Jump to content

జో ప్రజలు

వికీపీడియా నుండి

జో ప్రజలు (Zou)
జో ప్రజలు (జో తే)
సాంప్రదాయ దుస్తులలో ఒక జో బాలిక
ముఖ్యమైన జనాభా కలిగిన ప్రాంతాలు
చిన్ రాష్ట్రం (మియాన్మార్)పేర్కొనలేదు
మణిపూర్ (భారతదేశం)26,545[1]
భాషలు
జో భాష
మతం
మెజారిటీ:
క్రైస్తవం
మైనారిటీ:
యూదు మతం, హిందూ మతం, ఇస్లాం, జైన మతం[1][2]
సంబంధిత జాతి సమూహాలు

జో ప్రజలు (జో, యో, జౌ అని కూడా పిలుస్తారు) భారత-మియాన్మార్ సరిహద్దు ప్రాంతానికి చెందిన స్థానిక జాతి సమూహం. వీరు కుకీ-చిన్-మిజో సమూహానికి చెందినవారు.[3] భారతదేశంలో వీరు తాడో, పైతే ప్రజలతో కలిసి జీవిస్తూ సంస్కృతి, భాషా విషయాలలో పోలికలు కలిగి ఉంటారు.[4] మియాన్మార్‌లో (బర్మా) వీరిని చిన్ ప్రజలలో భాగంగా పరిగణిస్తారు. వీరు ఒక కొండ తెగ; "జో" అంటే సాధారణంగా "కొండలు" అని అర్థం. దీనితో వీరు "కొండ ప్రాంత ప్రజలు" అని పిలువబడతారు. జో భాషలో మాత్రం "జో" అంటే "పూర్తి చేయడం" లేదా "ముగించడం" అని అర్థం. జో జానపద కథల ప్రకారం, కుకీ-చిన్-మిజో ప్రజల మూలపురుషుడైన ఒక పూర్వీకుడి పేరు నుండి ఈ "జో" అనే పేరు వచ్చింది.[5]

భారతదేశంలో మణిపూర్ రాష్ట్రంలోని ముప్పై మూడు స్థానిక తెగలలో జో ప్రజలను ఒకరిగా అధికారికంగా గుర్తించారు.[6] అలాగే వీరు షెడ్యూల్డ్ తెగల జాబితాలో ఉన్నారు.[7] 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, మణిపూర్‌లో జో జనాభా దాదాపు 20,000గా ఉంది, ఇది మొత్తం జనాభాలో 3% కంటే తక్కువ.[8] ఈ ప్రజలు ప్రధానంగా ఈశాన్య భారతదేశంలోని మణిపూర్ రాష్ట్రానికి చెందిన చురాచాంద్‌పూర్, చందేల్ జిల్లాల్లో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు.[9] జో ప్రజలలో అత్యధికులు క్రైస్తవులు.[10]

చరిత్ర

[మార్చు]

ప్రారంభ చరిత్ర

[మార్చు]

జో ప్రజలు తమ మూలాలను "సుదూర ఉత్తరాన" ఉన్నట్లు భావించే ఖుల్ (గుహ)తో ముడిపెడతారు.[a] జో మౌఖిక సంప్రదాయాలు సాంగ్థు (ఛాంగ్థు అని కూడా పిలుస్తారు), సాంగ్జా, జహోంగ్ అనే ముగ్గురు సోదరుల నుండి తమ వంశం ప్రారంభమైందని చెబుతాయి.[11] జో ప్రజలు పైతే కంటే ముందుగా, తాడో కంటే ఆలస్యంగా మణిపూర్ చేరుకున్నారని నమ్ముతారు.[12] కొన్ని ఆధారాల ప్రకారం, వీరు మొదట్లో పైతే ప్రజలలో భాగంగా ఉండి, బ్రిటిష్ పాలన ముగింపు సమయంలో ప్రత్యేకంగా మారారు.[4]

