తీస్తా నది
| తీస్తా నది | |
|---|---|
 సిక్కింలోని తీస్తా | |
 తీస్తా మార్గం | |
 | |
| స్థానం | |
| దేశం | |
| States |
|
| ముఖ్యమైన వంతెనలు |
|
| జిల్లా |
|
| పట్టణాలు & నగరాలు |
|
| భౌతిక లక్షణాలు | |
| మూలం | పౌహున్రి , జెము గ్లేసియర్, గురుడోంగ్మార్ లేక్, త్సో లామో సరస్సు |
| • స్థానం | సిక్కిం, భారతదేశం |
| • ఎత్తు | 7,128 మీ (23,386 అడుగులు)[1] |
| సముద్రాన్ని చేరే ప్రదేశం | జమునా నది |
• స్థానం | ఫుల్చారి ఉపజిల్లా, గైబంధ , బంగ్లాదేశ్ |
• అక్షాంశరేఖాంశాలు | 25°30′20″N 89°39′57″E / 25.50556°N 89.66583°E |
| పొడవు | 414 కిమీ (257 మైళ్ళు) [1] |
| పరీవాహక ప్రాంతం | 12,540 కిమీ 2 (4,840 చదరపు మైళ్ళు) [2] |
| పరీవాహక ప్రాంత లక్షణాలు | |
| ఉపనదులు | |
| • ఎడమ |
|
| • కుడి |
|
తీస్తా నది (బెంగాలీ: తీస్తా, రోమనీకరించబడింది: తీస్తా) (శాస్త్రీయ భాషలో తీవా) 414 కి.మీ (257 మైళ్ళు) పొడవైన నది, ఇది తూర్పు హిమాలయాల పౌహున్రి పర్వతం ఉద్భవించి సిక్కిం, పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహిస్తుంది, తరువాత రంగ్పూర్ డివిజన్ ద్వారా బంగ్లాదేశ్ ప్రవేశిస్తుంది. బంగ్లాదేశ్లో ఇది జమునా నదితో విలీనమవుతుంది, ఇది బెంగాల్ డెల్టా కొన్ని ఇతర ప్రధాన నదులను కలిసిన తరువాత చివరకు బంగాళాఖాతం కలుస్తుంది.[1] ఇది 12,540 కి.మీ² (4,840 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ప్రవహిస్తుంది.[2] భారతదేశంలో తీస్తా నది మంగన్ జిల్లా, గాంగ్టక్ జిల్లా, పాక్యాంగ్ జిల్లా, కాలింపాంగ్ జిల్లా, డార్జిలింగ్ జిల్లా, జల్పాయిగురి జిల్లా, కూచ్ బెహార్ జిల్లా, అలాగే రంగ్పో, జల్పాయ్గురి, మెఖ్లిగంజ్ నగరాల గుండా ప్రవహిస్తుంది. బంగ్లాదేశ్లో లాల్మోనిర్హత్ జిల్లా, రంగ్పూర్ జిల్లా, కురిగ్రామ్ జిల్లా, గైబాంధా జిల్లా గుండా ప్రవహిస్తుంది. ఇది బంగ్లాదేశ్లోని ఫుల్చారి ఉపజిల్లా వద్ద జమునా నదిలో కలుస్తుంది. ఈ నదిలో 305 కి.మీ (190 మైళ్ళు) భారతదేశంలో, 109 కి.మీ (68 మైళ్ళు) బంగ్లాదేశ్లో ఉంది. తీస్తా సిక్కింలో అతిపెద్ద నది, గంగా నది తర్వాత పశ్చిమ బెంగాల్లో రెండవ అతిపెద్ద నది.
