ నిరాహార దీక్ష అనే జైన ఆచారం) తీసుకుని ఉండవచ్చు.[14]
వారసత్వం
[మార్చు]జినసేనుని సేవలు దిగంబర సంప్రదాయంపై శాశ్వత ప్రభావాన్ని చూపాయి. ఆయన రచనలు జైన సిద్ధాంత విద్యాభ్యాసానికి కేంద్రంగా మారాయి, ఆయన ఆధ్యాత్మిక వారసత్వం ఆయన శిష్యుడు గుణభద్రుని ద్వారా కొనసాగింది. జినసేనుడు తన శిష్యుడితో కలిసి మహాపురాణంలోని కొన్ని భాగాలను రచించాడు. రాష్ట్రకూట కాలంలో జైన రాజరిక భావజాలాన్ని రూపొందించడంలో ఆయన పాత్ర జైన సన్యాసుల ప్రభావం రాజకీయ చట్టబద్ధత సాధించడంలో కీలకంగా పరిగణించబడుతుంది.
మాంసం, తేనె, ఇతర సారూప్య పదార్థాలు హింసతో ముడిపడి ఉన్నందున జైన ఆచారాలలో వాటి వినియోగాన్ని జినసేనుడు నిషేధించాడు.[15] సాంప్రదాయ బ్రాహ్మణవాదంలో కనిపించే పుట్టుక ఆధారిత ద్విజులకు ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రవర్తన ఆధారిత వ్యవస్థను ఆయన ప్రవేశపెట్టాడని చెబుతారు.[15] పద్మనాభ జైని ఇలా పేర్కొన్నారు:[16]
దేవాలయాల సంరక్షణ, విస్తృతమైన ఆచారాల నిర్వహణ బాధ్యతలను అప్పగించిన "జైన బ్రాహ్మణులు" అనే వర్గం దిగంబరులలో ఆవిర్భవించడం గురించి గతంలోనే గమనించడం జరిగింది. జినసేనుడు సూచించినట్లుగా, గొప్ప యోగ్యత లేదా ఆధ్యాత్మిక పురోగతి ఆధారంగా ఈ పదవులకు నియమించబడిన సాధారణ సామాన్యుల సమూహంతో ఈ వర్గం ఉద్భవించిందా, లేదా జైనమతంలోకి మారిన సాంప్రదాయ బ్రాహ్మణుల సమూహంతో ఉద్భవించిందా అనేది మనం కచ్చితంగా చెప్పలేము. అయితే, జైన-బ్రాహ్మణులు కాలక్రమేణా హిందూ సమానుల వలెనే కఠినమైన కులంగా అభివృద్ధి చెందారు, సభ్యత్వం ఖచ్చితంగా వంశపారంపర్యంగా మారింది, ఈ "నిపుణులలో" ఒకరి "పర్యవేక్షణ" అవసరమయ్యే ఆచారాల పరిధి బాగా విస్తరించింది. మానవ నాగరికత ప్రారంభంలో భరతుడు గౌరవించిన వారి వారసులుగా జైన-బ్రాహ్మణులను దక్షిణ భారతంలోని విశ్వాసపాత్రులైన దిగంబరులు నేటికీ భావిస్తారు, హిందూ బ్రాహ్మణులను "నిజమైన మార్గం నుండి తప్పిపోయిన బ్రాహ్మణులు" అని ముద్ర వేస్తారు. ఆ విధంగా జైనులు వర్ణ వ్యవస్థను తమకు ఆమోదయోగ్యమైన రూపంలోకి మార్చుకున్నారు. ఆస్తిక సృష్టి పాత్ర తొలగించబడింది, హిందూ బ్రాహ్మణులకు సమానమైన "ఆధ్యాత్మికంగా ఉన్నతమైన సామాన్యుల" వర్గం ఉనికిని ప్రవర్తన ఆధారంగా సమర్థించారు, మార్చలేని విశ్వ క్రమం ఆధారంగా కాదు. ఈ రెండవ విజయం బహుశా చాలా ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే సాంప్రదాయ బ్రాహ్మణ కులం ఆధిపత్యాన్ని తిరస్కరిస్తూనే, సమాజం తన సొంత లౌకిక "పూజారులను" కలిగి ఉండటానికి ఇది అనుమతించింది.
