టర్కిష్ సాహిత్యం
టర్కిష్ సాహిత్యం టర్కిష్ భాషలోని మౌఖిక రచనలు, వ్రాతపూర్వక పాఠాలను కలిగి ఉంటుంది. చాలా వ్రాతపూర్వక గ్రంథాలకు ఆధారాన్ని ఏర్పరిచే టర్కిష్ యొక్క ఒట్టోమన్ రూపం, పర్షియన్, అరబిక్ సాహిత్యం ద్వారా బాగా ప్రభావితమైంది, [1], ఒట్టోమన్ టర్కిష్ వర్ణమాలను ఉపయోగించింది.
విస్తృత టర్కిక్ సాహిత్య చరిత్ర దాదాపు 1,300 సంవత్సరాల కాలాన్ని కలిగి ఉంది. [2] మధ్య మంగోలియాలోని ఓర్హాన్ నదీ లోయలో లభించిన, 7వ శతాబ్దానికి చెందిన ఓర్హాన్ శాసనాలే, ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్న లిఖిత టర్కిక్ భాష యొక్క అత్యంత పురాతన ఆధారాలు. ఈ కాలం తరువాత, 9వ, 11వ శతాబ్దాల మధ్య, మధ్య ఆసియాలోని సంచార టర్కిక్ ప్రజలలో మౌఖిక ఇతిహాసాల సంప్రదాయం ఉద్భవించింది. ఆధునిక టర్కిష్ ప్రజల పూర్వీకులైన ఓఘుజ్ టర్కుల ' దేదే కోర్కుత్ గ్రంథం', కిర్గిజ్ ప్రజల ' మానస్ ఇతిహాసం' వంటివి వీటిలో కొన్ని.
11వ శతాబ్దం చివరలో జరిగిన మన్జికెర్ట్ యుద్ధంలో సెల్జుక్ల విజయంతో మొదలుపెట్టి, ఓఘుజ్ టర్కులు అనటోలియాలో స్థిరపడటం ప్రారంభించారు, అంతకుముందున్న మౌఖిక సంప్రదాయాలకు అదనంగా, ఇతివృత్తాలు, ప్రక్రియలు, శైలుల పరంగా ప్రధానంగా అరబిక్, పర్షియన్ సాహిత్యం నుండి ఉద్భవించిన ఒక లిఖిత సాహిత్య సంప్రదాయం కూడా ఆవిర్భవించింది. తరువాతి 900 సంవత్సరాల పాటు, అంటే 1922లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం పతనమవడానికి కొద్దికాలం ముందు వరకు, మౌఖిక, లిఖిత సంప్రదాయాలు చాలా వరకు ఒకదానికొకటి వేరుగానే ఉండిపోయాయి. 1923లో టర్కీ గణతంత్ర స్థాపనతో, ఆ రెండు సంప్రదాయాలు మొదటిసారిగా కలిశాయి.
చరిత్ర
[మార్చు]టర్కిక్ కవిత్వానికి సంబంధించిన మొట్టమొదటిగా తెలిసిన ఉదాహరణలు క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం నాటివి, అవి ఉయ్ఘర్ భాషలో రచించబడ్డాయి. ఉయ్ఘర్ టర్కిక్ రచయితలకు ఆపాదించబడిన తొలి పద్యాలలో కొన్ని చైనీస్ భాషా అనువాదాలలో మాత్రమే లభ్యమవుతున్నాయి. మౌఖిక కవిత్వ యుగంలో, తొలి తుర్కిక్ పద్యాలు పాటలుగా ఉద్దేశించబడ్డాయి, వాటి పఠనం సమాజ సామాజిక జీవితంలో, వినోదంలో ఒక భాగంగా ఉండేది. ఉదాహరణకు, ఇస్లాం పూర్వ టర్కిక్ ప్రజల షమానిస్టిక్, యానిమిస్టిక్ సంస్కృతిలో, వేటకు ముందు జరిగే వేడుకలలో ( సిగిర్ ), వేట తర్వాత జరిగే సామూహిక విందులలో ( షోలెన్ ) మతపరమైన సమావేశాలలో పద్యాలను ప్రదర్శించేవారు. గంభీరమైన సమయాల్లో కవిత్వం కూడా పాడేవారు, యుగ్ అంత్యక్రియలు, మరణించిన వారి ఇతర స్మారక కార్యక్రమాలలో సాగు అనే శోకగీతాలను పఠించేవారు. [3]
