తయబ్ మెహతా
| తయబ్ మెహతా | |
|---|---|
 | |
| జననం | 1925 జూలై 26 [1] కపద్వాంజ్, గుజరాత్, భారతదేశం |
| మరణం | 2009 జులై 2 (వయసు: 83)[2] ముంబై, భారతదేశం |
| రంగం | పెయింటింగ్ |
| శిక్షణ | సర్ జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ (1952) |
| చేసిన పనులు | సెలబ్రేషన్ కాళీ |
| అవార్డులు | కాళిదాస్ సమ్మాన్ (1988) పద్మభూషణ్ (2007) |
తయబ్ మెహతా (26 జూలై 1925 – 2 జూలై 2009) ఒక భారతీయ చిత్రకారుడు, శిల్పి, సినిమా నిర్మాత. అతను బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్, భారతదేశ వలసానంతర మొదటి తరం కళాకారులలో ఒకరు. జాతీయవాద బెంగాల్ స్కూల్ నుండి విడిపోయి, ఆధునికవాదాన్ని స్వీకరించిన జాన్ విల్కిన్స్ లాగే ఇతను కూడా పోస్ట్-ఇంప్రెషనిస్ట్ రంగులు, క్యూబిస్ట్ రూపాలు, భావవ్యక్తీకరణ శైలులను ఎంచుకున్నాడు.
అతని తరువాతి కాలపు చిత్రాలలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది ట్రిప్టిచ్ సెలబ్రేషన్. 2002లో జరిగిన క్రిస్టీస్ వేలంలో ఇది 15 మిలియన్ రూపాయలకు ($317,500) అమ్ముడైంది. అంతర్జాతీయ వేలంలో ఒక భారతీయ చిత్రానికి ఇదే అత్యధిక ధర, ఆ తర్వాత భారతీయ కళల గొప్ప వృద్ధికి ఇది దారితీసింది;[3] అతని ఇతర ప్రసిద్ధ రచనలు 'డయాగోనల్ సిరీస్', శాంతినికేతన్ ట్రిప్టిచ్ సిరీస్, కాళీ, మహిషాసుర (1996).[4] అతను తన జీవితంలో ఎక్కువ భాగం ముంబైలో ఉండి పనిచేశాడు. లండన్, న్యూయార్క్, శాంతినికేతన్లలో గడిపిన మూడు దశలు మినహా అక్కడే ఉన్నాడు, ఆ ప్రాంతాలు అతని పనిపై స్పష్టమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. తన కెరీర్లో 2007లో పద్మభూషణ్ తో సహా పలు అవార్డులు అందుకున్నాడు.[5][6][7]
ప్రారంభ జీవితం, విద్య
[మార్చు]తయబ్ మెహతా 1925 జూలై 26న భారతదేశం లోని గుజరాత్ రాష్ట్రం ఖేడా జిల్లా లోని ఒక పట్టణం కపద్వాంజ్ లో జన్మించాడు.[8] దావూదీ బోహ్రాలు నివసించే ముంబై లోని క్రాఫోర్డ్ మార్కెట్ పరిసరాల్లో అతను పెరిగాడు. 22 సంవత్సరాల వయస్సులో, 1947 ముంబై విభజన అల్లర్ల సమయంలో, మహ్మద్ అలీ రోడ్ లోని లెహ్రీ హౌస్లో ఉంటూ, ఒక గుంపు ఒక వ్యక్తిని రాళ్లతో కొట్టి చంపడాన్ని అతను కళ్లారా చూశాడు. దీనిని అతను ఒక డ్రాయింగ్లో వ్యక్తపరచడమే కాకుండా, ఆ సంఘటన అతని పనిపై శాశ్వత ప్రభావాన్ని చూపింది. అతని చిత్రాలలో తీవ్రమైన, కలవరపరిచే వర్ణనలకు దారితీసింది.[5][9]
