టాకా చరిత్ర
టాకా (Taka), టంకా (Tanka) లేదా టాంగ్కా (Tangka) అనేది ఆసియాలో, ముఖ్యంగా భారత ఉపఖండం, టిబెట్ ప్రాంతాలలో చారిత్రకంగా ఉపయోగించబడిన ప్రధాన కరెన్సీలలో ఒకటి. ఇది 14వ శతాబ్దంలో ప్రవేశపెట్టబడింది, తరువాత సిల్క్ రహదారి వాణిజ్య వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన ద్రవ్య ప్రమాణంగా మారింది. దీని చరిత్ర భారత ఉపఖండంలోని మధ్యయుగ ఇస్లామీయ చరిత్ర, సంస్కృతితో ముడిపడి ఉంది.
ఆధునిక కాలంలో బంగ్లాదేశ్ టాకాను ఈ చారిత్రక టాకా యొక్క వారసత్వంగా పరిగణిస్తారు. దీనికి కారణం బెంగాల్ ప్రాంతం టాకా కరెన్సీకి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండటమే. టాకా వివిధ ప్రాంతాలలో అనేక భాషలలో ముద్రించబడింది. వాటిలో సంస్కృతం, అరబిక్, పర్షియన్, హిందుస్తానీ, బెంగాలీ, నేపాలీ, టిబెటన్, మాండరిన్ భాషలు ఉన్నాయి.
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]
ది అమెరికన్ హెరిటేజ్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ది ఇంగ్లిష్ లాంగ్వేజ్, బంగ్లాపీడియా ప్రకారం, టాకా అనే పదం సంస్కృతంలోని టంక (ṭaṅka) అనే పదం నుండి ఉద్భవించింది. దీని అర్థం “వెండి నాణెం”.[1][2][3][4]
ఈ పదం మూలం పూర్తిగా స్పష్టంగా తెలియకపోయినా, టర్కిక్ భాషలలోని తెంకె (təñkə – నాణెం, ధనం) అనే పదంతో సంబంధం ఉందని భావిస్తారు. బష్కీర్ təñkə, టాటర్ tanka, ఉజ్బెక్ tanga, కజాఖ్ tenge, రష్యన్ denʹga వంటి పదాలు దీనికి సమానమైనవి.[5]
రష్యన్ భాషలోని దెంగా (denga) అనే పదం టాటర్ భాష నుండి అరువు తీసుకున్నదిగా భావిస్తారు. దీనికి చఘతాయి భాషలోని täŋkä, కజాఖ్ భాషలోని teŋgä, మంగోలియన్ భాషలోని teŋge (అర్థం: చిన్న వెండి నాణెం) పదాలతో సంబంధం ఉంది. ఇతర సిద్ధాంతాల ప్రకారం ఈ పదం మధ్య పర్షియన్ dāng, నూతన పర్షియన్ dānag (“నాణెం”) లేదా టర్కిక్ భాషలలోని తమ్గా (“ముద్ర”, “గుర్తు”) అనే పదాలతో సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చని కొందరు పండితులు అభిప్రాయపడ్డారు.[6]
అరకాన్
[మార్చు]16వ, 17వ శతాబ్దాలలో మ్రౌక్ యూ రాజ్యం (ప్రస్తుత మయన్మార్లోని ప్రాంతం)లో బెంగాల్ టంకా విస్తృతంగా చలామణిలో ఉండేది. ఆ సమయంలో ఆ రాజ్యం బెంగాల్ సుల్తానేట్కు సామంత రాజ్యంగా (vassal state) ఉండేది.
అరబిక్ లిపితో ముద్రించబడిన అరకాన్ వెండి టంకా
బంగ్లాదేశ్
[మార్చు]బంగ్లాదేశ్ టాకా ఆధునిక బంగ్లాదేశ్ దేశపు అధికారిక కరెన్సీ. బంగ్లాదేశ్ విమోచన యుద్ధం ముగిసిన తరువాత, 1972లో బంగ్లాదేశ్ బ్యాంక్ దీనిని అధికారికంగా ప్రవేశపెట్టింది. ఇది సమాన విలువతో పాకిస్తానీ రూపాయి స్థానంలో అమలులోకి వచ్చింది. ఈ కరెన్సీని బంగ్లాదేశ్కు చెందిన ది సెక్యూరిటీ ప్రింటింగ్ కార్పొరేషన్ (బంగ్లాదేశ్) లిమిటెడ్ ముద్రిస్తుంది. బంగ్లాదేశ్ టాకా యొక్క చిహ్నాలు ৳, Tk.
