జూనాగఢ్ సంస్థానం
జూనాగఢ్ సంస్థానం | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1730[citation needed]–1948 | |||||||||
 పతాకం (1947–48)
 చిహ్నం [2]
| |||||||||
 జూనాగఢ్ స్థానం | |||||||||
| Status | మరాఠా సామ్రాజ్యం లో భాగం (1731–1807) ఈస్టిండియా కంపెనీ ఆశ్రిత రాజ్యం (1807–1857) బ్రిటిషు భారతదేశంలో సంస్థానం (1857–1947) | ||||||||
| రాజధాని | జూనాగఢ్ | ||||||||
| నవాబు | |||||||||
• 1730– 1758 (మొదటి) | మొహమ్మద్ బహదూర్ ఖాన్జీ I | ||||||||
• 1911–1948 (చివరి) | ముహమ్మద్ మహాబత్ ఖాన్ III | ||||||||
| History | |||||||||
• స్థాపన | 1730[citation needed] | ||||||||
• జూనాగఢ్ విలీనం | 1948 | ||||||||
| విస్తీర్ణం | |||||||||
| 1921 | 8,643 km2 (3,337 sq mi) | ||||||||
| జనాభా | |||||||||
• 1921 | 465,493 | ||||||||
| |||||||||
| Today part of | గుజరాత్, భారతదేశం | ||||||||
జూనాగఢ్ సంస్థానం పశ్చిమ భారతదేశంలోని కతియావార్ ద్వీపకల్పంలో, ప్రస్తుత గుజరాత్లో ఉన్న ఒక సంస్థానం. 1654 నుండి ముస్లిం నవాబుల బాబీ వంశం దీనిని పాలించింది. ఇది మొదట మరాఠా సామ్రాజ్యంలో, ఆ తర్వాత బ్రిటిష్ ఇండియాలో ఉండేది. ఇది ఈ ప్రాంతంలోని పెద్ద సంస్థానాలలో ఒకటి. 1947లో, భారతదేశ విభజన తరువాత, జూనాగఢ్ ఒక రాజకీయ వివాదానికి కేంద్రంగా మారింది. ఎందుకంటే, ఆ సంస్థానంలో అధిక శాతం హిందువులు ఉన్నప్పటికీ, భౌగోళికంగా భారతదేశానికి సమీపంలో ఉన్నప్పటికీ, దాని పాలకుడు నవాబ్ మహబత్ ఖాన్ III, ఈ సంస్థానాన్ని పాకిస్థాన్లో విలీనం చేసాడు.[3] ఈ నిర్ణయం అశాంతికి దారితీసింది. చివరికి భారత ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకోవలసి వచ్చింది. 1948లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో, భారతదేశంలో విలీనానికి అనుకూలంగా అత్యధిక మెజారిటీ ఓటు వేయడంతో, జూనాగఢ్ భారత యూనియన్లో విలీనం చేయబడింది. తరువాత గుజరాత్ రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది.[4][5] పాకిస్థాన్ ఈనాటికీ ఆ పూర్వపు సంస్థానంపై సార్వభౌమాధికారాన్ని క్లెయిమ్ చేస్తోంది.[6]
జూనాగఢ్ రాష్ట్రాన్ని పర్మార్ రాజపుత్రుల మహారాజు స్థాపించాడు. మహమ్మద్ షేర్ ఖాన్ బాబాయి 1654లో జూనాగఢ్లోని బాబీ పష్తూన్ రాజవంశ స్థాపకుడు. అతని వారసులైన జూనాగఢ్ బాబీ నవాబులు దక్షిణ సౌరాష్ట్రలో విస్తారమైన భూభాగాలను జయించారు.
అయితే, మొఘల్ సామ్రాజ్యం పతనమవుతున్న సమయంలో, స్థానిక మహమ్మద్ మహబత్ ఖాన్జీ I పాలనలో, గుజరాత్ నియంత్రణ కోసం బాబీలు మరాఠా సామ్రాజ్యంలోని గైక్వాడ్ రాజవంశంతో పోరాటంలో నిమగ్నమయ్యారు. మహమ్మద్ ఖాన్ బహదూర్ ఖాన్జీ I గుజరాత్ సుబహ్ యొక్క మొఘల్ గవర్నర్ నుండి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకుని, 1730లో జూనాగఢ్ రాష్ట్రాన్ని స్థాపించాడు. ఇది జూనాగఢ్, ఇతర సంస్థానాల సార్వభౌమాధికారాన్ని బాబీలు నిలుపుకోవడానికి వీలు కల్పించింది. రెండవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం తరువాత, 1807లో మహమ్మద్ హమీద్ ఖాన్జీ I ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిష్ ఆధిపత్యంలోకి వచ్చే వరకూ జూనాగఢ్, మరాఠా సామ్రాజ్యానికి సామంత రాజ్యంగా ఉండేది.[7]
1807లో, జూనాగఢ్ బ్రిటిష్ వారి సంరక్షిత ప్రాంతంగా మారింది. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఆ రాష్ట్రాన్ని తన నియంత్రణలోకి తీసుకుంది. 1818 నాటికి, సౌరాష్ట్ర ప్రాంతం, కతియావార్లోని ఇతర రాచరిక రాష్ట్రాలతో పాటు, బ్రిటిష్ ఇండియా ఆధ్వర్యంలోని కతియావార్ ఏజెన్సీ కింద విడిగా పరిపాలించబడింది.