దీర్ఘ ఇతిహాసాలలో, ఒగుజ్నామా మాత్రమే పూర్తిగా మిగిలి ఉంది. [4] దేదే కోర్కుత్ గ్రంథం 10వ శతాబ్దపు కవిత్వం నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు, కానీ 15వ శతాబ్దం వరకు అది మౌఖిక సంప్రదాయంగానే మిగిలిపోయింది. అంతకు ముందు వ్రాసిన రచనలైన కుతద్గు బిలిగ్, దివాన్ లుఘాత్ అల్-తుర్క్ 11వ శతాబ్దం రెండవ అర్ధభాగం నాటివి, కొన్ని మినహాయింపులతో టర్కిష్ సాహిత్యానికి తెలిసిన తొలి ఉదాహరణలు. [5]
తొలి టర్కీ సాహిత్యంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యక్తులలో ఒకరు 13వ శతాబ్దపు సూఫీ కవి యూనస్ ఎమ్రే . ఒట్టోమన్ సాహిత్యం యొక్క స్వర్ణయుగం 15వ శతాబ్దం నుండి 18వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది, ఇందులో ఎక్కువగా దివాన్ కవిత్వం, అలాగే కొన్ని గద్య రచనలు కూడా ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా ఎవ్లియా చెలెబి రచించిన 10-సంపుటాల సెయహత్నామే (ప్రయాణాల పుస్తకం). [5]
కాల విభజన
[మార్చు]టర్కిక్ సాహిత్య కాల విభజనపై చర్చ జరుగుతోంది, పండితులు టర్కిక్ సాహిత్య అభివృద్ధి దశలను వర్గీకరించడానికి వివిధ ప్రతిపాదనలను ముందుకు తెచ్చారు. ఒక ప్రతిపాదన టర్కిక్ సాహిత్యాన్ని తొలి సాహిత్యం (8వ నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు), ఆధునిక సాహిత్యం (19వ నుండి 21వ శతాబ్దం వరకు) అని విభజిస్తుంది. ఇతర వర్గీకరణ పద్ధతులు సాహిత్యాన్ని ఇస్లాం పూర్వ/ఇస్లామిక్/ఆధునిక లేదా ఒట్టోమన్ పూర్వ/ఒట్టోమన్/ఆధునిక అనే మూడు కాలాలుగా విభజించాయి. ఇంకొక సంక్లిష్టమైన విధానం, ఇస్లాం పూర్వ (11వ శతాబ్దం వరకు), ఒట్టోమన్ పూర్వ ఇస్లామిక్ (11వ, 13వ శతాబ్దాల మధ్య) అనే రెండు దశలను కలిగి ఉన్న 5-దశల విభజనను సూచిస్తుంది. 5-దశల విధానం ఆధునిక సాహిత్యాన్ని 1850ల నుండి 1920ల వరకు పరివర్తన కాలంగా, చివరకు నేటి వరకు విస్తరించి ఉన్న ఆధునిక కాలంగా విభజిస్తుంది. [6]
ముఖ్యమైన కాల్పనిక రచనలు: 1860–ప్రస్తుతం
[మార్చు] |
 |
| ఇబ్రహీం షినాసి |
Halide Edib Adıvar |
 |
 | |
| Halit Ziya Uşaklıgil |
తారిక్ బుగ్రా |
 |
 |
| ఫురుజాన్ |
Halikarnas Balıkçısı |
- 1860 Şair Evlenmesi İbrahim Şinasiఇబ్రహీం శినాసి
- 1873 వాతన్ యాహూత్ సిలిస్ట్రే నామక్ కెమాల్
- 1900 ఆస్క్-ı మెమ్ను హాలిత్ జియా ఉసాక్లిగిల్హలీత్ జియా ఉసాక్లిగిల్
