తులసీ వివాహం
| తులసి వివాహ వేడుక | |
|---|---|
 తులసి వివాహ వేడుక | |
| జరుపుకొనేవారు | హిందువులు |
| రకం | మతపరమైన |
| ప్రాముఖ్యత | తులసి & విష్ణువుల సంప్రదాయ వివాహానికి గుర్తుగా నిలుస్తుంది |
| ప్రారంభం | ప్రబోధిని ఏకాదశి |
| ముగింపు | కార్తీక పూర్ణిమ |
| ఉత్సవాలు | వేడుక వివాహం |
| ఆవృత్తి | వార్షిక |
తులసి వివాహ ( సంస్కృతం : తులసి వివాహం , romanized : romanized: Tulasī Vivāha , గుజరాతీ : તુલસી િવાહ, కన్నడ : తులసి వివాహం , రోమనైజ్డ్ : తులసి వివాహం , తెలుగు తులసి వివాహం Tulasi Kaḷyāṇaṁ , మలయాళం : తులసి కల్యాణం , రోమనైజ్డ్ : Tuḷasi kalyaṇam , Tamil : తులసి కల్యాణం , romanized: Tulasi Kaḷyaṇam , lit. 'తులసి వివాహం ', మరాఠీ : తుళశీచం లగ్న , రోమనైజ్డ్ : Tuḷśīca lagna, lit.' తులసి కళ్యాణం'),[1][2] తులసి కల్యాణం అని కూడా పిలుస్తారు,[3] ఒక హిందూ ఆచారం, దీనిలో తులసి లేదా పవిత్ర తులసి (లక్ష్మి మూర్తిమత్వం), శాలిగ్రామం లేదా ఉసిరి కొమ్మ (విష్ణువు ప్రతిరూపాలు ) మధ్య సింబాలిక్ ఆచార వివాహం జరుగుతుంది. హిందూ మతంలో తులసి వివాహం వర్షాకాలం ముగింపును, వివాహ కాలం ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది.[4][5]
ఈ ఉత్సవ వివాహం ప్రబోధినీ ఏకాదశి (హిందూ నెల కార్తీక మాసంలోని ప్రకాశవంతమైన పక్షం పదకొండవ లేదా పన్నెండవ చాంద్రమాన దినం), కార్తీక పూర్ణిమ (నెల పౌర్ణమి) మధ్య ఎప్పుడైనా జరుగుతుంది. ఈ రోజు ప్రాంతీయంగా మారుతూ ఉంటుంది .[6][7]
పురాణం
[మార్చు]స్కంద పురాణం, పద్మ పురాణం, అలాగే శివ పురాణం వంటి హిందూ గ్రంథాలు అసురులు, వృందా, ఆమె భర్త జలంధర కథలో తులసి కలిగి ఉన్నాయి. జలంధరను వివాహం చేసుకునే విష్ణువు పవిత్ర భక్తుడిగా వృందా వర్ణించబడింది. వృందా విశ్వసనీయత కారణంగా, జలంధరకు దేవుళ్లచే కూడా అజేయంగా చేయగల శక్తి లభించింది. ఒక రోజు, నారద నుండి పార్వతి అందం వివరాలు విన్న జలంధర, పార్వతి భర్త శివుడిని, ఆమెను తనకు అప్పగించమని డిమాండ్ చేస్తాడు, ఇది ఇద్దరి మధ్య యుద్ధానికి దారితీస్తుంది. ద్వంద్వయుద్ధం మధ్యలో, జలంధర తన భ్రమ కళలను ఉపయోగిస్తాడు, శివుడి ముసుగులో పార్వతిని అపహరించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. పార్వతి అతని మోసాన్ని గ్రహించినప్పుడు, ఆమె తప్పించుకుని, బృంద కూడా అదే మోసాన్ని ఎదుర్కోవాలని విష్ణువును ప్రార్థిస్తుంది.[8][9]
