Jump to content

తూర్పు భారతదేశం

వికీపీడియా నుండి
ఈస్ట్ ఇండియా
తూర్పు భారతదేశం
ఎగువ నుండి, ఎడమ నుండి కుడికి: భువనేశ్వర్, సిలిగురి, బోధ్ గయా, తిల్లాంగ్‌చాంగ్, డార్జిలింగ్, పటాట్రు, కోల్‌కతా
తూర్పు భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు
తూర్పు భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు
నిర్దేశాంకాలు: 23°15′N 86°00′E / 23.25°N 86.00°E / 23.25; 86.00
దేశంభారతదేశం
రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు
ఇతర రాష్ట్రాలు కొన్నిసార్లు చేర్చబడ్డాయి
అతిపెద్ద నగరంకోల్‌కతా
అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరాలు (2011)
బీహార్:
జార్ఖండ్:
ఒడిశా:
పశ్చిమ బెంగాల్:
విస్తీర్ణం
 • మొత్తం
4,18,323 కి.మీ2 (1,61,515 చ. మై)
జనాభా
 • మొత్తం
22,69,25,195
 • జనసాంద్రత540/కి.మీ2 (1,400/చ. మై.)
టైమ్ జోన్ఐ.ఎస్.టి (UTC+5:30)
అధికారిక భాషలు


తూర్పు భారతదేశం, అనేది బీహార్, జార్ఖండ్, ఒడిశా, పశ్చిమ బెంగాల్, అండమాన్ నికోబార్ దీవుల కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలతో కూడిన ప్రాంతం.[1][2][3][4][5]భౌగోళిక సామీప్యత, తూర్పు ప్రాంతంతో సాంస్కృతిక, ఆర్థిక సమైక్యత కారణంగా ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం కూడా కొన్నిసార్లు తూర్పు భారతదేశంలో ఉదహరించబడింది లేదా చేర్చబడుతుంది.[6][7][8]

బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రాలు ఇండో-గంగా మైదానం ప్రాంతంతో ఉన్నాయి. జార్ఖండ్ రాష్ట్రం చోటా నాగ్‌పూర్ పీఠభూమిలో ఉంది. ఒడిశా రాష్ట్రం తూర్పు కనుమలు, దక్కన్ పీఠభూమి ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాజధాని కోల్‌కాతా అతిపెద్ద నగరం. కోల్‌కాతా మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం దేశంలో మూడవ అతిపెద్ద మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం. ఈ ప్రాంతానికి ఉత్తరాన భూటాన్, నేపాల్, సిక్కిం రాష్ట్రాలు, పశ్చిమాన ఉత్తర ప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రాలు, దక్షిణాన ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తూర్పున బంగ్లాదేశ్ దేశం సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.

దీనికి ఆగ్నేయంలో బంగాళాఖాతం కూడా సరిహద్దుగా ఉంది. ఇది పశ్చిమ బెంగాల్‌కు ఈశాన్యంలో ఇరుకైన సిలిగురి కారిడార్ ద్వారా ఈశాన్య భారతదేశం ఏడు సోదరి రాష్ట్రాలతో అనుసంధానించబడింది. తూర్పు భారతదేశం అన్ని భారతీయ ప్రాంతాలలో నాల్గవ అతిపెద్ద స్థూల జాతీయోత్పత్తి కలిగి ఉంది.ఈ ప్రాంతాన్ని గంగరిడై, నందలు, మౌర్యులు, గుప్తులు, పల్లవులు, భౌమా-కర రాజవంశం, సేనలు, తూర్పు గంగాలు, గుప్తాస్, ఢిల్లీ సుల్తానేట్, బెంగాల్ సుల్తానేట్, మొఘల్ సామ్రాజ్యం, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం వంటి అనేక సామ్రాజ్యాలు పాలించాయి.

చరిత్ర.

[మార్చు]

ప్రాచీన కాలం

[మార్చు]
మహాజనపద కాలంలో (క్రీ. పూ. 500) అంగ, వంగ, కళింగ, సుహ్మ తూర్పు భారతదేశంలోని ప్రధాన ప్రాంతాలు.[9]
మహా-మేఘవాహన సామ్రాజ్యం, తూర్పు భారతదేశం యొక్క మ్యాప్ [10]
క్రీ. శ. తొమ్మిదవ శతాబ్దంలో పాల సామ్రాజ్యం [11]

నూతన శిలాయుగం కాలంలో దక్షిణ ఆసియాలో వ్యవసాయం ప్రారంభమైంది. చిరంద్ ప్రాంతంలో కొత్త రాతియుగం స్థావరాలు కనుగొనబడ్డాయి. పాలం జిల్లా సోన్ నదీ, ఉత్తర కోయెల్ నదుల సంగమం వద్ద ఉన్న కబ్రా-కాలా దిబ్బలో, నూతన శిలాయుగం నుండి మధ్యయుగ కాలం వరకు వివిధ పురాతన కళా వస్తువులు కనుగొనబడ్డాయి. రెడ్ వేర్, నలుపు, ఎరుపు సామాను, నల్ల సామాను, నల్ల స్లిప్ వేర్, ఎన్. బి. పి సామాను, కుండ-షెర్డ్స్ చాల్కోలిథిక్ నుండి మధ్యయుగ చివరి వరకు కనుగొన బడ్డాయి.[12]

