జుగల్బందీ
జుగల్బంధి లేదా జుగల్బందీ (హిందీ: जुगलबंधी; ఉర్దూ: جگلندئ; బెంగాలీ: যুগলবন্ধী) అనేది భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఒక ప్రదర్శన. ముఖ్యంగా హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో కానీ కర్ణాటకలో కూడా ఇద్దరు సోలో సంగీతకారుల ద్వంద్వ గానం ఉంటుంది.[1][2] జుగల్బందీ అనే పదం అక్షరార్థంలో "చుట్టుముట్టిన జంటలు" అని అర్థం. ఈ ద్వంద్వ గానం గాత్రం లేదా వాయిద్యం కావచ్చు.
తరచుగా, సంగీతకారులు వేర్వేరు వాయిద్యాలను వాయిస్తారు. ఉదాహరణకు 1940ల నుంచి ఈ ఫార్మాట్ను ప్రదర్శించిన సితార్ కళాకారుడు రవి శంకర్, సరోద్ కళాకారుడు అలీ అక్బర్ ఖాన్ మధ్య ప్రసిద్ధ ద్వంద్వ గానాలు. మరింత అరుదుగా, సంగీతకారులు (గాత్ర కళాకారులు లేదా వాయిద్య కళాకారులు) వేర్వేరు సంప్రదాయాల నుంచి (అంటే కర్ణాటక, హిందుస్తానీ) కావచ్చు. జుగల్బందీని నిర్వచించేది ఇద్దరు సోలోయిస్ట్లు సమాన స్థాయిలో ఉండటం. ఒక ప్రదర్శనను నిజంగా జుగల్బందీగా పరిగణించడానికి ఏ సంగీతకారుడు ఎప్పుడూ సోలోయిస్ట్ లేదా కేవలం అకంపనీదారుగా ఉండకూడదు. జుగల్బందీలో, ఇద్దరు సంగీతకారులు లీడ్ ప్లేయర్లుగా వ్యవహరిస్తారు. ఇద్దరు ప్రదర్శకుల మధ్య ఆటతనంతో కూడిన పోటీ ఉంటుంది.
హిందుస్తానీ-కర్ణాటక జుగల్బందీ
[మార్చు]హిందుస్తానీ, కర్ణాటక శైలుల జుగల్బందీ సాపేక్షంగా సాధారణ నమూనాగా పరిణామం చెందింది. దీనిలో హిందుస్తానీ కళాకారుడికి తబలా కళాకారుడు అకంపనీదారుగా ఉంటాడు. కర్ణాటక కళాకారుడికి మృదంగం కళాకారుడు అకంపనీదారుగా ఉంటాడు. బహుశా తాన్పుర కూడా అకంపనీదారుగా ఉండవచ్చు. ప్రతి సంప్రదాయం నుంచి ప్రధాన కళాకారులు తమ స్వంత శైలిలో కూర్పును ప్రదర్శిస్తారు. తర్వాత కలిసి సహకరించి ఉమ్మడి కూర్పును ప్రదర్శిస్తారు. ఉమ్మడి కూర్పు సాధారణంగా రెండు సంప్రదాయాలకు ఉమ్మడిగా ఉన్న రాగంలో ఉంటుంది. ఉదాహరణకు యమన్-కల్యాణి, భైరవి-సింధుభైరవి, కీరవాణి.
జస్రంగి
[మార్చు]జస్రంగి అనేది జుగల్బందీలో ఒక కొత్త రూపం. పండిట్ జస్రాజ్ ఈ కొత్త జుగల్బందీ రూపానికి ఆవిష్కర్తగా పరిగణించబడతారు. జస్రంగి జుగల్బందీలో ఒక పురుష, ఒక మహిళా గాయకులు భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం యొక్క మూర్ఛన సూత్రం ఆధారంగా రెండు వేర్వేరు స్కేల్లలో ఒకేసారి రెండు వేర్వేరు రాగాలను పాడతారు. ఇద్దరు గాయకులు షడ్జ-మధ్యమ, షడ్జ-పంచమ భావ్కు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. మహిళా గాయని 'మా' స్వరం పురుష గాయని 'సా' అవుతుంది. పురుష గాయని 'పా' మహిళా గాయని 'సా' అవుతుంది. ఇద్దరు గాయకులు తమ స్వంత పిచ్లో పాడటం వల్ల సంగీతంలో స్వర గుణం కోల్పోదు. [3]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Gérard Béhague (1984). Performance practice: ethnomusicological perspectives. Greenwood Press. p. 27. ISBN 978-0-313-24160-4. Retrieved 14 July 2013.
- ↑ Latha Varadarajan (10 September 2010). The Domestic Abroad:Diasporas in International Relations. Oxford University Press. pp. 138–. ISBN 978-0-19-988987-7. Retrieved 14 July 2013.
- ↑ "Jasrangi: Sanjeev Abhyankar & Ashwini Bhide Deshpande". The Hindu. 25 October 2014.