తామ్రలిప్త లేదా తామ్రలిప్తి (Pali: Tāmaliti) అనేది బంగాళాఖాతం తీరంలో ఉన్న ఒక ప్రాచీన ఓడరేవు నగరం. ఇది బెంగాల్లోని ప్రాచీన సుహ్మ, వంగ రాజ్యాలకు రాజధానిగా ఉండేది.[1][2] ప్రస్తుత పశ్చిమ బెంగాల్లోని తూర్పు మేదినీపూర్లో ఉన్న తమ్లుక్ పట్టణాన్ని సాధారణంగా తామ్రలిప్తి ప్రాంతంగా గుర్తిస్తారు.[3]
ఇది రూపనారాయణ నదికి సమీపంలో ఉంది. సంస్కృత పదం "తామ్ర" (రాగి) నుండి దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది. సమీపంలోని ఛోటా నాగ్పూర్ పీఠభూమి సింగ్భూమ్ ప్రాంతంలోని ఘాట్శిలా వద్ద రాగిని తవ్వి, ఈ ఓడరేవు గుండా వ్యాపారం చేసేవారు. గుప్తుల వంశ కాలంలో తామ్రలిప్త ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంటూ సిలోన్, జావా, చైనా, పశ్చిమ దేశాలతో వాణిజ్యానికి బయలుదేరే స్థానంగా సేవలందించింది. ఆనాటి ప్రాచీన భారతదేశ ప్రధాన నగరాలైన రాజగృహం, శ్రావస్తి, పాటలీపుత్రం, వారణాసి, చంపా, కౌశాంబి, తక్షశిలలతో ఇది రహదారుల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉండేది.[2][4][5]
తామ్రలిప్తకు దక్షిణాన బంగాళాఖాతం, తూర్పున రూపనారాయణ నది, పశ్చిమాన సువర్ణరేఖ నది సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. బంగాళాఖాతం, ఈ అద్భుతమైన జలమార్గాలు, వాటి అసంఖ్యాక శాఖలు కలిసి వాణిజ్యం, సంస్కృతి, ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాల ప్రజలతో తొలి పరిచయాలను పెంపొందించే సంపన్నమైన, సులభమైన జల రవాణా వ్యవస్థను నిర్మించాయి. తామ్రలిప్త మూలాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. చాలా మంది చరిత్రకారులు దీని ఆవిర్భావాన్ని సా.పూ. ఏడవ శతాబ్దానికి చెందినదిగా భావిస్తారు, కానీ పురావస్తు అవశేషాలు సా.పూ. మూడవ శతాబ్దం నుండి దీని నిరంతర ఉనికిని సూచిస్తున్నాయి. తామ్రలిప్త చరిత్రను నిర్మించడానికి అనేక సాహిత్య మూలాలు, పురావస్తు పరిశోధనలు, శాసనాలు, నాణేల ఆధారాలను అధ్యయనం చేస్తారు.[6][7][8]
తొలి భారతీయ సాహిత్య రచనలలో తామ్రలిప్త, దాని ఇతర "మాండలిక రూపాలు" ప్రస్తావించబడ్డాయి.[n 1] గ్రీకు ఖగోళ-భూగోళ శాస్త్రవేత్త టోలెమీ, రోమన్ రచయిత, తత్వవేత్త ప్లినీ, చైనీస్ బౌద్ధ యాత్రికులు ఫాహియాన్, హుయాన్ త్సాంగ్, యిజింగ్ కూడా దీనిని ప్రస్తావించారు.[5] అధర్వవేద పరిశిష్టంలోని కూర్మ-విభాగ విభాగం భారతీయ సాహిత్య మూలాలలో తామ్రలిప్త గురించిన ప్రాథమిక సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది. మహాభారతం ఈ ప్రాచీన నగరాన్ని సుహ్మ నుండి వేరుగా చూపిస్తుంది, కానీ తరువాతి రచన అయిన దశకుమారచరిత "దామలిప్త"ను సుహ్మ రాజ్యంలో కలుపుతుంది. తామ్రలిప్త సుహ్మ రాజధాని అని చెబుతారు. రఘువంశంలో