వృందకు ఒక పీడకల వస్తుంది, అందులో ఆమె తన భర్త ఒక దున్నపోతుపై కూర్చుని ఉండటాన్ని చూస్తుంది. కలత చెందిన వృంద, ప్రశాంతత కోసం ఒక ఉద్యానవనంలో నడవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది, కానీ ఇద్దరు రాక్షసులను చూసి భయపడుతుంది. విష్ణువు, ఒక ఋషి వేషంలో, వృందను రక్షించి, ఆమె భర్త మరణించాడని వెల్లడిస్తాడు. ఆమె తన మరణించిన భర్తను బ్రతికించమని ఆ ఋషిని వేడుకుంటుంది. అప్పుడు విష్ణువు, ఆమె భర్త జలంధరుని వేషం ధరించి, ఆమె పాతివ్రతాన్ని భంగపరిచి వృందను మోసగిస్తాడు. ఈ విషయం గ్రహించిన వృంద, (రామాయణంలో సీత రాముని నుండి విడిపోయినట్లుగా ) తన భార్య కూడా అతనికి దూరమవుతుందని విష్ణువును శపించి ఆత్మాహుతి చేసుకుంటుంది.[10] ఇప్పుడు ఆమె పాతివ్రతం భంగమవ్వడంతో, శివుడు జలంధరుడిని ఓడించగలుగుతాడు.[11]
యుద్ధం ముగిసిన తరువాత, విష్ణువు ఇప్పటికీ అందమైన వృందా మరణంతో బాధపడుతూ, ఆమె చిత నుండి కదలడానికి నిరాకరిస్తాడు. దేవతలు ప్రకృతి అనే ప్రకృతి వ్యక్తిత్వ శక్తి ప్రేరేపిస్తారు, విష్ణువు నివసించే చోట నాటడానికి వారికి మూడు విత్తనాలను అందిస్తారు, ఇవి సత్వ, రాజులు, తమస్ గుణాలను సూచిస్తాయి. విత్తనాలు పెరిగి ధాత్రి, మలైతి, తులసి అనే మూడు మొక్కలుగా మారతాయి, వీరు ముగ్గురు స్త్రీలుగా, స్వర, లక్ష్మీ, గౌరీ అవతారం వహిస్తారు. ఈ అద్భుతమైన స్త్రీలను చూసి విష్ణువు ప్రేమలో పడతాడు. మలైతిని విష్ణువు శక్తి పట్ల అసూయగా భావిస్తారు కాబట్టి (ఆమె లక్ష్మి దైవిక శక్తి నుండి పుట్టింది, శ్రేయస్సు దేవత కూడా విష్ణువు యొక్క దైవిక శక్తిలా పరిగణించబడుతుంది) ఆమె ఖండించబడింది. అయితే ధాత్రి, తులసి దేవతలు విష్ణువు పట్ల నిజమైన ప్రేమను కలిగి ఉంటారు, అతని కష్టాలను మరచిపోయేలా చేస్తారు. వారు విష్ణువుతో కలిసి వైకుంఠానికి వెళతారు, ఆయనను ఎంతో సంతోషపరుస్తారు [12][13][14]
ఈ పురాణం వైవిధ్యంలో, వృందా తన భర్త అంత్యక్రియల పైర్పై తనను తాను కాల్చుకుంటుంది, కానీ విష్ణు ఆమె భూమిపై తులసి మొక్క రూపంలో అవతరించేలా చూస్తాడు. ఆమె తులసి అనే దేవత హోదాను పొందుతుంది, అయితే ఆమె భూ రూపం తులసి మొక్క.[15][16]
ప్రజాదరణ పొందిన సంప్రదాయంలో, విష్ణువు తన తదుపరి జన్మలో బృందను వివాహం చేసుకోవాలని ఆశీర్వదించిన తరువాత, విష్ణు-షాలిగ్రామ్ రూపంలో-ప్రబోధినీ ఏకాదశి నాడు తులసిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ సంఘటన జ్ఞాపకార్థం, తులసి వివాహ వేడుక నిర్వహిస్తారు.[4][5]
ఈ రోజున లక్ష్మి ఒక రాక్షసుని చంపి, తులసి మొక్కగా భూమిపైనే ఉండిపోయిందని మరో చిన్న పురాణం వివరిస్తుంది.[6]