కోర్సు
[మార్చు]
తీస్తా నది 5,400 మీ (17,700 అడుగులు) పైన ఉన్న పహున్రి (లేదా తీస్తా కాంగ్సే) హిమానీనదానికి పశ్చిమాన తీస్తా ఖంగ్ట్సే గ్లేసియర్ నుండి ఉద్భవించింది సిక్కిం హిమాలయాలలోని కనుమలు, రాపిడ్ల ద్వారా దక్షిణం వైపు ప్రవహిస్తుంది.[3]
త్సో లామో సరస్సు, గురుడోంగ్మార్ సరస్సు నుండి వచ్చే ప్రవాహాలు, థాంగు లోయ , యుమ్తాంగ్ పుష్ప లోయ, దిక్చు, డోంఖా పర్వత శ్రేణులలో ఉద్భవించే చిన్న వాగుల ద్వారా ఇది పోషించబడుతుంది. ఆ తర్వాత ఈ నది చుంగ్తాంగ్ , సింఘిక్ , మంగన్, దిక్చు, మాఖా పట్టణాల గుండా ప్రవహిస్తుంది , ఇక్కడ కనక నది వంటి కొన్ని ప్రధాన ఉపనదులు దీనిలో కలుస్తాయి. ఇది సింగ్తామ్ చేరుకుంటుంది, ఇక్కడ దీనిపై సుందరమైన ఇంద్రేని వంతెన నిర్మించబడింది. సింగ్తామ్లోనే, రాణిఖోలా అనే తీస్తా నది ఒక పెద్ద ఉపనది కలుస్తుంది. ఆ తర్వాత ఇది బర్దాంగ్, మజిటార్ , మైనింగ్ వైపు ప్రవహిస్తుంది, ఇక్కడ దీనిపై రాంగ్పో-మైనింగ్ తీస్తా వంతెన నిర్మించబడింది. ఇది రాంగ్పో నగరాన్ని చేరుకుంటుంది, ఇక్కడ తీస్తా నది రెండవ అతిపెద్ద ఉపనది అయిన రాంగ్పో నది కలుస్తుంది. ఇక్కడి నుండి తీస్తా నది మెల్లి మీదుగా తీస్తా బజార్ వరకు సిక్కిం, పశ్చిమ బెంగాల్ మధ్య సరిహద్దుగా ఏర్పడుతుంది. తీస్తా వంతెనకు కొంచెం ముందు కలింపాంగ్, డార్జిలింగ్ నుండి వచ్చే రహదారులు కలిసే చోట, ఈ నది దాని అతిపెద్ద ఉపనది అయిన రంగీత్ నదిని కలుస్తుంది.[4]
ఈ దశ తరువాత, తీస్తా నది దక్షిణ దిశగా పశ్చిమ బెంగాల్లోకి ప్రవహిస్తూ తన మార్గాన్ని మార్చుకుంటుంది, రెల్లి నది, రియాంగ్ నది, గీల్ ఖోలా వంటి మరికొన్ని ఉపనదులు కలుస్తాయి. సిలిగురి ఈశాన్యంగా 22 కిలోమీటర్ల (14 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న సెవోక్ వద్ద ఈ నది మైదానాలను తాకింది, ఇక్కడ ఇది ఈశాన్య రాష్ట్రాలను మిగిలిన భారతదేశంతో అనుసంధానించే పట్టాభిషేక వంతెన, సెవోక్ రైల్వే వంతెన ద్వారా విస్తరించి ఉంది. సెవోక్ దాటిన తరువాత ఈ నదికి చెల్ ఖోలా, నియోరా ఖోలా, లీష్ ఖోలా వంటి కొన్ని చిన్న ఉపనదులు నీరు అందిస్తాయి, ఆపై తీస్తా బ్యారేజీ ఉన్న గజోల్డోబా చేరుకుంటుంది. ఈ నది జలపాయ్ గురి గుండా ప్రవహిస్తుంది, ఇక్కడ జలపాయ్ గురి తీస్తా వంతెన ఈశాన్య రాష్ట్రాలను కలుపుతుంది. ఈ నది కూచ్ బెహార్ జిల్లా మెఖ్లిగంజ్, హల్దిబారి గుండా ప్రవహిస్తుంది, ఇక్కడ పశ్చిమ బెంగాల్ పొడవైన రహదారి వంతెన అయిన జోయీ సేతు విస్తరించి ఉంది.
