Jump to content

డోడో

వికీపీడియా నుండి

డోడో
Temporal range:
Skeleton and model of a dodo
ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీలో డోడో అస్థిపంజర నమూనా (ఎడమ), ఆధునిక పరిశోధన ఆధారంగా రూపొందించిన నమూనా (కుడి).

Extinct (1662)  (IUCN 3.1)[2][3] The Dutch left Mauritius in 1710, but by then the dodo and most of the large terrestrial vertebrates there had become extinct.[4]
Scientific classification Edit this classification
Unrecognized taxon (fix): Raphus
Species:
†R. cucullatus
Binomial name
†Raphus cucullatus
(లిన్నేయస్ , 1758)
మారిషస్ స్థానం (నీలం రంగులో)
Synonyms
  • స్ట్రుతియో కుకుల్లటస్ లిన్నెయస్, 1758
  • డిడస్ ఇనెప్టస్ లిన్నేయస్, 1766

డోడో (రాఫస్ కుకుల్లటస్) అనేది హిందూ మహాసముద్రం మడగాస్కర్ తూర్పున ఉన్న మారిషస్ చెందిన అంతరించిపోయిన ఎగరలేని పక్షి. డోడో అత్యంత సన్నిహిత బంధువు కూడా అంతరించిపోయిన, ఎగరలేని రోడ్రిగ్స్ సాలిటైర్. ఈ రెండూ పారిపోయిన ఎగరలేని పక్షుల సమూహమైన ఉపజాతులు అయిన రాఫినా ను ఏర్పరుచుకున్నాయి, ఇవి పావురాలు & గువ్వలు (కొలంబిడే కుటుంబం) కలిగి ఉన్న సమూహంలో భాగంగా ఉన్నాయి. డోడోకు అత్యంత సన్నిహితమైన బంధువు నికోబార్ పావురం. ఒకప్పుడు సమీపంలోని రీయూనియన్ ద్వీపంలో తెల్ల డోడో ఉండేదని భావించేవారు , కానీ ఇప్పుడు ఆ భావన కేవలం అంతరించిపోయిన రీయూనియన్ ఐబిస్, తెల్ల డోడోల చిత్రాల ఆధారంగా ఏర్పడిన గందరగోళం మాత్రమేనని నమ్ముతున్నారు.

శిలాజ అవశేషాల ప్రకారం , అడవిలో డోడో సుమారు 62.6–75 సెంటీమీటర్ల (2.05–2.46 అడుగులు) ఎత్తు ఉండేదని, 10.6–17.5 కిలోగ్రాముల (23–39 పౌండ్లు) బరువు ఉండేదని తెలుస్తోంది. జీవించి ఉన్నప్పుడు డోడో ఎలా ఉండేదో తెలిపే ఆధారాలు 17వ శతాబ్దానికి చెందిన చిత్రాలు, పెయింటింగ్‌లు, రాతపూర్వక కథనాల ద్వారా మాత్రమే లభిస్తున్నాయి. ఈ చిత్రాలు గణనీయంగా మారుతూ ఉండటం వల్ల, కొన్ని చిత్రాలు మాత్రమే జీవించి ఉన్న జీవుల నుండి గీసినట్లు తెలిసినందున, జీవించి ఉన్నప్పుడు డోడో యొక్క కచ్చితమైన రూపం అస్పష్టంగానే మిగిలిపోయింది, దాని ప్రవర్తన గురించి కూడా పెద్దగా తెలియదు. దీనిని గోధుమ-బూడిద రంగు ఈకలు , పసుపు రంగు పాదాలు, తోక ఈకల గుత్తి, బూడిద రంగు, ఈకలు లేని తల, నలుపు, పసుపు, ఆకుపచ్చ రంగుల ముక్కుతో చిత్రీకరించారు. ఇది తన ఆహారాన్ని జీర్ణం చేసుకోవడానికి జీర్ణాశయంలోని రాళ్లను ఉపయోగించేది , దాని ఆహారంలో పండ్లు కూడా ఉండేవని భావిస్తున్నారు, మారిషస్‌లోని పొడి తీర ప్రాంతాలలోని అడవులే దీని ప్రధాన నివాస స్థలమని నమ్ముతారు. ఒక కథనం ప్రకారం, ఇది ఒకే గుడ్డును పెట్టేది . మారిషస్‌లో పుష్కలంగా ఆహార వనరులు అందుబాటులో ఉండటం, వేటాడే జంతువులు దాదాపుగా లేకపోవడం వల్ల డోడో ఎగరలేని స్థితికి చేరుకుందని భావిస్తున్నారు. చారిత్రాత్మకంగా డోడోను లావుగా, బద్ధకంగా చిత్రీకరించినప్పటికీ, అది తన పర్యావరణ వ్యవస్థకు బాగా అలవాటుపడిందని ఇప్పుడు భావిస్తున్నారు.

