డాబర్ నీర్ త్రికములు

ఆవర్తన పట్టిక చరిత్ర, డోబెరీనర్ త్రికం అనేది మూలకాలను వాటి భౌతిక లక్షణాల ఆధారంగా కొన్ని తార్కిక క్రమంలో, సమితులుగా క్రమబద్ధీకరించడానికి చేసిన ప్రారంభ ప్రయత్నం. అవి ఆధునిక ఆవర్తన పట్టికలోని గ్రూపులకు సారూప్యంగా ఉంటాయి. ఆయన కాలంలో 53 మూలకాలు తెలిసినవి ఉండేవి.

1817లో, ఫెర్డినాండ్ వుర్జెర్ రాసిన ఒక లేఖలో క్షార మృత్తికల గురించి జోహన్ వోల్ఫ్గ్యాంగ్ డోబెరీనర్ చేసిన పరిశీలనలు, అంటే స్ట్రాన్షియం, కాల్షియం, బేరియం యొక్క మధ్యంతర లక్షణాలను కలిగి ఉందని నివేదించింది.^[1]

జెనా ప్రాంతంలో (డోర్న్‌బర్గ్ దగ్గర) సెలెస్టైన్ అనే ఖనిజం పెద్ద మొత్తంలో లభించిందని తెలుసు. దీనివల్ల మిస్టర్ డొబెరైనర్ గారు స్ట్రాంటియం ఆక్సైడ్ యొక్క రసాయన విలువ (మోలార్ బరువు) తెలుసుకోవడానికి అనేక ప్రయోగాలు చేశారు. ఆయన కనుగొన్న విషయం ఏమిటంటే — హైడ్రోజన్ విలువను 1 గా లేదా ఆక్సిజన్ విలువను 7.5 గా తీసుకుంటే, స్ట్రాంటియం ఆక్సైడ్ విలువు 50 గా వస్తుంది. ఆశ్చర్యకరంగా, ఈ సంఖ్య కాల్షియం ఆక్సైడ్ (27.5), బేరియం ఆక్సైడ్ (72.5) విలువల సగటుతో సమానంగా ఉంది: (27.5 + 72.5) ÷ 2 = 50. ఇది చూసి కొంతసేపు డొబెరైనర్ గారు స్ట్రాంటియం నిజంగా ఒక స్వతంత్ర మూలకం కాదేమో అని అనుమానించారు. కానీ ఆయన చేసిన రసాయన పరీక్షలు ఆ అనుమానాన్ని ఖండించాయి — స్ట్రాంటియం నిజంగానే ఒక ప్రత్యేక మూలకం అని తేలింది. ఇంకా ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, స్ట్రాంటియం సల్ఫైడ్ యొక్క విశిష్ట గురుత్వం (specific gravity) కూడా కాల్షియం సల్ఫైడ్, బేరియం సల్ఫైడ్ ఘనత్వాల సగటుకు సమానంగా ఉంది: (2.9 + 4.40) ÷ 2 = 3.65.ఈ విషయాల వల్ల, సెలెస్టైన్ అనేది కాల్షియం సల్ఫేట్ (అనహైడ్రైట్), బేరియం సల్ఫేట్ (బారైట్) సమాన పరిమాణాల మిశ్రమం అయి ఉండవచ్చని అనిపిస్తుందని ఆయన అన్నారు.

— ఫెర్డినాండ్ వుర్జర్

1829 నాటికి, డాబర్ నీర్ మూడు మూలకాల ఇతర సమూహాలను కనుగొన్నాడు (దీని నుండి "త్రికం") దీని భౌతిక లక్షణాలు కూడా ఇదే విధంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.^[2] మూలకాల యొక్క కొన్ని పరిమాణాత్మక లక్షణాలు (ఉదాహరణకు, ఒక త్రికం లోని పరమాణు బరువు, సాంద్రత) ఒక ధోరణిని అనుసరించాయని, దీని ద్వారా త్రికం లోని మధ్య మూలకం యొక్క విలువ ఇతర రెండు మూలకాల యొక్క ఆ లక్షణానికి విలువల యొక్క అంకగణిత సగటును తీసుకోవడం ద్వారా ఖచ్చితంగా లేదా దాదాపుగా అంచనా వేయబడుతుందని ఆయన గుర్తించారు. అవి ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయిః

ప్రతి త్రయం యొక్క కేంద్ర అణువు యొక్క వాస్తవ పరమాణు ద్రవ్యరాశి వర్సెస్ అంచనా
త్రయం పేరు ^[3]	మూలకాలు, పరమాణు ద్రవ్యరాశి ^[3]^[4]
త్రయం పేరు ^[3]	మూలకం 1 ద్రవ్యరాశి	1 , 3 వాస్తవ ద్రవ్యరాశి యొక్క మూలకం 2 మీన్	మూలకం 3 ద్రవ్యరాశి
క్షారాలు ఏర్పడే అంశాలు	లిథియం 6.941 u	సోడియం 22.989769 u23.01965 u	పొటాషియం 39.0983 u
క్షార మృత్తికలు ఏర్పడే అంశాలు	కాల్షియం 40.078 u	స్ట్రాన్షియం 87.62 u88.7025 u	బేరియం 137.327 u
లవణం ఏర్పడే అంశాలు	క్లోరిన్ 35.470 u	బ్రోమిన్ 79.904 u81.187 u	అయోడిన్126.904 u
ఆమ్లం ఏర్పడే అంశాలు	సల్ఫర్ 32.065 u	సెలేనియం 78.971 u79.8325 u	టెల్లూరియం 27.60 u

పరిమితులుః

తెలిసిన మూలకాలన్నింటినీ త్రయం లేదా మూడు రూపంలో అమర్చలేము. చాలా తక్కువ ద్రవ్యరాశి లేదా చాలా ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి మూలకాలకు, డోబెరీనర్ యొక్క త్రయం వర్తించదు. F (Fluorine), Cl (Chlorine), Br (Bromine) ల ఉదాహరణను తీసుకోండి. Cl యొక్క పరమాణు ద్రవ్యరాశి F, Br యొక్క పరమాణు ద్రవ్యరాశుల యొక్క అంకగణిత సగటు కాదు. అణు ద్రవ్యరాశిని ఖచ్చితంగా కొలిచే పద్ధతులు మెరుగుపడినందున, డోబెరీనర్ యొక్క త్రయం ఖచ్చితంగా చెల్లుబాటు కావడంలో విఫలమైందని కనుగొనబడింది.

సూచనలు

మూలాలు

↑ Wurzer, Ferdinand (1817). "Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg" [Excerpt of a letter from Court Advisor Wurzer, Professor of Chemistry at Marburg]. Annalen der Physik (in జర్మన్). 56 (7): 331–334. Bibcode:1817AnP....56..331.. doi:10.1002/andp.18170560709. From pp. 332–333: "In der Gegend von Jena (bei Dornburg) … Schwerspaths seyn möchte." (In the area of Jena (near Dornburg) it is known that celestine has been discovered in large quantities. This gave Mr. Döbereiner cause to inquire rigorously into the stoichiometric value of strontium oxide by a great series of experiments. It turned out that it [i.e., the molar weight of strontium oxide] – if that of hydrogen is expressed by 1 or that of oxygen is expressed by the number 7.5 – is equal to 50. This number is, however, precisely the arithmetic mean of that which denotes the stoichiometric value of calcium oxide (= 27.55) and of that which denotes the stoichiometric value of barium oxide (= 72.5); namely (27.5 + 72.5) / 2 = 50. For a moment, Mr. Döbereiner found himself thereby caused to doubt the independent existence of strontium; however, this withstood both his analytical and synthetic experiments. Even more noteworthy is the circumstance that the specific weight of strontium sulfide is likewise the arithmetic mean of that of pure (water-free) calcium sulfide and that [i.e., the sulfide] of barium, namely (2.9 + 4.40) / 2 = 3.65; which must cause [one] to believe even more that celestine might be a mixture of equal stoichiometric amounts of anhydrite [i.e., anhydrous calcium sulfate] and barite.)
↑ (1829). "Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie". For an English translation of this article, see: Johann Wolfgang Döbereiner: "An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies" (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))
1 2 (1829). "Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie". For an English translation of this article, see: Johann Wolfgang Döbereiner: "An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies" (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))
↑ . "Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg". From pp. 332–333: "In der Gegend von Jena (bei Dornburg) … Schwerspaths seyn möchte." (In the area of Jena (near Dornburg) it is known that celestine has been discovered in large quantities. This gave Mr. Döbereiner cause to inquire rigorously into the stoichiometric value of strontium oxide by a great series of experiments. It turned out that it [i.e., the molar weight of strontium oxide] – if that of hydrogen is expressed by 1 or that of oxygen is expressed by the number 7.5 – is equal to 50. This number is, however, precisely the arithmetic mean of that which denotes the stoichiometric value of calcium oxide (= 27.55) and of that which denotes the stoichiometric value of barium oxide (= 72.5); namely (27.5 + 72.5) / 2 = 50. For a moment, Mr. Döbereiner found himself thereby caused to doubt the independent existence of strontium; however, this withstood both his analytical and synthetic experiments. Even more noteworthy is the circumstance that the specific weight of strontium sulfide is likewise the arithmetic mean of that of pure (water-free) calcium sulfide and that [i.e., the sulfide] of barium, namely (2.9 + 4.40) / 2 = 3.65; which must cause [one] to believe even more that celestine might be a mixture of equal stoichiometric amounts of anhydrite [i.e., anhydrous calcium sulfate] and barite.)