బెంగాల్
[మార్చు]ఇస్లామీయ పాలనలోని బెంగాల్లో టాకా సంప్రదాయబద్ధంగా ఒక వెండి రూపాయికి సమానంగా ఉండేది.[7] 1338లో ఇబ్ను బత్తూతా బెంగాల్ను సందర్శించినప్పుడు, అక్కడ ఇస్లామీయ దీనార్ కంటే వెండి టాకా ఎక్కువగా ఉపయోగించబడుతున్నట్లు గమనించాడు.[8] 1415లో జెంగ్ హే నౌకాదళ యాత్రలో పాల్గొన్నవారు కూడా బెంగాల్లో టాకా ఆధిపత్యాన్ని గమనించారు. బెంగాల్ సుల్తానేట్కు టాకా అత్యంత ముఖ్యమైన సార్వభౌమాధికార చిహ్నంగా ఉండేది. రాజ్యవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రాంతీయ రాజధానులలో బెంగాల్ సుల్తానేట్ కనీసం 27 టంకశాలలు (mints)ను స్థాపించింది.[9][10] తరువాత మొఘల్ బెంగాల్ కాలంలో కూడా టాకా జారీ కొనసాగింది. మొఘల్ పాలకులు బెంగాల్ సుల్తానేట్ ద్రవ్య వారసత్వాన్ని కొనసాగించారు. మొఘల్ పాలనలో బెంగాల్ మరింత సంపన్నంగా మారి, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థతో బలంగా అనుసంధానమైంది. ఈ కాలంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ఉపయోగించబడుతున్న శంఖపు ద్రవ్య వ్యవస్థ (shell currency) స్థానాన్ని టాకా ఆక్రమించింది. ఫలితంగా ఇది ప్రామాణిక చట్టబద్ధ ద్రవ్యం (legal tender)గా మారింది.
టాకా డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, డానిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీలతో జరిగే వాణిజ్యంలో కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.
రాజా గణేశ జారీ చేసిన బెంగాలీ లిపి గల వెండి టాకా
అరబిక్ లిపి, సింహం చిహ్నంతో కూడిన జలాలుద్దీన్ మహమ్మద్ షా వెండి టాకా
భారతదేశం
[మార్చు]ఉత్తర భారతదేశం
[మార్చు]దిల్లీ సుల్తానేట్ పాలకుడు షమ్స్ అల్-దీన్ ఇల్తుత్మిష్ (పాలన కాలం: 1210–1235) ముస్లిం స్థిరనివాసులు, స్థానిక భారతీయ ద్రవ్య సంప్రదాయాల ఆధారంగా దిల్లీ సుల్తానేట్ కరెన్సీ వ్యవస్థను స్థాపించాడు. ఇందులో ప్రాథమిక ద్రవ్య ప్రమాణం వెండి టంకా. దీని బరువు 96 రత్తిలు లేదా ఒక తోలా (సుమారు 11.2 గ్రాములు) ఉండేది. ఒక టంకా 48 జిటల్లతో సమానంగా ఉండేది. ప్రతి జిటల్లో 2 రత్తుల వెండి ఉండి, రాగితో కలిపిన బిల్లన్ మిశ్రమ లోహంతో తయారయ్యేది. దాని మొత్తం బరువు సుమారు 3.5 గ్రాములు ఉండేది.[11]
దిల్లీలో ముద్రించిన వెండి టంకాలపై ఖలీఫా అల్-ముంటసిర్ పేరు, ఇల్తుత్మిష్ బిరుదులు చెక్కబడి ఉండేవి. సాధారణంగా అల్-సుల్తాన్ అల్-ఆజమ్ (అత్యంత శక్తివంతమైన సుల్తాన్) అనే బిరుదు ఉపయోగించబడేది. నాణెం మరో వైపున షహాదా — లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహ్ ముహమ్మదుర్ రసూలుల్లాహ్ (“అల్లాహ్ తప్ప మరే దేవుడు లేడు; ముహమ్మద్ ఆయన ప్రవక్త”) — లేదా ఫీ అహ్ద్ అల్-ఇమామ్ (“ఇమామ్ కాలంలో”) అనే శాసనం ఉండేది.[12]
ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ చేపట్టిన ద్రవ్య సంస్కరణల సమయంలో టంకాను ప్రతినిధి ద్రవ్యం (representative money)గా రూపొందించారు. ఈ భావనను మంగోలు ముందుగా చైనా, పర్షియాలో కాగితపు ద్రవ్య రూపంలో ఉపయోగించారు. తుగ్లక్ టంకా రాగి, ఇత్తడి లోహాలతో ముద్రించబడింది. దాని విలువను రాజకోశంలోని బంగారం, వెండి నిల్వలతో మార్పిడి చేసుకునే వీలు ఉండేది. లోహాల కొరత కారణంగా ఈ కరెన్సీ ప్రవేశపెట్టబడింది.[13]
తరువాత టంకా మళ్లీ వెండితో ముద్రించబడింది. అయితే 14వ శతాబ్దంలో ఈ ద్రవ్య సంస్కరణల కారణంగా తీవ్ర గందరగోళం ఏర్పడి, చివరకు తుగ్లక్ వంశం పతనానికి దారితీసింది. అనంతరం ఏర్పడిన అనేక ప్రాంతీయ రాజ్యాలు, ముఖ్యంగా బెంగాల్ సుల్తానేట్, బహమనీ సుల్తానేట్, గుజరాత్ సుల్తానేట్, తమ పాలకుల పేర్లతో టంకా నాణేలను ముద్రించడం కొనసాగించాయి. ప్రారంభ ఆధునిక యుగంలోని మొఘల్ సామ్రాజ్యం కాలంలో కూడా ప్రాంతీయ కరెన్సీలను టంకా, టాంగ్కా లేదా టాకా అని పిలిచేవారు.