ఇది కపిసా నది ఒడ్డున ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. కథాసరిత్సాగరం తామ్రలిప్తను ఒక ముఖ్యమైన సముద్రపు రేవుగా, వాణిజ్య కేంద్రంగా పేర్కొంది. కొన్ని పాళీ సాహిత్య రచనలు దీనిని "తామలిత్తి" లేదా "తామలిత్థి" గా గుర్తించి, దీనిని ఓడరేవుగా వర్ణించాయి. సముద్ర వ్యాపారానికి ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా తామ్రలిప్తి అర్థశాస్త్రంలో పలుమార్లు ప్రస్తావించబడింది. బృహత్ సంహిత "తామ్రలిప్తిక"ను "గౌడక" నుండి వేరుగా గుర్తిస్తూ, యవన నుండి "దామలిప్త" రేవుకు పడవల ప్రయాణాన్ని ప్రస్తావించింది.[10][11][3][5][12] టోలెమీ "తామ్రలిప్త"ను[n 2] ఒక ముఖ్యమైన పట్టణంగా, రాజ నివాసంగా పేర్కొన్నాడు. ప్లినీ తామ్రలిప్తిని 'తలుక్టే' అని సూచించాడు.[7][5][10] తామ్రలిప్త గురించి అత్యంత పురాతనమైన, ఖచ్చితమైన వర్ణన బౌద్ధ సాహిత్యంలో కనిపిస్తుంది.[13][n 3] సా.శ. ఐదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చైనీస్ బౌద్ధ సన్యాసి ఫాహియాన్ తామ్రలిప్తలో ఇరవై బౌద్ధ విహారాలను చూసినట్లు నివేదించాడు.[14] ఫాహియాన్ తామ్రలిప్త సముద్ర తీరంలో ఉన్నట్లు గుర్తించాడు. అయితే హుయాన్ త్సాంగ్ వర్ణన ప్రకారం తామ్రలిప్త[n 4] ప్రధాన బంగాళాఖాతం నుండి కాస్త దూరంగా ఒక క్రీక్ (ఉపనది/చిన్న పాయ) మీద ఉంది. హుయాన్ త్సాంగ్ ప్రకారం ఈ ఓడరేవు పట్టణం సుమారు 250 మైళ్ల విస్తీర్ణంలో ఉంటూ భూ, సముద్ర వాణిజ్య మార్గాల కలయిక బిందువుగా పనిచేసింది. ఆయన ప్రకారం తామ్రలిప్త రేవు నుండి ప్రధాన ఎగుమతులు నీలిమందు, పట్టు, రాగి.[15][10] సా.శ. 675 నాటికి చైనీస్ బౌద్ధ సన్యాసి యిజింగ్ భారతదేశ తూర్పు తీరానికి చేరుకున్నాడు. ఆయన తామ్రలిప్తిలో ఐదు నెలలు గడిపి సంస్కృతం నేర్చుకున్నాడు. యిజింగ్ తామ్రలిప్తి నుండి గంగానది గుండా నాటి ముప్పై ఐదు వందల మంది సన్యాసులకు నిలయమైన నలంద బౌద్ధ విహార సముదాయానికి ప్రయాణించాడు. శ్రీలంక చారిత్రక ఇతిహాసం మహావంశ ప్రకారం, శ్రీలంకను జయించడానికి రాజకుమారుడు విజయ చేసిన ప్రయాణానికి, మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడు శ్రీలంకకు పంపిన బౌద్ధ మిషన్కు ఇది బయలుదేరే స్థానం.[n 5] దీపవంశంలో కూడా తామ్రలిప్త ప్రస్తావన ఉంది. ప్రజ్ఞాపన అనే జైన ఉపాంగాలలో ఒకదానిలో వంగ రాజ్యంలో తామ్రలిప్త నగరం ఉన్నట్లు సూచించబడింది.[n 6] జైన గ్రంథాల ప్రకారం, వంగ రాజ్య రాజధాని తామ్రలిప్త. జైన కల్పసూత్రంలో జైన సన్యాసుల వర్గాలలో ఒకటిగా తామ్రలిప్త ప్రస్తావించబడింది.[16][17][9][18]