ఇక్కడ తీస్తా భారతదేశంలో తన ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసి, దహగ్రామ్, రంగ్పూర్ డివిజన్లో బంగ్లాదేశ్లోకి ప్రవేశిస్తుంది . బంగ్లాదేశ్లోని తీస్తా బ్యారేజీ ఉన్న బరాఖాతా వైపు నది దిగుతుంది. ఇది లాల్మోనిర్హట్ జిల్లా, నీల్ఫమరి జిల్లాలోని రంగపూర్, లాల్మోనిర్హట్ పట్టణాలకు చేరుకుంటుంది . తేపమధుపూర్ బజార్, నాగ్రాకురా బజార్, సుందర్గంజ్, బోజ్రా బజార్ దాటిన తర్వాత, తీస్తా నది బంగ్లాదేశ్లోని కురిగ్రామ్ జిల్లాలో గైబంధ, ఫుల్చారి ఉపజిల్లా సమీపంలోని హరిపూర్ ఓడరేవు వద్ద బ్రహ్మపుత్ర నదిని కలుస్తుంది.[5]
భౌగోళికం
[మార్చు]తీస్తా నది తన ప్రవాహ మార్గంలో, సిక్కింలోని కొండల గుండా వంకరగా ప్రవహిస్తూ లోయలను, కొండచరియలను ఏర్పరిచింది. ఈ నదికి సమీపంలోనే కాలింపాంగ్ హిల్ స్టేషన్, హిమాలయ పర్వత పాదాల వద్ద సిలిగురి నగరం ఉన్నాయి. ఈ మార్గం పొడవునా రకరకాల వృక్షసంపదను చూడవచ్చు. తక్కువ ఎత్తులో, ఉష్ణమండల ఆకురాల్చే చెట్లు, పొదలు చుట్టుపక్కల కొండలను కప్పివేస్తాయి; ఎత్తైన ప్రదేశాలలో ఆల్పైన్ వృక్షసంపద కనిపిస్తుంది. ఈ నదికి ఇరువైపులా తెల్లని ఇసుక ఉంటుంది, దీనిని ఈ ప్రాంతంలోని నిర్మాణ పరిశ్రమ ఉపయోగిస్తుంది. నీటిలో చుట్టుపక్కల ఉన్న పెద్ద బండరాళ్లు రాఫ్టింగ్కు దీనిని అనువైనదిగా చేస్తాయి.
వర్షాకాలంలో , తీస్తా నది దాని ఒడ్డులను పరిమాణంలో ఉధృతిలో రెండింటిలోనూ విస్తరిస్తుంది. ఈ కాలంలో ఈ ప్రాంతంలో సంభవించే కొండచరియలు విరిగిపడటం వల్ల తరచుగా నదిలోని కొన్ని భాగాలు ఆనకట్టలా ఏర్పడతాయి. ఇది బంగ్లాదేశ్లో వర్షాకాలంలో అనేకసార్లు తీవ్రమైన వరదలకు కూడా కారణమైంది.[6][7]
నదుల ప్రవాహంలో మార్పులు
[మార్చు]
.jpg)
గతంలో, తీస్తా నది జల్పైగురి నుండి పునర్భవ, అత్రా, కరటోయ నదులు అనే మూడు పాయలుగా దక్షిణం వైపు ప్రవహించేది . 1787 నాటి వరదల ఫలితంగా తీస్తా నది తన ప్రవాహ మార్గాన్ని మార్చుకుని, ఆగ్నేయం వైపు తిరిగి బ్రహ్మపుత్ర నదిలో భాగమైంది.[9]
భారతదేశం 60% లోడ్ ఫ్యాక్టర్ వద్ద మొత్తం 84 గిగావాట్ల జలవిద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఇందులో సిక్కిం సంభావ్య వాటా 2.9% లేదా 4.29 గిగావాట్లు.[10]
తీస్తా నది వ్యవస్థలో విజయవంతంగా పూర్తయిన ప్రధాన ప్రాజెక్టులు, ఆనకట్టలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
- తీస్తా-V డ్యామ్ః అవుట్పుట్-510 MW, డ్యామ్ లొకేషన్-డిచ్చు, గాంగ్టక్ జిల్లా, సిక్కిం. పవర్ హౌస్ స్థానం-బాలుతార్, సింగ్తామ్, గాంగ్టక్ జిల్లా, సిక్కిం. నిర్మించింది-NHPC లిమిటెడ్ [11]
- తీస్తా III ఆనకట్ట ఉత్పత్తి-1200 మెగావాట్ల ఆనకట్ట స్థానం-చుంగ్తాంగ్, మంగన్ జిల్లా, సిక్కిం. పవర్ హౌస్ స్థానం-సింఘిక్, మంగన్ జిల్లా, సిక్కిం. నిర్మించింది-తీస్తా ఉర్జా లిమిటెడ్. [12] 4 అక్టోబర్ 2023న, భారీ వర్షాల కారణంగా హిమనదీయ సరస్సు వరదలు సంభవించాయి.[13] వరద అర్ధరాత్రి సమయంలో తీస్తా III ఆనకట్టకు చేరుకుంది, దాని గేట్లు తెరవడానికి ముందే, నిమిషాల్లోనే ఆనకట్టను నాశనం చేసింది.[14]