మన్లున్ తెగకు చెందిన జో ప్రజలు ఫువైజాంగ్ గ్రామంపై దాడి చేసిన తరువాత, ఫాలమ్ ప్రజల ఒత్తిడి వల్ల జో ప్రజలు ఉత్తరదిశగా వెళ్లవలసి వచ్చింది.[12]

1900–ప్రస్తుతం

[మార్చు]

ఈశాన్య భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన కుకీ తిరుగుబాటు (1917-1919)లో జో ప్రజలు తమ పొరుగు తెగల భాగస్వామ్యంతో పాల్గొన్నారు. హియాంగ్తామ్, గోతెంగ్కోట్ కోటలు జో ప్రజల పోరాటానికి ప్రధాన కేంద్రాలుగా నిలిచాయి.[13] గోతెంగ్కోట్ కోటకు పు దో న్గుల్ తైథుల్ నాయకత్వం వహించాడు. ఇతడు స్థానిక నాయకుడిగా ఎదిగి, కోటపై దాడిని అణచివేయడానికి వచ్చిన కెప్టెన్ స్టెడ్‌మన్‌ను తీవ్రంగా எதிரించాడు.[14]

దైజాంగ్ గ్రామంలో జెసిఎ జూబిలీ స్మారక చిహ్నం

1920 ప్రారంభంలో, మియాన్మార్‌లోని చిన్ రాష్ట్రం ఫైతు గ్రామానికి చెందిన పి లామ్ జా వుంగ్, సువార్తకుడు హాట్ గో ద్వారా క్రైస్తవ మతంలోకి మారింది. ఎస్తేర్ లాల్నున్మావి పరిశోధన ప్రకారం, ఈమె జో ప్రజలలో నమోదైన మొదటి క్రైస్తవ మతమార్పిడిదారు. .[15] 1954 ఫిబ్రవరి 20న, జో యువకులు మణిపూర్‌లోని దైజాంగ్ గ్రామంలో మొదటి జో క్రిస్టియన్ అసోసియేషన్ (JCA) సదస్సును నిర్వహించారు.[16] ఈ సదస్సు ఒక స్థానిక సామాజిక ఉద్యమానికి నాంది పలికి, జో సమాజంలో విస్తృత క్రైస్తవ మతమార్పిడికి కారణమైంది.[17] రెవరెండ్ రాబర్ట్స్ నేతృత్వంలోని నార్త్ ఈస్ట్ ఇండియా జనరల్ మిషన్ జో సమాజంలో చర్చిలను స్థాపించింది.[18] క్రైస్తవ మిషనరీలు వీరికి అధికారిక విద్యను కూడా పరిచయం చేశారు.[19]

భారత ప్రభుత్వం 1956లో మణిపూర్‌లోని 29 షెడ్యూల్డ్ తెగలలో ఒకటిగా జో ప్రజలను అధికారికంగా గుర్తించింది.[20]

1961లో, మణిపూర్‌లోని చందేల్ జిల్లాకు చెందిన జో సమాజంలోని ఒక వర్గం 'బైతే' గురింపును స్వీకరించి, బైతే సంస్థను ఏర్పాటు చేసుకుంది. వీరు తమను నాగా ప్రజలలో భాగంగా భావిస్తారు.[9][21]

2024 ఆగస్టులో, భారతదేశం-మియాన్మార్ సరిహద్దు కంచె నిర్మాణ ప్రాజెక్టు తమ స్థానిక హక్కులను ఉల్లంఘిస్తోందని, పారదర్శకత లేదని ఆరోపిస్తూ జో నాగరిక సమాజ సంస్థలు (CSOs) నిరసన వ్యక్తం చేశాయి.[22]

సంస్కృతి

[మార్చు]
సాంప్రదాయ దుస్తులలో జో సాంస్కృతిక బృందం

లింగ పాత్రలు

[మార్చు]