హజారీబాగ్ జిల్లా ఇస్కోలో, మేసో-చాల్కోలిథిక్ కాలం (ఐడి1), సా.శ. పూ 000 నుండి పురాతన గుహ చిత్రాలు ఉన్నాయి.[13] బారిపాడ సమీపంలోని కుచాయ్ నుండి, వివిధ కొత్త రాతియుగం పనిముట్లు, ఉలి, పౌండర్లు, గద తలలు, గ్రౌండింగ్ రాళ్ళు, కుండల ముక్కలు దొరికాయి.[14] సుందర్‌గఢ్ జిల్లా, గర్జన్, డోంగర్, సంబల్‌పూర్ జిల్లా , ఉషాకోట్ , ఝార్సుగూడా జిల్లా, వింక్రమ్ఖోల్లలో కూడా చరిత్రపూర్వ చిత్రాలు, శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి.[15][16][17] ఉషాకోట్, వింక్రమ్ఖోల్ వద్ద ఉన్న శాసనాలు ప్రోటో-బ్రాహ్మి లిపిలో ఉన్నాయా అనే దానిపై అనిశ్చితి ఉంది.[18] ఖరియార్ సమీపంలోని యోగిమఠ్లో నూతన శిలాయుగానికి చెందిన గుహ చిత్రాలు ఉన్నాయి.[18][19]

పశ్చిమ బెంగాల్ దిగువ అజయ్ లోయలో పాండు రాజార్ ఢిబిలో చాల్కోలిథిక్ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. పశ్చిమ పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని, బంకురా జిల్లా ఉన్న నూతన శిలాయుగం , ప్రారంభ గ్రామ వ్యవసాయ సంస్కృతి పురావస్తు ప్రదేశంగా గుర్తించబడింది. బీహార్ లో స్థావరం నిర్మాణం సా.శ. పూ 2700 లో ప్రారంభమైందని నమ్ముతారు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని అయోధ్య కొండల దిగువ భాగంలో 42,000 సంవత్సరాల క్రితంనాటి పురాతన మానవ నివాసానికి ఆధారాలు కనుగొనబడ్డాయి.[20] కార్బన్ డేటింగ్ ప్రకారం,సా.శకానికి ముందు 1400 నుండి ఇనుప స్లాగ్, మైక్రోలిత్లు, కుండలు సింగ్భూమ్ జిల్లా ప్రాంతంలో కనుగొనబడ్డాయి. [21] వేద కాలం చివరిలో, భారతదేశంలో అనేక బారిపడా ప్రాంతాలలో ఉద్భవించాయి. సా. పూ 6వ శతాబ్దంలో, భారత ఉపఖండంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో మహా జనపదాలు ఉద్భవించాయి.

ఈ ప్రాంతం తమ ఉచ్ఛదశలో భారత ఉపఖండంలోని ఎక్కువ భాగాన్ని పరిపాలించిన నంద, మౌర్య, శుంగ, గుప్త, పాల సామ్రాజ్యాలకు చారిత్రక కేంద్రంగా నిలిచింది. మధ్యయుగ భారతదేశంలో, ఇది మొఘల్, మరాఠా, ఆ తర్వాత బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాలలో విలీనమైంది. 1947లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, ఈ రాష్ట్రాలు ఇండియన్ యూనియన్‌లో చేరాయి. ఆ తర్వాత రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956 ప్రకారం ప్రస్తుత రూపాన్ని సంతరించుకున్నాయి. గణనీయమైన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతి సాధించినప్పటికీ, నేటికీ ఇవి మితిమీరిన జనాభా, పర్యావరణ క్షీణత , విస్తృతమైన అవినీతి వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నాయి.

కళింగ యుద్ధం తర్వాత మౌర్య రాజు అశోకుడు ఆసియా అంతటా బౌద్ధమతాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి రాయబారులను పంపాడు. ప్రసిద్ధ నలందా విశ్వవిద్యాలయం బీహార్‌లోనే ఉండేది. చైనా యాత్రికులు మగధ సామ్రాజ్యం లోని విశ్వవిద్యాలయాలలో ఉన్న బౌద్ధ, హిందూ దేవాలయాలను, గ్రంథాలయాలను సందర్శించారు. కళింగ చక్రవర్తి మహామహవాహన ఐర ఖారవేలుడు పురాతన భారతదేశంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన పాలకులలో ఒకడు. జైన తీర్థంకరుడైన మహావీరుడు ఇక్కడే జన్మించి, జైనమతాన్ని స్థాపించాడు.

ఇండో-ముస్లిం యుగం

[మార్చు]

తూర్పు గంగా రాజవంశం నిర్మించిన కోనార్క్ సూర్య దేవాలయం ఒడిశాలోని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది.