పశ్చిమ భారతదేశం
[మార్చు]15వ శతాబ్దంలో భారత ఉపఖండ పశ్చిమ తీరంలో ఉన్న గుజరాత్ సుల్తానేట్ వెండి టంకాలను ముద్రించడం ప్రారంభించింది. ఈ నాణేలు గుజరాత్ ముజఫ్ఫరీ వంశం సార్వభౌమాధికారానికి చిహ్నంగా పరిగణించబడ్డాయి.
పర్షో-అరబిక్ లిపిలో వెండి టంకా (నసీరుద్దీన్ మహ్మూద్ షా I పాలన)
పర్షో-అరబిక్ లిపిలో వెండి టంకా (అహ్మద్ షా పాలన)
ప్రారంభ కాలపు రాగి టంకా
దక్షిణ భారతదేశం
[మార్చు]దక్కన్ ప్రాంతంలో, ముఖ్యంగా దక్కన్ సుల్తానేట్లు, మొఘల్ ప్రావిన్సులలో టంకా విస్తృతంగా ముద్రించబడింది. బేరార్ సుల్తానేట్, బేరార్ సుబాలో ఒక టంకా-ఇ-బరారీ విలువ ఎనిమిది దిల్లీ టంకాలకు సమానంగా ఉండేది.[మూలాలు అవసరం]
తూర్పు భారతదేశం
[మార్చు]14వ శతాబ్దపు ఒడిశా శాసనాలలో వెండి-టంకా (మిశ్రమ వెండి), ససుకాని-టంకా (శుద్ధ లోహ టంకా) వంటి పదాలు కనిపిస్తాయి. టంకా 13వ శతాబ్దపు మొదటి భాగంలో దిల్లీ సుల్తానేట్ ప్రభావం ద్వారా ఒడిశాకు వ్యాపించింది. గంగా వంశం, సూర్యవంశ పాలకుల శాసనాలు ఈ కరెన్సీ చాలా కాలం పాటు వాడుకలో ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి.[14]
నేపాల్
[మార్చు]16వ శతాబ్దంలో సంపన్న హిమాలయ కాఠ్మండు లోయ (ప్రస్తుత నేపాల్ ప్రధాన ప్రాంతం)లో టంకా ప్రమాణం ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇది దిల్లీ, బెంగాల్, మొఘల్ సామ్రాజ్యాల ద్రవ్య వ్యవస్థలను అనుసరించి రూపొందించబడింది.
నేపాలీ టంకా విలువ తగ్గించిన వెండి నాణెం. దీని బరువు సుమారు 10 గ్రాములు ఉండేది. దీనికి ¼, 1⁄32, 1⁄123, 1⁄512 వంటి చిన్న విలువల నాణేలు కూడా ఉండేవి. ఈ ద్రవ్య ప్రమాణాన్ని రాజు ఇంద్ర సింహ ప్రవేశపెట్టాడు.[15]
పాకిస్తాన్
[మార్చు]1971 వరకు ప్రస్తుత పాకిస్తానీ రూపాయిపై ఉర్దూ, బెంగాలీ భాషలలో ద్విభాషా శాసనాలు ఉండేవి. ఆ కరెన్సీని రూపాయి, టాకా అనే రెండు పేర్లతో పిలిచేవారు. బెంగాలీ భాషా ఉద్యమం తూర్పు పాకిస్తాన్లో (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్) టాకా అనే పేరుకు అధికారిక గుర్తింపు లభించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.