జో సమాజం తన పితృస్వామ్య వ్యవహారశైలిని కొనసాగిస్తోంది.[23] కుటుంబంలో భర్త గృహ పెద్దగా వ్యవహరిస్తాడు. కుమార్తెలు వివాహం తర్వాత తమ పుట్టింటిని వదిలి వెళతారు. ఆస్తి హక్కులు తండ్రి గుండా సాగుతాయి, పెద్ద కుమారుడికి తండ్రి ఆస్తుల వారసత్వ హక్కు లభిస్తుంది; తండ్రి తన జీవితకాలంలో ఇతర కుమారులకు కూడా ఆస్తిని పంచి ఇవ్వవచ్చు.[24]

సాధారణ విద్య, ఉద్యోగాలలో పురోగతి సాధించినప్పటికీ, చర్చిలో మహిళల హోదా నెమ్మదిగా మాత్రమే మారిందని చరిత్రకారుడు ఫెడరిక్ S. డౌన్స్ పేర్కొన్నాడు.[25] జో చర్చిలలో జీతం పొందే ఉద్యోగాలలో మహిళల భాగస్వామ్యం సుమారు 3% మాత్రమే ఉంది.[26] మహిళలను నిధుల సేకరణ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహిస్తారు.[27]

వేట

[మార్చు]

అత్యధిక జో వేటగాళ్లు జోథౌ అనే తుపాకీని ఉపయోగిస్తారు.[28] సమూహ వేటలో, జంతువును మొదట గాయపరిచిన వ్యక్తి వేటలో లభించిన ఇతర జంతువుల తలలను పొందే హక్కును కలిగి ఉంటాడు. పులులు వంటి ప్రమాదకరమైన జంతువులను వేటాడినప్పుడు, గ్రామం మొత్తం చేరి విజయ గీతాలు ఆలపిస్తారు. పెంపుడు జంతువులను (సాధారణంగా పందులు) బలి ఇచ్చి, సాంప్రదాయ మద్యం (జోజు) సేవిస్తూ సా-ఐ అనే ఆచారాన్ని నిర్వహిస్తారు.[29] ఈ ఆచారం తరువాత జంతువు తోలు తీసి, కళేబరాన్ని పూడ్చిపెడతారు. ప్రస్తుతం ఈ పద్ధతి చాలా అరుదుగా మారింది.[30]

చారిత్రకంగా, జో ప్రజలలో తలలు వేటాడే ఆచారం ఉండేది.[24]

వివాహ వ్యవస్థ

[మార్చు]

జో ప్రజలలో వివాహం అనేది భర్త ఇంటి వద్ద, ఏకపత్నీత్వ పద్ధతిలో సాగుతుంది.[31] ఇవి ఎక్కువగా తెగ బయటి వివాహాలుగా (exogamous) ఉంటాయి.[32] వీరు సంప్రదాయబద్ధంగా మేనరికం (క్రాస్-కజిన్) వివాహాలను ఆమోదిస్తారు, కన్యాశుల్కాన్ని (bride price) చెల్లిస్తారు.[33] విడాకులు తీసుకునే సందర్భంలో, తప్పు ఉన్న భాగస్వామి జరిమానాలు, సాంప్రదాయ సేవలను అందించాల్సి ఉంటుంది.[34] వివాహ పద్ధతులు ప్రస్తుతం చర్చి నిబంధనలకు లోబడి జరుగుతున్నాయి.[35]

సంగీతం

[మార్చు]

మక్క, జంతువుల చర్మంతో చేసే ఖువాంగ్ అనే సాంప్రదాయ వాయిద్యం, జో చర్చి సంగీతంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.[16]

కుకీ తిరుగుబాటు సమయంలో రచించబడిన ఒక జో జానపద గీతం:[13]

Tuizum Mangkang kiil bang hing khang
Zota kual zil bang liing e
Pianna ka gamlei hi e! phal sing e!
Ka naamtem hiam a, i Zogamlei lal kanaw
Sansii'n zeel e!
Ngalliam vontawi ka laulou lai e.[b]

మతం

[మార్చు]

చారిత్రకంగా, జో ప్రజలు సఖువా—చిన్ కొండలలో లౌకి అని పిలువబడే—మతాన్ని అనుసరించేవారు. ఇందులో ప్రకృతి ఆత్మలు, పూర్వీకుల పూజలు అంతర్భాగంగా ఉండేవి.[37] ఇది మిజో సఖువా వ్యవస్థను పోలి ఉంటుంది.