13వ శతాబ్దంలో జరిగిన ఇస్లామిక్ దండయాత్రల ఫలితంగా హిందూ రాజుల పతనం జరిగింది. చాలా మంది బౌద్ధులు, ముఖ్యంగా తూర్పు బెంగాల్‌లో, ఇస్లాం మతంలోకి మారారు. బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్‌తో సహా తూర్పు భారతదేశం 16వ, 17వ శతాబ్దాలలో మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. 16వ శతాబ్దం చివరి వరకు కేసరి రాజవంశం, భాంజా రాజవంశం, తూర్పు గంగా రాజవంశం, సూర్యవంశీ రాజవంశం భోయి (ఖోర్ధా) రాజవంశం పాలనలో ఒడిశా ఏకైక శక్తివంతమైన హిందూ రాజవంశ కోటగా నిలిచింది. నలందలో శక్తివంతమైన నలంద విశ్వవిద్యాలయం ఉండేది. దీనిని 12వ శతాబ్దంలో బఖ్తియార్ ఖిల్జీ నాశనం చేశాడు. [22] సేన రాజవంశాన్ని కూడా ఓడించాడు. హుమాయున్‌ను ఓడించి భారతదేశానికి రాజు అయిన షేర్ షాసురి, ప్రాచీన పాటలీపుత్ర శిథిలాలపై పాట్నా నగరాన్ని స్థాపించాడు.

సా.శ. 7వ శతాబ్దంలో ఇస్లాం ప్రవేశించింది. 13వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి ముస్లిం పాలకుల రాకతో పాటు షా జలాల్ వంటి సున్నీ మిషనరీల రాకతో ఈ ప్రాంతంలో క్రమంగా ఆధిపత్యం చెలాయించింది. తరువాత, ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుండి ప్రారంభించి ముస్లిం పాలకులు మసీదులను నిర్మించడం ద్వారా ఇస్లాం బోధనను ప్రారంభించారు. 14వ శతాబ్దం నుండి, షమ్సుద్దీన్ ఇలియాస్ షా రాజు స్థాపించిన బెంగాల్ సుల్తానేట్ దీనిని పాలించింది. ఇది దేశ ఆర్థిక శ్రేయస్సు, ప్రాంతీయ సామ్రాజ్యాలపై సైనిక ఆధిపత్య కాలానికి నాంది పలికింది, దీనిని ఐరోపావాసులు వాణిజ్యం చేయడానికి అత్యంత సంపన్న దేశంగా పేర్కొన్నారు.[24] ఆ తరువాత, తూర్పు భారతదేశం మొత్తం మొఘల్ సామ్రాజ్యం క్రిందకు వచ్చి, ప్రపంచంలోనే అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా మారింది. బెంగాల్ సుబా సామ్రాజ్యం GDPలో దాదాపు సగం ప్రపంచ GDPలో 12% ఉత్పత్తి చేసింది.[23][24][25]

వలసరాజ్యాల యుగం

[మార్చు]

17వ శతాబ్దంలో ఐరోపావాసుల రాకతో, ఒడిశా తీరంలో, బెంగాల్‌లో సైనిక స్థావరాలు స్థాపించబడ్డాయి. చివరి స్వతంత్ర హిందూ రాజు గజపతి ప్రతాపరుద్ర దేవ్ పాలనలో, ఐరోపా వ్యాపారులు ఒడిశా తీరంలోని బాలాసోర్, పిపిలి, పలూర్ ఓడరేవులలో తమ వాణిజ్య కేంద్రాలను స్థాపించారు. పోర్చుగీసు వారు చిట్టగాంగ్‌లో, డచ్ వారు చిన్సురాలో, ఫ్రెంచి వారు పాండిచ్చేరిలో ఉండగా, ఆంగ్లేయులు కలకత్తాను స్థాపించారు. బెంగాల్‌పై మరాఠా దండయాత్ర బెంగాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థను తీవ్రంగా దెబ్బతీసింది. హిందూ మరాఠా బర్గీలచే 4,00,000 మంది ప్రజలు వధించబడ్డారని, అనేక మంది మహిళలు, పిల్లలపై సామూహిక అత్యాచారాలు జరిగాయని అంచనా వేయబడింది,[26]ఈ మారణహోమం భారత చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన సామూహిక హత్యాకాండలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.[27]1756లో, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్లాసీలో స్థానిక భారతీయ ముస్లిం పాలకులను ఓడించి, ఉపఖండంలో బ్రిటిష్ పాలనను స్థాపించింది. దాని రాజధాని కలకత్తా ప్రపంచంలోని గొప్ప ఓడరేవులలో ఒకటిగా అభివృద్ధి చెందింది. 1770లో జరిగిన అమెరికా స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో, అమెరికా వేర్పాటువాదులు కలకత్తా నుండి తేయాకును తరలించారు. 19వ శతాబ్దంలో, కలకత్తా వర్తకులు, వ్యాపారులు మిగిలిన బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం, ఖండాంతర దేశాలైన ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, చైనాతో వ్యాపారం చేశారు. బీహార్ నుండి ఒప్పంద భారతీయ కార్మికులు ఫిజీ, మారిషస్, గయానా, సురినామ్, దక్షిణాఫ్రికాలోని తమ కొత్త నివాసాలకు సముద్రయానం చేశారు.

భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి తూర్పు భారతదేశంలో బలమైన మూలాలు ఉన్నాయి. బెంగాల్ శాశ్వత పరిష్కారం ద్వారా స్థాపించబడిన భూస్వామ్య భూ వ్యవస్థ, బీహార్, బెంగాల్ అంతటా ఉన్న రైతాంగ సాగుదారులు, అనేక మంది వ్యవసాయ కార్మికులకు (ఖేత్‌మజ్‌దూర్లకు) ఆమోదయోగ్యం కాలేదు. 1857 నాటి భారత తిరుగుబాటు బెంగాల్‌లో ప్రారంభమైంది. చివరికి బ్రిటిష్ వారు విజయం సాధించారు. 1911 వరకు కలకత్తా బ్రిటన్ ఆసియా ఆధిపత్య ప్రాంతాలకు రాజధానిగా కొనసాగింది. గాంధీ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ సమయంలో, బీహార్‌లోని చంపారన్ గ్రామం అహింసాయుత ప్రతిఘటనకు ఒక ముఖ్యమైన మద్దతుదారుగా నిలిచింది. రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ వంటి మహనీయ కవులు స్వయం పరిపాలన ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించారు.

విభజనకు మూలాలు అవిభక్త తూర్పు భారతదేశంలో కూడా ఉన్నాయి. ముస్లిం లీగ్ 1906లో ఢాకాలో స్థాపించబడింది. 1937 ప్రాంతీయ ఎన్నికలలో, ఇది క్రిషక్ ప్రజా పార్టీతో పొత్తు పెట్టుకుని బెంగాల్‌లో అధికారంలోకి వచ్చింది. 1944లో, ఇది బెంగాల్ శాసనసభలో సంపూర్ణ మెజారిటీని సాధించగా, హుస్సేన్ సుహ్రావర్ది ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. కలకత్తాలో జరిగిన ప్రత్యక్ష కార్యాచరణ దినోత్సవ నిరసనల సమయంలో విస్తృతమైన మత హింస చెలరేగి, అది బ్రిటిష్ ఇండియా అంతటా మరిన్ని మత హింసలకు దారితీయడంతో, పాకిస్తాన్ ఏర్పాటు అనివార్యమైంది. 1947లో, బ్రిటిష్ ఇండియాకు స్వాతంత్ర్యం, విభజన జరిగినప్పుడు, మరిన్ని మత హింసల కారణంగా లక్షలాది మంది నిరాశ్రయులయ్యారు. కొంతమంది బీహారీ, బెంగాలీ ముస్లింలు కొత్తగా ఏర్పడిన తూర్పు పాకిస్తాన్‌కు పారిపోయారు. తూర్పు బెంగాల్ హిందువులలో చాలామంది భారతదేశానికి పారిపోయారు.

సమకాలీన యుగం

[మార్చు]

1950వ దశకంలో తూర్పు భారతదేశంలో పారిశ్రామిక పురోగతి కనిపించింది. పొరుగున ఉన్న తూర్పు పాకిస్తాన్‌లో సంఘర్షణ, స్వదేశంలో కమ్యూనిస్ట్ ఉద్యమం కారణంగా ఈ పురోగతికి అకస్మాత్తుగా అంతరాయం కలిగింది. 1971లో, బంగ్లాదేశ్ స్వాతంత్ర్య పోరాట సమయంలో, లక్షలాది మంది శరణార్థులు తూర్పు భారతదేశంలోకి తరలివచ్చారు. బ్రిటిష్ పాలనలో, స్వాతంత్ర్యానంతర భారతదేశం ప్రారంభంలో, పెరుగుతున్న నక్సలిజం ,వరదలు, తుఫానుల వంటి తరచుగా సంభవించే ప్రకృతి వైపరీత్యాల కారణంగా బీహార్, ఒడిశా రాష్ట్రాలు ఆర్థిక సమస్యలతో సతమతమయ్యాయి.

కానీ ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, ఒడిశా రాష్ట్రం ఆకట్టుకునే వృద్ధిని కనబరుస్తూ స్థిరంగా అభివృద్ధి చెందింది. 2005 నుండి ప్రారంభమైన ఆర్థిక విజృంభణ కొత్త మాల్స్, హైవేలు, విమానాశ్రయాలు, ఐటీ కార్యాలయ సముదాయాలకు దారితీసింది, కానీ ఈ ప్రాంతమంతటా సమానంగా విస్తరించలేదు. 2000 నవంబరు 15న బీహార్ నుండి జార్ఖండ్ ఒక ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. ఆధునిక కాలంలో, ఈ రాష్ట్రాలు వేగవంతమైన పరివర్తనను చెందాయి. అనేక ఖనిజ, లోహ ఆధారిత పరిశ్రమలు,[28] బొగ్గు ఆధారిత థర్మల్ పవర్ యూనిట్లు, ఆయిల్ రిఫైనరీలు, ఓడరేవులు, వస్త్ర పరిశ్రమలు , సుస్థిరమైన ప్రభుత్వ , ప్రైవేట్ విద్యా సంస్థలకు నిలయంగా మారాయి. GDP ప్రకారం భారత రాష్ట్రాల జాబితాలో పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్, ఒడిశా, జార్ఖండ్ వరుసగా 6వ, 16వ, 14వ, 18వ స్థానాల్లో ఉన్నాయి. ఒడిశా రాష్ట్ర GDPలో స్థిరమైన వృద్ధిని కనబరిచి, భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థగా గుర్తింపు పొందింది.