పురావస్తు అన్వేషణలు రాతి గొడ్డళ్లు, ప్రాథమిక కుమ్మరి పాత్రలు వాడుకలో ఉన్న కాలం నాటి నివాసాల కాలానుక్రమాన్ని ఆవిష్కరించాయి. భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో జరిగిన తవ్వకాలలో మధ్యధరా మూలాలకు చెందినవని భావిస్తున్న చిత్రలిపి, సంకేత చిహ్నాలతో కూడిన ఒక స్టీటైట్ ముద్ర బయటపడింది. టెర్రకోట బొమ్మలు, స్పిండిల్ వోర్ల్స్, మట్టి పాత్రలు క్రీట్, ఈజిప్ట్ నుండి వచ్చినవిగా అంగీకరించబడ్డాయి. తామ్రలిప్తలో కనుగొనబడిన కుండలలో రౌలెట్ పాత్రలు, బూడిద రంగు పాత్రలు, ఎర్రటి పాత్రలు, నలుపు మెరుగుపెట్టిన పాత్రలు, ఉత్తరాది నలుపు మెరుగుపెట్టిన పాత్రలు ఉన్నాయి. ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) జరిపిన తవ్వకాల్లో రామ్డ్ ఫ్లోర్ లెవెల్స్ (నేల మట్టాలు), రింగ్ బావులు బయటపడ్డాయి. తామ్రలిప్తిలోని ఒక ప్రదేశంలో జరిగిన తవ్వకాల్లో శుంగ వంశ కాలం (సా.పూ. 3వ శతాబ్దం) నాటి నాణేలు, టెర్రకోట బొమ్మలు లభించాయి.[n 7] తామ్రలిప్త ప్రాచీన నిర్మాణ అవశేషాల మధ్య సా.శ. 2వ-3వ శతాబ్దానికి చెందిన ఇటుకలతో కట్టిన మెట్ల కోనేరు బయటపడింది.[7][5] మొఘల్మారి వద్ద జరిగిన తవ్వకాలు ఈ ప్రాంతంలో బౌద్ధ విహారాల ఉనికిని ధృవీకరించాయి, దీనిని చైనీస్ యాత్రికులు ఫాహియాన్, హుయాన్ త్సాంగ్ ప్రస్తావించారు.[19]
ఆంధ్ర తీరంలో శాతవాహన రాజులు జారీ చేసిన పడవ చిహ్నాలు చెక్కబడిన నాణేలు లభించాయి. ఇలాంటి మూలాంశాలతో ఉన్న పంచ్ మార్క్ నాణేలు బెంగాల్లోని వివిధ ప్రదేశాల నుండి కూడా తవ్వకాల్లో బయల్పడ్డాయి.[n 8] ఈ ఆధారాలు బెంగాల్లో చురుకైన సముద్ర వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ధృవీకరిస్తున్నాయి. తామ్రలిప్తలో లభించిన రోమన్ బంగారు నాణేలు రోమన్లతో ఉన్న సంబంధాన్ని సూచిస్తున్నాయి. ముఖర్జీ పరిశీలించిన తామ్రలిప్త మ్యూజియంలోని టెర్రకోట ముద్రలపై క్రైస్తవ శకం ప్రారంభ శతాబ్దాల నాటి ఖరోష్టి బ్రాహ్మీ లిపి చెక్కబడింది. బంగార్హ్ ముద్రపై చిత్రీకరించబడిన నౌక ధాన్యంతో నిండిన గిన్నె ఆకారపు పడవ. నౌక రెండు చివర్లలోని భాగాలు "మకరాముఖాలతో" అలంకరించబడ్డాయి. చంద్రకేతుగఢ్ వద్ద దొరికిన ఒక ముద్రపై ఒకే మాస్ట్ (స్తంభం) ఉన్న పడవ చిత్రీకరించబడింది, ఇది ఖరోష్టి-బ్రాహ్మీ శాసనాన్ని కలిగి ఉంది. గౌతమీపుత్ర యజ్ఞ శాతకర్ణి నాణెంపై ఉన్న ఓడ మూలాంశం, అజంతా గుహలో చిత్రించిన పడవ మూలాంశం ఈ నౌకను పోలి ఉంటాయి. బీర్భుమ్ జిల్లాలో జరిగిన పురావస్తు తవ్వకాల్లో నాణేలు, ఇతర కళాఖండాలతో సహా పలు ఆధారాలు వెలికితీయబడ్డాయి.[7][9] జావా నుండి వచ్చిన ఒక శాసనంలో, వ్యాపారి బుధగుప్తుడు రక్తమృత్తిక నివాసిగా పేర్కొనబడ్డాడు.[n 9] బహుశా బుధగుప్తుడు గంగానది గుండా ప్రయాణించి తామ్రలిప్త నుండి ఓడ ఎక్కి ఉండవచ్చు. సా.శ. 8వ శతాబ్దంలో తామ్రలిప్తను ఓడరేవు నగరంగా పేర్కొన్న దక్షిణ ఆసియా శాసనాలలో బహుశా ఉదయమాన్కు చెందిన దూధ్పానీ శిలా శాసనం చివరిది.[20][5]