"A Historic Overview: Mendeleev and the Periodic Table" (PDF). Retrieved 2013-01-15.

[1] Wurzer, Ferdinand (1817). "Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg" [Excerpt of a letter from Court Advisor Wurzer, Professor of Chemistry at Marburg]. Annalen der Physik (in జర్మన్). 56 (7): 331–334. Bibcode:1817AnP....56..331.. doi:10.1002/andp.18170560709. From pp. 332–333: "In der Gegend von Jena (bei Dornburg) … Schwerspaths seyn möchte." (In the area of Jena (near Dornburg) it is known that celestine has been discovered in large quantities. This gave Mr. Döbereiner cause to inquire rigorously into the stoichiometric value of strontium oxide by a great series of experiments. It turned out that it [i.e., the molar weight of strontium oxide] – if that of hydrogen is expressed by 1 or that of oxygen is expressed by the number 7.5 – is equal to 50. This number is, however, precisely the arithmetic mean of that which denotes the stoichiometric value of calcium oxide (= 27.55) and of that which denotes the stoichiometric value of barium oxide (= 72.5); namely (27.5 + 72.5) / 2 = 50. For a moment, Mr. Döbereiner found himself thereby caused to doubt the independent existence of strontium; however, this withstood both his analytical and synthetic experiments. Even more noteworthy is the circumstance that the specific weight of strontium sulfide is likewise the arithmetic mean of that of pure (water-free) calcium sulfide and that [i.e., the sulfide] of barium, namely (2.9 + 4.40) / 2 = 3.65; which must cause [one] to believe even more that celestine might be a mixture of equal stoichiometric amounts of anhydrite [i.e., anhydrous calcium sulfate] and barite.)

[D18292-2] (1829). "Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie". For an English translation of this article, see: Johann Wolfgang Döbereiner: "An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies" (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))

[D1829-3] 1 2 (1829). "Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie". For an English translation of this article, see: Johann Wolfgang Döbereiner: "An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies" (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))

[4] . "Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg". From pp. 332–333: "In der Gegend von Jena (bei Dornburg) … Schwerspaths seyn möchte." (In the area of Jena (near Dornburg) it is known that celestine has been discovered in large quantities. This gave Mr. Döbereiner cause to inquire rigorously into the stoichiometric value of strontium oxide by a great series of experiments. It turned out that it [i.e., the molar weight of strontium oxide] – if that of hydrogen is expressed by 1 or that of oxygen is expressed by the number 7.5 – is equal to 50. This number is, however, precisely the arithmetic mean of that which denotes the stoichiometric value of calcium oxide (= 27.55) and of that which denotes the stoichiometric value of barium oxide (= 72.5); namely (27.5 + 72.5) / 2 = 50. For a moment, Mr. Döbereiner found himself thereby caused to doubt the independent existence of strontium; however, this withstood both his analytical and synthetic experiments. Even more noteworthy is the circumstance that the specific weight of strontium sulfide is likewise the arithmetic mean of that of pure (water-free) calcium sulfide and that [i.e., the sulfide] of barium, namely (2.9 + 4.40) / 2 = 3.65; which must cause [one] to believe even more that celestine might be a mixture of equal stoichiometric amounts of anhydrite [i.e., anhydrous calcium sulfate] and barite.)

[1]

[2]

[3]

[4]