డయ్యూ యుద్ధం

డయ్యూ యుద్ధం
	మామ్లుక్-పోర్చుగీసు పోరాటాలు, గుజరాతీ-పోర్చుగీసు పోరాటాలు, ఆట్టోమన్-పోర్చుగీసు ఘర్షణలులో భాగము
	; ఈజిప్టు సుల్తాన్, కాంబే, కాలికట్ రాజుల నౌకాదళాలపై వైస్రాయ్ డామ్ ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మైడా సాధించిన ప్రసిద్ధ విజయం. మారిసియో జోస్ డో కార్మో సెండిమ్ లితోగ్రాఫ్, 1840
తేదీ	3 ఫిబ్రవరి 1509
ప్రదేశం	డయ్యూ, ప్రస్తుత దాద్రా నగర్ హవేలీ, డామన్ డయ్యూ, భారతదేశం; 20°43′N 70°59′E / 20.72°N 70.99°E
ఫలితం	పోర్చుగీసు విజయం
ప్రత్యర్థులు
Portuguese Empire	మామ్లుక్ సుల్తానేట్; గుజరాత్ సుల్తానేట్; కాలికట్ రాజ్యం
సేనాపతులు, నాయకులు
డామ్ ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మైడా	అమీర్ హుస్సేన్ అల్-కుర్దీ
బలం
9 నాస్ (పెద్ద ఓడలు); 6 కారవెల్స్; 2 గల్లీలు; 1 బ్రిగాంటైన్; 800 పోర్చుగీసువారు; 400 నాయర్లు;	10 నాస్ (పెద్ద ఓడలు); 6 భారీ గల్లీలు; 30 తేలికపాటి గల్లీలు; 70–150 పడవలు; 450 మామ్లుక్లు; 4,000–5,000 గుజరాతీలు;
ప్రాణ నష్టం, నష్టాలు
మొత్తం 332 32 మరణించారు; 300 గాయపడ్డారు;	అన్ని మామ్లుక్ నౌకలు మునిగిపోయాయి లేదా స్వాధీనం చేసుకోబడ్డాయి; 4 గుజరాతీ ఓడలు స్వాధీనం చేసుకోబడ్డాయి; 1,300 గుజరాతీలు మరణించారు; 428 మామ్లుక్లు మరణించారు;
	డయ్యూ Location within South Asia#India Gujarat డయ్యూ డయ్యూ (Gujarat)

డయ్యూ యుద్ధం అనేది పోర్చుగీస్ సామ్రాజ్యం, గుజరాత్ సుల్తాన్, ఈజిప్టు మామ్లుక్ బుర్జీ సుల్తానేట్, కాలికట్ జామొరిన్ సంయుక్త నౌకాదళం మధ్య 1509 ఫిబ్రవరి 3న అరేబియా సముద్రంలోని డయ్యూ ఓడరేవులో జరిగిన నౌకాదళ యుద్ధం.^[4]^[5]^[6]

ఈ యుద్ధంలో పోర్చుగీసు విజయం చాలా కీలకమైనది: గొప్ప ముస్లిం కూటమి ఘోరంగా ఓడిపోయింది. ఇది ఎర్ర సముద్రం, పర్షియన్ గల్ఫ్ ద్వారా అరబ్బులు, వెనీషియన్లు నియంత్రించే చారిత్రక సుగంధ ద్రవ్యాల వాణిజ్యాన్ని దాటవేసి, కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మీదుగా వాణిజ్యాన్ని మళ్లించడానికి హిందూ మహాసముద్రంపై ఆధిపత్యం సాధించే పోర్చుగీసు వ్యూహాన్ని సులభతరం చేసింది. యుద్ధం తర్వాత, పోర్చుగల్ గోవా, సిలోన్, మలక్కా, బాం బాయిమ్, ఓర్ముజ్తో సహా హిందూ మహాసముద్రంలోని అనేక కీలక ఓడరేవులను వేగంగా స్వాధీనం చేసుకుంది. ఈ ప్రాదేశిక నష్టాలు మామ్లుక్ సుల్తానేట్, గుజరాత్ సుల్తానేట్లను దెబ్బతీశాయి. ఈ యుద్ధం పోర్చుగీస్ సామ్రాజ్యం పెరుగుదలను వేగవంతం చేసింది, ఒక శతాబ్దానికి పైగా దాని రాజకీయ ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించింది. గోవా, బాంబే-బస్సేన్ లూటీ, పోర్చుగీస్ పునరుద్ధరణ యుద్ధం, సిలోన్ డచ్ వలసరాజ్యంతో తూర్పులో పోర్చుగీసు శక్తి క్షీణించడం ప్రారంభమైంది.

డయ్యూ యుద్ధం లెపాంటో యుద్ధం, ట్రఫాల్గర్ యుద్ధం మాదిరిగానే ఒక నిర్మూలన యుద్ధం (battle of annihilation). ఇది ప్రపంచ నౌకాదళ చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన వాటిలో ఒకటి. ఎందుకంటే ఇది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం వరకు కొనసాగిన ఆసియా సముద్రాలపై యూరోపియన్ ఆధిపత్యానికి నాంది పలికింది.^[7]

నేపథ్యం

వాస్కో డ గామా సముద్ర మార్గం ద్వారా భారతదేశానికి చేరుకున్న కేవలం రెండు సంవత్సరాల తర్వాత, పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో తాము చేసినట్లుగా వాణిజ్యాన్ని అభివృద్ధి చేసుకునే అవకాశం అసాధ్యమని పోర్చుగీసు వారు గ్రహించారు. దీనికి కారణం భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలోని ముస్లిం వ్యాపార వర్గాల వ్యతిరేకత. వారు పోర్చుగీసు ఫైటోరియా (కర్మాగారాలు), నౌకలు, ఏజెంట్లపై దాడులను ప్రేరేపించారు; పోర్చుగీసు దౌత్య ప్రయత్నాలను అడ్డుకున్నారు; 1500లో కాలికట్‌లో పోర్చుగీసువారి ఊచకోతకు నాయకత్వం వహించారు.^[8]

అందువల్ల, పోర్చుగీసు వారు కాలికట్ బద్ధ శత్రువైన కొచ్చిన్ రాజాతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. ఆయన వారిని ప్రధాన కార్యాలయాన్ని స్థాపించడానికి ఆహ్వానించాడు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా కాలికట్ జామొరిన్ కొచ్చిన్‌పై దండయాత్ర చేశాడు. కానీ పోర్చుగీసు వారు ఆ భూములను నాశనం చేయగలిగారు, ఎర్ర సముద్రం ద్వారా ఐరోపాకు సుగంధ ద్రవ్యాలను ఎగుమతి చేసే ప్రధాన కేంద్రమైన కాలికట్ వాణిజ్యాన్ని దెబ్బతీశారు. 1504 డిసెంబరులో, సుగంధ ద్రవ్యాలతో ఈజిప్టుకు వెళ్తున్న జామొరిన్ వార్షిక వాణిజ్య నౌకాదళాన్ని పోర్చుగీసు వారు నాశనం చేశారు.^[9]

ఈ పరిణామాల గురించి వార్తలను అందుకున్న పోర్చుగల్ రాజు మాన్యువల్ I, డామ్ ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మైడాను భారతదేశపు మొదటి వైస్రాయ్‌గా నియమించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. కేవలం పోర్చుగీసు ఫైటోరియాలను రక్షించడమే కాకుండా, శత్రు ముస్లిం నౌకాయానాన్ని అరికట్టాలని స్పష్టమైన ఆదేశాలు ఇచ్చాడు.^[10] డామ్ ఫ్రాన్సిస్కో 1505 మార్చిలో ఇరవై నౌకలు, తన 20 ఏళ్ల కుమారుడు డామ్ లౌరెన్కోతో కలిసి లిస్బన్ నుండి బయలుదేరాడు. లౌరెన్కో స్వయంగా కాపిటావో-మోర్ దో మార్ దా ఇండియా (భారత సముద్ర కెప్టెన్-మేజర్)గా ఎంపికయ్యాడు.^[11]

పోర్చుగీసు జోక్యం ముస్లిం హిందూ మహాసముద్ర వాణిజ్యానికి తీవ్ర విఘాతం కలిగించింది. ఇది వెనీషియన్ ప్రయోజనాలను కూడా బెదిరించింది. ఎందుకంటే పోర్చుగీసు వారు ఐరోపా సుగంధ ద్రవ్యాల వాణిజ్యంలో వెనీషియన్ల కంటే తక్కువ ధరకు విక్రయించగలిగారు.