సాహిత్య ఆధారాలు తామ్రలిప్తిని ప్రాచీన చారిత్రక భారతదేశ అత్యంత ప్రముఖ వాణిజ్య కేంద్రాలలో ఒకటిగా గుర్తించడానికి విద్యావేత్తలను ప్రేరేపించాయి.[n 10] డారియన్ ప్రకారం, మౌర్య సామ్రాజ్యం ఆవిర్భావంతో తామ్రలిప్తి మొత్తం నదీ పరీవాహక ప్రాంత ప్రధాన నౌకాశ్రయంగా విశ్వవ్యాప్త ప్రజాదరణ పొందింది. సిలోన్, ఆగ్నేయాసియా, పశ్చిమ భారతదేశం, మధ్యప్రాచ్యం నుండి ఓడలు ఈ రేవుకు వచ్చేవి.[13] పురావస్తు తవ్వకాల్లో లభించిన ఇటుకలతో నిర్మించిన మెట్ల కోనేరు తామ్రలిప్త శ్రేయస్సును సూచిస్తుంది.[7] కనీసం క్రైస్తవ శకం ప్రారంభం నుండి క్రీ.శ 11 లేదా 12వ శతాబ్దం వరకు బెంగాల్ సముద్ర వాణిజ్యానికి తామ్రలిప్తి ఒక ముఖ్యమైన ఓడరేవుగా ఉండేది.[12] విదేశీ మారకానికి సంబంధించి మూడు ముఖ్యమైన మార్గాలు తామ్రలిప్తి గుండా వెళ్లేవి: ఒకటి అరాకాన్ తీరం గుండా బర్మా, తదుపరి ప్రాంతాలకు; రెండవది చికాకోల్ సమీపంలోని పలౌరా మీదుగా మలయా ద్వీపకల్పం, సుదూర తూర్పుకు; మూడవది కళింగ, కోరమాండల్ తీరం మీదుగా దక్షిణ భారతదేశం, సిలోన్కు.[9] తామ్రలిప్త పాటలీపుత్రం, కౌశాంబిలతో వేర్వేరు మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడినట్లు కనిపిస్తుంది. తామ్రలిప్త గుండా వెళ్లి ఒరిస్సా తీరప్రాంతానికి సాగే దక్షిణ మార్గం, దక్షిణాన కంచి వరకు చేరుకునేది. ఈ దక్షిణ మార్గం ద్వారా కళింగలోని అదనపు లోతట్టు వాణిజ్య కారిడార్లు తామ్రలిప్తతో అనుసంధానించబడ్డాయి. తామ్రలిప్త దక్షిణ ఆసియాలోని వివిధ భౌగోళిక ప్రాంతాలతో బహుముఖ సంబంధాలను కలిగి ఉండేది. ఇది ఇండోనేషియా వంటి దేశాలకు ప్రవేశ ద్వారంగా, శ్రీలంకకు వెళ్లే ప్రయాణాలకు బయలుదేరే స్థానంగా పనిచేసింది.[5][15]
పురావస్తు పరిశోధనలు రోమన్లతో తామ్రలిప్తి విదేశీ సంబంధాన్ని సూచిస్తున్నాయి.[7] కాన్-తాయ్ (ఫు-నాన్-చువాన్) ఆధారాల ప్రకారం, క్రీ.శ. మూడవ శతాబ్దం మధ్యలో చైనా, తామ్రలిప్తి మధ్య క్రమబద్ధమైన సముద్ర మార్గం ఉనికిలో ఉండేది.[12] చంద్రకేతుగఢ్ టెర్రకోటలు, తమ్లుక్ నుండి లభించిన వాటి మధ్య పోలిక చూస్తే, మొదటివాటిలో స్థానిక మూలాంశాలు ఎక్కువగా ఉండగా రెండవ ప్రదేశంలో విదేశీ మూలాంశాలు ఎక్కువగా బయటపడ్డాయి. చంద్రకేతుగఢ్ వద్ద ఉన్న కొన్ని శాసనాలలో ఖరోష్ఠి లిపి ఉనికి ఈ లిపి ప్రముఖంగా ఉన్న ఉపఖండ వాయువ్య భాగంతో సన్నిహిత సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.[15] సేన్గుప్తా ప్రకారం, ఫాహియాన్, హుయాన్-త్సాంగ్ చేసిన వర్ణనలలో తామ్రలిప్త స్థానంలో ఉన్న వ్యత్యాసం వారి సందర్శనల మధ్య సంభవించిన లోతైన భౌగోళిక మార్పును సూచిస్తుంది.