- తీస్తా లో డ్యామ్ III: ఉత్పత్తి-132 MW, డ్యామ్ & పవర్ హౌస్ లొకేషన్-రాంబి బజార్, కాలింపాంగ్ జిల్లా, పశ్చిమ బెంగాల్ నిర్మించబడింది-NHPC లిమిటెడ్.[15]
- తీస్తా లో డ్యామ్ IV: ఉత్పత్తి-160 MW, డ్యామ్ & పవర్ హౌస్ లొకేషన్-కాలిజోరా, కాలింపాంగ్ జిల్లా, పశ్చిమ బెంగాల్ నిర్మించబడింది-NHPC లిమిటెడ్.[16]
- తీస్తా బ్యారేజీ-స్థానం-గజోల్డోబా, జల్పాయిగురి జిల్లా, పశ్చిమ బెంగాల్ [17]
- బారాఖటా తీస్తా బ్యారేజీ-స్థానం: గొద్దిమారి, బారాఖటా, నీలఫమారి జిల్లా, బంగ్లాదేశ్.[18]
- తీస్తా VI ఆనకట్ట ఉత్పత్తి: 500 మెగావాట్లు, ఆనకట్ట స్థానంః సిర్వానీ, సింగ్తామ్, గాంగ్టక్ జిల్లా, సిక్కిం. పవర్ హౌస్ స్థానంః పాంఫోక్, నామ్చి జిల్లా, సిక్కిం. నిర్మించింది-NHPC లిమిటెడ్ & లాంకో ఇన్ఫ్రాటెక్ లిమిటెడ్.[19]
- రంగిత్ III ఆనకట్ట తీస్తా నదికి ఉపనది అయిన గ్రేటర్ రంగిత్ నదిపై. ఉత్పత్తి: 60 మెగావాట్లు, లొకేషన్: లెగ్ షిప్, గ్యాల్షింగ్ జిల్లా, సిక్కిం. NHPC లిమిటెడ్ చే నిర్మించబడింది [20]
- గతి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్: తీస్తా నది ఉపనది అయిన రంగ్పో నది 110 మెగావాట్ల గతి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్ ఉంది. స్థానం-సిక్కింలోని పాక్యాంగ్ జిల్లా రోరాతాంగ్, రోంగ్లి పట్టణాల మధ్య-గతి హైడ్రోపవర్ లిమిటెడ్ నిర్మించింది.[21][22]
- దీక్షా నది జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు: ఉత్పత్తి: తీస్తా నది ఉపనది అయిన దీక్షా నదిపై 96 మెగావాట్లు, స్థానం-దీక్షా, గాంగ్టక్ జిల్లా, సిక్కిం. నిర్మించింది-స్నేహా కైనెటిక్ పవర్ ప్రాజెక్ట్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్. [23][24]
- మధ్యప్రదేశ్ భారత్ పవర్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ః తీస్తా ఉపనది అయిన రాణిఖోలా, ఉత్పత్తి: 96 మెగావాట్ల ఆనకట్ట స్థానం-రాణిపూల్, గాంగ్టక్ జిల్లా, సిక్కిం. పవర్హౌస్ స్థానం-కుమ్రెక్, పాక్యాంగ్ జిల్లా, సిక్కిం. [25]
పూర్తయిన మిగిలిన మూడు ప్రాజెక్టులు గణనీయంగా చిన్నవి, స్వల్పమైనవి—లోయర్ లగ్యాప్, అప్పర్ రోంగ్ని చు & మయాంగ్ చు ప్రాజెక్టులు.[10]
నీటి పంపిణీ సవాలు
[మార్చు]నది నీటి వనరుల సముచిత కేటాయింపు, అభివృద్ధిపై వివాదాలు దాదాపు 35 సంవత్సరాలుగా భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్ మధ్య వివాదాస్పదమైన అంశంగా ఉన్నాయి, అనేక ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలు, రౌండ్ల చర్చలు ఫలితాలను ఇవ్వడంలో విఫలమయ్యాయి.[26][27][28]
1983 నుండి చర్చలు జరుగుతున్నాయి. [29][30][31] 1983లో ఒక తాత్కాలిక ఏర్పాటు కుదిరింది: బంగ్లాదేశ్ 36%, భారతదేశం 39%, మిగిలినవి కేటాయించబడవు.[30] గంగా నీటి వివాదం తరువాత రెండు దేశాల మధ్య నీటి భాగస్వామ్యాన్ని పరిశీలించే నీటి భాగస్వాము ఒప్పందంపై ఇరు దేశాలు 1996లో సంతకం చేశాయి.[30] నీటి పంపిణీ ఒక సవాలుగా మిగిలిపోయింది.[30]