పోర్చుగీసు వారిని ఎదిరించలేక, భారతదేశంలోని ముస్లిం వర్తక సంఘాలు, అలాగే కాలికట్ పాలకుడు జామొరిన్, పోర్చుగీసు వారికి వ్యతిరేకంగా సహాయం కోసం ఈజిప్టుకు రాయబారులను పంపారు.^[2]

ఈజిప్ట్ మామ్లుక్ సుల్తానేట్

16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, భారతదేశంలోని సుగంధ ద్రవ్యాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, మధ్యధరా ప్రాంతంలోని వెనీషియన్ కొనుగోలుదారుల (ప్రధానంగా అలెగ్జాండ్రియాలో) మధ్య మామ్లుక్ సుల్తానేట్ ప్రధాన మధ్యవర్తిగా ఉండేది. వెనీషియన్లు సుగంధ ద్రవ్యాలను ఐరోపాలో అధిక లాభాలకు విక్రయించేవారు. ఈజిప్టు ఎక్కువగా వ్యవసాయ ఆధారిత సమాజం, సముద్రంతో తక్కువ సంబంధాలు ఉండేవి.^[12] వెనిస్ పోర్చుగల్‌తో దౌత్య సంబంధాలను తెంచుకుంది, హిందూ మహాసముద్రంలో దాని జోక్యాన్ని ఎదుర్కోవటానికి మార్గాలను వెతకడం ప్రారంభించింది. మామ్లుక్ ఆస్థానానికి రాయబారిని పంపి, పోర్చుగీసు వారికి వ్యతిరేకంగా "వేగవంతమైన, రహస్య నివారణలు" తీసుకోవాలని సూచించింది.^[13]

మామ్లుక్ సైనికులకు నౌకాదళ యుద్ధంలో పెద్దగా నైపుణ్యం లేదు. కాబట్టి మామ్లుక్ సుల్తాన్, అల్-అష్రఫ్ కాన్సుహ్ అల్-ఘౌరీ, పోర్చుగీసు వారితో పోటీ పడటానికి సుంకాలను తగ్గించే ఒప్పందంతో వెనీషియన్ మద్దతును కోరాడు.^[13] వెనిస్ మామ్లుక్లకు మధ్యధరా రకం కారక్‌లు (పెద్ద ఓడలు), యుద్ధ గల్లీలను (తెడ్డు పడవలు) సరఫరా చేసింది. వీటిలో గ్రీకు నావికులు పనిచేశారు. వెనీషియన్ నౌకానిర్మాతలు వాటిని అలెగ్జాండ్రియాలో విడదీసి, సూయజ్‌లో తిరిగి అమర్చడానికి సహాయపడ్డారు. గల్లీలు ముందు, వెనుక భాగంలో ఫిరంగులను అమర్చగలిగేవి, కానీ పక్కల వెంబడి కాదు ఎందుకంటే తుపాకులు తెడ్డు వేసేవారికి అడ్డుగా ఉంటాయి. కుట్టిన చెక్క పలకలతో కూడిన స్థానిక నౌకలు (ధోవ్స్) చాలా తేలికపాటి తుపాకులను మాత్రమే మోయగలిగేవి.

యాత్ర నాయకత్వాన్ని జెద్దా మాజీ గవర్నర్ అయిన కుర్దిష్ మామ్లుక్, అమీర్ హుస్సేన్ అల్-కుర్దీకి (పోర్చుగీసులో మిరోసెమ్) అప్పగించారు. ఈ యాత్రలో (పోర్చుగీసు వారు "రూమ్స్" అనే సాధారణ పదంతో పిలిచేవారు^[14]) ఈజిప్షియన్ మామ్లుక్లు మాత్రమే కాకుండా, పెద్ద సంఖ్యలో టర్కిష్, నుబియన్, ఇథియోపియన్ కిరాయి సైనికులు, వెనీషియన్ గన్నర్లు కూడా ఉన్నారు.^[12] అందువల్ల, కూటమి ఫిరంగి దళంలో ఎక్కువ మంది విలుకాళ్లు ఉండేవారు. వీరిని పోర్చుగీసు వారు తమ తుపాకులతో సులభంగా అధిగమించగలరు.

నౌకాదళం 1505 నవంబర్‌లో 1100 మందితో సూయజ్ నుండి బయలుదేరింది.^[12] పోర్చుగీసు దాడికి వ్యతిరేకంగా జెద్దాను బలోపేతం చేయాలని, సుకిన్, మక్కా చుట్టూ తిరుగుబాట్లను అణిచివేయాలని వారికి ఆదేశాలు ఉన్నాయి. వారు కమరాన్ ద్వీపంలో రుతుపవనాల కాలం గడపాల్సి వచ్చింది. ఎర్ర సముద్రం చివర ఉన్న ఏడెన్ వద్ద దిగారు. అక్కడ హిందూ మహాసముద్రాన్ని దాటడానికి ముందు తాహిరిడ్ ఎమీర్‌తో ఖరీదైన స్థానిక రాజకీయాల్లో చిక్కుకున్నారు.^[15] అందువల్ల వారు 1507 సెప్టెంబరులో మాత్రమే గల్ఫ్ ఆఫ్ ఖంభాట్ ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న డయ్యూ నగరాన్ని చేరుకున్నారు. పూర్తి వేగంతో ప్రయాణిస్తే ఈ ప్రయాణానికి కేవలం ఒక నెల సమయం పట్టేది.^[16]

డయ్యూ, మాలిక్ అయ్యజ్

భారతదేశానికి పోర్చుగీసు వారి రాక సమయంలో, గుజరాతీలు హిందూ మహాసముద్రంలో ప్రధాన సుదూర వ్యాపారులుగా ఉండేవారు. ఈజిప్ట్, మలక్కా మధ్య ప్రధానంగా వస్త్రాలు, సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారం చేస్తూ తూర్పు-పడమర వాణిజ్యంలో ముఖ్యమైన మధ్యవర్తులుగా ఉన్నారు. 15వ శతాబ్దంలో, గుజరాత్ సుల్తాన్ జార్జియన్ లేదా డాల్మేషియన్ మూలానికి చెందిన మాజీ విలుకాడు, బానిస అయిన మాలిక్ అయ్యజ్ను డయ్యూ గవర్నర్‌గా నియమించాడు. జిత్తులమారి, ఆచరణాత్మక పాలకుడైన మాలిక్ అయ్యజ్ నగరాన్ని గుజరాత్ (పోర్చుగీసు వారికి కాంబేగా తెలుసు) ప్రధాన ఓడరేవుగా, భారతదేశం, పర్షియన్ గల్ఫ్ మధ్య ప్రధాన ఎంట్రీపోర్ట్‌లలో ఒకటిగా మార్చాడు. హుస్సేన్ అనుకోకుండా డయ్యూలోకి ప్రవేశించే వరకు, శాంతింపజేయడం, సర్దుకుపోయే విధానాన్ని అనుసరించడం ద్వారా పోర్చుగీసు శత్రుత్వాన్ని నివారించాడు.^[17]