చేతివృత్తులవారు, నృత్యకారులు, శూద్రులు పవిత్రమైన దారం (జంధ్యం) ధరించడాన్ని ఆయన నిషేధించాడు కానీ వారు ధోతీ ధరించడానికి అనుమతించాడు.[15] జైన గృహస్థులకు దానం ప్రాముఖ్యతను ఆయన బోధించాడు.[15]
జినసేనుని పరంపర ఆర్యానందికి దీక్ష ఇచ్చిన చంద్రసేనునితో ప్రారంభమైంది.[17] ఆర్యానంది వీరసేనుడు, జయసేనులకు దీక్ష ఇచ్చాడు.[17] వీరసేనుడు దశరయగురు, జినసేన, వినయసేన, శ్రీపాల్, పద్మసేన, దేవసేన అనే ఆరుగురు శిష్యులకు దీక్ష ఇచ్చాడు.[17] దశరయగురు, జినసేనలు గుణభద్రుడికి దీక్ష ఇచ్చారు, ఆ తర్వాత ఆయన లోకసేనుడికి దీక్ష ఇచ్చాడు.[17] కాష్ఠ సంఘాన్ని ప్రారంభించిన కుమారసేనుడికి వినయసేనుడు దీక్ష ఇచ్చాడు.[17]
రచనలు
[మార్చు]ఆయన విజ్ఞానసర్వస్వం లాంటి "ఆది పురాణం"[18] (మహాపురాణంలో చేర్చబడింది)[19], ఉత్తరపురాణం (దీనిని అతని శిష్యుడు గుణభద్రుడు పూర్తి చేశాడు) తో పాటు ఇతర రచనలు చేశాడు.[20]
కార్ల్ సాగన్, ఇంకా చాలా మంది ఉపయోగించిన ప్రసిద్ధ ఉల్లేఖనకు మహాపురాణం మూలం:[21][22][23]
సృష్టికర్త ప్రపంచాన్ని సృష్టించాడని కొందరు మూర్ఖులు ప్రకటిస్తారు. ప్రపంచం సృష్టించబడిందనే సిద్ధాంతం అవివేకమైనది, దానిని తిరస్కరించాలి. దేవుడు ప్రపంచాన్ని సృష్టించినట్లయితే, సృష్టికి ముందు ఆయన ఎక్కడ ఉన్నాడు? అప్పుడు ఆయన అతీతంగా ఉన్నాడని, ఎలాంటి ఆధారం అవసరం లేదని మీరు చెబితే, ఆయన ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఏ ఒక్క జీవికీ ప్రపంచాన్ని నిర్మించే నైపుణ్యం లేదు - భౌతికమైన దానిని అభౌతికమైన దేవుడు ఎలా సృష్టించగలడు? ముడి పదార్థం లేకుండా దేవుడు ఈ ప్రపంచాన్ని ఎలా చేయగలడు? ఆయన మొదట దానిని సృష్టించి, ఆ తర్వాత ప్రపంచాన్ని సృష్టించాడని మీరు చెబితే, మీరు అంతులేని తిరోగమనాన్ని ఎదుర్కొంటారు. ఈ ముడి పదార్థం సహజంగా ఉద్భవించిందని మీరు ప్రకటిస్తే, మీరు మరొక భ్రమలో పడతారు, ఎందుకంటే మొత్తం విశ్వం దానంతట అదే సృష్టికర్తగా ఉండవచ్చు, సహజంగా ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. ఏ ముడి పదార్థం లేకుండా దేవుడు తన సొంత సంకల్పం ద్వారా ప్రపంచాన్ని సృష్టించినట్లయితే, అది కేవలం ఆయన సంకల్పమే తప్ప మరేమీ కాదు — ఈ మూర్ఖపు అర్థరహితమైన విషయాన్ని ఎవరు నమ్ముతారు? ఆయన ఎప్పుడూ పరిపూర్ణుడైతే, సృష్టించాలనే సంకల్పం ఆయనలో ఎలా కలుగుతుంది? మరోవైపు, ఆయన పరిపూర్ణుడు కాకపోతే, ఒక కుమ్మరి కంటే ఆయన విశ్వాన్ని సృష్టించలేడు. ఆయన నిరాకారుడు, క్రియా