20వ శతాబ్దంలో జో ప్రజలు క్రైస్తవ మతంలోకి మారడం ప్రారంభించారు, ప్రస్తుతం ఇది వారి ప్రధాన మతంగా ఉంది.[38] మిషనరీలు బైబిల్ అనువాదాలు, భక్తి గీతాలలో సఖువా పదాలను ఉపయోగించారు.[16] ఉదాహరణకు, పాసియాన్ అనే పదాన్ని దేవుడు అనే అర్థంలో ఉపయోగించారు.

భాష

[మార్చు]

జో భాష కుకీ-చిన్ భాషా కుటుంబానికి చెందినది.[39] ఎత్నోలాగ్ నివేదిక ప్రకారం, భారతదేశంలో 20,900 మంది (2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం), మియాన్మార్‌లో దాదాపు 61,000 మంది (2012 ప్రకారం) ఈ భాషను మాట్లాడుతున్నారు.[40] జో భాషను ప్రధానంగా రోమన్ లిపిలో రాస్తారు.[11] ఇది పైతే భాషను పోలి ఉంటుంది.[4] మణిపూర్ ఉన్నత పాఠశాలల్లో బోధించే ప్రధాన భారతీయ భాషలలో జో ఒకటి.[41]

మాండలిక ప్రమాణీకరణ

[మార్చు]

ఈశాన్య భారతదేశంలోని గిరిజన భాషల్లోకి వచ్చిన బైబిల్ అనువాదాలు మాండలికాల ప్రమాణీకరణకు దోహదపడ్డాయని పరిశోధకులు గుర్తించారు.[42] జో భాషలో హైదావి, ఖువాంగ్నుంగ్, తంగ్ఖాల్, ఖోడై, తుంగ్కువా వంటి వివిధ మాండలికాలు ఉన్నాయి. ప్రాంతీయ బైబిళ్లు, ప్రార్థన పుస్తకాల ద్వారా హైదావి ప్రధాన సాహిత్య మాండలికంగా మారింది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఖువాంగ్నుంగ్ మాట్లాడతారు, తంగ్ఖాల్ మాండలికం సాంప్రదాయ జానపద గేయాలలో కనిపిస్తుంది.[26] మణిపూర్ ప్రభుత్వం జో భాషను ప్రధాన భారతీయ భాషగా గుర్తించడం వల్ల ప్రమాణీకరించిన జో మాండలికానికి గుర్తింపు పెరిగింది.[26]