మాలిక్ అయ్యజ్ హుస్సేన్‌కు మంచి ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. కానీ ఈజిప్టుకు ముస్లిం రాయబారులు వాగ్దానం చేసినట్లుగా, కాలికట్ జామొరిన్ మినహా భారత ఉపఖండంలోని ఇతర పాలకులు ఎవరూ పోర్చుగీసు వారికి వ్యతిరేకంగా ముందుకు రాలేదు. పోర్చుగీసు వారు భయంకరమైన నావికాదళ శక్తి అని, వారితో శత్రుత్వం పెట్టుకోకూడదని అయ్యజ్ స్వయంగా గ్రహించాడు. అయినప్పటికీ, శక్తివంతమైన గుజరాత్ సుల్తాన్ నుండి ప్రతీకారం తీర్చుకుంటారనే భయంతో - అలాగే నగరంలో ఉన్న హుస్సేన్ దళాల కారణంగా అతను హుస్సేన్‌ను తిరస్కరించలేకపోయాడు. ఉభయ సంకటంలో చిక్కుకున్న అయ్యజ్, హుస్సేన్‌కు జాగ్రత్తగా మద్దతు ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.^[18]

చౌల్ యుద్ధం

1508 మార్చిలో, హుస్సేన్, అయ్యజ్ నౌకాదళాలు దక్షిణానికి ప్రయాణించి చౌల్ నౌకాశ్రయంలో పోర్చుగీసు నౌకలతో మూడు రోజుల పాటు పోరాడాయి. పోర్చుగీసు కమాండర్ భారత సముద్రాల కెప్టెన్-మేజర్ లౌరెన్కో డి అల్మైడా. ఆ నగరంలో మిత్రరాజ్యాల వాణిజ్య నౌకలను నింపడం, వాటిని తిరిగి కొచ్చిన్‌కు పంపడం ఇతని విధి.^[19]

పోర్చుగీసు వారు ఊహించని విధంగా దెబ్బతిన్నప్పటికీ (హుస్సేన్ యూరోపియన్ తరహా నౌకలు అరేబియా తీరానికి కేటాయించిన అఫోన్సో డి అల్బుకెర్కీ యాత్రకు సంబంధించినవి అని మొదట భావించారు), ముస్లింలకు ఈ యుద్ధం నామమాత్రపు విజయంగా ముగిసింది. ఎందుకంటే కొచ్చిన్‌లోని పోర్చుగీసు ప్రధాన కార్యాలయానికి వెళ్లడానికి వారు చాలా నష్టాలను చవిచూశారు.^[20] యాదృచ్ఛికంగా పోర్చుగీసు ప్రధాన నౌకను ముంచినప్పటికీ, మిగిలిన పోర్చుగీసు నౌకాదళం తప్పించుకుంది. అయ్యజ్ యుద్ధంలో అయిష్టంగా పాల్గొనడం వల్ల హుస్సేన్ తృటిలో ప్రాణాలతో బయటపడ్డాడు. మాలిక్ అయ్యజ్‌తో కలిసి డయ్యూకు తిరిగి రావడం, పోర్చుగీసు ప్రతీకారానికి సిద్ధం కావడం తప్ప హుస్సేన్‌కు వేరే మార్గం లేకపోయింది. హుస్సేన్ ఈ యుద్ధాన్ని గొప్ప విజయంగా కైరోకు నివేదించాడు; అయినప్పటికీ, మిరత్ సికందరీ అనే గుజరాత్ రాజ్య సమకాలీన పర్షియన్ వృత్తాంతం ఈ యుద్ధాన్ని చిన్న ఘర్షణగా వివరిస్తుంది.^[21]

ఏది ఏమైనప్పటికీ, మరణించిన వారిలో వైస్రాయ్ సొంత కుమారుడు లౌరెన్కో కూడా ఉన్నాడు. పోర్చుగీసు వైస్రాయ్ కోసం మాలిక్ అయ్యజ్ మృతదేహాన్ని వెలికితీసేందుకు ఉత్తమ ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ అది లభించలేదు.

పోర్చుగీసు సన్నాహాలు

కొచ్చిన్‌లో తన ఏకైక కుమారుని మరణ వార్త విన్న డామ్ ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మైడా గుండె పగిలిపోయింది. మూడు రోజుల పాటు ఎవరినీ చూడటానికి ఇష్టపడకుండా తన గదిలో ఉండిపోయాడు. భారతదేశంలో మామ్లుక్ నౌకాదళం ఉండటం పోర్చుగీసు వారికి తీవ్ర ముప్పు కలిగించింది. కానీ వైస్రాయ్ ఇప్పుడు మిరోసెమ్ చేతిలో తన కొడుకు మరణానికి వ్యక్తిగతంగా పగ తీర్చుకోవాలని చూశాడు. "కోడిపిల్లను తిన్నవాడు కోడిని కూడా తినాలి లేదా దానికి మూల్యం చెల్లించుకోవాలి" అని అన్నాడట.

అయినప్పటికీ, రుతుపవనాలు సమీపిస్తున్నాయి. దానితో పాటు వచ్చే తుఫానులు సెప్టెంబర్ వరకు హిందూ మహాసముద్రంలో అన్ని నౌకాయానాలను అడ్డుకుంటాయి. అప్పుడు మాత్రమే వైస్రాయ్ మరమ్మతుల కోసం అందుబాటులో ఉన్న అన్ని పోర్చుగీసు నౌకలను డ్రై డాక్‌కు పిలిపించి కొచ్చిన్‌లో తన బలగాలను సమీకరించగలడు.^[22]

వారు బయలుదేరడానికి ముందే, 1508 డిసెంబర్ 6న అఫోన్సో డి అల్బుకెర్కీ పర్షియన్ గల్ఫ్ నుండి కన్ననూర్‌కు వచ్చాడు. అల్మైడా స్థానంలో గవర్నర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించాలని పోర్చుగల్ రాజు నుండి ఆదేశాలు ఉన్నాయి. డామ్ ఫ్రాన్సిస్కోకు అల్బుకెర్కీపై వ్యక్తిగత ద్వేషం ఉంది. ఎందుకంటే ముస్లిం నౌకలు ఎర్ర సముద్రంలోకి ప్రవేశించకుండా లేదా బయటకు రాకుండా నిరోధించడానికి అల్బుకెర్కీని ప్రత్యేకంగా అరేబియా తీరానికి కేటాయించారు. అయినప్పటికీ తన కొడుకు మరణానికి ప్రతీకారంగా ముస్లిం నౌకాదళాన్ని వ్యక్తిగతంగా నాశనం చేయాలనే అతని ఉద్దేశం ఎంత వ్యక్తిగత సమస్యగా మారిందంటే, అతను తన వారసుడిని బాధ్యతలు స్వీకరించడానికి అనుమతించలేదు. అలా చేయడం ద్వారా, వైస్రాయ్ రాజ అధికారానికి వ్యతిరేకంగా అధికారికంగా తిరుగుబాటు చేశాడు. మరొక సంవత్సరం పాటు పోర్చుగీసు ఇండియాను అలాగే పాలించాడు.^[23]

డిసెంబర్ 9న పోర్చుగీసు నౌకాదళం డయ్యూకు బయలుదేరింది.^[24]

అర్మాడా దా ఇండియా కదలిక

కొచ్చిన్ నుండి, పోర్చుగీసు వారు మొదట కాలికట్ గుండా వెళ్ళారు. జామొరిన్ నౌకాదళాన్ని అడ్డగించాలని ఆశించారు, కానీ అది అప్పటికే డయ్యూకు బయలుదేరింది. ఆర్మడా (నౌకాదళం) తరువాత బాటికల్లో లంగరు వేసింది. అక్కడ రాజు, పోర్చుగీసు మిత్రపక్షమైన స్థానిక హిందూ ప్రైవేటీర్ తిమోజా మధ్య వివాదాన్ని పరిష్కరించింది. హొన్నవర్లో, పోర్చుగీసు వారు తిమోజాను కలిశారు. అతను శత్రువు కదలికల గురించి వైస్రాయ్‌కి తెలియజేశాడు. అక్కడ ఉన్నప్పుడు, పోర్చుగీసు గల్లీలు కాలికట్ జామొరిన్‌కు చెందిన దాడుల నౌకాదళాన్ని నాశనం చేశాయి.^[24]

అంగెడివా వద్ద, నౌకాదళం మంచినీటిని తీసుకుంది. డామ్ ఫ్రాన్సిస్కో మాలిక్ అయ్యజ్ దూతను కలిశాడు, అయితే అటువంటి సమావేశం వివరాలు తెలియవు.^[25] అక్కడ ఉన్నప్పుడు, దాభోల్ నగరానికి చెందిన తెడ్డు పడవలు ఎలాంటి కవ్వింపు లేకుండా పోర్చుగీసు వారిపై దాడి చేశాయి.