ప్రారంభంలో కొంతకాలం ముంబై లోని తార్దేవ్ లో ఫేమస్ స్టూడియోస్ సినిమా లాబొరేటరీలో ఫిల్మ్ ఎడిటర్గా పనిచేశాడు. తరువాత, 1952లో సర్ జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి డిప్లొమా పొందాడు. పాశ్చాత్య ఆధునికవాదం నుండి శైలీకృత ప్రేరణ పొందిన బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్ లో సభ్యుడయ్యాడు, ఇందులో ఎఫ్.ఎన్. సౌజా, ఎస్.హెచ్. రజా, ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ వంటి భారతీయ చిత్రకళా దిగ్గజాలు ఉన్నారు.[10]
వృత్తి జీవితం
[మార్చు]అతను 1959లో లండన్ వెళ్ళాడు, అక్కడ 1964 వరకు ఉండి పనిచేశాడు. ఆ తరువాత, 1968లో జాన్ డి. రాక్ఫెల్లర్ 3వ ఫండ్ నుండి ఫెలోషిప్ పొంది న్యూయార్క్ నగరాన్ని సందర్శించాడు.[11] లండన్లో గడిపిన సంవత్సరాల్లో, మెహతా శైలి ఫ్రాన్సిస్ బేకన్ భావవ్యక్తీకరణ రచనల ద్వారా ప్రభావితమైంది, న్యూయార్క్లో ఉన్నప్పుడు అతని పని మినిమలిజం ద్వారా వర్గీకరించబడింది.[12] అతను బాంద్రా కబేళాలో చిత్రీకరించిన 'కూడల్' (తమిళంలో 'సమావేశ ప్రదేశం') అనే మూడు నిమిషాల చిత్రానికి 1970లో ఫిల్మ్ఫేర్ క్రిటిక్స్ అవార్డు లభించింది.[11] అతను 1984–85 మధ్య శాంతినికేతన్ లో ఆర్టిస్ట్-ఇన్-రెసిడెన్స్గా కూడా ఉన్నాడు, తన పనిలో గణనీయమైన మార్పులతో ముంబైకి తిరిగి వచ్చాడు. అతని రచనలలో సాధారణ ఇతివృత్తాలు కట్టబడిన ఎద్దులు, రిక్షా లాగేవాడు. ఇక్కడి నుండి అతను డయాగోనల్ సిరీస్కు మారాడు, 1969లో సృజనాత్మక నిరాశతో తన కాన్వాస్పై ఒక నల్లటి గీతను విసిరినప్పుడు అనుకోకుండా దీనిని కనుగొని 1970ల పొడవునా దీనిని సృష్టించాడు.[5] జీవితపు తరువాతి కాలంలో, 1947 భారత విభజన అల్లర్ల సమయంలో వీధిలో ఒక వ్యక్తి హింసాత్మక మరణాన్ని చూసిన తన అనుభవం ఆధారంగా 1991లో రూపొందించిన 'ఫాలింగ్ ఫిగర్స్'ను జోడించాడు.[13] తన పనిలో అనేక పౌరాణిక వ్యక్తులను జోడించడంతో పాటు, కాళీ దేవి, రాక్షసుడు మహిషాసురుడు వర్ణనల ద్వారా హైలైట్ చేయబడ్డాడు.[14]
2002లో క్రిస్టీస్ లో సెలబ్రేషన్ చిత్రం కోసం వేలంలో అమ్ముడైన అత్యధిక ధర ($317,500 USD లేదా 15 మిలియన్ రూపాయలు) అప్పటి రికార్డును తయబ్ మెహతా సొంతం చేసుకున్నాడు.[15] మే 2005లో, అతని చిత్రం కాళీ భారతీయ వేలం సంస్థ సాఫ్రన్ఆర్ట్ ఆన్లైన్ వేలంలో 10 మిలియన్ రూపాయలకు (సుమారుగా 230,000 US డాలర్లకు సమానం) అమ్ముడైంది.[16] మెహతా ద్వారా రాక్షసుడు మహిషాసురుడు కథ పునఃపరిశీలనగా, దుర్గా దేవి రాక్షసుడితో ఆలింగనం చేసుకున్నట్లు చూపే చిత్రం $1.584 మిలియన్లకు అమ్ముడైంది.[17][18][19] 2008లో అతని చిత్రాలలో ఒకటి $2 మిలియన్లకు అమ్ముడైంది.[20]