ఇటీవలి పరిణామాలలో, బంగ్లాదేశ్ తాత్కాలిక ప్రభుత్వ నీటి సలహాదారు సైదా రిజ్వానా హసన్, ఎగువ, దిగువ నదీతీర దేశాలు అంతర్జాతీయ నీటి భాగస్వామ్య సూత్రాలను పాటించాలని సెప్టెంబర్ 1,2024 న వార్తా సంస్థ పిటిఐ (ప్రెస్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా) తో అన్నారు. ఒక ఒప్పందం అందుబాటులో లేకపోతే, దౌత్య వైఫల్యం చెందితే అది భారతదేశం-బంగ్లాదేశ్ సంబంధాలలో గణనీయమైన మార్పును సూచిస్తుంది.[32]
భూకంపం ఆందోళనలు
[మార్చు]తీస్తా నది ప్రాంతం భూకంపపరంగా చురుకైన జోన్-Vలో ఉంది, సూక్ష్మ-భూకంప కార్యకలాపాలను చవిచూసింది. భారతదేశ పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం, తీస్తా నది ఆనకట్ట ప్రాజెక్టులు ఆనకట్ట, సొరంగం, సర్జ్ షాఫ్ట్, పవర్ హౌస్ రూపకల్పనలో తగిన భూకంప గుణకాన్ని స్వీకరించాలనే అవసరంతో ఆమోదించబడ్డాయి. ఈ ప్రాజెక్టులు నది పొడవునా క్యాస్కేడ్ చేయబడ్డాయి, పెద్ద మొత్తంలో నీటిని నిల్వ చేయవు, చిన్న జలాశయాలను కలిగి ఉంటాయి, అందువల్ల ఈ ప్రాంతంలో జలాశయం ప్రేరిత భూకంపాల నుండి చాలా తక్కువ ప్రమాదం ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది.[10]
వాతావరణం & టెక్టోనిక్స్
[మార్చు]తీస్తా నది దాని లోయలు, పరీవాహక ప్రాంతాల వెంట వాతావరణం, భూగోళ శాస్త్రం మంచి ముద్రలను సంరక్షించింది. వాతావరణం, కోత, నిక్షేపణ, భూగోళ కార్యకలాపాల మధ్య పరస్పర సంబంధం ఈ రోజు వరకు సరిగ్గా అర్థం కాలేదు. వీటిని అధ్యయనం చేస్తున్నారు.[3][33][34]
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 Mullick, M. R. A.; Babel, M. S. & Perret, S. R. (2011). "Discharge-based economic valuation of irrigation water: Evidence from the Teesta River, Bangladesh". Irrigation and Drainage. 60 (4): 481−492. Bibcode:2011IrrDr..60..481M. doi:10.1002/ird.597.
- 1 2 Rahaman, M. M. & Mamun, A. A. (2020). "Hydropower development along Teesta river basin: opportunities for cooperation". Water Policy. 22 (4): 641–657. Bibcode:2020WaPol..22..641R. doi:10.2166/wp.2020.136.
- 1 2 . "Climatic imprints in Quaternary valley fill deposits of the middle Teesta valley, Sikkim Himalaya".
- ↑ Chaudhuri, Samita; Chaudhuri, Utpal (2015). And the Teesta Flows... Niyogi Books. p. 188. ISBN 978-93-83098-70-5.
- ↑ Joshi, H. G. (2004). Sikkim: Past and Present. Mittal Publications. p. 1. ISBN 978-81-7099-932-4. Retrieved 2009-09-08.
- ↑ Hossain, E.; Manik, R. K. (2021). "Fresh flood feared in Bangladesh as India opens Gajoldoba again". New Age (Bangladesh). Lalmonirhat. Archived from the original on 21 అక్టోబర్ 2021. Retrieved 2 November 2021.
{{cite news}}: Check date values in:|archive-date=(help) - ↑ Badal, L. A. (2021). "Nearly 2,000 families stranded as flood hits 15 Rangpur villages". Dhaka Tribune. Retrieved 2 November 2021.