దాభోల్

అంగెడివా నుండి, పోర్చుగీసు వారు బిజాపూర్ సుల్తానేట్‌కు చెందిన ముఖ్యమైన కోట ఓడరేవు నగరమైన దాభోల్‌కు ప్రయాణించారు. సావో మిగ్యుల్ గల్లీ కెప్టెన్, పయో డి సౌసా, నౌకాశ్రయాన్ని పరిశోధించాలని నిర్ణయించుకొని ఒడ్డుకు వెళ్ళాడు. కానీ సుమారు 6,000 మంది సైనికులు మెరుపు దాడి చేసి ఇతర పోర్చుగీసు వారితో పాటు అతన్ని చంపేశారు. రెండు రోజుల తరువాత, వైస్రాయ్ తన భారీ కవచాలతో కూడిన దళాలను ఒడ్డుకు నడిపించాడు. ఉభయచర పిన్సర్ దాడిలో నదీ తీరంలో ఉన్న దండును అణిచివేశాడు. రెచ్చగొట్టే చర్యకు దాభోల్ భారీ మూల్యం చెల్లించుకుంది. వైస్రాయ్ ఆదేశాల మేరకు నగరాన్ని నేలమట్టం చేశారు, చుట్టుపక్కల నదీతీర నివాసాలను నాశనం చేశారు. ప్రతీకారంగా పశువులు, వీధి కుక్కలతో సహా దాదాపు నివాసితులందరినీ చంపేశారు.

ఫెర్నావో లోప్స్ డి కాస్టన్‌హెడా ప్రకారం, దాభోల్ లూటీ భారతదేశ పశ్చిమ తీరంలో ఒక 'శాపానికి' దారితీసింది. ఇక్కడ ఎవరైనా ఇలా అనవచ్చు: "ఫ్రాంక్స్ (పోర్చుగీసు వారి) ఆగ్రహం మీపై పడుగాక".^[26]

చౌల్, బాంబే

దాభోల్ నుండి, పోర్చుగీసు వారు చౌల్ వద్ద ఆగారు. అక్కడ డామ్ ఫ్రాన్సిస్కో డయ్యూ నుండి తిరిగి వచ్చేటప్పుడు సేకరించడానికి కప్పం సిద్ధం చేయమని నగర గవర్నర్‌ను ఆదేశించాడు. బాంబే సమీపంలోని మహిమ్ వైపు వెళుతుండగా, పోర్చుగీసు వారికి ఆ పట్టణం నిర్మానుష్యంగా కనిపించింది.^[27]

బాంబేలో, డామ్ ఫ్రాన్సిస్కోకు మాలిక్ అయ్యజ్ నుండి ఒక లేఖ వచ్చింది. నిస్సందేహంగా తన నగరానికి పొంచి ఉన్న ప్రమాదం గురించి తెలుసుకున్న అతను వైస్రాయ్‌ని శాంతింపజేయడానికి రాశాడు. తన వద్ద ఖైదీలు ఉన్నారని, అతని కొడుకు ఎంత ధైర్యంగా పోరాడాడో పేర్కొన్నాడు. తమను బాగా చూసుకుంటున్నారని పోర్చుగీసు ఖైదీలు రాసిన లేఖను కూడా జతచేశాడు.^[28] వైస్రాయ్ మాలిక్ అయ్యజ్‌కు (పోర్చుగీసులో మెలిక్యాజ్‌గా పిలుస్తారు) గౌరవప్రదమైన కానీ బెదిరింపు లేఖతో సమాధానమిచ్చాడు. తన ప్రతీకార ఉద్దేశ్యాన్ని, వారు తమ బలగాలన్నింటినీ కలుపుకొని పోరాడటానికి సిద్ధం కావడం మంచిదని, లేకపోతే డయ్యూను నాశనం చేస్తానని పేర్కొన్నాడు:

గౌరవనీయులైన డయ్యూ కెప్టెన్ మెలిక్యాజ్, నేను వైస్రాయ్ మీకు తెలియజేస్తున్నాను. నేను నా యోధులతో మీ నగరానికి వస్తున్నాను. అక్కడ ఆశ్రయం పొందినవారిని, చౌల్‌లో నా ప్రజలతో పోరాడి నా కొడుకు అని పిలువబడే వ్యక్తిని చంపిన వారిని పట్టుకోవడానికి వస్తున్నాను. వారిపై, వారికి సహాయం చేసేవారిపై పగ తీర్చుకోవడానికి స్వర్గంలోని దేవునిపై ఆశతో వస్తున్నాను. ఒకవేళ వారు నాకు దొరకకపోతే, మీ నగరాన్ని తీసుకుంటాను, అన్నింటికీ మూల్యం చెల్లించేలా చేస్తాను. చౌల్‌లో మీరు చేసిన సహాయానికి మీకు కూడా (మూల్యం చెల్లించేలా చేస్తాను). మీకు బాగా తెలియజేయడానికే ఇది చెబుతున్నాను. నేను ఇప్పుడు బాంబే ద్వీపంలో ఉన్నాను, ఈ లేఖను మోసుకొచ్చిన వ్యక్తి మీకు చెబుతాడు.^[29]^[30]

ముస్లిం పక్షాన ఇబ్బందులు

చౌల్, డయ్యూ యుద్ధాల మధ్య పది నెలల్లో, ముస్లిం రంగంలో ముఖ్యమైన పరిణామాలు జరిగాయి: హుస్సేన్ తన నౌకలను మరమ్మత్తు చేసుకునే అవకాశాన్ని తీసుకున్నాడు. 300 మంది సైనికులతో కూడిన ఒక తప్పిపోయిన కారక్‌ను తిరిగి పొందాడు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, హుస్సేన్, అయ్యజ్ మధ్య సంబంధం క్షీణించింది. చౌల్ వద్ద పోర్చుగీసు ఖైదీలను అదుపులోకి తీసుకున్న అయ్యజ్ ద్వంద్వ వైఖరి గురించి హుస్సేన్‌కు ఇప్పుడు స్పష్టంగా తెలుసు - వారిని హుస్సేన్ "స్టఫ్ చేసి కైరోకు తిరిగి పంపాలని" అనుకున్నాడు. మిగిలిన తన దళాలకు చెల్లించలేక, హుస్సేన్ తన సొంత ఫిరంగి ముక్కలను అయ్యజ్‌కే తాకట్టు పెట్టవలసి వచ్చింది. బహుశా, కొత్త బలగాల ఆశ లేదా సుల్తాన్ ప్రతిచర్య భయం మాత్రమే అతన్ని ఈజిప్టుకు తిరిగి వెళ్లకుండా నిరోధించి ఉండవచ్చు.^[22]

ఈ దశలో, మాలిక్ అయ్యజ్ అమీర్ హుస్సేన్‌కు సహాయం చేస్తే, అతను తన నగరాన్ని, తన ప్రాణాన్ని పణంగా పెట్టినట్లే; అతను హుస్సేన్‌పై తిరగబడితే, సుల్తాన్ అయ్యజ్ తల తీయవచ్చు. హుస్సేన్ తన స్థానంలో నిలబడితే, అతను నాశనమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. వెనక్కి తగ్గితే, ఈజిప్టు సుల్తాన్ చేతిలో ఉరితీయబడే ప్రమాదం ఉంది.

