ఢాకా జిల్లా
ఢాకా జిల్లా
ঢাকা জেলা | |
|---|---|
బంగ్లాదేశ్ జిల్లా | |
   -12.jpg)   జాతీయ సంసద్ భాబన్, బైతుల్ ముకర్రం జాతీయ మసీదు, లాల్బాగ్ కోట, కర్జన్ హాల్, ఢాకేశ్వరి దేవాలయం, జాతీయ అమరవీరుల స్మారకం | |
 బంగ్లాదేశ్లో ఢాకా జిల్లా స్థానం | |
 Interactive map of ఢాకా జిల్లా | |
| దేశం |  బంగ్లాదేశ్ |
| విభాగం | ఢాకా |
| ప్రధాన కార్యాలయం | ఢాకా |
| Government | |
| • డిప్యూటీ కమిషనర్ | మహమ్మద్ రెజౌల్ కరీం |
| • జిల్లా కౌన్సిల్ ఛైర్మన్ | మహమ్మద్. మహబూబుర్ రెహమాన్[1] |
| • ముఖ్య కార్యనిర్వహణాధికారి | మహమ్మద్ మామునూర్ రషీద్ |
| Area | |
• బంగ్లాదేశ్ జిల్లా | 1,463.6 కి.మీ2 (565.1 చ. మై) |
| Population (2022) | |
• బంగ్లాదేశ్ జిల్లా | 1,47,34,701 |
| • Rank | బంగ్లాదేశ్లో మొదటిది |
| • Density | 10,000/కి.మీ2 (26,000/చ. మై.) |
| • Urban | 1,12,37,217 |
| • Rural | 34,97,484 |
| Demonym(s) | ధకై, ధకైయా |
| GDP (2015 US డాలర్) | |
| • మొత్తం | $50.1 బిలియన్ (2023)[2] |
| • Per capita | $2,600 (2025) |
| GDP (PPP, 2025 అంతర్జాతీయ డాలర్) | |
| • మొత్తం | $150.2 బిలియన్లు (2025) |
| • తలసరి | $8,100 (2025) |
| పోస్టల్ కోడ్ | 1000 |
| Area code | 02 |
| ISO 3166 code | BD-13 |
| HDI (2025) |  0.741[3]high · 20 లో 1వది |
ఢాకా జిల్లా (బెంగాలీ: ఢాకా జిలా, రోమనీకరించబడింది: ఢాకా జిలా) మధ్య బంగ్లాదేశ్ దేశంలో అత్యంత దట్టమైన జిల్లా.[4] ఇది ఢాకా డివిజన్లో ఒక భాగం. బంగ్లాదేశ్ రాజధాని ఢాకా, తురాగ్ నుండి జిల్లా దక్షిణ భాగానికి ప్రవహించే బురిగంగా నది తూర్పు ఒడ్డున ఉంది. మాజీ ఢాకా నగర కార్పొరేషన్ 2011 వరకు ఢాకా జిల్లా విస్తీర్ణంలో ఐదవ వంతు మాత్రమే ఆక్రమించింది, ఇక్కడ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ విభజించబడింది, జిల్లా, దేశ ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉన్నందున ఉత్తర, దక్షిణ కార్పొరేషన్లలో పునర్వ్యవస్థీకరించబడింది. ఢాకా జిల్లాలో ఢాకా నగరంతో పాటు కేరానిగంజ్, నవాబ్గంజ్, దోహర్, సావర్, ధమ్రాయ్ ఉపజిల్లాలు ఉన్నాయి. ఢాకా జిల్లా ఒక పరిపాలనా సంస్థ అనేక ఇతర నగరాల మాదిరిగా, ఇది గ్రేటర్ ఢాకా అనే ఆధునిక పట్టణాన్ని కవర్ చేయదు, ఇది పొరుగు జిల్లాల్లోకి వ్యాపించింది, లేదా జిల్లాలో గ్రామీణ ప్రాంతాలు ఉన్నందున ఈ నగరం మొత్తం జిల్లాను కవర్ చేయదు.
భౌగోళికం
[మార్చు]ఢాకా జిల్లా ఉత్తరాన గాజీపూర్, తంగైల్ , దక్షిణాన మున్షిగంజ్, రాజ్బరీ, తూర్పున నారాయణగంజ్, పశ్చిమాన మానిక్గంజ్లతో సరిహద్దులను పంచుకుంటుంది . ఈ జిల్లా గుండా ప్రవహించే ప్రధాన నదులు పద్మ , కాళిగంగ , ధళేశ్వరి , ఇచమతి , శీతలక్ష్య , బురిగంగ, బంగ్షి , తురాగ్ , బాలు , ఎలమ్జాని, ఆలం, భేరుజ్ఖా, రామకృష్ణాది, ఎలిసమారి, తులసిఖలి వంటి అనేక చిన్న నదులు . ప్రధాన సరస్సులలో ( బెంగాలీ : বিল ) బెలై, సల్దాహెర్, లబందాహెర్, చురైన్, దంశరన్, కిరంజీర్ బీల్ ఉన్నాయి. జిల్లా వార్షిక సగటు ఉష్ణోగ్రత గరిష్టంగా 41.1 °సి, కనిష్టంగా 11.5 °సి, సగటు వార్షిక వర్షపాతం 1931మి.