డోడో గురించి మొట్టమొదటిసారిగా 1598లో డచ్ నావికులు ప్రస్తావించినట్లు నమోదు చేయబడింది. ఆ తర్వాతి సంవత్సరాలలో, నావికులు, ఇతర ఆక్రమణ జాతుల వల్ల ఈ పక్షి వేటాడబడింది , అదే సమయంలో దాని ఆవాసం కూడా నాశనమైంది. డోడోను చివరిసారిగా విస్తృతంగా చూసినట్లుగా అంగీకరించబడినది 1662లో. దాని అంతరించిపోవడాన్ని వెంటనే ఎవరూ గమనించలేదు, కొందరు ఆ పక్షిని ఒక కల్పిత కథగా భావించారు . 19వ శతాబ్దంలో, 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఐరోపాకు తీసుకువచ్చిన నాలుగు నమూనాలకు చెందిన కొద్ది మొత్తంలో అవశేషాలపై పరిశోధన జరిగింది. వీటిలో ఒక ఎండిన తల ఉంది, ఇది నేటికీ మిగిలి ఉన్న డోడో యొక్క ఏకైక మృదు కణజాలం. అప్పటి నుండి, మారిషస్‌లో, ముఖ్యంగా మేర్ ఆక్స్ సోంగెస్ చిత్తడి నేల నుండి పెద్ద మొత్తంలో శిలాజ-అంతర్గత పదార్థం సేకరించబడింది. డోడోను కనుగొన్న ఒక శతాబ్దం లోపే అది అంతరించిపోవడం, మొత్తం జాతులు కనుమరుగవడంలో మానవ ప్రమేయం అనే ఇంతకుముందు గుర్తించని సమస్యపై దృష్టిని ఆకర్షించింది . ‘ఆలిస్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ వండర్‌ల్యాండ్’ కథలో దాని పాత్ర ద్వారా డోడో పక్షి విస్తృత గుర్తింపు పొందింది , అప్పటి నుండి అది ప్రజా సంస్కృతిలో ఒక స్థిరమైన భాగంగా మారింది, తరచుగా అంతరించిపోవడానికి, వాడుకలో లేకుండా పోవడానికి చిహ్నంగా నిలుస్తుంది.

వర్గీకరణ

[మార్చు]