ఇప్పుడు నాలుగు రకాల ఇబ్బందుల్లో, వారు పోర్చుగీసు దళాలను ఎదుర్కొన్నారు.

సైన్య మోహరింపు

మామ్లుక్-గుజరాత్-కాలికట్ నౌకాదళం

6 మధ్యధరా కారక్లు; 6 గల్లీలు (అమీర్ హుస్సేన్ మొత్తం కమాండ్)
4 డయ్యూ కారక్లు (మాలిక్ అయ్యజ్)
30 డయ్యూ తేలికపాటి గల్లీలు (సిది అలీ)
70–150 కాలికట్ యుద్ధ పడవలు (కుంజాలి మరక్కార్)

పోర్చుగీసు నౌకాదళం

5 పెద్ద నాస్: ఫ్లోర్ డో మార్ (వైస్రాయ్ ప్రధాన నౌక; కెప్టెన్ జోవో డా నోవా), ఎస్పిరిటో శాంటో (కెప్టెన్ నునో వాజ్ పెరీరా), బెలెమ్ (జార్జ్ డి మెలో పెరీరా), రీ గ్రాండే (ఫ్రాన్సిస్కో డి టా వోరా), టాఫోరియా గ్రాండే (పేరో బారెటో డి మగల్హేస్)
4 చిన్న నాస్: టాఫోరియా పెక్వేనా (గార్సియా డి సౌసా), శాంటో ఆంటోనియో (మార్టిమ్ కోయెల్హో), రీ పెక్వేనో (మాన్యువల్ టెలిస్ బారెటో), అండోరిన్హా (డామ్ ఆంటోనియో డి నోరోన్హా)
4 చతురస్రాకార తెరచాప కారవెల్స్: ఫ్లోర్ డా రోసా (ఆంటోనియో డో కాంపో), ఎస్పెరా (ఫిలిప్ రోడ్రిగ్స్), కాన్సికావో (పేరో కావో), శాంటా మరియా డా అజుడా (రుయ్ సోరేస్)
2 కారవెల్స్: సాంటియాగో (లూయిస్ ప్రెటో), – (అల్వారో పెస్సాన్హా)
2 గల్లీలు: సావో మిగ్యుల్ (డియోogo పిరెస్), సావో క్రిస్టోవావో (పాయో రోడ్రిగ్స్ డి సౌసా)
1 బ్రిగాంటైన్: శాంటో ఆంటోనియో (సిమావో మార్టిన్స్)

డయ్యూ యుద్ధం

1509 ఫిబ్రవరి 2న, పోర్చుగీసు వారు కాకి గూళ్ళ (crow's nests) పైనుండి డయ్యూను చూశారు. వారు సమీపిస్తుండగా, మాలిక్ అయ్యజ్ నగరం నుండి వైదొలిగాడు, మొత్తం బాధ్యతను హుస్సేన్‌కు వదిలివేశాడు. పోర్చుగీసు నౌకాదళం ప్రయాణం నుండి కోలుకోవడానికి సమయం దొరకక ముందే వారిని వేధించడానికి తెడ్డు పడవలను బయటకు పంపమని అతను ఆదేశించాడు. కానీ అవి కోట ఫిరంగి పరిధిని దాటి వెళ్ళలేదు. రాత్రి పడుతుండగా ముస్లిం నౌకాదళం ఛానెల్‌లోకి వెనక్కి తగ్గింది. వైస్రాయ్ తన కెప్టెన్లందరినీ పిలిపించి కార్యాచరణను నిర్ణయించారు.^[27]

తెల్లవారుతుండగా, ముస్లింలు డయ్యూ నౌకాశ్రయం రక్షణను ఉపయోగించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నట్లు పోర్చుగీసు వారు గమనించారు. వారు తమ కారక్‌లు, గల్లీలను ఒడ్డుకు దగ్గరగా కట్టేసి, పోర్చుగీసు దాడి కోసం వేచి ఉన్నారు. తద్వారా చొరవను వదులుకున్నారు.^[31] పోర్చుగీసు దళాలను నాలుగుగా విభజించారు: ఒక బృందం ప్రాథమిక బాంబు దాడి తర్వాత మామ్లుక్ కారక్‌లను ఎక్కాలి, మరొకటి స్థిరంగా ఉన్న మామ్లుక్ గల్లీలపై పక్క నుండి దాడి చేయాలి, మిగిలిన నౌకాదళానికి మద్దతు ఇచ్చే 'బాంబు దాడి బృందం', ప్రధాన నౌక (ఫ్లోర్ డో మార్) నేరుగా బోర్డింగ్‌లో పాల్గొనదు కానీ యుద్ధాన్ని నడిపించడానికి, తన మందుగుండు సామగ్రి మద్దతు ఇవ్వడానికి అనుకూలమైన స్థానంలో ఉంటుంది. బ్రిగాంటైన్ శాంటో ఆంటోనియో కమ్యూనికేషన్లను చూసుకుంటుంది.^[32]

శాంటో ఆంటోనియో నౌకాదళం అంతటా తిరుగుతూ వైస్రాయ్ ప్రసంగాన్ని అందించింది. అందులో వారు శత్రువును ఎందుకు వెతుకుతున్నారో, విజయం సాధిస్తే లభించే బహుమతులను వివరించాడు: దోచుకునే హక్కు, సైనికులందరికీ నైట్ హుడ్, నైట్‌లకు కులీన హోదా, రాజ్యం నుండి బహిష్కరించబడిన నేరస్థులకు క్షమాభిక్ష, బానిసలు ఒక సంవత్సరంలోపు విడుదలైతే స్క్వైర్ హోదా పొందుతారు.^[33]

యుద్ధం ప్రారంభం

గాలి మారింది, ఉదయం 11:00 గంటలకు, ఫ్లోర్ డో మార్ పైన రాజ పతాకం ఎగురవేయబడింది. ఒకే ఒక్క షాట్ పేల్చారు, ఇది యుద్ధ ప్రారంభానికి సంకేతం.^[33] శాంటియాగో! అనే నినాదంతో పోర్చుగీసు వారు తమ రాకను ప్రారంభించారు.

నల్ల పోర్చుగీస్ బ్రాడ్‌స్వోర్డ్ 16వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు పోర్చుగీస్ ఆర్మడాలలో ప్రాచుర్యం పొందింది.