10 టాకా విలువను సూచించే బెంగాలీ లిపి గల పాకిస్తానీ బ్యాంకు నోటు
టిబెట్
[మార్చు]టిబెటన్ టాంగ్కా మూడు శతాబ్దాలపాటు టిబెట్ యొక్క అధికారిక కరెన్సీగా ఉపయోగించబడింది. దీనిని 16వ శతాబ్దంలో నేపాల్కు చెందిన లాసా నేవార్ వర్తకులు టిబెట్కు పరిచయం చేశారు. ఈ వ్యాపారులు సిల్క్ రహదారి వాణిజ్యంలో నేపాలీ టంకాను ఉపయోగించేవారు.
18వ శతాబ్దంలో టిబెట్ ప్రభుత్వం స్వయంగా టాంగ్కా నాణేలను ముద్రించడం ప్రారంభించింది. మొదటి టిబెటన్ టాంగ్కా 1763–64 సంవత్సరాలలో ముద్రించబడింది. టిబెట్పై అధిపత్య హక్కును ప్రకటించిన చైనా చింగ్ రాజవంశం 1792లో ఈ ప్రాంతంలో టంకశాలలను స్థాపించింది.[మూలాలు అవసరం][మూలాలు అవసరం]
చైనా–టిబెట్ టాంగ్కాలపై చైనీస్ భాషలో శాసనాలు చెక్కబడి ఉండేవి.[16]
1912 నుండి 1941 మధ్యకాలంలో 5, 10, 15, 25, 50 టాంగ్కా విలువలలో కాగితపు నోట్లు కూడా జారీ చేయబడ్డాయి.
చింగ్ వంశం ముద్రించిన టిబెటన్ టాంగ్కా
రంజన లిపిలో టిబెటన్ టాంగ్కా
1948 వరకు వాడుకలో ఉన్న గాడెన్ టాంగ్కా
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Houghton Mifflin Harcourt (ed.). The American Heritage Dictionary entry: taka (Fifth ed.). Archived from the original on 2022-03-31. Retrieved 2019-06-02 – via ahdictionary.com.
- ↑ "Taka". en.banglapedia.org. Archived from the original on 2020-01-16. Retrieved 2017-02-14.
- ↑ "taka". The American Heritage Dictionary of the English Language (5th ed.). HarperCollins Publishers. 2022. Archived from the original on 31 March 2022. Retrieved 25 February 2022.
- ↑ "Taka". Banglapedia. Archived from the original on 16 January 2020. Retrieved 5 January 2020.
- ↑ "Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen Bd 3".
- ↑ George Starostin (1998–2005). "Этимологический словарь Фасмера: "деньга"".
- ↑ "Taka – Banglapedia". en.banglapedia.org. Archived from the original on 2020-01-16. Retrieved 2017-02-14.
- ↑ Ian Blanchard (2005). Mining, Metallurgy and Minting in the Middle Ages: Continuing Afo-European supremacy, 1250–1450. Franz Steiner Verlag. p. 1264. ISBN 978-3-515-08704-9.
- ↑ "Coins – Banglapedia". en.banglapedia.org. Archived from the original on 2020-11-13. Retrieved 2017-02-14.
- ↑ "Currency System – Banglapedia". en.banglapedia.org. Archived from the original on 2017-02-15. Retrieved 2017-02-14.
- ↑ Mitchiner, M. (1977). Oriental coins and their values: The world of Islam. London: Hawkins Publications. p.333
- ↑ Goren & Goenka. (2001). The coins of the Indian Sultanate. Munshiram Manoharlal Publishers. pp. 18–19
- ↑ Shoaib Daniyal. "History revisited: How Tughlaq's currency change led to chaos in 14th century India". scroll.in. Archived from the original on 2017-02-15. Retrieved 2017-02-14.
- ↑ Nihar Ranjan Patnaik (1997). Economic History of Orissa. Indus Publishing. p. 101. ISBN 978-81-7387-075-0.
- ↑ Joshi, Satya Mohan (1961). Nepali Rashtriya Mudra (National Coinage of Nepal). OCLC 652243631.
- ↑ Bertsch, Wolfgang: The Currency of Tibet. A Sourcebook for the Study of Tibetan Coins, Paper Money and other forms of Currency. Tibetan Works and Archives, Dharamsala, 2002.