తొలి శాస్త్రవేత్తలు డోడోను ఒక చిన్న నిప్పుకోడి , రైల్ , ఆల్బట్రాస్ లేదా రాబందు అని రకరకాలుగా పేర్కొన్నారు.[5] 1842లో, డానిష్ జంతుశాస్త్రవేత్త జోహన్నెస్ థియోడర్ రీన్‌హార్డ్, డెన్మార్క్ నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియం సేకరణలో తాను కనుగొన్న డోడో పుర్రెపై చేసిన అధ్యయనాల ఆధారంగా, డోడోలు నేల పావురాలు అని ప్రతిపాదించారు . ఈ అభిప్రాయం ఎగతాళికి గురైంది, కానీ తరువాత 1848లో ఆంగ్ల ప్రకృతి శాస్త్రవేత్తలైన హ్యూ ఎడ్విన్ స్ట్రిక్‌ల్యాండ్, అలెగ్జాండర్ గోర్డాన్ మెల్విల్ తమ 'ది డోడో అండ్ ఇట్స్ కిండ్రెడ్' అనే గ్రంథంలో దీనికి మద్దతు ఇచ్చారు, ఇది కల్పనను వాస్తవికత నుండి వేరు చేయడానికి ప్రయత్నించింది.[6][7] ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ మ్యూజియంలో భద్రపరిచిన ఆ నమూనా తల, పాదాన్ని విచ్ఛేదనం చేసి , అంతరించిపోయిన రోడ్రిగ్స్ సోలిటైర్ ( పెజోఫాప్స్ సోలిటారియా ) అప్పటికి అందుబాటులో ఉన్న కొన్ని అవశేషాలతో పోల్చిన తరువాత , ఆ రెండూ దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నాయని వారు నిర్ధారించారు. స్ట్రిక్లాండ్ పేర్కొన్నది ఏమనగా, ఈ పక్షులు ఒకేలా లేనప్పటికీ, పావురాలలో మాత్రమే కనిపించే కాలి ఎముకల అనేక విలక్షణమైన లక్షణాలను పంచుకున్నాయి.[8]

Skull and lower jaw of a dodo in a box
కోపెన్‌హాగన్ జంతుశాస్త్ర సంగ్రహాలయంలోని పుర్రె (పైన), ఆక్స్‌ఫర్డ్ నమూనా తల కుడి సగం (క్రింద); వీటిని పరిశీలించడం వల్ల 1840లలో డోడోను పావురంగా ​​వర్గీకరించారు

డోడో శరీర నిర్మాణపరంగా పావురాలతో అనేక లక్షణాలలో సమానంగా ఉందని స్ట్రిక్ల్యాండ్, మెల్విల్లె స్థాపించారు. వారు దాని ముక్కు యొక్క చాలా పొట్టి కెరాటిన్ భాగాన్ని , దాని పొడవైన, సన్నని, చర్మం లేని ఆధార భాగాన్ని ఎత్తి చూపారు. డోడోలలో వలె, ఇతర పావురాలకు కూడా వాటి కళ్ళ చుట్టూ, దాదాపు ముక్కు వరకు చేరేంత చర్మం ఉంటుంది. ముక్కుతో పోలిస్తే నుదురు ఎత్తుగా ఉంటుంది, నాసికా రంధ్రం ముక్కు మధ్యలో కింది భాగంలో ఉండి, చర్మంతో చుట్టబడి ఉంటుంది; ఈ లక్షణాల కలయిక కేవలం పావురాలతో మాత్రమే పంచుకోబడింది. డోడో కాళ్ళు , వాటి పొలుసుల విషయంలోనూ అస్థిపంజర లక్షణాల విషయంలోనూ, సాధారణంగా ఇతర పక్షుల కంటే భూమిపై నివసించే పావురాల కాళ్ళను ఎక్కువగా పోలి ఉంటాయి . పెద్ద క్రాప్ (ఆహారపు సంచి) చిత్రణలు పావురాలతో సంబంధాన్ని సూచించాయి, ఎందుకంటే ఈ లక్షణం ఇతర పక్షుల కంటే పావురాలలో ఎక్కువగా అభివృద్ధి చెంది ఉంటుంది. పావురాలు సాధారణంగా చాలా తక్కువ సంఖ్యలో గుడ్లు పెడతాయి, డోడో ఒకే గుడ్డు పెట్టిందని చెబుతారు. పావురాల మాదిరిగానే, డోడోకు ముక్కు రంధ్రాల వోమర్, సెప్టమ్ లేవు, ఇది దవడ , జైగోమాటిక్ ఎముక, అంగిలి, బొటనవేలులోని వివరాలను పంచుకుంది . డోడో ఇతర పావురాల నుండి ప్రధానంగా రెక్కల చిన్న పరిమాణం, పుర్రెలోని మిగిలిన భాగాలతో పోలిస్తే ముక్కు పెద్ద పరిమాణంలో భిన్నంగా ఉంటుంది.[9]