చరిత్ర
[మార్చు]
పరిపాలనా ఢాకా జిల్లా మొదట 1772లో స్థాపించబడింది, కానీ ప్రస్తుతం ఢాకా నగరంగా ఉన్న ప్రాంతంలో పట్టణీకరణ స్థావరాల ఉనికి 7వ శతాబ్దం నాటిది. ప్రస్తుత సావర్ ఏడవ, ఎనిమిదవ శతాబ్దాలలో సన్బాగ్ రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది. 9వ శతాబ్దంలో హిందూ సేన రాజవంశం నియంత్రణలోకి రాకముందు ఢాకా నగర ప్రాంతాన్ని బౌద్ధ రాజ్యం కామరూప, పాల సామ్రాజ్యం పాలించాయి. 12వ శతాబ్దంలో బల్లాల్ సేన ద్వారా ధకేశ్వరి దేవి ఆలయాన్ని స్థాపించిన తరువాత ఈ నగరానికి ఈ పేరు వచ్చిందని చాలా మంది నమ్ముతారు. ఆ కాలంలో ఢాకా, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని బెంగల్లాగా గుర్తించారు. ఈ పట్టణంలోనే లక్ష్మీ బజార్, శంఖారీ బజార్, తాంతి బజార్, పటువాటులి, కుమార్తులి, బనియా నగర్, గోల్ నగర్ వంటి కొన్ని మార్కెట్ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. సేన రాజవంశం తరువాత, 1608లో మొఘలుల రాకకు ముందు ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుండి వచ్చిన టర్కిష్, ఆఫ్ఘన్ గవర్నర్లు వరుసగా ఢాకాను పాలించారు.
1608లో మొఘల్ పాలనలో ఈ నగరాన్ని బెంగాల్ రాజధానిగా ప్రకటించడంతో పట్టణాల అభివృద్ధి, జనాభాలో గణనీయమైన పెరుగుదల సంభవించింది. మొఘల్ పాలనలో ప్రస్తుతం ఢాకా జిల్లా పరిధిలోని ప్రాంతాలు వాటి వస్త్ర ఉత్పత్తులకు-ముఖ్యంగా మస్లిన్ ఉత్పత్తులకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మొఘల్ సుబేదార్ ఇస్లాం ఖాన్ నగరానికి మొదటి పరిపాలకుడు. ఖాన్ ఈ పట్టణానికి "జహంగీర్ నగర్" (మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ గౌరవార్థం జహంగీర్ నగరం) అని పేరు పెట్టాడు, అయితే జహంగీర్ మరణం తరువాత ఈ పేరు తొలగించబడింది. నగరం ప్రధాన విస్తరణ మొఘల్ జనరల్ షాయిస్తా ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో జరిగింది. ఆ తరువాత ఈ నగరం 19 x 13 కిలోమీటర్ల (11.8 x 8.1 మైళ్ళు) కొలిచింది, దాదాపు ఒక మిలియన్ జనాభా ఉంది. 1757లో ప్లాసీ యుద్ధం తరువాత ఈ నగరం బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నియంత్రణలోకి వచ్చింది, చివరికి 1765లో బక్సర్ యుద్ధం బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం ఆధీనంలోకి వచ్చింది. ఈ కాలంలో కోల్కతా ప్రాముఖ్యత పెరగడంతో నగర జనాభా నాటకీయంగా తగ్గింది, అయితే గణనీయమైన అభివృద్ధి, ఆధునీకరణ చివరికి అనుసరించింది. 1874లో ఆధునిక పౌర నీటి సరఫరా వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టారు, 1878లో విద్యుత్ సరఫరా ప్రారంభించబడింది. ఢాకా కంటోన్మెంట్ నగరం సమీపంలో స్థాపించబడింది, ఇది బ్రిటిష్ ఇండియన్ సైనిక సిబ్బందికి స్థావరంగా పనిచేస్తుంది.
1905లో విఫలమైన బెంగాల్ విభజన సమయంలో, కొత్తగా స్థాపించబడిన తూర్పు బెంగాల్ & అస్సాం రాష్ట్రాలకు ఢాకాను రాజధానిగా ప్రకటించారు, అయితే 1911లో బెంగాల్ తిరిగి కలిసిపోయింది. ప్రస్తుత ఢాకా జిల్లా పరిధిలోని గ్రామీణ ప్రాంతాలు, ముఖ్యంగా దోహర్ ఉపజిల్లా నీలిరంగు ఉత్పత్తికి ఉపయోగించబడ్డాయి.