[15] ఛటోపాధ్యాయ్ ప్రకారం, చంద్రకేతుగఢ్తో పోలిస్తే భగీరథి ఉపనది అయిన రూపనారాయణ కుడి ఒడ్డున ఉన్న తమ్లుక్ ప్రాంతం ద్వారా ప్రస్తావించబడిన తామ్రలిప్తి స్థావర అంశాలు ఇంకా అస్పష్టంగానే ఉన్నాయి.[5] ఘాఘరా, గంగా, యమునా జలమార్గాలకు సమీపంలోని ప్రదేశాలలో పెయింటెడ్ గ్రే వేర్ (రంగులు వేసిన బూడిద రంగు పాత్రలు), నార్తర్న్ బ్లాక్ పాలిష్డ్ వేర్ ఉనికి ప్రాచీన వాణిజ్య నెట్వర్క్ల కోసం నదీ మార్గాల వినియోగాన్ని సూచిస్తుంది.[7] దాస్గుప్తా ప్రకారం, తామ్రలిప్త ప్రాముఖ్యత కాదనలేనిది అయినప్పటికీ, దాని పాలకులు, పరిపాలన గురించి పెద్దగా తెలియదు. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, తామ్రలిప్తలో బస చేసిన ఫాహియాన్, హుయాన్ త్సాంగ్ అనే ఇద్దరు చైనీస్ యాత్రికులు రాష్ట్ర నిర్వహణ లేదా పరిపాలన గురించి ఎన్నడూ ఏమీ వెల్లడించలేదు.[21]
రాజకీయ అస్థిరత, పన్నులు, విదేశీ దాడులు వంటి మానవ నిర్మిత సమస్యలు, నదుల గమనం మారడం, పూడిక, కోత వంటి సహజ కారణాలు అన్నీ తామ్రలిప్త ఓడరేవు క్రమక్రమంగా క్షీణించడానికి దోహదపడ్డాయి. సరస్వతీ నది సా.శ. ఏడవ శతాబ్దం వరకు వివిధ మార్గాల్లో ప్రవహించి, తరువాత రూపనారాయణ నదీముఖద్వారం గుండా ప్రవహించింది. తామ్రలిప్త రూపనారాయణ నది కుడి ఒడ్డున ఉండేది. దానికి రూపనారాయణకు కలిపే సరస్వతీ శాఖను ఇటీవల తీసిన ఒక ఉపగ్రహ చిత్రంలో గుర్తించారు, దీనికి మ్యాప్ తయారు చేయబడుతోంది. ఫెర్గూసన్ కూడా ఈ మార్గాన్ని వర్ణించాడు. త్రివేణి వద్ద పుట్టిన ప్రవాహం తూర్పు వైపుకు మళ్లడం, వేగవంతమైన అవక్షేపణలు ఈ కాలువ పతనానికి దోహదం చేశాయి. సా.శ 700 నాటికి సరస్వతీ నది రూపనారాయణతో తన అనుబంధాన్ని వదులుకుని తూర్పువైపుకు వలసపోయింది. ఇది సంక్రైల్ వెంబడి కొత్త మార్గాన్ని తెరవడంతో తామ్రలిప్త ఓడరేవు క్షీణతకు దారితీసింది. తామ్రలిప్త పతనం తరువాత, సప్తగ్రామ్ (సాధారణంగా సత్గావ్ అని పిలుస్తారు) ఒక ప్రముఖ ఓడరేవుగా ఆవిర్భవించింది.[15][7][22]
బ్రిటిష్ కాలం నాటి నిర్మాణంలో ఉన్న తమ్లుక్ రాజ్బారీ శిథిలాలు
తమ్లుక్ రాజ్ పరివార్, దీనినే తామ్రలిప్త రాజ కుటుంబం లేదా తమ్లుక్ రాజ్ కుటుంబం అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది ప్రస్తుత పశ్చిమ బెంగాల్లోని తమ్లుక్కు చెందిన వెయ్యి సంవత్సరాల నాటి చారిత్రక రాజ కుటుంబం. కొందరు చరిత్రకారులు వీరి ఖండాయత్ మూలాలను సూచిస్తారు, ఇది కేవలం ఆదివాసీ భూయాన్ సర్దార్ల హోదాకు చిహ్నం.[23][24] పాలక కుటుంబం కైబర్త్తలు (మహిష్యులు) అని పేరు గాంచారు.[25] అయితే, రాజులు తరువాత తమను తాము మహిష్యులుగా గుర్తించుకున్నారు.[26][27][28][29]