- 1919 మెమ్లెకెట్ హికాయెలి రిఫిక్ హాలిత్ కరేరీఫిక్ హాలిత్ కరే
- 1922 Çalıkuşu Reşat నూరి గుంటెకిన్రెసాత్ నూరి గుంటెకిన్
- 1930 డోకుజున్కు హరిసియే కోగుసు పెయామి సఫాపేయామి సఫా
- 1932 యాబాన్ యాకుప్ కద్రి కరోస్మానోస్లు
- 1936 సినెక్లి బక్కల్ హాలిడే ఎడిబ్ అదివర్హాలిడే ఎడిబ్ అడివర్
- 1938 ఇస్తాంబుల్ మిథత్ సెమాల్ కుంటే
- 1941 ఫాహిమ్ బే వె బిజ్ అబ్దుల్హాక్ సినసి హిసార్అబ్దుల్లక్ శినాసి హిసార్
- 1943-కుర్క్ మాంటోలు మడోన్నా సబహతిన్ అలీసబాహతిన్ అలీ
- 1944 అగంతా బురినా బురినటా హాలికర్నాస్ బాలిసిస్హాలికర్నాస్ బాల్కీసీ
- 1949 హుజూర్ అహ్మద్ హమ్ది తన్పనార్అహ్మెట్ హమ్దీ తన్పనార్
- 1952 దోస్త్ వాస్ 'అట్ ఓ. బెనర్
- 1954 అలెమ్డాగ్డా వర్ బీర్ యాలాన్ సైత్ ఫైక్ అబాసయాన్క్సైత్ ఫైక్ అబాసియాన్క్
- 1954 బెరెకెట్లి టోప్రాక్లర్ Üzerinde ఓర్హాన్ కెమాల్
- 1955 ఇన్స్ మెమెట్ యాసర్ కెమాల్
- 1956 ఎస్సిర్ Şehrin İnsanları తాహిర్కెమాల్ తాహిర్
- 1959 యాలాన్లారిన్ çcü ఫకీర్ బేకర్ట్
- 1959 అయ్లక్ ఆడమ్ యూసుఫ్ అటల్గాన్యూసుఫ్ అటల్గన్
- 1960 ఒర్టాడిరేక్ యాసర్ కెమాల్
- 1962 సాత్ లెరి అయర్లమా ఇన్స్టిట్యూట్ అహ్మెట్ హమ్ది తన్పనార్అహ్మెట్ హమ్దీ తన్పనార్
- 1964 కోక్ ఆగా తారక్ బుగ్రా
- 1966 మెమ్లెకెటిమ్డెన్ ఇన్సాన్ మంజారాలారి నాజీమ్ హిక్మెట్నేజం హిక్మెట్
- 1971 టుటునమయాన్లర్ ఓగుజ్ అటే
- 1973 పారాసిజ్ యాతాలి ఫ్యూర్జాన్ఫ్యూరుజాన్
- 1973 అనయూర్ట్ ఒటెలి యూసుఫ్ అటల్గాన్యూసుఫ్ అటల్గన్
- 1979 బీర్ డ్యూన్ గెసెసి అడాలెట్ అగావోలు
- 1982 సెవ్డెట్ బే వె ఒగుల్లారి ఓర్హాన్ పాముక్
- 1983 సెవ్గిలి అర్సాజ్ Óలం లాటిఫ్ టెకిన్
- 1990 కారా కిటాప్ ఓర్హాన్ పాముక్
- 1995 పుస్లు కిటలార్ అట్లాస్ İhsan Oktay Anarİhsan Oktay Anar İhsan Oktays Anar †ఇహ్సాన్ ఒక్టే అనార్
- 1998 బెనిమ్ అదామ్ కిర్మిజి ఓర్హాన్ పాముక్
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Bertold Spuler. Persian Historiography & Geography Pustaka Nasional Pte Ltd ISBN 9971774887 p 69
- ↑ "Oral Tradition and the Literary Heritage" (PDF). UNESCO. Retrieved 13 April 2016.
- ↑ Halman, Talat. A Millenium of Turkish Literature. pp. 4–6.
- ↑ Halman, Talah. A Millenium of Turkish Literature. pp. 4–5.
- 1 2 Halman, Talah. A Millenium of Turkish Literature. p. viii.
- ↑ Halman, Talah. A Millenium of Turkish Literature. pp. 1–2.