విద్య

[మార్చు]

ప్రాచీన భారతదేశంలోని తూర్పు ప్రాంతంలో ఉన్న నలంద, పుష్పగిరి, విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయాలు ప్రసిద్ధ ఉన్నత విద్యా సంస్థలుగా పేరొందినవి. చరిత్రలో నమోదైన మొట్టమొదటి గొప్ప విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటి బీహార్‌లో ఉన్న ప్రాచీన నలంద విశ్వవిద్యాలయం కాగా, ఇటీవల ఒడిశాలో కనుగొనబడిన ప్రాచీన పుష్పగిరి విశ్వవిద్యాలయం మరొక ఉన్నత విద్యా సంస్థ. భారతదేశంలోని తూర్పు భాగంలో విద్యారంగం వేగవంతమైన పరివర్తనను చూసింది. విద్యార్థుల అవసరాలను తీర్చడానికి అనేక కొత్త విద్యా సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి. తూర్పు భారతదేశం ఇప్పుడు కొన్ని గొప్ప భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాలు, జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థలకు నిలయంగా మారింది.

పట్టణ ప్రాంతాలు

[మార్చు]

తూర్పు భారతదేశంలో అనేక ప్రాచీన నగరాలు స్థాపించబడ్డాయి. వాటిలో ప్రముఖమైనవి పాటలిపుత్ర, బంగఢ్, తామ్రలిప్త, చంపాపురి, చంద్రకేతుగఢ్, దంతపుర, గౌడ, కటక్, శిశుపాలగఢ్, తోసలి, గయా, జౌగడ, పాండువా, రాజాపుర, అసుర్గఢ్, వైశాలి. ఇదిలా ఉండగా, పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని ఆసన్సోల్, దుర్గాపూర్, సిలిగురి వంటి మధ్యస్థాయి నగరాలు వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పట్టణ ప్రాంతాలు.

పశ్చిమ బెంగాల్

[మార్చు]

13వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి బెంగాల్ వివిధ టర్కిక్ పాలకుల పాలనలోకి వచ్చింది, ఆ తర్వాత రెండు శతాబ్దాల పాటు (1757–1947) బ్రిటిష్ వారు పాలించారు. పశ్చిమ బెంగాల్ రాజధాని కోల్‌కతా (గతంలో కలకత్తా అని పిలిచేవారు), 1911 వరకు బ్రిటిష్ భారతదేశ రాజధానిగా ఉండేది. ఇది ఈ ప్రాంతంలో అతిపెద్ద మహానగరం, ఆర్థికంగా అత్యంత ప్రభావవంతమైన నగరం. భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద నగరం, అలాగే ప్రపంచంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాలలో ఒకటి. ఇది తూర్పు, ఈశాన్య భారతదేశానికి ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రం లేదా వాణిజ్య రాజధాని. కోల్‌కతా ఐటీ, ఐటీఈఎస్‌కు అవసరమైన అన్ని సౌకర్యాలతో కూడిన నగరంగా, అలాగే ఆర్థిక అవుట్‌సోర్సింగ్ కేంద్రంగా ఎంతో వేగంగా రూపాంతరం చెందుతోంది. దాని ఉపనగరాలైన సాల్ట్ లేక్, రాజర్‌హాట్, న్యూ టౌన్ భారతదేశంలోని ఐటీ, ఆర్థిక రంగాల వృద్ధి భారాన్ని మోస్తున్నాయి. కోల్‌కతాలో అనేక ఉపగ్రహ పట్టణాలు కూడా ఉన్నాయి. వాటిలో సాల్ట్ లేక్, రాజర్‌హాట్, న్యూ టౌన్, కోల్‌కతా వెస్ట్ ఇంటర్నేషనల్ సిటీ,[29] కళ్యాణి, అస‌న్‌సోల్, సిలిగురి కలకత్తా రివర్‌సైడ్ ఉన్నాయి. కోల్‌కతాను “సిటీ ఆఫ్ జాయ్” అని కూడా పిలుస్తారు.

పశ్చిమ బెంగాల్ తూర్పు భారతదేశంలోని పరిశ్రమలు, ఆర్థిక కార్యకలాపాల కేంద్రం. ఈ ప్రాంతంలో ఉన్న అత్యంత ఎత్తైన స్కైలైన్‌లకు ఇది నిలయం. అలాగే దేశంలోని అత్యంత ఎత్తైన భవనాలలో కొన్ని కూడా ఇక్కడే ఉన్నాయి. అభివృద్ధి చెందుతున్న భారతదేశ చరిత్రకు కూడా ఇది నిలయంగా ఉంది.