.jpg)
1947లో బెంగాల్ విభజన తరువాత, 1947లో బ్రిటిష్ ఇండియా విభారత్ కలిపి, ఢాకా కొత్త ముస్లిం రాష్ట్రమైన పాకిస్తాన్ భాగంగా తూర్పు బెంగాల్ రాజధానిగా మారింది, అయితే మెజారిటీ హిందూ జనాభాతో బెంగాల్ పశ్చిమ భాగం కొత్త, స్వతంత్ర భారతదేశంలో భాగంగా మారింది, దీనిని పశ్చిమ బెంగాల్, కలకత్తా రాష్ట్ర రాజధానిగా నియమించారు. వేలాది మంది మరణించిన మతపరమైన హింసను కలకత్తా చూసింది. నగరంలోని హిందూ జనాభాలో ఎక్కువ భాగం భారతదేశానికి బయలుదేరగా, ఈ నగరం భారతదేశంలోని కలకత్తా నుండి లక్షలాది మంది ముస్లిం వలసదారులను అందుకుంది. నగర జనాభా చాలా తక్కువ వ్యవధిలో నాటకీయంగా పెరిగింది, ఇది తీవ్రమైన కొరత, మౌలిక సదుపాయాల సమస్యలను సృష్టించింది.[5] ప్రాంతీయ రాజకీయాలకు కేంద్రంగా ఉన్న ఢాకా, రాజకీయ సమ్మెలు, హింసాత్మక సంఘటనల సంఖ్యను పెంచింది. ఉర్దూ పాకిస్తాన్ ఏకైక అధికారిక భాష స్వీకరించడం పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలతో కూడిన నిరసన ప్రదర్శనలకు దారితీసింది. 1952 నాటి భాషా ఉద్యమంగా పిలువబడే ఈ నిరసనలు, శాంతియుతంగా నిరసన తెలుపుతున్న విద్యార్థులను చంపిన పోలీసు కాల్పులకు దారితీశాయి.[6] 1950లు, 60ల కాలంలో, ఢాకా రాజకీయ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉండిపోయింది, బెంగాలీ జనాభాకు స్వయంప్రతిపత్తి కోసం డిమాండ్లు క్రమంగా ఊపందుకున్నాయి.
1970 భోలా తుఫాను ఆ ప్రాంతంలో చాలా భాగాన్ని నాశనం చేసింది, సుమారు 500,000 మంది ప్రజలు మరణించారు. ఢాకా నగరం సగానికి పైగా వరదల్లో మునిగిపోయింది, లక్షలాది మంది ప్రజలు చిక్కుకుపోయారు. జాతి వివక్ష, కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి పేలవమైన తుఫాను సహాయక చర్యలపై ప్రజాగ్రహం పెరుగుతున్న తరుణంలో, బెంగాలీ రాజకీయ నాయకుడు షేక్ ముజిబుర్ రెహమాన్ 7 మార్చి 1971న రేస్ కోర్స్ గ్రౌండ్లో ఒక జాతీయవాద ర్యాలీని నిర్వహించారు. ఈ సమావేశానికి సుమారు పది లక్షల మంది ప్రజలు హాజరయ్యారు, ఇది జియావుర్ రెహమాన్ 26 మార్చి నాడు బంగ్లాదేశ్ స్వాతంత్ర్య ప్రకటనకు దారితీసింది.[7][8] దీనికి ప్రతిస్పందనగా, పాకిస్తాన్ సైన్యం 'ఆపరేషన్ సెర్చ్లైట్'ను ప్రారంభించింది , ఇది ప్రధానంగా హిందువులు, బెంగాలీ మేధావులతో సహా లక్షలాది మంది ప్రజల అరెస్టులు, హింసలు, హత్యలకు దారితీసింది.[9]
బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధ సమయంలో పాకిస్తాన్ సైన్యం ధమ్రాయ్ బజార్ నుండి పద్నాలుగు మంది ముక్తిజోధాలను అరెస్టు చేసి చంపింది. యుద్ధం సమయంలో సృష్టించబడిన సామూహిక సమాధి ఇప్పటికీ కలంపూర్ బజార్ పశ్చిమ భాగంలో ఉంది.[10] కేరానిగంజ్ ఉపజిలాలోని కొనాఖోల, బస్త, బ్రాహ్మణకీర్త, గోలఖాలి, ఖగైల్ ఖోలామోరా గ్రామాలలో కూడా పాక్ సైన్యం అనేక ఇళ్లను తగలబెట్టింది.