19వ శతాబ్దం అంతటా, రోడ్రిగ్స్ సోలిటైర్, రీయూనియన్ సోలిటైర్‌తో సహా అనేక జాతులు డోడోతో ఒకే ప్రజాతికి చెందినవిగా వర్గీకరించబడ్డాయి, వరుసగా డిడస్ సోలిటేరియస్, రాఫస్ సోలిటేరియస్‌గా (డిడస్, రాఫస్ అనేవి ఆ కాలంలోని వివిధ రచయితలు ఉపయోగించిన డోడో ప్రజాతి పేర్లు). రోడ్రిగ్స్‌లో కనుగొనబడిన డోడో, ఎముకల 17వ శతాబ్దపు అసాధారణ వర్ణన, ఇప్పుడు రోడ్రిగ్స్ సోలిటైర్‌కు చెందినదని తెలిసింది, 1852లో అబ్రహం డీ బార్ట్‌లెట్‌ను డిడస్ నజారెనస్ అనే కొత్త జాతికి నామకరణం చేయడానికి దారితీసింది.[10] సోలిటైర్ అవశేషాల ఆధారంగా, ఇది ఇప్పుడు ఆ జాతికి పర్యాయపదంగా ఉంది.[11] మారిషస్‌లోని రెడ్ రైల్ ముతక చిత్రాలు కూడా డోడో జాతులుగా తప్పుగా అన్వయించబడ్డాయి; డిడస్ బ్రోకీ & డిడస్ హెర్బెర్టీ.[12]

చాలా సంవత్సరాలుగా డోడో, రోడ్రిగ్స్ సోలిటేర్‌లను రాఫిడే (గతంలో డిడిడే) అనే వాటి స్వంత కుటుంబంలో ఉంచారు , ఎందుకంటే ఇతర పావురాలతో వాటి ఖచ్చితమైన సంబంధాలు అపరిష్కృతంగా ఉన్నాయి. ప్రతి దానిని దాని స్వంత ఏకజాతి కుటుంబంలో (వరుసగా రాఫిడే, పెజోఫాపిడే) కూడా ఉంచారు, ఎందుకంటే అవి వాటి సారూప్యతలను స్వతంత్రంగా అభివృద్ధి చేసుకున్నాయని భావించారు.[13] అప్పటి నుండి అస్థిసంబంధ డిఎన్ఏ విశ్లేషణ రాఫిడే కుటుంబాన్ని రద్దు చేయడానికి దారితీసింది, డోడో & సోలిటేర్‌లను ఇప్పుడు వాటి దగ్గరి బంధువులతో పాటు కొలంబిడ్ ఉపకుటుంబం రాఫినే, తెగ రాఫినిలో ఉంచారు. 2024లో డోడో, సోలిటేర్‌లను మాత్రమే చేర్చడానికి రాఫినా అనే కొత్త ఉపతెగను సృష్టించారు.[14][15]

పరిణామం

[మార్చు]

2002లో, అమెరికన్ జన్యు శాస్త్రవేత్త బెత్ షాపిరో సహచరులు మొదటిసారిగా డోడో డిఎన్ఏను విశ్లేషించారు. ఆక్స్ఫర్డ్ నమూనా టార్సల్ నుండి వేరుచేయబడిన మైటోకాన్డ్రియల్ సైటోక్రోమ్ బి, 12 ఎస్ ఆర్ఆర్ఎన్ఎ శ్రేణుల పోలిక, రోడ్రిగ్స్ సాలిటైర్ తొడ ఎముక కొలంబిడేలో వారి దగ్గరి సంబంధాన్ని వాటి స్థానాన్ని ధృవీకరించింది. ఈ జన్యుపరమైన ఆధారాలను బట్టి, ఆగ్నేయాసియాకు చెందిన నికోబార్ పావురం ( కలోయెనాస్ నికోబారికా ) వాటికి అత్యంత సమీప బంధువు అని, ఆ తర్వాత న్యూ గినియాకు చెందిన కిరీటపు పావురాలు ( గౌరా ), సమోవాకు చెందిన , పైకి డోడోలా కనిపించే పంటి-ముక్కు పావురం ( డిడంకులస్ స్ట్రిగిరోస్ట్రిస్ ) ఉన్నాయని అర్థం చేసుకున్నారు (దాని శాస్త్రీయ నామం దాని డోడో లాంటి ముక్కును సూచిస్తుంది). ఈ క్లేడ్ సాధారణంగా నేలపై నివసించే, ద్వీపాలకు మాత్రమే పరిమితమైన పావురాలను కలిగి ఉంటుంది. షాపిరో ఆమె సహచరులు, 2002 ఆధారంగా, కింది క్లాడోగ్రామ్ కొలంబిడే కుటుంబంలో డోడో యొక్క అత్యంత సన్నిహిత సంబంధాలను చూపుతుంది:[16][17]