2011 నాటికి, కోల్‌కతా మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం 1,886.67 చ.కిమీ (728.45 చ.మైళ్ళు) వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది.[30] ఇందులో కోల్‌కతా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌తో సహా 3 మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు, 39 స్థానిక మున్సిపాలిటీలు, 24 పంచాయతీ సమితులు ఉన్నాయి.[30] 2006 నాటి గణాంకాల ప్రకారం, ఈ పట్టణ సముదాయంలో (urban agglomeration) 72 నగరాలు, 527 పట్టణాలు, గ్రామాలు అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి.[31] కోల్‌కతా మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలోని పరిసర పట్టణ (సబర్బన్) ప్రాంతాలు క్రింది జిల్లాలలో విస్తరించి ఉన్నాయి: ఉత్తర 24 పరగణాలు, దక్షిణ 24 పరగణాలు, హౌరా, హుగ్లీ. నదియా.[32]

కోల్‌కతా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (KMC) పరిధిలోకి వచ్చే కోల్‌కతా ప్రధాన నగరం 185 చ.కిమీ (71 చ.మైళ్ళు) వైశాల్యాన్ని కలిగి ఉంది.[31] పశ్చిమాన ప్రవహించే హుగ్లీ నది నుండి తూర్పున ఉన్న ఈస్టర్న్ మెట్రోపాలిటన్ బైపాస్ వరకు సుమారు 9–10 కిమీ (5.6–6.2 మైళ్ళు) మేర విస్తరించి ఉన్న ఈ నగరం తూర్పు-పడమర వెడల్పు చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.[33] దీనితో పోలిస్తే ఉత్తర-దక్షిణాల మధ్య దూరం చాలా ఎక్కువ. ఈ పొడవు ఆధారంగానే నగరాన్ని ఉత్తర కోల్‌కతా, మధ్య కోల్‌కతా, దక్షిణ కోల్‌కతా అనే విభాగాలుగా వర్గీకరించారు.[33]

ఉత్తర కోల్‌కతా అనేది నగరంలోకెల్లా అత్యంత పురాతనమైన భాగం. 19వ శతాబ్దపు వాస్తుశిల్ప శైలి, ఇరుకైన వీధులతో కూడిన ఈ ప్రాంతంలో జోరాశంకో, మణిక్తలా, ఉల్తాదంగా, శ్యామ్‌బజార్, శోభాబజార్, బాగ్‌బజార్, కాశీపూర్, సింథీ మొదలైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దీని పరిసర ఉత్తర సబర్బన్ (పట్టణ) ప్రాంతాలైన డమ్ డమ్, బరానగర్, బెల్ఘరియా, సోడేపూర్, ఖర్దహా, న్యూ బారక్‌పూర్, మధ్యమ్‌గ్రామ్, బారక్‌పూర్, బారాసత్ మొదలైనవి కోల్‌కతా మెట్రోపాలిటన్ నిర్మాణ పరిధిలోకి వస్తాయి.[34]

మధ్య కోల్‌కతాలో ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రం ఉంది. ఇందులో ఒకప్పుడు డల్హౌసీ స్క్వేర్ అని పిలిచే బి.బి.డి. బాగ్, దాని తూర్పున ఎస్ప్లానేడ్, పశ్చిమ సరిహద్దులో స్ట్రాండ్ రోడ్ ఉన్నాయి.[35] పశ్చిమ బెంగాల్ సచివాలయం, జనరల్ పోస్ట్ ఆఫీస్ (GPO), రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI), కలకత్తా హైకోర్టు, లాల్‌బజార్ పోలీస్ ప్రధాన కార్యాలయం, ఇంకా అనేక ఇతర ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ కార్యాలయాలు ఇక్కడే కొలువై ఉన్నాయి. మరొక ముఖ్యమైన వ్యాపార కేంద్రం పార్క్ స్ట్రీట్‌కు దక్షిణంగా ఉంది. ఇందులో చౌరింగీ రోడ్, కామాక్ స్ట్రీట్, ఉడ్ స్ట్రీట్, లౌడన్ స్ట్రీట్, షేక్స్‌పియర్ సరణి, ఏజేసీ బోస్ రోడ్ మొదలైన ముఖ్య రహదారులు ఉన్నాయి.[36] నగర గుండెకాయలా ఉండే ఒక పెద్ద మైదానాన్ని "కోల్‌కతా ఊపిరితిత్తులు" (Lungs of Kolkata) అని పిలుస్తారు.[37] ఇక్కడ పెద్ద ఎత్తున క్రీడా ఈవెంట్‌లు, ప్రజా సభలు జరుగుతుంటాయి.[38] ఈ మైదానం దక్షిణ భాగంలో విక్టోరియా మెమోరియల్, కోల్‌కతా రేస్ కోర్స్ ఉన్నాయి. నగరంలోని ఇతర పార్కులలో బిధాన్‌నగర్‌లోని సెంట్రల్ పార్క్, హుగ్లీ నది ఒడ్డున స్ట్రాండ్ రోడ్డులో ఉన్న మిలీనియం పార్క్ ముఖ్యమైనవి.