రాజతరంగిణి ప్రకారం, కలియుగం ప్రారంభమైన 753 సంవత్సరాల తరువాత కౌరవులు, పాండవులు జన్మించారని చెబుతారు. కురుక్షేత్ర యుద్ధ సమయంలో ప్రాచీన తామ్రలిప్త రాజ్య పాలకుడైన రాజర్షి మయూరధ్వజుని కుమారుడు తామ్రధ్వజుడు పాండవుల పక్షాన పోరాడాడని కూడా ఈ గ్రంథం పేర్కొంది. ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియాలో తామ్రలిప్త రాజనైతిక వ్యవస్థ ప్రాచీనతకు మరింత మద్దతు లభిస్తుంది. ఇది సుమ్హా అని పిలువబడే తామ్రలిప్త, ప్రస్తుత మేదినీపూర్, హౌరా ప్రాంతాలను కవర్ చేసే రాజ్యంగా నమోదు చేసింది. దీని పాలకులు బహుశా మహిష్యులు అయి ఉండవచ్చు. ఈ వృత్తాంతాల ఆధారంగా, కల్హణుడు గుర్తించిన తామ్రలిప్త తొలి రాజు మయూరధ్వజుడు మహిష్య వర్గానికి చెందినవాడని భావిస్తారు. మహిష్య పాలకుల వంశం తామ్రలిప్త (తమ్లుక్) ను సార్వభౌమ రాజులుగా మహాభారత కాలం ముందు నుండి సా.శ. 17వ శతాబ్దం వరకు సుమారు 4,000 సంవత్సరాల పాటు సుదీర్ఘకాలం పాలించిందని సాంప్రదాయకంగా అంచనా వేస్తారు. ఈ అసాధారణమైన సుదీర్ఘ పాలనా కొనసాగింపు మానవ చరిత్రలో సాటిలేనిదిగా పరిగణించబడుతుంది. చరిత్రకారుడు బిహారిలాల్ కల్యే కూడా ఈ అభిప్రాయాన్ని సమర్థించారు.[30]
జమీందార్ ఆనంద నారాయణ్ రాయ్ తో విలియం డెంట్ (తమ్లుక్)
రాణి సంతోష్ప్రియ తన వాటాను దత్తపుత్రుడు ఆనంద నారాయణ్ రాయ్కు వదిలిపెట్టింది. తరువాత, రాజా సుందర్ నారాయణ్ రాయ్ రాణి కృష్ణప్రియపై డిక్రీ పొందాడు. ప్రభుత్వ సైనికులు డిక్రీని అమలు చేస్తున్నప్పుడు అడ్డుకోబడి తీవ్రంగా గాయపడ్డారు, దీంతో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం రాణి వాటాను జప్తు చేసి 1781 నుండి 1794 వరకు దానిని పిల్లల ఆధీనంలో ఉంచింది. 1789లో రాణి కృష్ణప్రియ మరణించింది. 1795లో మొత్తం జమీందారీ ఆనంద నారాయణ్ రాయ్తో శాశ్వతంగా స్థిరపడింది. 1781 నాటికి రాణి కృష్ణప్రియతో వివాదం చెలరేగింది. రాజా ఆనంద నారాయణ్ బ్రిటిష్ రాజ్కు తలొగ్గవలసి వచ్చింది, తమ్లుక్ ఒక చిన్న జమీందారీగా మార్చబడింది.[31]
1942లో తామ్రలిప్త జాతీయ సర్కార్ రూపకల్పనలో రాజ కుటుంబం పోషించిన పాత్ర దాని చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను మరింత పటిష్టం చేస్తుంది. తామ్రలిప్త జాతీయ సర్కార్ అనేక ముఖ్యమైన సమావేశాలు ఈ రాజ్బారీ భవనంలో జరిగాయి.[32][33][34]
తామ్రలిప్త జాతీయ సర్కార్ పతనం తరువాత, బ్రిటిష్ పోలీసులు రాజ కుటుంబాన్ని తీవ్ర క్రూరత్వానికి గురిచేశారు. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో దాని గొప్ప చరిత్ర, సహకారాన్ని పరిరక్షించడానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తమ్లుక్ రాజ్బారీని అధికారికంగా వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది.[35]
ఇది తమ్లుక్ రాజ్ కుటుంబ వృక్షం పాత చిత్రం. వారి రికార్డుల నుండి సేకరించబడింది.