రహితుడు, అన్నింటినీ ఆలింగనం చేసుకునేవాడైతే, ఆయన ప్రపంచాన్ని ఎలా సృష్టించి ఉండేవాడు? అన్ని మార్పులకు అతీతమైన అలాంటి ఆత్మ ఏదీ సృష్టించాలని కోరుకోదు. ఆయన పరిపూర్ణుడైతే, మానవుని మూడు లక్ష్యాల కోసం ఆయన శ్రమించడు, కాబట్టి విశ్వాన్ని సృష్టించడం ద్వారా ఆయనకు ఎలాంటి ప్రయోజనం కలుగుతుంది? ఆయన ఎలాంటి ప్రయోజనం లేకుండా సృష్టించాడని, అలా చేయడం ఆయన స్వభావమని మీరు చెబితే, దేవుడికి అర్థం లేదు. ఆయన ఒక రకమైన ఆటలో సృష్టించినట్లయితే, అది ఒక మూర్ఖపు పిల్లవాడి ఆట, ఇది ఇబ్బందులకు దారితీస్తుంది. శరీరధారుల కర్మల కారణంగా (మునుపటి జన్మలలో సంపాదించినవి) ఆయన సృష్టించినట్లయితే ఆయన సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువు కాదు, వేరే దేనికో లోబడి ఉంటాడు. జీవుల పట్ల ప్రేమతో, వారి అవసరం కొరకు ఆయన ప్రపంచాన్ని సృష్టించినట్లయితే, ఆయన సృష్టిని దురదృష్టాలకు దూరంగా, పూర్తిగా ఆనందదాయకంగా ఎందుకు చేయలేదు? ఆయన అతీతుడైతే సృష్టించడు, ఎందుకంటే ఆయన స్వతంత్రుడిగా ఉంటాడు: జనన మరణ చక్రంలో చిక్కుకున్నట్లయితే ఆయన సర్వశక్తిమంతుడు కాలేడు. అందువలన ప్రపంచాన్ని దేవుడు సృష్టించాడనే సిద్ధాంతం ఏమాత్రం అర్థంలేనిది, తాను సృష్టించిన పిల్లలను చంపడంలో దేవుడు గొప్ప పాపం చేస్తున్నాడు. చెడ్డ జీవులను నాశనం చేయడానికి మాత్రమే ఆయన చంపుతాడని మీరు చెబితే, అసలు ఆయన అలాంటి జీవులను ఎందుకు సృష్టించాడు? దైవిక సృష్టిని నమ్మేవాడితో మంచి మనుషులు పోరాడాలి, ఎందుకంటే వాడు ఒక దుష్ట సిద్ధాంతంతో పిచ్చివాడయ్యాడు. కాలం వలె, ప్రపంచం ఆది లేదా అంతం లేకుండా సృష్టించబడనిదని తెలుసుకోండి, ఇది జీవితం తదితర సూత్రాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సృష్టించబడనిది, నాశనం చేయలేనిది అయిన ఇది, తన సొంత స్వభావం ఒత్తిడితో నిరంతరం నిలిచి ఉంటుంది.
[బార్బరా స్పౌల్ రాసిన ప్రైమల్ మిత్స్ (శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో; హార్పర్ రో, 1979), 192 నుండి].
ఆయన సామాన్యుల కోసం ఒక న్యాయ గ్రంథమైన ధర్మశాస్త్రం కూడా రాశాడు.[7]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- దేవర్థగణి క్షమాశ్రమణ్
- హేమచంద్ర
- హిరవిజయ
మూలాలు
[మార్చు]ఉల్లేఖనలు
[మార్చు]- 1 2 Early medieval developments (500–1100), Encyclopaedia Britannica
- ↑ Colette Caillat; Nalini Balbir (2008). Jaina Studies. Motilal Banarsidass. pp. 122–123. ISBN 978-81-208-3247-3.