దక్షిణ కోల్‌కతాలో భవానీపూర్, అలీపూర్, బల్లిగంజ్, కస్బా, ధాకూరియా, సంతోష్‌పూర్, గరియా, టోలీగంజ్, బెహాలా వంటి అనేక విలాసవంతమైన నివాస ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దీని పరిసర దక్షిణ సబర్బన్ ప్రాంతాలైన మహేష్‌తలా, బడ్జ్ బడ్జ్, రాజ్‌పూర్ సోనార్‌పూర్, బరుయిపూర్ మొదలైనవి కూడా కోల్‌కతా మెట్రోపాలిటన్ పరిధిలోనే ఉన్నాయి.

అస‌న్‌సోల్ అనేది పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని పశ్చిమ బర్ధమాన్ జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం. కోల్‌కతా తర్వాత పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఇది రెండవ అతిపెద్ద నగరం. భారతదేశంలో 39వ అతిపెద్ద పట్టణ సముదాయం. యూకేకు చెందిన పాలసీ రీసెర్చ్ స్వచ్ఛంద సంస్థ అయిన 'ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఎన్విరాన్మెంట్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్' 2010లో రూపొందించిన నివేదిక ప్రకారం, ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న 100 నగరాల జాబితాలో అస‌న్‌సోల్ భారతీయ నగరాల్లో 11వ స్థానంలో, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 42వ స్థానంలో నిలిచింది. ఆరవ కేంద్ర వేతన సంఘం సిఫార్సుల ప్రకారం, ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల ఇంటి అద్దె భత్యం (HRA) గుర్తింపు కోసం అస‌న్‌సోల్ను 'Y-కేటగిరీ' నగరంగా చేర్చారు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 'X-కేటగిరీ' (ద్వితీయ శ్రేణి/Tier-II) కిందికి వచ్చే కోల్‌కతా కాకుండా, 'Z-కేటగిరీ' కాని మూడు ప్రధాన నగరాలలో అస‌న్‌సోల్ ఒకటి.

దుర్గాపూర్ తూర్పు భారతదేశంలోనే అత్యంత పారిశ్రామికీకరణ చెందిన నగరం, భారతదేశంలోనే రెండవ ప్రణాళికాబద్ధమైన (Planned City) నగరం. దీని అభివృద్ధి స్వతంత్ర భారతదేశపు మొదటి ప్రధానమంత్రి జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూతో ప్రారంభమైంది. వెనుకబడిన వ్యవసాయ దేశాన్ని పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా మార్చాలనే అతని కలని, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి బిధాన్ చంద్ర రాయ్ ముందుకు తీసుకెళ్లారు. ఒక కొత్త పారిశ్రామిక టౌన్‌షిప్ ఏర్పాటు కోసం సరైన స్థలాన్ని ఎంపిక చేసే ప్రారంభ దశలలో, కలకత్తాలోని బెంగాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీలో కొత్తగా ఏర్పాటైన ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ ప్లానింగ్ విభాగానికి నేతృత్వం వహించడానికి ఆహ్వానించబడిన ఆధునిక అమెరికన్ ఆర్కిటెక్ట్ 'జోసెఫ్ అలెన్ స్టెయిన్' 1952లో భారతదేశానికి వచ్చిన వెంటనే ఒక పెద్ద ప్రాజెక్టులో పాలుపంచుకున్నారు. అప్పటికే కలకత్తాలో నివసిస్తున్న మరొక అమెరికన్ ఆర్కిటెక్ట్ 'బెంజమిన్ పోల్క్'తో కలిసి ఆయన దుర్గాపూర్ నగర రూపకల్పన చేశారు. ఆ తర్వాత ఆనంద గోపాల్ ముఖర్జీ వంటి స్థానిక నాయకులు, కే.కే. సేన్ వంటి బ్యూరోక్రాట్లు (అధికారులు) దుర్గాపూర్ నగర అభివృద్ధిని విజయవంతంగా ముందుకు నడిపించారు.

బీహార్

[మార్చు]

బీహార్‌లో పాట్నా, భాగల్పూర్, దర్భంగా, ముజఫర్‌పూర్, గయా, కతిహార్, పూర్ణియా ముఖ్యమైన పట్టణ ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.

పాట్నా బీహార్ రాష్ట్ర రాజధాని, ఇది అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం. తూర్పు భారతదేశంలో రెండవ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం. ఇది రాష్ట్రానికి పరిపాలనా, పారిశ్రామిక, విద్యా కేంద్రం. ప్రపంచంలో నిరంతరం జనావాసం ఉన్న పురాతన ప్రదేశాలలో పాట్నా ఒకటి. పాటలీపుత్ర అని పిలువబడే ప్రాచీన పాట్నా, హర్యాంక, నంద, మౌర్య, శుంగ, గుప్త, పాల రాజవంశాల పాలనలో మగధ సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది. పాటలీపుత్ర విద్యా, లలిత కళలకు కేంద్రంగా ఉండేది.

ఆధునిక పాట్నా నగరం గంగానది దక్షిణ ఒడ్డున ఉంది. ఈ నగరం సోన్, గండక్, పున్‌పున్ నదుల ఒడ్డున కూడా విస్తరించి ఉంది. ఈ నగరం సుమారు 35 కి.మీ. పొడవు, 16 నుండి 18 కి.మీ. వెడల్పు ఉంటుంది. ఇది తూర్పు భారతదేశంలో రెండవ అతిపెద్ద నగరం.