ఒక వైష్ణవ పురాణం తులసిని సముద్ర మంథన సంబంధించినది, దేవతలు, అసురులు విశ్వ మహాసముద్రాన్ని చిలకరించడం. మంథన ముగింపులో, ధన్వంతరి అమృత (అమరత్వం యొక్క అమృతం) తో సముద్రం నుండి లేచాడు. విష్ణువు దానిని దేవతల కోసం సేకరించి, దానిని విజయవంతంగా అసురులకు నిరాకరిస్తాడు. విష్ణువు సంతోషకరమైన కన్నీళ్లు కార్చాడని భావిస్తారు, అందులో మొదటిది అమృతంలో పడి, మొదటిది వివాహం చేసుకున్న తులసిని ఏర్పరిచింది.[17]
వేడుకలు
[మార్చు]తులసి, విష్ణు/కృష్ణుడి వివాహ వేడుక సాంప్రదాయ హిందూ వివాహాన్ని పోలి ఉంటుంది.[4][5] వివాహ వేడుక ప్రారంభమయ్యే సాయంత్రం వరకు ఉపవాసం ఉండే ఇళ్లలో దేవాలయాలలో వివాహం నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా అంగళానికి మధ్యలో తులసి మొక్కను తులసి బృందావనం అని పిలువబడే ఇటుక ప్లాస్టర్లో నాటబడే ఇంటి ప్రాంగణంలో ఒక మండపం (వివాహ మందిరం) నిర్మించబడుతుంది. వృందా ఆత్మ రాత్రి పూట మొక్కలో నివసించి ఉదయం వెళ్లిపోతుందని నమ్ముతారు.[6] వధువు తులసి చీర, చెవిపోగులు, నెక్లెస్లతో సహా ఆభరణాలతో అలంకరించబడుతుంది. తులసికి బింది, ముక్కు-ఉంగరంతో కూడిన మానవ కాగితపు ముఖాన్ని జోడించవచ్చు. వరుడు అనేది విష్ణు, కృష్ణుడు, బలరాముడు లేదా తరచుగా విష్ణు చిహ్నమైన శాలీగ్రామ రాయి ఇత్తడి చిత్రం లేదా చిత్రం. ఈ చిత్రం ధోతి ధరించి ఉంది. వివాహానికి ముందు విష్ణు, తులసి ఇద్దరినీ స్నానం చేసి పూలు, దండలతో అలంకరిస్తారు. ఈ వేడుకలో ఆ జంటను దారంతో (మాల) కలుపుతారు.[5]
భారతదేశం
[మార్చు]బీహార్
[మార్చు]భారతదేశంలోని సౌంజాలోని ప్రభు ధామ్ వద్ద, ఈ పండుగను మొత్తం గ్రామం సమిష్టిగా జరుపుకుంటుంది, ఇది ఒక ముఖ్యమైన ఆకర్షణగా మారుతుంది. ఇక్కడ దీనిని హిందూ నెల కార్తీకంలో ఏకాదశి నుండి త్రయోదశి వరకు మూడు రోజుల పండుగగా జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగ గ్రామస్తులు రామచరితమానస లేదా రామాయణం అనే వేద శ్లోకంతో ప్రారంభమవుతుంది. రెండవ రోజును శోభ యాత్రగా జరుపుకుంటారు, ఇది ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రత్యేక ప్రసాదం పొంగల్, మూడవ రోజును విష్ణు, వృందా తిలకోత్సవం, వివాహోత్సవం గా జరుపుకుంటారు. గ్రామస్తులు చపన్ భోగ్ అని పిలువబడే 56 రకాల ప్రసాదాలను తయారు చేసి అందరికీ పంపిణీ చేస్తారు. అన్ని తరగతులు తదనుగుణంగా ఈ ఆచారంలో పాల్గొంటాయి. ఈ పండుగ సందర్భాన్ని జరుపుకోవడానికి బీహార్ నలుమూలల నుండి సాధువులు, మహంతులతో సహా భక్తులు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శిస్తారు.