 
 

డిడన్కులస్ స్ట్రిగిరోస్ట్రిస్ (పంటి ముక్కు పావురం)

 
 
 

గౌరా విక్టోరియా (విక్టోరియా కిరీటం గల పావురం)

 
 
 
 
 

కలోనస్ నికోబారికా (నికోబార్ పావురం)

 
 
 

†పెజోఫాప్స్ సాలిటేరియా (రోడ్రిగ్స్ సాలిటైర్)

 
 

†రాఫస్ కుకుల్లటస్ (డోడో)

 
 
 
 
 
 
 
జన్యు విశ్లేషణల కోసం డిఎన్ఏ నమూనాగా ఉపయోగించబడిన ఆక్స్‌ఫర్డ్ నమూనా పాదం యొక్క 1848 నాటి లితోగ్రాఫ్

2007లో ఇదే విధమైన క్లాడోగ్రామ్ ప్రచురించబడింది, ఇది గౌరా & డిడన్కులస్ స్థానాన్ని తారుమారు చేసి, ఫీసెంట్ పావురం (ఓటిడిఫాప్స్ నోబిలిస్), మందపాటి ముక్కు గల నేల పావురం (ట్రుగాన్ టెర్రెస్ట్రిస్) లను క్లాడ్ మూలంలో చేర్చింది.[18] ఈ అధ్యయనాలలో ఉపయోగించిన డిఎన్ఏ ఆక్స్‌ఫర్డ్ నమూనా నుండి పొందబడింది, ఈ పదార్థం క్షీణించినందున, ఉపశిలాజ అవశేషాల నుండి ఉపయోగపడే డిఎన్ఏ ఏదీ సంగ్రహించబడనందున, ఈ ఫలితాలను ఇంకా స్వతంత్రంగా ధృవీకరించవలసి ఉంది.[19] ప్రవర్తనా, స్వరూప ఆధారాల ప్రకారం, జన్యుపరమైన ఆధారాలకు అనుగుణంగా డోడో, రోడ్రిగ్స్ సోలిటైర్‌లను గౌరా పావురాలు, ఇతరులతో పాటు గౌరినే ఉపకుటుంబంలో ఉంచాలని జోలియన్ సి. పారిష్ ప్రతిపాదించారు.[20] 2014లో ఇటీవల అంతరించిపోయిన మచ్చల ఆకుపచ్చ పావురం (కాలోనస్ మాకులాటా) ఏకైక నమూనా డిఎన్ఏ విశ్లేషించబడింది, ఇది నికోబార్ పావురానికి దగ్గరి బంధువు అని, అందువల్ల డోడో, రోడ్రిగ్స్ సోలిటైర్ లకు కూడా దగ్గరి బంధువు అని కనుగొనబడింది.[21]