కారక్‌లు దగ్గరకు రాగానే, హుస్సేన్ ఫ్లాగ్‌షిప్‌ను శాంటో ఎస్పిరిటో పట్టుకుంది. వారి ఫోర్‌కాజిల్‌లు దాటినప్పుడు, రుయ్ పెరీరా నేతృత్వంలోని కొంతమంది శత్రువు ఫోర్‌కాజిల్‌పైకి దూకారు. నౌకలు సురక్షితం కాకముందే, పోర్చుగీసు వారు అప్పటికే మధ్యభాగానికి చొరబడ్డారు. ప్రధాన నౌకను స్వాధీనం చేసుకోకముందే, మరొక మామ్లుక్ కారక్ దానికి సహాయం చేయడానికి వచ్చింది, ఎదురుగా నుండి శాంటో ఎస్పిరిటోను ఎక్కింది. హుస్సేన్ తన దళాలను పెద్ద సంఖ్యలో గుజరాతీ సైనికులతో బలోపేతం చేశాడు, వారిని నౌకల్లో పంపిణీ చేశాడు. భారీ కవచాలు ధరించిన పోర్చుగీసు పదాతిదళం అకస్మాత్తుగా మునిగిపోయే ప్రమాదం ఏర్పడింది. రుయ్ పెరీరా చంపబడ్డాడు, కానీ ఈ క్లిష్టమైన తరుణంలో, రీ గ్రాండే హుస్సేన్ ప్రధాన నౌక ఖాళీ వైపు ఢీకొట్టింది, అత్యవసరమైన ఉపబలాలను అందించింది. ఇది పోర్చుగీసు వారికి అనుకూలంగా మారింది.^[34] ఇతర ముస్లిం కిరాయి సైనికులలో చాలామంది "పోర్చుగీసు వారిని చూడగానే పారిపోయారు".^[35]

పోర్చుగీసు వారు తమ పూర్తి దళాలను పోరాటానికి ఉపయోగిస్తారని హుస్సేన్ ఊహించాడు. కాబట్టి అతను తేలికపాటి తెడ్డు నౌకలను ఛానెల్ లోపల ఉంచాడు. పోర్చుగీసు వారు కారక్‌లతో పోరాడుతున్నప్పుడు వెనుక నుండి దాడి చేయడానికి సిద్ధంగా ఉంచాడు. ఈ వ్యూహాన్ని అర్థం చేసుకున్న జోవో డా నోవా, ఫ్లోర్ డో మార్ను ఛానెల్ ప్రవేశద్వారాన్ని అడ్డుకోవడానికి, తెడ్డు నౌకలు బయటకు రాకుండా నిరోధించడానికి నడిపించాడు. తెడ్డు నౌకల సమూహం పోర్చుగీసు గన్నర్లకు అనువైన లక్ష్యాన్ని అందించింది. వారు అనేక నౌకలను నిష్క్రియం చేశారు, అవి వెనుక వచ్చే వాటి మార్గాన్ని అడ్డుకున్నాయి. చొచ్చుకుపోలేక, జామొరిన్ పడవలు చిన్నపాటి మార్పిడి తర్వాత వెనక్కి తిరిగి కాలికట్‌కు పారిపోయాయి. యుద్ధం సాగినంతసేపు, ఫ్లోర్ డో మార్ 600లకు పైగా షాట్‌లను కాల్చింది.^[36]

ఇంతలో, వేగవంతమైన గల్లీలు, కారవెల్స్ సమూహం స్థిరంగా ఉన్న శత్రువు గల్లీల పక్క భాగాన్ని పట్టుకున్నాయి. వాటి తుపాకులు స్పందించలేకపోయాయి. ప్రారంభ పోర్చుగీసు దాడి తిప్పికొట్టబడింది, కానీ పోర్చుగీసు సాల్వో మూడు గల్లీలను కొట్టుకుపోయేలా చేసింది.^[34]

నెమ్మదిగా కానీ కచ్చితంగా, పొగ కారణంగా పాక్షికంగా కనపడకపోయినా పోర్చుగీసు వారు చాలా కారక్‌లను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. హుస్సేన్ ప్రధాన నౌక ఆక్రమించబడింది, చాలా మంది సిబ్బంది నౌక నుండి దూకడం ప్రారంభించారు. గల్లీలు ఓడిపోయాయి, లోతులేని కారవెల్స్ నౌకలు, తీరం మధ్య తమను తాము ఉంచుకొని, ఈదడానికి ప్రయత్నించిన ఎవరినైనా నరికివేశాయి.^[37]

చివరగా, ఒకే ఒక ఓడ మిగిలి ఉంది - యుద్ధంలో ఇతర నౌకల కంటే పెద్దదైన గొప్ప కారక్. ఇది తీరానికి చాలా దగ్గరగా లంగరు వేయబడింది, లోతైన డ్రాఫ్ట్ ఉన్న పోర్చుగీసు నౌకలు చేరుకోవడానికి వీలులేకుండా ఉంది. దాని బలమైన హల్ పోర్చుగీసు ఫిరంగి దాడులకు లొంగలేదు. సంధ్యా సమయానికి దానిని ముంచడానికి మొత్తం నౌకాదళం నుండి నిరంతర బాంబు దాడి అవసరమైంది. తద్వారా డయ్యూ యుద్ధం ముగిసింది.^[37]

పర్యవసానాలు

బస్సేన్ ఒప్పందం (1534) ద్వారా పోర్చుగీసు వారికి, సుల్తాన్ బహదూర్ షాకు మధ్య రక్షణ కూటమి కుదిరిన తర్వాత 1535లో నిర్మించిన డయ్యూ కోట. అప్పుడు మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయున్ ఈ భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి యుద్ధం చేశాడు. 1521, 1531లో ద్వీపాన్ని బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోవడానికి పోర్చుగీసు వారు చేసిన ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి.

ఈ యుద్ధం పోర్చుగీసు విజయంతో ముగిసింది, గుజరాత్-మామ్లుక్-కాలికట్ కూటమి పూర్తిగా ఓడిపోయింది. మామ్లుక్లు చివరి వరకు ధైర్యంగా పోరాడారు, కానీ తమ మునుపెన్నడూ చూడని నౌకాదళ శక్తిని ఎలా ఎదుర్కోవాలో తెలియక నష్టపోయారు. పోర్చుగీసు వారి వద్ద అనుభవజ్ఞులైన నావికులతో కూడిన ఆధునిక నౌకలు, మెరుగైన పదాతిదళం - భారీ ప్లేట్ ఆర్మర్, ఆర్కిబస్‌లు, గన్‌పౌడర్‌తో నిండిన ఒక రకమైన మట్టి గ్రెనేడ్ - ఎక్కువ ఫిరంగులు, మామ్లుక్లు ఆశించని విధంగా నైపుణ్యం కలిగిన గన్నర్లు ఉన్నారు.

యుద్ధం తరువాత, మాలిక్ అయ్యజ్ చౌల్ ఖైదీలను బాగా బట్టలు వేసి, ఆహారం పెట్టి తిరిగి ఇచ్చాడు. డామ్ ఫ్రాన్సిస్కో డయ్యూను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి నిరాకరించాడు, దానిని నిర్వహించడం ఖరీదైనదని పేర్కొన్నాడు. కానీ అయ్యజ్‌తో వాణిజ్య ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు, నగరంలో ఒక ఫైటోరియాను ప్రారంభించాడు.^[38] పోర్చుగీసు వారు తరువాత డయ్యూలో ఒక కోటను నిర్మించాలని తీవ్రంగా ప్రయత్నించారు, కానీ మాలిక్ తాను గవర్నర్‌గా ఉన్నంత కాలం దీనిని వాయిదా వేయగలిగాడు.

