తారాగఢ్ కోట
 | |
| అక్షాంశ,రేఖాంశాలు | 26°26′32″N 74°37′06″E / 26.442154°N 74.618288°E |
|---|---|
| ప్రదేశం | అజ్మీర్, రాజస్థాన్, భారతదేశం |
| రకం | కోట |
| built by | పర్మార్ రాజపుత్రులు, అజయరాజ I |
తారాగఢ్ కోట భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని అజ్మీర్ నగరంలో ఒక నిటారు కొండపైన నిర్మించబడింది. దీనిని పర్మార్ రాజపుత్రుల మహారాజు నిర్మించారు, అజయరాజ చౌహాన్[1] దీనిని మరమ్మత్తు చేయించారు, దీనిని మొదట అజయమేరు దుర్గ్ అని పిలిచేవారు. [2]
చరిత్ర
[మార్చు]ఈ కోట దాని బలం, వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ కోటపై మొదటి ఇస్లామిక్ దాడి 724లో చౌహాన్ రాజు మొదటి దుర్లభరాజ్ పాలనలో జరిగింది. ఆయన ఖలీఫా హిషామ్ ఇబ్న్ అబ్ద్ అల్-మాలిక్ ఆధ్వర్యంలోని ముస్లిం సైన్యాలతో ధైర్యంగా పోరాడాడు. ఈ యుద్ధంలో మొదటి దుర్లభరాజ్ రాజుకు తోటి రాజ్పుత్ రాజుల మద్దతు లభించలేదు. ఈ యుద్ధం తారాగఢ్ కోటలో ఇతర మహిళలతో పాటు మొదటి దుర్లభరాజ్ రాణిచే నిర్వహించబడిన భారతదేశపు రెండవ జౌహర్ కు సాక్ష్యంగా నిలిచింది. ఈ యుద్ధం 7 ఏళ్ల చౌహాన్ ప్రిన్స్ లాట్ త్యాగానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది, అతను ఆక్రమణ సైన్యంతో ధైర్యంగా పోరాడి తన ప్రాణాలను అర్పించాడు.
అజ్మీర్లోని తారాగఢ్ కోటను స్వాధీనం చేసుకోవడంలో పర్మార్ రాజపుత్రులు సహాయం చేశారు.
మేవార్ కు చెందిన రాణా రైమాల్ కుమారుడు, రాణా సంగ పెద్ద సోదరుడు అయిన పృథ్వీరాజ్, 15వ శతాబ్దం చివరలో గవర్నర్ మల్లు ఖాన్ ను చంపిన తరువాత అజ్మీర్ లోని తారాగఢ్ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[3][4][5] ఈ కోటను తారాగఢ్ అని కూడా పిలుస్తారు, దీనికి పృథ్వీరాజ్ భార్య తారాబాయి పేరు పెట్టారు.[6] ఇది మేవార్ నియంత్రణలో ఉండిపోయింది, తరువాత రాణా సంగ దీనిని కరంచంద్ పన్వర్కు మంజూరు చేసింది.[7]
మొఘల్ వంశ స్థాపకుడైన చక్రవర్తి బాబర్ చేతిలో మేవార్ రాణా సంగ ఘోర పరాజయాన్ని చవిచూసిన ఖాన్వా యుద్ధం అనంతరం, ఈ కోటను విజేత మొఘల్ సైన్యాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఈ కోట మొఘల్ ప్రావిన్స్ అజ్మీర్కు పరిపాలనా కేంద్రంగా పనిచేసింది, మొఘల్ విస్తరణకు రాజ్పుతానాలో ఒక ముఖ్యమైన సైనిక స్థావరంగా ఉండేది. అంబర్ రాజపుత్రుల చేతిలో వాస్తవంగా ఉన్నప్పటికీ ఈ కోట మొఘల్ చక్రవర్తి నామమాత్రపు సార్వభౌమాధికారంలో ఉండిపోయింది. దాని వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత కోల్పోవడంతో, కోట నిరుపయోగంగా నిర్లక్ష్యానికి గురైంది.
ఆర్కిటెక్చర్
[మార్చు]కోటకు లక్ష్మీ పోల్, ఫుటా దర్వాజా, గగుడి కి ఫాటక్ అని పిలువబడే మూడు ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఈ కోట గోడలో 14 బురుజులు ఉండేవి. ఈ గేట్వేలలోని చాలా భాగాలు ఇప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. దీని బురుజులలో అతిపెద్దది 16వ శతాబ్దానికి చెందిన భీమ్ బురుజు. దీనిపై ఒకప్పుడు గర్భ గుంజాం లేదా 'థండర్ ఫ్రమ్ ది వోంబ్ (గర్భం నుండి ఉరుము)' అని పిలువబడే ఒక పెద్ద ఫిరంగిని అమర్చేవారు. ఈ కోటలో జలాశయాలు ఉన్నాయి.
క్రీ. శ. 1202 లో రాజపుత్రుల దాడిలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన మిరాన్ సాహెబ్ కి దర్గా అంకితం చేసిన మందిరం కూడా ఈ కోటలో ఉంది. అతను తన అనుచరులు సాష్టాంగ నమస్కారం (నమాజ్) చేస్తున్నప్పుడు జరిగిన ద్రోహపూరిత రాజపుత్రుల దాడిలో అతను హతమయ్యాడు.[8][9]
కాందహార్ కోటను జయించిన తరువాత, చక్రవర్తి జహంగీర్ 1615 లో మీరా సయ్యద్ హుస్సేన్ దర్గాలో ఈ పాలరాతి పంజరాన్ని (కథేరా) నిర్మించాడు.[10]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Tomars of Delhi by Harihar Niwas Dwivedi. Gwalior: Vidya Mandir Publication. 1983. p. 175.
- ↑ Ajmer, Historical and Descriptive, pp. 50.
- ↑ Dhoundiyal 1966, p. 54.
- ↑ Maharana Sanga The Hindupat, p28
- ↑ Ajmer:Historical and Descriptive, p45
- ↑ Rajawat 1991, p. 87.
- ↑ Dhoundiyal 1966, p. 55.
- ↑ Guides, Rough (3 October 2016). "Ajmer and around". The Rough Guide to India. Rough Guides UK. ISBN 9780241295397.
- ↑ Asher, Catherine Ella Blanshard (1992). "The Age of Akbar". Architecture of Mughal India. Cambridge: Cambridge University Press. p. 79. ISBN 9780521267281.
- ↑ #Author:R. Nath, History of Mughal architecture, pp. 259