డిసెంబర్ 2005లో, మెహతా చిత్రం 'గెస్చర్' ఓసియన్ వేలంలో కువోమి ట్రావెల్ ఛైర్మన్ రంజిత్ మల్కానీకి 31 మిలియన్ రూపాయలకు విక్రయించబడింది. ఆ సమయంలో భారతదేశంలో జరిగిన వేలంలో భారతీయ సమకాలీన కళాకృతికి ఒక భారతీయుడు చెల్లించిన అత్యధిక ధర ఇదే.[21]
సమకాలీన భారతీయ కళాకారుడు ఒక మిలియన్ డాలర్లకు పైగా విక్రయించిన మొదటి రచనలు మెహతావే. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో భారతీయ కళపై పెరుగుతున్న ఆసక్తిని ఇది సూచించింది, ఫలితంగా మెహతా సాంస్కృతిక హీరో అయ్యాడు.[20]
వ్యక్తిగత జీవితం
[మార్చు]తయబ్ మెహతా జీవితంలో ఎక్కువ భాగం ముంబైలో గడిపాడు. జీవితపు తరువాతి కాలంలో ముంబై లోని లోఖండ్వాలాలో ఉన్నాడు. గుండెపోటుతో ముంబై ఆసుపత్రిలో 2009 జూలై 2న మరణించాడు.[22] అతనికి భార్య సకీనా, కుమారుడు యూసుఫ్, కుమార్తె హిమానీ, పలువురు మనవళ్లు ఉన్నారు.
పురస్కారాలు
[మార్చు]అతను 1968లో జాన్ డి. రాక్ఫెల్లర్ 3వ ఫండ్ నుండి ఫెలోషిప్, అదే సంవత్సరంలో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన మొదటి ట్రినియల్లో పెయింటింగ్స్కు బంగారు పతకం అందుకున్నాడు. 1974లో ఫ్రాన్స్ లోని కాగ్నెస్-సుర్-మెర్లో జరిగిన ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ పెయింటింగ్లో ప్రిక్స్ నేషనల్, 1988లో మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం స్థాపించిన కాళిదాస్ సమ్మాన్, 2005లో దయావతి మోడీ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ ఫర్ ఆర్ట్, కల్చర్, ఎడ్యుకేషన్, 2007లో పద్మభూషణ్ అందుకున్నాడు. అతని చిత్రం 'కూడల్'కి 1970లో ఫిల్మ్ఫేర్ క్రిటిక్స్ అవార్డు లభించింది.[23]
మెహతా రచనలు ఇంగ్లాండ్ లోని ఆక్స్ఫర్డ్ మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, హిర్ష్హార్న్ మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. 2009 సంవత్సరాంతంలో న్యూఢిల్లీ లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ లో అతని కెరీర్ సింహావలోకన ప్రదర్శన షెడ్యూల్ చేయబడింది.[20]
గ్రంథ పట్టిక
[మార్చు]- తయ్యబ్ మెహతా: ఐడియాస్ ఇమేజెస్ ఎక్స్ఛేంజెస్, తయ్యబ్ మెహతా, రంజిత్ హోస్కోటే, రోషన్ షహానీ. ప్రచురణకర్త: వాధేరా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, 2008. ISBN 81-87737-05-0.
