డాకిని
డాకిని [a] అనేది హిందూ మతం, బౌద్ధ మతాలలో ఒక రకమైన దేవత.[1][2]
సందర్భం, సంప్రదాయాన్ని బట్టి డాకిని భావన కొంత భిన్నంగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, పూర్వపు హిందూ గ్రంథాలు, తూర్పు ఆసియా నిగూఢ బౌద్ధమతంలో ఈ పదం మానవుల మాంసం, ప్రాణాధార సారాన్ని తినే రాక్షస జాతిని సూచిస్తుంది. హిందూ తాంత్రిక సాహిత్యంలో, డాకిని అనేది మానవ శరీరంలోని ఆరు చక్రాలు (చక్రాలు) లేదా ఏడు ప్రాథమిక మూలకాలతో (ధాతువులు) ముడిపడి ఉన్న దేవత పేరు. మరోవైపు, నేపాల్, టిబెటన్ బౌద్ధమతంలో, డాకిని (లేదా జ్ఞాన డాకిని) అనే పదాన్ని జ్ఞానోదయ శక్తిని భయంకరమైన రూపంలో ప్రదర్శించే స్త్రీ అవతారాలుగా, కొంత ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధి సాధించిన మానవ మహిళలుగా రెండు విధాలుగా వర్ణించవచ్చు. వీరు తాంత్రిక దీక్ష పొందిన వారు జ్ఞానోదయం పొందడంలో సహాయపడతారు.
జపాన్లో, తూర్పు ఆసియా బౌద్ధ సంప్రదాయం ప్రకారం డాకినీలను మహాకాళుడి (జపనీస్లో డైకోకుటెన్) ముసుగులో ఉన్న బుద్ధుడైన వైరోచనుడు వశపరచుకుని బౌద్ధమతంలోకి మార్చాడని నమ్ముతారు. చివరికి వీరంతా డాకినిటెన్ అనే ఒకే దేవతగా కలిసిపోయారు, [b] ఈ దేవత స్థానిక వ్యవసాయ దేవత ఇనారితో సమకాలీకరించబడిన తర్వాత, నక్క (కిట్సునే) ప్రతిమాశాస్త్రంతో ముడిపడి ఉంది.
పద వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]సంస్కృత పదం డాకిని (ḍākinī), ఎగరడం అనే అర్థం వచ్చే 'ఉడ్డయనం' (uḍḍayanam) లోని 'డీయతే' (ḍīyate) తో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[మూలాలు అవసరం] 'ఆకాశంలో ప్రయాణించేది' అని అర్థం వచ్చే టిబెటన్ పదం ఖండ్రోమా (khandroma), అదే అర్థం వచ్చే సంస్కృత పదం ఖేచర (khecara) నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు, ఇది చక్రసంవర తంత్రం లోని పదం.[3] ఈ పదానికి పురుష రూపం డాకా (ḍāka), దీనిని సాధారణంగా టిబెటన్లో పાવો 'హీరో' (pawo) అని అనువదిస్తారు.[3]
హిందూ మతంలో
[మార్చు]
రాక్షసులుగా
[మార్చు]హిందూ పౌరాణిక సాహిత్యం లోని కొన్ని భాగాలలో, డాకినీలు కాళికామాత పరివారంలో మాంసం తినే రాక్షసులుగా వర్ణించబడ్డారు.[4][5] ఉదాహరణకు, శివ పురాణం (2.2.33) లో, శివుని ఆజ్ఞతో వీరభద్రుడు, మహాకాళి నవదుర్గలు, వారి భయంకరమైన పరిచారకులు అంటే "డాకిని, శాకిని, భూతాలు, ప్రమథులు, గుహ్యకులు, కూష్మాండులు, పర్పటులు, చటకులు, బ్రహ్మరాక్షసులు, భైరవులు, క్షేత్రపాలురు" తో కలిసి దక్ష ప్రజాపతిపై దండెత్తుతారు.[6] బ్రహ్మాండ పురాణం (3.41.30) లో పరశురాముడు కైలాస పర్వతంలో శివుని పరివారంలో (గణాలు) డాకినీలను చూస్తాడు.[7]
దేవతగా
[మార్చు]ఇతర గ్రంథాలు 'డాకిని' ని ఒక దేవత పేరుగా ఉపయోగిస్తాయి. బ్రహ్మాండ పురాణం లోని లలితోపాఖ్యానం (లలితా దేవి కథనం) విభాగంలో, డాకిని లలితా దేవి సైన్యాధికారులలో ఒకరైన పంది ముఖం గల దండనాథ రథాన్ని కాపాడే దేవతలలో ఒకరు.[8]
అగ్ని పురాణం లో కుబ్జికా దేవి ఆరాధన విధానాన్ని వివరించే ఒక అధ్యాయం ప్రకారం "డాకిని, రాకిని, కాకిని, శాకిని, యక్షిణి దేవతలను వాయవ్యం నుండి ఆరు దిక్కులలో పూజించాలి" అని సూచిస్తుంది.[9]
బౌద్ధ మతంలో
[మార్చు]మాంసాహారులుగా
[మార్చు].png)
మాంసాహారాన్ని విమర్శించే లంకావతార సూత్రం లోని ఒక అధ్యాయంలో, గౌతమ బుద్ధుడు డాకాలను, డాకినీలను - మానవ మాంసాన్ని తినే భయంకరమైన రాక్షసులుగా వర్ణిస్తూ - వారు మనిషి అయిన రాజు, ఆడు సింహంతో సంభోగించిన తర్వాత జన్మించిన మాంసాహార రాజు కల్మశపాదుని సంతానంగా పేర్కొన్నాడు.[10][11]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "University of Michigan, Dakini / Artist Unknown, Nepal". University of Michigan Library Digital Collections. Retrieved 30 September 2022.
- ↑ "Dakinis: Goddesses of Liberation in Buddhism". Learn Religions. Archived from the original on 1 ఏప్రిల్ 2023. Retrieved 30 September 2022.
- 1 2 Buswell & Lopez (2013), p. [page needed].
- ↑ Monier-Williams (1899).
- ↑ Coulter & Turner (2013), p. 586.
- ↑ Shastry (1970), p. [page needed].
- ↑ Tagare (1958a), p. [page needed].
- ↑ Tagare (1958b), p. [page needed].
- ↑ Gangadharan (1954), pp. 413–416.
- ↑ Suzuki (1932), p. [page needed].
- ↑ Faure (2015b), p. 381.
గమనికలు
[మార్చు]- Articles containing Sanskrit-language text
- Articles containing Standard Tibetan-language text
- Articles containing Mongolian-language text
- Articles with unsourced statements from జనవరి 2026
- Wikipedia articles needing page number citations from జూన్ 2021
- Wikipedia articles needing page number citations from జూలై 2021
- తంత్రము