డిసెంబర్ 16న జగ్జిత్ సింగ్ అరోరా నేతృత్వంలోని మిత్రరాజ్యాల దళాలకు ఢాకా నగరం పతనం పాకిస్తాన్ సైన్యం లొంగిపోవడాన్ని సూచిస్తుంది. స్వాతంత్య్రానంతర కాలంలో నగర జనాభా వేగంగా, భారీగా పెరిగింది, బంగ్లాదేశ్ అంతటా గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి వలస కార్మికులను ఆకర్షించింది.[11] పట్టణ విస్తరణ, గుల్షన్, బనాని, మోతీజీల్ వంటి కొత్త స్థావరాల అభివృద్ధితో రియల్ ఎస్టేట్ వృద్ధి కొనసాగింది.[11]
ఢాకాలో జరిగిన కోటా సంస్కరణల ఉద్యమం సందర్భంగా, మరింత న్యాయమైన ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామక వ్యవస్థను డిమాండ్ చేస్తూ పలు పాఠశాలలు, కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలకు చెందిన విద్యార్థులు ఏకమయ్యారు. తమ ఆందోళనకు ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించడానికి విద్యార్థులు బ్యానర్లు, ప్లకార్డులు పట్టుకుని, నినాదాలు చేస్తూ ప్రధాన విద్యాసంస్థల ముందు ఈ నిరసనలు ప్రముఖంగా కనిపించాయి. మేపుల్ లీఫ్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, మాస్టర్మైండ్ ఇంగ్లీష్ మీడియం స్కూల్ వంటి పాఠశాలలు శాంతియుత ప్రదర్శనలకు తొలి కేంద్రాలుగా మారాయి, అక్కడ విద్యార్థులు ధర్నాలు, చిన్న చిన్న ప్రదర్శనలు నిర్వహించారు. ఈ ఉద్యమం త్వరగా ఢాకా కాలేజ్, నోట్రే డామ్ కాలేజ్ వంటి నగరవ్యాప్తంగా ఉన్న కళాశాల ప్రాంగణాలకు వ్యాపించగా, ఢాకా విశ్వవిద్యాలయం ఈ నిరసనలకు ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచింది. విద్యార్థులు టీఎస్సీ (టీచర్-స్టూడెంట్ సెంటర్), షాబాగ్ కూడళ్ల వంటి కేంద్ర ప్రాంతాలను ఆక్రమించి, మానవ గొలుసులుగా ఏర్పడి రోజుల తరబడి సుదీర్ఘ ధర్నాలు నిర్వహించారు.
బారా కాత్రా
[మార్చు]బారా కత్రాను చక్రవర్తి షాజహాన్ రెండవ కుమారుడైన మొఘల్ యువరాజు షా షుజా అధికారిక నివాసంగా క్రీ.శ. 1644, 1646 మధ్య నిర్మించారు. ఆ యువరాజు దానిని తన దివాన్, సరాయ్ నిర్మాణకర్త అయిన అబుల్ ఖాసింకు దానం చేశారు.
లాల్బాగ్ కోట
అహ్సాన్ మంజిల్
సవర్ వద్ద జాతియో స్మృతి సౌధో, బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధంలో అమరవీరులకు నివాళి
స్టార్ మసీదు
బంగ్లాదేశ్ జాతీయ మ్యూజియం
బారా కాత్రా
.jpg)
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ zpdhaka.org
- ↑ "TelluBase—Dhaka Fact Sheet (Tellusant Public Service Series)" (PDF). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-01-11.
- ↑ "Subnational HDI - Subnational HDI - Table - Global Data Lab".
- ↑ Molla, Md Tuhin (2012). "Dhaka District". In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. (eds.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh. the original నుండి 15 May 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
- ↑ AM Chowdhury (2012). "Dhaka". In Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal (ed.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh. the original నుండి 16 May 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 June 2015.
- ↑ Richards, John (2002). "Calcutta and Dhaka: A tale of two cities". Inroads. ఒరిజినల్ నుండి 9 July 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 September 2006.
- ↑ Richards, John (2002). "Calcutta and Dhaka: A tale of two cities". Inroads. ఒరిజినల్ నుండి 9 July 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 September 2006.
- ↑ Harun-or-Rashid (2012). "Rahman, Bangabandhu Sheikh Mujibur". In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. (eds.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh. the original నుండి 13 December 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 June 2015.
- ↑ Blood, Archer, "Transcript of Selective Genocide Telex" (PDF). ఒరిజినల్ నుండి 12 June 2009 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 June 2007. (131 KiB), Department of State, United States
- ↑ Md Ilias Uddin (2012). "Dhamrai Upazila". In Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal (ed.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh. the original నుండి 4 March 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 June 2015.
- 1 2 AM Chowdhury (2012). "Dhaka". In Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal (ed.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh. the original నుండి 16 May 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 June 2015.