మరింత చదవడానికి
[మార్చు]- తయ్యబ్ మెహతా, జార్జినా, ఉల్లి బీర్. ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పాపువా న్యూ గినియా స్టడీస్, 1977.
- స్వరాజ్: ఎ జర్నీ విత్ తయ్యబ్ మెహతాస్ "శాంతినికేతన్ ట్రిప్టిచ్", రామచంద్ర గాంధీ. వాధేరా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, 2002. ISBN 81-87737-02-6.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Tyeb Mehta". Answers.com. Retrieved 2 July 2009.
- ↑ "Noted artist Tayyb Mehta dies". The Times of India. 2 July 2009. Archived from the original on 11 August 2011. Retrieved 2 July 2009.
- ↑ Nair, Manoj (2009-07-03). "Tyeb Mehta, who weaved metaphor into images passes away". The Economic Times. ISSN 0013-0389. Retrieved 2024-02-19.
- ↑ Artist Tyeb Mehta dies after long illness Reuters, 2 July 2009.
- ↑ 5.0 5.1 5.2 Tyeb Mehta stood for hope over hype Nina Martyris, Times of India, 3 July 2009.
- ↑ Tyeb Mehta, who weaved metaphor into images passes away The Economic Times, 3 July 2009.
- ↑ Tyeb Mehta was India’s most expensive living artist, also its finest Kishore Singh, Business Standard, 3 July 2009.
- ↑ Farooqi, Anis (1996). "Mehta, Tyeb | Grove Art" (in ఇంగ్లీష్). doi:10.1093/gao/9781884446054.article.T056541. ISBN 978-1-884446-05-4. Retrieved 2018-08-08.
- ↑ Svaraj: a journey with Tyeb Mehta's "Shantiniketan triptych". by Ramchandra Gandhi. Vadehra Art Gallery, 2002. ISBN 81-87737-02-6. Page 60
- ↑ 'I don't paint for money' The Times of India, 14 June 2009.
- ↑ 11.0 11.1 Tyeb Mehta: From filmmaker to painter The Times of India, 20 September 2002.
- ↑ Tully, Judd. "Tyeb Mehta[usurped]" Art+Auction, November 2009.
- ↑ "Christie's First India Auction Offers Lots from The Gandhys' Collection". BLOUIN Art+Auction magazine. 20 November 2013. Archived from the original on 25 మే 2014. Retrieved 24 May 2014.
- ↑ Tyeb Mehta passes away Archived 9 జూలై 2009 at the Wayback Machine Press Trust of India, The Statesman, 2 July 2009.
- ↑ Rajamani, Radhika (23 January 2003). "Artist for all times". The Hindu. Archived from the original on 22 April 2003. Retrieved 17 June 2006.
- ↑ "Tyeb Metha's Kali fetches Rs 1 crore". The Times of India. 20 May 2005. Archived from the original on 13 July 2011.
- ↑ "Bull run in art bazaar". Deccan Herald. 28 May 2005. Retrieved 17 June 2006.[dead link]
- ↑ Sengupta, Somini (26 January 2006). "Indian Artist Enjoys His World Audience". New York Times. Retrieved 17 June 2006.
- ↑ "Tyeb Mehta painting fetches $1.54 million". Rediff.com. 22 September 2005. Retrieved 17 June 2006.
- ↑ 20.0 20.1 20.2 Cotter, Holland (4 July 2009). "Tyeb Mehta, Painter of Emerging India, Dies at 84". New York Times. Retrieved 23 July 2009.
- ↑ "Tyeb Mehta painting sold for Rs. 3.1 crore". Rediff.com. 5 December 2005. Retrieved 17 June 2006.
- ↑ Tyeb Mehta dead Archived 9 జూలై 2009 at the Wayback Machine Hindustan Times. Retrieved on 3 July 2009.
- ↑ Cotter, Holland (4 July 2009). "Tyeb Mehta, Painter of Emerging India, Dies at 84". The New York Times. Retrieved 9 June 2024.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]