2002 అధ్యయనం ప్రకారం డోడో, సోలిటేర్ పక్షుల పూర్వీకులు పాలియోజీన్ - నియోజీన్ సరిహద్దు ప్రాంతంలో, సుమారు 23.03 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం వేరుపడ్డారని సూచించింది. మస్కరీన్ దీవులు (మారిషస్, రీయూనియన్, రోడ్రిగ్స్ ) అగ్నిపర్వత మూలం కలిగినవి, 10 మిలియన్ సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవి. అందువల్ల, ఈ రెండు పక్షుల పూర్వీకులు తమ వంశం వేరుపడిన తర్వాత కూడా చాలా కాలం పాటు ఎగరగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉండే అవకాశం ఉంది.[22] నికోబార్ మచ్చల ఆకుపచ్చ పావురాన్ని రాఫినే వంశానికి మూలంగా ఉంచారు, ఇది ఎగరలేని రాఫిన్‌లకు ఎగరగల, పాక్షికంగా భూమిపై నివసించే, దీవులలో నివసించే పూర్వీకులు ఉన్నారని సూచిస్తుంది. ఇది, ఆ పక్షుల పూర్వీకులు దక్షిణాసియా నుండి దీవుల మధ్య ప్రయాణిస్తూ మస్కరీన్ దీవులకు చేరుకున్నారనే పరికల్పనకు మద్దతు ఇస్తుంది.[21] ఈ ద్వీపాలలో వనరుల కోసం పోటీపడే క్షీరద శాకాహారులు లేకపోవడం వల్ల సోలిటేర్, డోడో చాలా పెద్ద పరిమాణాలను, ఎగరలేని స్థితిని సాధించగలిగాయి.[23][24] దాని పుర్రె స్వరూపంలో వైవిధ్యం, పెద్ద పరిమాణానికి అనుసరణలు ఉన్నప్పటికీ, దాని అస్థిపంజరంలోని అనేక లక్షణాలు చిన్న, ఎగిరే పావురాల మాదిరిగానే ఉన్నాయి.[25] విటి లెవు జెయింట్ పావురం (నటునోర్నిస్ గిగౌరా) అనే మరో పెద్ద, ఎగరలేని పావురాన్ని 2001లో ఫిజీలోని ఉపశిలాజ పదార్థం నుండి వర్ణించారు. ఇది డోడో, సోలిటేర్ కంటే కొద్దిగా చిన్నదిగా ఉండేది, ఇది కూడా క్రౌన్డ్ పావురాలకు సంబంధించినదని భావిస్తున్నారు.[26]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Rijsdijk, K. F.; Zinke, J.; de Louw, P. G. B.; Hume, J. P.; Van Der Plicht, H.; Hooghiemstra, H.; Meijer, H. J. M.; Vonhof, H. B.; et al. (2011). "Mid-Holocene (4200 kyr BP) mass mortalities in Mauritius (Mascarenes): Insular vertebrates resilient to climatic extremes but vulnerable to human impact". The Holocene. 21 (8): 1179–1194. Bibcode:2011Holoc..21.1179R. doi:10.1177/0959683611405236. S2CID 85845297.
  2. 1 2 BirdLife International (2016). "Raphus cucullatus". IUCN Red List of Threatened Species. 2016 e.T22690059A93259513. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22690059A93259513.en. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 11 November 2021.
  3. ↑ Cheke, A. S. (2006). "Establishing extinction dates – the curious case of the Dodo Raphus cucullatus and the Red Hen Aphanapteryx bonasia". Ibis. 148 (1): 155–158. Bibcode:2006Ibis..148..155C. doi:10.1111/j.1474-919X.2006.00478.x.
  4. ↑ Hume, J. P. (2017). Extinct Birds. London: Christopher Helm. pp. 155–158. ISBN 978-1-4729-3744-5.
  5. ↑ . "How Owen 'stole' the Dodo: Academic rivalry and disputed rights to a newly-discovered subfossil deposit in nineteenth century Mauritius".
  6. ↑ . "Nøjere oplysning om det i Kjøbenhavn fundne Drontehoved".
  7. ↑ . "Alexander Gordon Melville (1819–1901): The Dodo, Raphus cucullatus (L., 1758) and the genesis of a book".
  8. ↑ Strickland, Hugh Edwin; Melville, A. G. (1848). The Dodo and Its Kindred; or the History, Affinities, and Osteology of the Dodo, Solitaire, and Other Extinct Birds of the Islands Mauritius, Rodriguez, and Bourbon. London: Reeve, Benham and Reeve. pp. 4–112.
  9. ↑ Strickland, Hugh Edwin; Melville, A. G. (1848). The Dodo and Its Kindred; or the History, Affinities, and Osteology of the Dodo, Solitaire, and Other Extinct Birds of the Islands Mauritius, Rodriguez, and Bourbon. London: Reeve, Benham and Reeve. pp. 4–112.