రాజా కాలు భూయాన్, సుమారు సా.శ. 900 ప్రాంతంలో తమ్లుక్ కుటుంబ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, అతను దృఢమైన నిర్వాహకుడు, సమర్థుడైన సైనిక కమాండర్. ఆయన విస్తృతమైన అశ్వమేధ యాగం నిర్వహించి, పొరుగు రాజ్యాలను లోబరుచుకున్నాడని, ఆ ప్రాంతంలో తమ్లుక్ శక్తిని, ప్రభావాన్ని చాటాడని చెబుతారు.[23][page needed]
రాణి కృష్ణప్రియ, పశ్చిమ బెంగాల్లోని ప్రస్తుత తూర్పు మేదినీపూర్ జిల్లా ప్రాంతమైన తమ్లుక్ రాణి. స్వేచ్ఛా స్వభావానికి పేరుగాంచిన మేదినీపూర్ జిల్లా ప్రజలు బ్రిటిష్ ఆక్రమణ సమయంలో వలసవాద పాలనను తీవ్రంగా ప్రతిఘటించారు. రాణి కృష్ణప్రియ తన రాజ్యాన్ని రక్షించుకోవడానికి ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించి అసాధారణ ధైర్యాన్ని ప్రదర్శించింది (1781). ఆమె ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ, చివరికి బ్రిటిష్ దళాల చేతిలో ఓడిపోయి పదవీచ్యుతురాలైంది. ఆమె ప్రతిఘటన ఆ ప్రాంతంలోని అసంఖ్యాక ప్రజలకు స్ఫూర్తిదాయకంగా నిలిచి, బ్రిటిష్ పాలన నుండి భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం జరిగిన విస్తృత ఉద్యమానికి దోహదపడింది.[36][37]
రాజా సురేంద్ర నారాయణ్రాజా సురేంద్ర నారాయణ్ రాయ్, తమ్లుక్ రాజ కుటుంబ 60వ పాలకుడు, భారతదేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. బెంగాల్ విభజనకు (1905) వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రతిఘటనలో చురుకుగా పాల్గొని బ్రిటిష్ అధికారుల వేధింపులను ఎదుర్కొన్నాడు. 1920 సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో దేశప్రాణ్ బీరేంద్రనాథ్ సస్మల్ ఆశయాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్తూ, విదేశీ తయారీ వస్త్రాలను మూకుమ్మడిగా బహిష్కరించాలని పిలుపునిచ్చాడు, ఇది తమ్లుక్ ప్రజలలో ప్రతిఘటన జ్వాలలను రగిలించింది. అంకితభావం, నిబద్ధత గల నాయకుడిగా, అతను 1930 శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో కూడా కీలక పాత్ర పోషించాడు, ఉప్పు సత్యాగ్రహులకు మద్దతుగా తమ్లుక్ రాజ్బారీలో కొంత భాగాన్ని అందించాడు. ఇది సుశీల్ కుమార్ ధారా, సతీష్ చంద్ర సమంత, పశ్చిమ బెంగాల్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి అజోయ్ ముఖర్జీ వంటి నాయకుల ఎదుగుదలకు దారితీసింది. ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నందుకు 1930 మే 15న బ్రిటిష్ వారు అతనిని అరెస్టు చేశారు, కానీ ప్రజల నిరసనల కారణంగా మే 22న విడుదలయ్యారు, ఇది అతని ప్రజాదరణను ప్రతిబింబిస్తుంది. 1938లో ఆయన నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ కోసం ఒక సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసి, ఆ కార్యక్రమం కోసం తనకు ఇష్టమైన ఖోసరంగ్ మామిడి తోటను సైతం త్యాగం చేశాడు. తన జీవితకాలంలో, రాజా సురేంద్ర నారాయణ్ రాయ్ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులకు ఆర్థికంగా, ఇతర విధాలుగా మద్దతునిస్తూ, భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం పట్ల తనకున్న అంకితభావానికి అపారమైన గౌరవాన్ని సంపాదించుకున్నాడు.[38][28]
తమ్లుక్ రాజ కుటుంబ పోస్టాఫీసు స్టాంపు
రాజా ధీరేంద్ర నారాయణ్ రాయ్, రాజా సురేంద్ర నారాయణ్ కుమారుడు, భారతదేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తి. 1930లలో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు, తన బ్రిటీష్ వ్యతిరేక కార్యకలాపాల కారణంగా పలుమార్లు అరెస్టయ్యాడు. కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీలో వైద్యవిద్యను అభ్యసిస్తున్న సమయంలో కూడా అతను తన కార్యాచరణను కొనసాగించాడు. 1936లో నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ కోసం బహిరంగ సభను నిర్వహించడంలో కీలక పాత్ర పోషించి మరోసారి అరెస్టయ్యాడు. 1942లో తండ్రి మరణించిన తరువాత, ధీరేంద్ర నారాయణ్ రాయ్ తామ్రలిప్త రాజు అయ్యాడు, కానీ తన రాజ ధర్మాల కంటే భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానికే ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత అతను వైద్య సేవ, సమాజ శ్రేయస్సుపై దృష్టి సారించి, రాజకీయ జోక్యానికి దూరంగా ఉంటూ మానవతా సేవలకు అంకితమయ్యాడు. అతను వరల్డ్ డాక్టర్స్ అసోసియేషన్లో జీవితకాల సభ్యుడు, అధికారి కూడా.[39]
తామ్రలిప్త జనస్వస్థ్య కృషి ఓ కుటీరశిల్ప మేళా స్టాంపు (25 ఏళ్లు)
తామ్రలిప్త మయూర వంశానికి చెందిన 35వ రాజు రాజా లక్ష్మీ నారాయణ్ రాయ్ 973 సంవత్సరాల క్రితం ఒక మేళాను ప్రారంభించాడు, ఇది బ్రిటిష్ కాలంలో నిలిపివేయబడింది. ఈ పురాతన చారిత్రక సాంప్రదాయ మేళా "తామ్రలిప్త జనస్వస్థ్య కృషి ఓ కుటీరశిల్ప మేళా, తమ్లుక్" అనే కొత్త పేరుతో 1998లో తిరిగి ప్రారంభించబడింది.[40]
బర్గభీమ దేవాలయం: సుమారు 1150 సంవత్సరాల క్రితం (51 శక్తి పీఠాలలో ఒకటైన) బర్గభీమ దేవాలయాన్ని కాలు భూయాన్ స్థాపించాడని నమ్ముతారు.[41][42]బర్గభీమ దేవాలయం (శక్తిపీఠం)
జిష్ణు హరి దేవాలయం - తమ్లుక్ లోని జిష్ణు హరి దేవాలయం స్థానిక ఇతిహాసాల ప్రకారం ఒక ముఖ్యమైన ధార్మిక ప్రదేశం, దీనిని ఈ వంశపు మొదటి రాజు స్థాపించాడు.[43]
↑గ్రీకు భూగోళ శాస్త్రవేత్త టోలెమీ మ్యాప్లో, "తామ్రలిప్త" తామలిటీస్గా కనిపిస్తుంది.