- ↑ Sirajul Islam; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza; Ahmed, Sabbir, eds. (2012). "Barrage". Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (Online ed.). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. OL 30677644M. Retrieved 7 సెప్టెంబరు 2026.
- ↑ Majumdar, R. C. (1971). History of Ancient Bengal. Calcutta: G. Bhardwaj & Co. pp. 4–5. OCLC 961157849.
- 1 2 3 "Environmental Impact Assessment of Ting Ting H.E. Project, Sikkim" (PDF). Ministry of Environment, Forest, and Climate Change. Archived from the original (PDF) on 20 October 2014.
- ↑ "Teesta-V D01535". India Water Resources Information System. National Remote Sensing Centre. Government of India. Archived from the original on 18 October 2014. Retrieved 15 June 2014.
- ↑ "Teesta Dam Chungthang Mangan district Sikkim". Archived from the original on 2018-08-07. Retrieved 2026-05-24.
- ↑ Choudhury, Subrata Nag; Hussain, Zarir (4 October 2023). "Floods in India's Sikkim state leave 10 dead, 82 missing". Reuters (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 4 October 2023. Retrieved 4 October 2023.
- ↑ "Sikkim dam washed away in 10 minutes after flash flood: Official". Hindustan Times (in ఇంగ్లీష్). 4 October 2023. Archived from the original on 4 October 2023. Retrieved 4 October 2023.
- ↑ "Teesta Low Dam III".[permanent dead link]
- ↑ "Teesta Low Dam IV".
- ↑ "Gajoldoba Teesta Barrage a bird watching destination".
- ↑ Sirajul Islam; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza; Ahmed, Sabbir, eds. (2012). "Teesta Barrage". Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (Online ed.). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. OL 30677644M. Retrieved 7 సెప్టెంబరు 2026.
- ↑ "Teesta VI Dam Singtam Sirwani".
- ↑ "RANGIT-III HE PROJECT - NHPC(SIKKIM) -". India Water Resources Information System. National Remote Sensing Centre. Government of India. Retrieved 22 March 2018.
- ↑ "Gati Infra | Chuzachen Hydro Electric Power Project". Archived from the original on 26 March 2023. Retrieved 27 November 2022.
- ↑ "Gati Infra builds 110 MW hydro power project in Sikkim". Economic Times. Archived from the original on 2 August 2013. Retrieved 21 April 2014.
- ↑ "96 MW Dikchu River Hydroelectric Power Project".
- ↑ "Sneha Kinetic Power Project on Dikchu River".
- ↑ "Madhya Bharat Power Corporation Limited". Archived from the original on 30 November 2022. Retrieved 30 November 2022.
- ↑ Sarkar, SK (3 April 2017). "Sharing the Teesta". The Statesman (Opinion). Retrieved 7 April 2017.
- ↑ Ray, Aparna (8 June 2012). "India, Bangladesh: Water Disputes and Teesta River Diplomacy". Global Voices. Retrieved 7 April 2017.
- ↑ Bhattacharjee, Joyeeta (10 December 2016). "India and Bangladesh need to bring the Teesta out of muddled waters". Hindustan Times. Retrieved 7 April 2017.
- ↑ "The Teesta river dispute explained in 10 points". The Times of India. 9 April 2017. Retrieved 2021-11-02.
- 1 2 3 4 Ranjan, Amit (2020). "3: River water disputes between India and Bangladesh. The Teesta Rivers waters dispute.". Contested Waters: India's Transboundary River Water Disputes in South Asia. Taylor & Francis. ISBN 978-1-000-17390-1.
- ↑ Gambhir, Mohak (31 May 2021). "Teesta Dispute and India-Bangladesh Relations". Center For Land Warfare Studies (CLAWS). Archived from the original on 2021-11-02. Retrieved 2021-11-02.
- ↑ Express Web Desk, "Bangladesh’s interim govt ‘keen to restart talks’ on Teesta water treaty with India," The Indian Express, September 2, 2024, https://indianexpress.com/article/world/bangladesh-teesta-water-treaty-india-talks-sheikh-hasina-modi-9545804/.
- ↑ . "The geometry and kinematics of the Main Boundary Thrust and related neotectonics in the Darjiling Himalayan fold-and-thrust belt, West Bengal, India".
- ↑ . "Timing of recent out-of-sequence active deformation in the frontal Himalayan wedge: Insights from the Darjiling sub-Himalaya, India".