- ↑ Jinasena, Acharya; Jain (Sahityacharya), Dr. Pannalal (2008) [783 AD], Harivamsapurana [Harivamsapurana], Bhartiya Jnanpith (18, Institutional Area, Lodhi Road, New Delhi - 110003), ISBN 978-81-263-1548-2
- 1 2 Natubhai Shah 2004, p. 15.
- ↑ Jain Dharma ka_Maulik Itihas_Part 3, Ed. Gajsingh Rathod, 2000, Jain Itishas Samiti, p. 652-656
- ↑ Dundas 2002, p. 89.
- 1 2 Doniger 1993, p. 238.
- ↑ Jaini 1998, p. 119.
- ↑ Upadhye, A.N. “Jinasena and his Literary Contributions.” In Jaina Sahitya aur Itihasa, Mysore University Publications, 1965.
- ↑ Cort, John E. Framing the Jina: Narratives of Icons and Idols in Jain History. Oxford University Press, 2010, p. 117.
- ↑ Dundas, Paul. The Jains. 2nd ed., Routledge, 2002, pp. 91–92.
- ↑ Nagarajayya (2000). A History of the Rāṣṭrakūṭas of Maḷkhēḍ and Jainism. Bangalore: Ankita Pustaka.
- ↑ Settar, S. (1989). Jaina Art and Architecture, Vol. 2. Delhi: Agam Kala Prakashan. p. 78.
- ↑ Sangave, Vilas Adinath (1981). The Sacred Śravaṇa Beḷgoḷa. Bombay: Bharatiya Vidya Bhavan. p. 54.
- 1 2 3 4 Ram Bhushan Prasad Singh 2008, p. 82.
- ↑ Jaini 1998, p. 291.
- 1 2 3 4 5 Pannalal Jain 1951, pp. 30–31.
- ↑ Narasimhacharya 1988, p. 2.
- ↑ Granoff 1993, p. 208.
- ↑ Voices of Unbelief: Documents from Atheists and Agnostics, Dale McGowan, ABC-CLIO, 2012, p. 23
- ↑ Sources of Indian tradition. New York: Columbia University Press. 1988. pp. 80–82. ISBN 978-0-231-06650-1.
- ↑ Sources of Indian Tradition, Ainslie T. Embree, Columbia University Press, 1958, p. 80-82
- ↑ "The Edge of Forever," of "Cosmos," by Carl Sagan, epigraph to chapter 10, 1980, p. 140
ఆధారాలు
[మార్చు]- Doniger, Wendy, ed. (1993), Purana Perennis: Reciprocity and Transformation in Hindu and Jaina Texts, State University of New York Press, ISBN 0-7914-1381-0
- Dundas, Paul (2002) [1992], The Jains (Second ed.), London and New York: Routledge, ISBN 978-0-415-26605-5
- Granoff, Phyllis (1993) [1990], The Clever Adulteress and Other Stories: A Treasury of Jaina Literature, Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1150-X
- Jain, Pannalal, ed. (1951), Mahapurana Adipurana of Bhagavata Jinasenacharya, Bharatiya Jnanapitha
- Jaini, Padmanabh S. (1998) [1979], The Jain Path of Purification, Delhi: Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1578-0
- Narasimhacharya, Ramanujapuram (1988), History of Kannada Literature (Readership Lectures), Asian Educational Services, ISBN 81-206-0303-6
- Shah, Natubhai (2004) [First published in 1998], Jainism: The World of Conquerors, vol. I, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1938-2
- Singh, Ram Bhushan Prasad (2008) [1975], Jainism in Early Medieval Karnataka, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-3323-4
మరింత చదవడానికి
[మార్చు]- జినసేనుడు. ఆది పురాణం, కూర్పు పన్నాలాల్ జైన్, 2 భాగాలు, కాశీ, 1964, 1965.
బయటి లింకులు
[మార్చు]
Media related to జినసేనుడు at Wikimedia Commons