మహారాష్ట్ర
[మార్చు]మహారాష్ట్ర, వేడుకలో ఒక ముఖ్యమైన ఆచారం ఏమిటంటే, వధువు, వరుడి మధ్య తెల్లటి వస్త్రాన్ని పట్టుకుని, పూజారి మంగళ్ అష్టక మంత్రాలను పఠిస్తారు. ఈ మంత్రాలు వివాహాన్ని అధికారికంగా పూర్తి చేస్తాయి. మంత్రాల పారాయణ ముగింపులో తులసి, విష్ణువుపై "సవదన్" అనే పదంతో హాజరైనవారు అన్నం కురిపిస్తారు (అక్షరాలా "జాగ్రత్తగా ఉండండి" అంటే "మీరు ఇప్పుడు ఐక్యమయ్యారు". తెల్లటి తెర కూడా తొలగించబడింది. హాజరైనవారు వివాహానికి ఆమోదాన్ని సూచిస్తూ చప్పట్లు కొడతారు. విష్ణువుకు గంధపు పేస్ట్, పురుషుల దుస్తులు, పవిత్రమైన దారం అందిస్తారు. వధువుకు చీరలు, పసుపు, కుంకుమ పువ్వు, వివాహ నెక్లెస్ మంగళ్-సూత్ర, వివాహిత మహిళలు ధరిస్తారు. అసలు వివాహం కోసం వండిన స్వీట్లు, ఆహారం తులసి వివాహానికి కూడా వండుతారు. ఈ వేడుక ఎక్కువగా మహిళలు చేస్తారు.[6][4] భక్తులకు చెరకు, కొబ్బరి చిప్స్, పండ్లు, వేరుశెనగ ప్రసాదం పంపిణీ చేస్తారు.
వివాహ ఖర్చులను సాధారణంగా కుమార్తె లేని జంట భరిస్తారు, వారు ఆచార వివాహంలో తులసి తల్లిదండ్రులుగా వ్యవహరిస్తారు. కుమార్తె తులసి (కన్యాదాన) ని కృష్ణుడికి ఇవ్వడం ఈ దంపతులకు పుణ్యమైనదని భావిస్తారు. తులసికి వివాహ సమర్పణలు వేడుక తర్వాత బ్రాహ్మణ పూజారి లేదా మహిళా సన్యాసులకు ఇవ్వబడతాయి.[5]
గుజరాత్
[మార్చు]సౌరాష్ట్రలోని రెండు రామ దేవాలయాలలో , ఈ వేడుక మరింత వైభవంగా జరుగుతుంది. వధువు ఆలయం నుండి వరుడి ఆలయానికి ఆహ్వాన పత్రిక పంపబడుతుంది. ప్రబోధినీ ఏకాదశి నాడు, విష్ణుమూర్తి ప్రతిమ అయిన లాల్జీ యొక్క బారాత్ (వధువు ఊరేగింపు) వధువు ఆలయానికి బయలుదేరుతుంది. లాల్జీని పల్లకిలో ఉంచి, పాటలు పాడుతూ, నృత్యాలు చేసే భక్తులు దానితో పాటు వస్తారు. తులసి గ్రామం శివార్లలో బారాత్కు స్వాగతం పలికి, ఆలయంలో లాంఛనప్రాయంగా వివాహ వేడుకను నిర్వహిస్తారు. వధువు తరఫున, వేడుక కోసం తులసిని ఒక మట్టి కుండలో పాతుతారు. సంతానం కోరుకునే వారు తులసి తరఫున ఆమె తల్లిదండ్రులుగా నటిస్తూ కన్యాదానం చేస్తారు. రాత్రంతా భజనలు పాడతారు, ఉదయాన్నే లాల్జీ బారాత్ తులసితో కలిసి తన గ్రామానికి తిరిగి వస్తుంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ & తెలంగాణ
[మార్చు]తులసి కళ్యాణం (తుసి కళ్యాణం) ప్రధానంగా కార్తీక శుక్ల ద్వాదశి (కార్తీక మాసంలోని శుక్ల పక్షం యొక్క 12వ రోజు) నాడు లేదా తెలుగువారిలో ఉత్థాన ద్వాదశి లేదా క్షీరాబ్ది ద్వాదశి నాడు జరుపుకుంటారు. విష్ణువును ఉసిరి మొక్క రూపంలో పూజిస్తారు . ఉసిరి చెట్టు కొమ్మను తులసి బృందావనంలో ఉంచుతారు. తులసిని పెళ్లికూతురిలా ఆభరణాలతో సహా అలంకరిస్తారు. షోడశోపచారంతో పూజ నిర్వహిస్తారు , దీనికి బదులుగా కొన్నిసార్లు ఇతర రకాల ఉపచారాలను కూడా ఉపయోగిస్తారు.[18]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Singh, K. V. (2015-11-25). Hindu Rites and Rituals: Origins and Meanings (in ఇంగ్లీష్). Penguin UK. p. 24. ISBN 978-93-85890-04-8.