నోట్స్

[మార్చు]
  1. ↑ పొరుగు తెగలు దీనిని చిన్‌లుంగ్, ఛిన్‌లుంగ్, సిన్‌లుంగ్, పుక్, ఖుర్పూయ్ లేదా ఖుర్ అని కూడా పిలుస్తారు.
  2. ↑ అనువాదం:
    సముద్రాలు దాటి వచ్చిన తెల్ల సామ్రాజ్యవాది నాచ్ గుబురులా విస్తరిస్తున్నాడు,
    భూకంప ప్రకంపనలు జో ప్రపంచాన్ని వణికిస్తున్నాయి,
    ఇది నా జన్మభూమి: దీనిని విడిచిపెట్టేది లేదు!
    నా కత్తి రక్తాక్తమైంది
    జో భూమికి శత్రువులైన వారిని వేళ్లతో సహా పెకిలించివేసింది,
    గాయపడిన అడవి పందిలా నేను పోరాడుతూనే ఉంటాను.[36]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Population Census 2011. Table ST-14: Scheduled tribe population by religious community (State/UT level), Manipur - 2011
  2. ↑ Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Population Census 2011. Details Of Religions Shown Under 'Other Religions and Persuasions' In Main Table ST-14, Manipur - 2011
  3. ↑ Zou 2009, p. 231 "This tribe itself is a constituent of the larger Zo ethnic group collectively used to refer to the Zomi, the Kuki, the Chin and the Mizo."
  4. 1 2 3 Bareh, Hamlet (2001). "Zou". Encyclopaedia of North-East India: Manipur. Mittal. pp. 260ff. ISBN 978-81-7099-790-0. Retrieved 22 నవంబరు 2010.
  5. ↑ Chinlunthang & L 2017, pp. 118–137.
  6. ↑ "Manipur List of Scheduled Tribes" (PDF). Archived (PDF) from the original on 3 ఫిబ్రవరి 2014.
  7. ↑ "Alphabetical List of India's Scheduled Tribes". Archived from the original on 10 ఫిబ్రవరి 2009.
  8. ↑ "Manipur. Data Highlights: The Scheduled Tribes" (PDF). Census of India 2001. Retrieved 21 నవంబరు 2010.
  9. 1 2 Sen 1992, p. 64.
  10. ↑ Paullanding & Ngaihte 2022, pp. 2–6.
  11. 1 2 Lisam 2011, p. 408.
  12. 1 2 Kamkhenthang 1988, p. 5.
  13. 1 2 Zou 2009, pp. 218.
  14. ↑ Lisam 2011, p. 409.
  15. ↑ Zou 2009, pp. 219–220.
  16. 1 2 3 Zou 2009, p. 222.
  17. ↑ Zou 2009, p. 221 "This historic conference accelerated mass conversion to Christian faith into an irreversible social movement within the Zou community."
  18. ↑ Lisam 2011, pp. 748, 749.
  19. ↑ Alam 2023, pp. 25–28.
  20. ↑ Zou 2009, p. 228.
  21. ↑ Goswami 1979, p. 73.
  22. ↑ Chongloi, Kaybie (20 ఆగస్టు 2024). "Manipur: Zou Civil Society organizations demand halt to India-Myanmar border construction". India Today NE. Archived from the original on 20 ఆగస్టు 2024. The CSOs argue that the fence impinges upon their ancestral lands, which hold historical and cultural significance. They have called for an immediate halt to the construction, advocating for increased transparency, community consultations, and collaboration with the Behiang Area Chief Association before any further work is done.
  23. ↑ Zou 2009, p. 223 "The Zou society, despite Christian conversion, still staunchly maintains its old patriarchal structure."
  24. 1 2 Zomi 2014, p. 31.
  25. ↑ Downs 1996, pp. 80–81.
  26. 1 2 3 Zou 2009, p. 223.
  27. ↑ Ralte, Lalrinawmi (2004) Bible Women-te Nghilhlohnan (In Memory of Bible Women), Bangalore: Shalom Publications
  28. ↑ Khual 2021, p. 48.
  29. ↑ Khual 2021, p. 52.
  30. ↑ Khual 2021, p. 54.
  31. ↑ Sarma 2002, p. 156.
  32. ↑ Sen 1992, p. 64 "Their clan is exogamous but they do not strictly follow this."
  33. ↑ Zomi 2014, pp. 33–34.
  34. ↑ Zomi 2014, p. 35.
  35. ↑ Lisam 2011, p. 410.
  36. ↑ Zou 2009, p. 219.
  37. ↑ Singh 1994, pp. 1204–1207.
  38. ↑ Lisam 2011, pp. 409, 410.
  39. ↑ Mandal, Mukherjee & Datta 2002, p. 22.
  40. ↑ Lewis, Paul (ed.). "Zo". Ethnologue. Archived from the original on 20 ఏప్రిల్ 2014. Retrieved 22 నవంబరు 2010.
  41. ↑ "Official List of First Languages". Manipur Board of Secondary Education. Archived from the original on 11 అక్టోబరు 2007.
  42. ↑ Go 1996.

గ్రంథసూచి

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=జో_ప్రజలు&oldid=4911085" నుండి వెలికితీశారు