1947లో, భారతదేశ విభజన సమయంలో, రాష్ట్రంలోని చివరి బాబీ రాజవంశ పాలకుడు, మహమ్మద్ మహబత్ ఖాన్జీ III, పాకిస్తాన్ డొమినియన్లో చేరాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. కానీ జూనాగఢ్ను భారతదేశం స్వాధీనం చేసుకుంది . దీని తరువాత జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో స్థానికులు భారతదేశంతోనే ఉండటానికి ఓటు వేశారు.
కోలి తిరుగుబాటు
[మార్చు]
నవాబ్ షేర్ ఖాన్ (జూనాగఢ్ మొదటి పాలకుడు) పాలనలో మాన్సా ఖాంత్ నాయకత్వంలో జూనాగఢ్లో కోలి తిరుగుబాటు జరిగింది. అతను కొనసాగుతున్న మొఘల్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు, ఉపర్కోట్ కోట అతని కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా పనిచేసింది. అతను చుట్టుపక్కల గ్రామాలు, పట్టణాలపై వరుస దాడులు చేశాడు. నవాబ్ షేర్ ఖాన్ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో విఫలమయ్యాడు. మాన్సా ఖాంత్ 13 నెలల పాటు ఉపర్కోట్ను ఆక్రమించుకుని, ఎక్కువగా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో అనేక దాడులను కొనసాగించాడు. తిరుగుబాటుకు వ్యతిరేకంగా సాగిన అతని పోరాటంలో నవాబ్కు గోండల్ రాష్ట్ర పాలకుడు ఠాకూర్ సాహిబ్ హలోజీ జడేజా, అరబ్ జమాదార్ షేక్ అబ్దుల్లా జుబేదీ సహాయం అందించారు. ఈ సంయుక్త దళాలు మాన్సా ఖాంత్ను ఓడించి, ఉపర్కోట్ను స్వాధీనం చేసుకుని, తిరుగుబాటును అణచివేశాయి.[8][9]
భారతదేశంలో విలీనం
[మార్చు]1947లో, షా నవాజ్ భుట్టో నవాబ్ ముహమ్మద్ మహబత్ ఖాన్ III మంత్రివర్గంలో చేరి, మే నెలలో అతని దివాన్ లేదా ప్రధానమంత్రి అయ్యాడు.
1947లో భారతదేశ విభజనతో, కొత్తగా స్వాతంత్ర్యం పొందిన భారత యూనియన్ లేదా పాకిస్తాన్ డొమినియన్లలో ఏదో ఒకదానిలో చేరాలా, లేదా ఒక ప్రత్యేక దేశంగా ఏర్పడాలా అని నిర్ణయించుకునే బాధ్యతను బ్రిటిష్ వారు ఆయా సంస్థానాలకే వదిలివేశారు.[10]
నవాబు రాజ్యాంగ సలహాదారు నబీ బక్ష్, జూనాగఢ్ భారతదేశంలో చేరాలని తాను సిఫార్సు చేస్తున్నట్లు లార్డ్ మౌంట్బాటన్కు చెప్పాడు. అయితే, దీవాన్ భుట్టో సలహా మేరకు, 1947 ఆగస్టు 15న, జూనాగఢ్ పాకిస్తాన్లో విలీనమైందని నవాబు ప్రకటించాడు. సెప్టెంబరు 16 న పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం ఈ విలీనాన్ని అంగీకరించింది.[3]
జూనాగఢ్ నవాబు పాకిస్థాన్లో ఉన్న సమయంలో, భారతదేశం తన సైన్యాన్ని జూనాగఢ్లోకి పంపి, జూనాగఢ్ రాష్ట్రాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది. భారతదేశం జూనాగఢ్ను స్వాధీనం చేసుకోవడం వల్ల, జూనాగఢ్ నవాబు ముహమ్మద్ మహబత్ ఖాన్ III (పూర్వపు జూనాగఢ్ బాబీ నవాబు వంశానికి చెందినవాడు) పాకిస్థాన్లోని సింధ్లో ప్రవాస జీవితం గడపవలసి వచ్చింది.[11]
పాకిస్తాన్ వాదన
[మార్చు]పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం తన అధికారిక రాజకీయ పటాలలో గుజరాత్లోని మానవదార్, సర్ క్రీక్తో పాటు జూనాగఢ్పై తన ప్రాదేశిక వాదనను కొనసాగించింది. [6] [12] 2020 డిసెంబర్u 10 న, సుల్తాన్ అహ్మద్ అలీ జూనాగఢ్ రాష్ట్రానికి దివాన్గా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. [13]
పాలకుల జాబితా
[మార్చు]పాలకులు
[మార్చు]
జూనాగఢ్ నవాబులు పఠాన్ బాబీ లేదా బాబాయి (పష్తూన్ తెగ) కి చెందినవారు. వారికి బ్రిటిష్ అధికారులు 13 తుపాకుల వందనాన్ని మంజూరు చేశారు: [14]