యుద్ధంలో దొరికిన సంపదలో మూడు గల్లీలు, మూడు కారక్‌లు, 600 కంచు ఫిరంగి ముక్కలు, కైరో మామ్లుక్ సుల్తాన్ మూడు రాజ పతాకాలు ఉన్నాయి. వీటిని పోర్చుగల్ పంపారు, తోమర్లోని కాన్వెంట్టో డి క్రిస్టోలో ప్రదర్శించడానికి. ఇది ఆర్డర్ ఆఫ్ క్రైస్ట్ ప్రధాన కార్యాలయం, పూర్వపు నైట్స్ టెంప్లర్, ఇందులో అల్మైడా సభ్యుడు.^[39] వైస్రాయ్ డయ్యూ వర్తకుల నుండి (ముస్లిం నౌకాదళం పునరుద్ధరణకు నిధులు సమకూర్చినవారు) 300,000 బంగారు జెరాఫిన్లను వసూలు చేశాడు. అందులో 100,000 దళాల మధ్య పంపిణీ చేయబడ్డాయి, 10,000 కొచ్చిన్ ఆసుపత్రికి విరాళంగా ఇవ్వబడ్డాయి.^[40]

అయితే, మామ్లుక్ బందీల పట్ల పోర్చుగీసు వారి ప్రవర్తన క్రూరంగా ఉంది. తన కొడుకు మరణానికి ప్రతీకారంగా వారిలో చాలా మందిని ఉరితీయాలని, సజీవ దహనం చేయాలని లేదా ముక్కలుగా నరకాలని, ఫిరంగి నోళ్లకు కట్టేయాలని వైస్రాయ్ ఆదేశించాడు. యుద్ధం తర్వాత అల్మైడా రాజు మాన్యువల్‌కు నివేదిస్తూ: "మీరు సముద్రంలో శక్తివంతంగా ఉన్నంత కాలం, భారతదేశాన్ని మీదిగా ఉంచుకుంటారు; ఒకవేళ మీకు ఈ శక్తి లేకపోతే, తీరంలో ఉన్న కోట మీకు పెద్దగా ఉపయోగపడదు."^[41] అఫోన్సో డి అల్బుకెర్కీకి వైస్రాయ్ పదవిని అప్పగించి, 1509 నవంబరులో పోర్చుగల్కు బయలుదేరిన తర్వాత, అల్మైడా డిసెంబరులో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ సమీపంలోని ఒక చిన్న ఘర్షణలో ఖోయ్‌ఖోయ్ తెగ చేతిలో చంపబడ్డాడు. అతనితో పాటు 70 మంది ఇతర పోర్చుగీసు వారు మరణించారు - డయ్యూ యుద్ధంలో కంటే ఎక్కువ మంది. అతని మృతదేహాన్ని బీచ్‌లో పాతిపెట్టారు.

హుస్సేన్ యుద్ధం నుండి బయటపడ్డాడు. గుర్రాలపై మరో 22 మంది మామ్లుక్లతో డయ్యూ నుండి పారిపోగలిగాడు. అతను కైరోకు తిరిగి వచ్చాడు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత పోర్చుగీసు వారికి వ్యతిరేకంగా పంపడానికి 3,000 మందితో కూడిన మరొక నౌకాదళానికి బాధ్యత వహించాడు. కానీ అతను ఎర్ర సముద్రం వద్ద అతని టర్కిష్ సెకండ్-ఇన్-కమాండ్ - కాబోయే ఆట్టోమన్ నౌకాదళ అధికారి సెల్మాన్ రీస్ చేతిలో హత్య చేయబడ్డాడు. ఈజిప్టు మామ్లుక్ సుల్తానేట్ కొద్దికాలానికే ఆట్టోమన్ ఆక్రమణకు గురై పతనమైంది.^[39]

డయ్యూ యుద్ధంలో పాల్గొన్న ప్రముఖులందరిలో, మాలిక్ అయ్యజ్ మాత్రమే హింసాత్మక మరణం పొందలేదు; అతను 1522లో తన ఎస్టేట్‌లో ధనవంతుడిగా మరణించాడు.^[42]

వారసత్వం

డయ్యూ యుద్ధం చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన యుద్ధాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది హిందూ మహాసముద్రంలో పాశ్చాత్య యూరోపియన్ ఆధిపత్యానికి నాంది పలికింది. రచయిత విలియం వీర్ తన పుస్తకం 50 బాటిల్స్ దట్ చేంజ్డ్ ది వరల్డ్లో ఈ యుద్ధాన్ని చరిత్రలో 6వ అత్యంత ముఖ్యమైనదిగా ర్యాంక్ చేశారు. ఇది మారథాన్ యుద్ధం, నికా తిరుగుబాటు, బంకర్ హిల్ యుద్ధం, అర్బెలా యుద్ధం (గౌగమేలా), హట్టిన్ యుద్ధం తర్వాత స్థానంలో ఉంది.^[43] అతను ఇలా అంటాడు: "15వ శతాబ్దం ప్రారంభమైనప్పుడు, ఇస్లాం ప్రపంచాన్ని ఆధిపత్యం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నట్లు కనిపించింది. ఆ అవకాశం డయ్యూ వెలుపల హిందూ మహాసముద్రంలో మునిగిపోయింది."^[44] చరిత్రకారుడు రైనర్ డహ్న్‌హార్డ్ట్ ప్రకారం, ప్రాముఖ్యత, వారసత్వం పరంగా ఈ యుద్ధాన్ని లెపాంటో యుద్ధాలు, ట్రఫాల్గర్‌తో మాత్రమే పోల్చవచ్చు.^[45] పండితుడు మైఖేల్ అదాస్ ప్రకారం, ఈ యుద్ధం "రాబోయే శతాబ్దాల పాటు హిందూ మహాసముద్రంలో యూరోపియన్ నౌకాదళ ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించింది."^[46]

ఇవి కూడా చూడండి

మూలాలు

↑ ^1.00 ^1.01 ^1.02 ^1.03 ^1.04 ^1.05 ^1.06 ^1.07 ^1.08 ^1.09 ^1.10 Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.96–97
↑ ^2.0 ^2.1 Malabar manual by William Logan p.316, Books.Google.com
↑ Conquerors: How Portugal seized the Indian Ocean and forged the first Global Empire by Roger Crowley p.228
↑ Rogers, Clifford J. Readings on the Military Transformation of Early Modern Europe, San Francisco:Westview Press, 1995, pp. 299–333 at Angelfire.com
↑ Salvadore, Matteo (2016-06-17). The African Prester John and the Birth of Ethiopian-European Relations, 1402-1555 (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-1-317-04546-5.
↑ Ahmed, Faisal; Lambert, Alexandre (2021-11-29). The Belt and Road Initiative: Geopolitical and Geoeconomic Aspects (in ఇంగ్లీష్). Taylor & Francis. ISBN 978-1-000-48800-5.
↑ Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power p. 273
↑ Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power p. 153-155
↑ Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power p. 200-206
↑ Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.25
↑ Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power p. 207
↑ ^12.0 ^12.1 ^12.2 Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.26
↑ ^13.0 ^13.1 Foundations of the Portuguese empire, 1415–1580 Bailey Wallys Diffie pp. 230–31 ff
↑ Ozbaran, Salih, "Ottomans as 'Rumes' in Portuguese sources in the sixteenth century" Portuguese Studies, Annual, 2001
↑ Brummett, Palmira.Ottoman Seapower and Levantine Diplomacy in the Age of Discovery, SUNY Press, New York, 1994, ISBN 0-7914-1701-8 , pp. 35, 171,22
↑ Porter, Venetia Ann (1992) The history and monuments of the Tahirid dynasty of the Yemen 858-923/1454-1517, Durham theses, Durham University. Available at Durham E-Theses Online: http://etheses.dur.ac.uk/5867/ p. 100
↑ Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.27
↑ Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.32–33
↑ Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.33–35
↑ Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.61
↑ Bayley, Edward C. The Local Muhammadan Dynasties: Gujarat, London, 1886, 222
↑ ^22.0 ^22.1 Pissarra, 2002, pg. 68
↑ Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.66
↑ ^24.0 ^24.1 Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.70
↑ Pissarra, 2002, pg. 71
↑ "Dõde antre os indios naceo aquela maldição que dizem a ira dos frangues venha sobre ti", in Castanheda, Fernão Lopes de (1551) História do Descobrimento e Conquista da Índia pelos Portugueses, 1833 edition, Rolland, Pg 312.
↑ ^27.0 ^27.1 Pissarra, 2002, pg. 74
↑ Michael Naylor Pearson, "Merchants and rulers in Gujarat: the response to the Portuguese in the sixteenth century", p. 70 University of California Press, 1976. ISBN 0-520-02809-0
↑ "Dancing with Dolphins - the Age of Discoveries".
↑ http://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-1509.html Archived 3 జూన్ 2010 at the Wayback Machine (in Portuguese)
↑ Pissarra, 2002, pg. 76
↑ Pissarra, 2002, pg. 77–78
↑ ^33.0 ^33.1 Pissarra, 2002, pg. 80
↑ ^34.0 ^34.1 Pissarra, 2002, pg. 84–85
↑ Pissarra, 2002, pg. 88
↑ Pissarra, 2002, pg. 89–92
↑ ^37.0 ^37.1 Pissarra, 2002, pg. 92
↑ Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power pg. 272
↑ ^39.0 ^39.1 Pissarra, 2002, pg. 93
↑ Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power pg. 273
↑ Ghosh, Amitav The Iman and the Indian: Prose Pieces, Orient Longman, New Delhi, 2002, ISBN 81-7530-047-7, 377pp, 107
↑ Pissarra, 2002, pg. 57
↑ Weir, William (30 March 2009). 50 Battles That Changed the World: The Conflicts That Most Influenced the Course of History: Easyread Large Bold Edition. ReadHowYouWant.com. ISBN 9781442976443.
↑ Weir, William (3 April 2009). 50 Battles That Changed the World: The Conflicts That Most Influenced the Course of History. ReadHowYouWant.com. ISBN 9781442976566.
↑ Daehnhardt, Rainer (2005). Homens, Espadas e Tomates. Portugal: Zéfiro – Edições, Actividades Culturais, Unipessoal Lda. p. 34.
↑ Adas, Michael (1993). Islamic & European Expansion: The Forging of a Global Order. Temple University Press. ISBN 9781566390682.