↑తామ్రలిప్తకు బౌద్ధమతంతో లోతైన సంబంధం ఉంది. బోధిద్రుమను తామ్రలిప్తి నుండి సిలోన్కు పంపారని చెబుతారు. తామ్రలిప్త నుండి సువర్ణభూమికి (మయన్మార్/ఆగ్నేయాసియా) జరిగిన వాణిజ్య, మత ప్రచార ప్రయాణాలను జాతక కథలు తరచుగా ప్రస్తావిస్తాయి. Pandit, Shashwati (2021), Bargabhima temple: seeking an unknown mystery., p. 1599
↑హుయాన్ త్సాంగ్ తామ్రలిప్తను "టాన్-మో-లి-టి" అని సూచించాడు.
↑మహావంశంలో తామ్రలిప్తను "తామలిత్తి" అని సూచించారు.
↑ప్రజ్ఞాపన తామ్రలిప్తను "తామలిత్తి" అని సూచించింది.
↑తమ్లుక్ మ్యూజియంలో భద్రపరిచిన వాటిలో యక్షిణిలు, జంతువుల టెర్రకోట శిల్పాలు, సామాన్య స్త్రీ పురుషుల దైనందిన జీవితాలను చూపే ఫలకాలు ఉన్నాయి. ప్రసిద్ధ యక్షిణి బొమ్మ ఇప్పుడు ఆక్స్ఫర్డ్లోని అష్మోలియన్ మ్యూజియంలో భద్రపరచబడింది.
↑రెండు రకాల కాస్ట్ నాణేలు కనిపిస్తాయి: 1. దీర్ఘచతురస్రాకార రకం 2. గుండ్రని రకం.[9]
↑రక్తమృత్తిక మహావిహారం ప్రస్తుతం ముర్షిదాబాద్ జిల్లాలోని చిరుతి ప్రాంతంలో ఉంది.[5]
↑చైనా, అలెగ్జాండ్రియాల మధ్య ఉన్న విశాల భూభాగానికి తామ్రలిప్తి ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది.[13]
జిష్ణు హరి
జిష్ణు హరి దేవాలయం
దేవాలయ ముందు భాగం
ప్రవేశద్వారం తోరణాలను చూపుతున్న తమ్లుక్ రాజ్బారీ పాత భాగం
తమ్లుక్ రాజ్బారీ పాత భాగం
కోట శిథిలమైన భాగాలు.
దూరం నుండి చూసినప్పుడు కనిపిస్తున్న సరిహద్దులు
స్మారక ఫలకాలు
ప్యాలెస్ గేటు
ప్యాలెస్ భాగాలు
ప్యాలెస్ భాగాలు
ప్యాలెస్ భాగాలు
పునరుద్ధరణ పనులు
ప్యాలెస్ ప్రాంగణం
మరో కోణంలో ప్రాంగణం
కోట గోడలు
ప్రాంగణం
స్తంభాల మధ్య పునరుద్ధరణ పనులు
శిథిలాలు
రాజ కుటుంబ సభ్యుల విగ్రహాలు
గోడల పై పునరుద్ధరణ పనులు
కోట పెరటి భాగాలు
కొరింథియన్ స్తంభాలు
తోరణాలు
శిథిలమైన దర్బార్ (కోర్టు)
లోపలి కారిడార్
బయటి నుండి వీక్షణం
శిథిలమైన గుట్టలు
సమ్మేళనంలోని పాత మర్రి చెట్టు
కేంద్ర వీక్షణం
రోమన్ తోరణాలు
ఇండో-సార్సెనిక్ నిర్మాణ శైలికి ఉదాహరణ
శిథిలాలు
స్తంభం
స్తంభాలు
.jpg)
This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