- 1730–1758: మొహమ్మద్ బహదూర్ ఖాన్జీ I లేదా మొహమ్మద్ షేర్ ఖాన్జీ బాబాయి [15]
- 1758–1774: మొహమ్మద్ మహబత్ ఖాన్ I
- 1774–1811: మొహమ్మద్ హమీద్ ఖాన్ I
- 1811–1840: మహ్మద్ బహదూర్ ఖాన్ II
- 1840–1851: మొహమ్మద్ హమీద్ ఖాన్ II
- 1851–1882: మహ్మద్ మహబత్ ఖాన్ II
- 1882–1892: మొహమ్మద్ బహదూర్ ఖాన్ III
- 1892–1911: మహ్మద్ రసూల్ ఖాన్
- 1911–1948: మహమ్మద్ మహబత్ ఖాన్ III (జూనాగఢ్ భారతదేశంలో విలీనం కావడానికి ముందు చివరి పాలకుడు)
19వ శతాబ్దపు జూనాగఢ్ నవాబులు, రాష్ట్ర అధికారులు
జూనాగఢ్ నవాబు అయిన మహమ్మద్ మహబత్ ఖాన్జీ II, యువ మహమ్మద్ బహదూర్ ఖాన్జీ III తో, 1870లలో
బహదూర్ ఖాన్జీ II (పాలన 1882–1892), జూనాగఢ్ నవాబు, రాష్ట్ర అధికారులు, 1880లు
మహ్మద్ రసూల్ ఖాన్జీ, జునాగర్ నవాబ్, బహదుద్దీన్ భాయ్ హసైన్ భాయ్, వజీర్, జునాగర్, 1890లు
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- Khamir, Kathiyawadi (11 January 2014). "coat-of-arms-emblem-junagadh | કાઠિયાવાડી ખમીર".
- ↑ Khamir, Kathiyawadi (11 January 2014). "coat-of-arms-emblem-junagadh | કાઠિયાવાડી ખમીર".
- 1 2 Menon, V. P. (1956). The Story of Integration of the Indian States (PDF). Orient Longman. pp. 85–87.
- ↑ Collins, Larry (2011). Freedom at Midnight (in English) (Seventh ed.). Vikas Publishing House. pp. 556–557. ISBN 978-8125931867.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ "Explained: When Junagadh voted to join India, and Pakistan got just 91 votes". The Indian Express (in ఇంగ్లీష్). 2020-08-05. Retrieved 2023-07-17.
- 1 2 "After Nepal, Pakistan unveils new political map; Jammu & Kashmir and Ladakh claimed, India retorts". The Himalayan Times. 4 August 2020. Retrieved 4 August 2020.
- ↑ Georg Pfeffer; Deepak Kumar Behera (1997), Contemporary Society: Concept of tribal society, Concept Publishing Company, p. 198, ISBN 9788170229834
- ↑ Williams, Raymond Brady; Trivedi, Yogi (12 May 2016). Swaminarayan Hinduism: Tradition, Adaptation, and Identity (in ఇంగ్లీష్). Oxford University Press. ISBN 9780199089598.
- ↑ "KOLIS: A FRINGE CATEGORY" (PDF). shodhganga.inflibnet.ac.in. Retrieved 1 January 2019.
- ↑ (1991). "The Princely States, the Muslim League, and the Partition of India in 1947".
- ↑ "Welcome to Junagadh Municipal Corporation". Archived from the original on 25 February 2013. Retrieved 5 July 2016.
- ↑ "Illegal occupation of Junagadh was an act of brazen aggression". The Nation (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2021-03-20. Retrieved 2024-10-30.
- ↑ news.desk (2020-12-12). "New prime minister of Junagadh sworn in". The Express Tribune (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-12-09.
- ↑ Soszynski, Henry. "JUNAGADH". Archived from the original on 20 May 2017. Retrieved 27 June 2014.
- ↑ Nawabs of Junagarh Archived 9 ఫిబ్రవరి 2012 at the Wayback Machine British Library.