మరింత చదవడానికి

de Camões, Luís (2002), The Lusiadas, Oxford: Oxford University Press, p. 254, ISBN 0-19-280151-1.
Subrahmanyan, Sanjay (1993), The Portuguese Empire in Asia, 1500-1700 – A Political and Economic History, London: Longmans, ISBN 0-582-05068-5.
Brummett, Palmira (1994), Ottoman Seapower and Levantine Diplomacy in the Age of Discovery, New York: SUNY Press, ISBN 0-7914-1701-8.
Kuzhippalli-Skaria, Mathew (1986), Portuguese and the Sultanate of Gujarat, 1500-1573, New Delhi: Mittal Publishers & Distr..
Monteiro, Saturnino (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power, Lisbon: Editora Sá da Costa.
Kerr, Robert (1881), General History and Collection of Voyages and Travels, arranged in a systematic order, Project Gutenberg at University of Columbia.
Pissarra, José (2002), Chaul e Diu, 1508 e 1509: O Domínio do Índico, Lisbon: Tribuna da História, ISBN 9789728563851

[Pissarra2002-1] 1.00 ^1.01 ^1.02 ^1.03 ^1.04 ^1.05 ^1.06 ^1.07 ^1.08 ^1.09 ^1.10 Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.96–97

[Logan316-2] 2.0 ^2.1 Malabar manual by William Logan p.316, Books.Google.com

[3] Conquerors: How Portugal seized the Indian Ocean and forged the first Global Empire by Roger Crowley p.228

[rogers-4] Rogers, Clifford J. Readings on the Military Transformation of Early Modern Europe, San Francisco:Westview Press, 1995, pp. 299–333 at Angelfire.com

[5] Salvadore, Matteo (2016-06-17). The African Prester John and the Birth of Ethiopian-European Relations, 1402-1555 (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-1-317-04546-5.

[6] Ahmed, Faisal; Lambert, Alexandre (2021-11-29). The Belt and Road Initiative: Geopolitical and Geoeconomic Aspects (in ఇంగ్లీష్). Taylor & Francis. ISBN 978-1-000-48800-5.

[7] Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power p. 273

[8] Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power p. 153-155

[9] Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power p. 200-206

[10] Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.25

[11] Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power p. 207

[PissarraPg.26-12] 12.0 ^12.1 ^12.2 Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.26

[Diffie230-13] 13.0 ^13.1 Foundations of the Portuguese empire, 1415–1580 Bailey Wallys Diffie pp. 230–31 ff

[14] Ozbaran, Salih, "Ottomans as 'Rumes' in Portuguese sources in the sixteenth century" Portuguese Studies, Annual, 2001

[palmira-15] Brummett, Palmira.Ottoman Seapower and Levantine Diplomacy in the Age of Discovery, SUNY Press, New York, 1994, ISBN 0-7914-1701-8 , pp. 35, 171,22

[16] Porter, Venetia Ann (1992) The history and monuments of the Tahirid dynasty of the Yemen 858-923/1454-1517, Durham theses, Durham University. Available at Durham E-Theses Online: http://etheses.dur.ac.uk/5867/ p. 100

[17] Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.27

[18] Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.32–33

[19] Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.33–35

[20] Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.61

[Bayley-21] Bayley, Edward C. The Local Muhammadan Dynasties: Gujarat, London, 1886, 222

[Pissarra_68-22] 22.0 ^22.1 Pissarra, 2002, pg. 68

[23] Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.66

[Pissarra70-24] 24.0 ^24.1 Pissarra, José (2002). Chaul e Diu −1508 e 1509 – O Domínio do Índico Lisbon, Tribuna da História, pg.70

[25] Pissarra, 2002, pg. 71

[26] "Dõde antre os indios naceo aquela maldição que dizem a ira dos frangues venha sobre ti", in Castanheda, Fernão Lopes de (1551) História do Descobrimento e Conquista da Índia pelos Portugueses, 1833 edition, Rolland, Pg 312.

[Pissarra_74-27] 27.0 ^27.1 Pissarra, 2002, pg. 74

[28] Michael Naylor Pearson, "Merchants and rulers in Gujarat: the response to the Portuguese in the sixteenth century", p. 70 University of California Press, 1976. ISBN 0-520-02809-0

[29] "Dancing with Dolphins - the Age of Discoveries".

[30] ttp://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-1509.html Archived 3 జూన్ 2010 at the Wayback Machine (in Portuguese)

[31] Pissarra, 2002, pg. 76

[32] Pissarra, 2002, pg. 77–78

[Pissarra80-33] 33.0 ^33.1 Pissarra, 2002, pg. 80

[Pissarra,_2002,_pg._84–85-34] 34.0 ^34.1 Pissarra, 2002, pg. 84–85

[35] Pissarra, 2002, pg. 88

[36] Pissarra, 2002, pg. 89–92

[Pissarra92-37] 37.0 ^37.1 Pissarra, 2002, pg. 92

[38] Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power pg. 272

[Pissarra_93-39] 39.0 ^39.1 Pissarra, 2002, pg. 93

[40] Saturnino Monteiro (2011), Portuguese Sea Battles Volume I – The First World Sea Power pg. 273

[ghosh-41] Ghosh, Amitav The Iman and the Indian: Prose Pieces, Orient Longman, New Delhi, 2002, ISBN 81-7530-047-7, 377pp, 107

[42] Pissarra, 2002, pg. 57

[43] Weir, William (30 March 2009). 50 Battles That Changed the World: The Conflicts That Most Influenced the Course of History: Easyread Large Bold Edition. ReadHowYouWant.com. ISBN 9781442976443.

[44] Weir, William (3 April 2009). 50 Battles That Changed the World: The Conflicts That Most Influenced the Course of History. ReadHowYouWant.com. ISBN 9781442976566.

[45] Daehnhardt, Rainer (2005). Homens, Espadas e Tomates. Portugal: Zéfiro – Edições, Actividades Culturais, Unipessoal Lda. p. 34.

[46] Adas, Michael (1993). Islamic & European Expansion: The Forging of a Global Order. Temple University Press. ISBN 9781566390682.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]