  10. ↑ Newton, A. (January 1865). "2. On Some Recently Discovered Bones of the Largest Known Species of Dodo (Didus Nazarenus, Bartlett)".
  11. ↑ Lydekker, R. (1891). Catalogue of the Fossil Birds in the British Museum (Natural History). Taylor & Francis. doi:10.5962/bhl.title.8301. OCLC 4170867. the original నుండి 10 June 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2021. p. 128.
  12. ↑ Milne-Edwards, A.. "Researches into the zoological affinities of the bird recently described by Herr von Frauenfeld under the name of Aphanapteryx imperialis".
  13. ↑ Storer, R. W.. "Independent Evolution of the Dodo and the Solitaire".
  14. ↑ Young, Mark T. "The systematics and nomenclature of the Dodo and the Solitaire (Aves: Columbidae), and an overview of columbid family-group nomina".
  15. ↑ Janoo, A.. "Discovery of Isolated Dodo Bones [Raphus cucullatus (L.), Aves, Columbiformes] from Mauritius Cave Shelters Highlights Human Predation, with a Comment on the Status of the Family Raphidae Wetmore, 1930".
  16. ↑ Shapiro, B.; Sibthorpe, D.; Rambaut, A.; Austin, J.; Wragg, G. M.; Bininda-Emonds, O. R. P.; Lee, P. L. M.; Cooper, A. (2002). "Flight of the Dodo" (PDF). Science. 295 (5560): 1683. Bibcode:2002Sci...295.1683S. doi:10.1126/science.295.5560.1683. PMID 11872833. ఒరిజినల్ నుండి 20 November 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 August 2015. Supplementary information Archived 5 ఏప్రిల్ 2010 at the Wayback Machine
  17. ↑ BBC (28 February 2002). "DNA yields dodo family secrets". BBC News. London. ఒరిజినల్ నుండి 20 October 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 7 September 2006.
  18. ↑ Pereira, S. L.; Johnson, K. P.; Clayton, D. H.; Baker, A. J. (2007). "Mitochondrial and nuclear DNA sequences support a Cretaceous origin of Columbiformes and a dispersal-driven radiation in the Paleogene". Systematic Biology. 56 (4): 656–672. doi:10.1080/10635150701549672. PMID 17661233.
  19. ↑ Hume, J. P. (2012). "The Dodo: From extinction to the fossil record". Geology Today. 28 (4): 147–151. Bibcode:2012GeolT..28..147H. doi:10.1111/j.1365-2451.2012.00843.x. S2CID 83711229.
  20. ↑ Parish 2013, pp. 134–141.
  21. 1 2 Heupink, Tim H; van Grouw, Hein; Lambert, David M (2014). "The mysterious Spotted Green Pigeon and its relation to the Dodo and its kindred". BMC Evolutionary Biology. 14 (1): 136. Bibcode:2014BMCEE..14..136H. doi:10.1186/1471-2148-14-136. PMC 4099497. PMID 25027719.
  22. ↑ Cheke, Anthony S.; Hume, Julian Pender (2008). Lost Land of the Dodo: an Ecological History of Mauritius, Réunion & Rodrigues. New Haven and London: T. & A. D. Poyser. ISBN 978-0-7136-6544-4. pp. 70–71.
  23. ↑ McNab, B. K.. "On the Comparative Ecological and Evolutionary Significance of Total and Mass-Specific Rates of Metabolism".
  24. ↑ Fuller 2001, pp. 37–39.
  25. ↑ Claessens, L. P. A. M. (2016). "The Morphology of the Thirioux dodos".
  26. ↑ Worthy, T. H. (2001). "A giant flightless pigeon gen. et sp. nov. and a new species of Ducula (Aves: Columbidae), from Quaternary deposits in Fiji". Journal of the Royal Society of New Zealand. 31 (4): 763–794. Bibcode:2001JRSNZ..31..763W. doi:10.1080/03014223.2001.9517673. S2CID 83708873.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=డోడో&oldid=4847935" నుండి వెలికితీశారు