- ↑ "Tulsi vivah 2021, tulsi puja, tulsi marriage - Festivals of India".
- ↑ Sarvaga; Gunavati; Amma (2015-05-22). Tulasi Devi: The Goddess of Devotion (in ఇంగ్లీష్). M A Center. p. 130. ISBN 978-1-68037-276-2.
- 1 2 3 4 R. Manohar Lall (1933). Among the Hindus: A Study of Hindu Festivals. Asian Educational Services. pp. 184–. ISBN 978-81-206-1822-0.
{{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help) - 1 2 3 4 5 Emma Tarlo (1996). Clothing Matters: Dress and Identity in India. University of Chicago Press. pp. 184–5. ISBN 978-0-226-78976-7.
- 1 2 3 4 M.M. Underhill (1991). The Hindu Religious Year. Asian Educational Services. pp. 129–131. ISBN 978-81-206-0523-7.
- ↑ Shubhangi Pawar; D. A. Patil (2008). Ethnobotany of Jalgaon District, Maharashtra. Daya Publishing House. p. 400. ISBN 978-81-7035-515-1.
- ↑ www.wisdomlib.org (2020-02-27). "Fight between Śiva and Jalandhara [Chapter 20]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-24.
- ↑ Simoons, Frederick J. (1998). Plants of Life, Plants of Death (in ఇంగ్లీష్). Univ of Wisconsin Press. p. 11. ISBN 978-0-299-15904-7.
- ↑ www.wisdomlib.org (2020-02-27). "Vṛndā's Self-immolation [Chapter 21]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-24.
- ↑ Vanamali (2013-10-04). Shiva: Stories and Teachings from the Shiva Mahapurana (in ఇంగ్లీష్). Simon and Schuster. ISBN 978-1-62055-249-0.
- ↑ www.wisdomlib.org (2020-02-27). "The Origin of Dhātrī and Tulasī [Chapter 23]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-24.
- ↑ www.wisdomlib.org (2019-10-30). "The Greatness of Dhātrī and Tulasī [Chapter 105]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-24.
- ↑ www.wisdomlib.org (2018-10-16). "The Vanishing of Viṣṇu's delusion [Chapter 26]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-24.
- ↑ Littleton, C. Scott (2005). Gods, Goddesses, And Mythology, Volume 11. Marshall Cavendish. pp. 1125–26. ISBN 9780761475590.
- ↑ Simoons 1998, p. 11.
- ↑ Deshpande, Aruna (2005). India: A Divine Destination. Crest Publishing House. p. 203. ISBN 81-242-0556-6.
- ↑ "Sri Tulasi Pooja Vidhanam - శ్రీ తులసీ దేవీ షోడశోపచార పూజ". Stotra Nidhi. 2019-11-09. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-11-09.