2009 జూన్ లో, వ్యాపారం ప్రారంభించడానికి సులభమైన నగరాల జాబితాలో ప్రపంచ బ్యాంకు భారతదేశంలో (ఢిల్లీ తర్వాత) పాట్నాకు రెండవ స్థానం ఇచ్చింది. 2004–2005 నాటికి, బీహార్‌లో పాట్నా అత్యధిక తలసరి స్థూల జిల్లా దేశీయోత్పత్తిని ₹ 63,063తో కలిగి ఉంది.[39]ఊహించిన సగటు వార్షిక వృద్ధి గణాంకాల ప్రకారం, సిటీ మేయర్స్ ఫౌండేషన్ ప్రకారం పాట్నా ప్రపంచంలో 21వ అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరంగా, భారతదేశంలో 5వ అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరంగా ఉంది. 2006–2010 మధ్య పాట్నా 3.72% సగటు వార్షిక వృద్ధిని నమోదు చేసింది. ఈ నగరం వివిధ ప్రవేశ పరీక్షలకు విద్యార్థులను సిద్ధం చేసే అనేక ట్యుటోరియల్, కోచింగ్ సంస్థలకు కూడా నిలయంగా ఉంది. ఐఐటి, ఎన్ఐటి, ఎన్ఐఎఫ్టి, ఎయిమ్స్, ఇతర ప్రముఖ విద్యా సంస్థలు పాట్నాలో విజయవంతంగా నడుస్తున్నాయి. నగరం తన ఆర్థిక వ్యవస్థను వృద్ధి చేయడానికి అద్భుతమైన రహదారి మౌలిక సదుపాయాలను కూడా అభివృద్ధి చేస్తోంది. గంగా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే, ఎలివేటెడ్ కారిడార్లు నగరంలో కొనసాగుతున్న కొన్ని ప్రాజెక్టుల క్రింద ఉన్నాయి. పాట్నా మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ 2025 అక్టోబరు నుండి మొదటిదశగా 5 స్టేషన్లలో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. ఇది కోల్‌కతా తర్వాత తూర్పు భారతదేశంలో రెండవ మెట్రో రైల్వే , ఢిల్లీ, లక్నోల తర్వాత ఉత్తర భారతదేశంలో మూడవది అవుతుంది.

నగరంలో, దాని చుట్టుపక్కల ఐటీ పార్కులు కూడా అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. పాట్నా తలసరి ఆదాయం రూ. 63,063గా నమోదైంది. 2007 నాటి తలసరి ఆదాయం, ప్రపంచ సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధికి ప్రముఖ కేంద్రాలుగా ఉన్న బెంగళూరు లేదా హైదరాబాద్ కంటే ఎక్కువగా ఉంది. బౌద్ధ, హిందూ, జైన పుణ్యక్షేత్రాలైన వైశాలి, రాజ్‌గిర్, నలంద, గయ, బోధగయ, పావాపురి సమీపంలో ఉన్నాయి. చివరి సిక్కు గురువు, గురు గోవింద్ సింగ్ ఇక్కడే జన్మించినందున పాట్నా సిక్కులకు కూడా ఒక పవిత్ర నగరం.

ఒడిశా

[మార్చు]

భువనేశ్వర్ ఒడిశా రాజధాని. ఇతర ముఖ్యమైన నగరాలు కటక్, బ్రహ్మపూర్, రూర్కెలా, పారాదీప్, జాజ్‌పూర్, భద్రక్, బాలాసోర్, సంబల్‌పూర్, పూరి. ఈ రాజధాని నగరానికి 2000 సంవత్సరాలకు పైగా సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. ఇది సా.శ.పూ. 2వ శతాబ్దంలో చేది రాజవంశంతో ప్రారంభమైంది. ప్రస్తుత భువనేశ్వర్ సమీపంలోని శిశుపాల్‌గఢ్‌ను వారు తమ రాజధానిగా చేసుకున్నారు. చారిత్రాత్మకంగా, భువనేశ్వర్‌ను తోషాలి, కళింగ నగరి, నగర కళింగ, ఏకమ్ర కనన్, ఏకమ్ర క్షేత్ర , మందిర మాలిని నగరి (దేవాలయాల నగరం) లేదా భారతదేశ దేవాలయాల నగరం వంటి వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు. ఒడిశాలోని అతిపెద్ద నగరమైన భువనేశ్వర్, నేడు ఈ ప్రాంతంలో ఆర్థిక, మతపరమైన ప్రాముఖ్యత కలిగిన కేంద్రంగా ఉంది. 90వ దశకంలో భారత ప్రభుత్వం అనుసరించిన ఆర్థిక సరళీకరణ విధానంతో, భువనేశ్వర్ టెలికమ్యూనికేషన్స్, ఐటీ, ఉన్నత విద్య, ముఖ్యంగా సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ రంగాలలో భారీ పెట్టుబడులను అందుకుంది. ఈ నగరంలో 2009 నాటికి సుమారు 60 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు ఉన్నాయి[40]ఈ సంఖ్య ప్రతి సంవత్సరం పెరుగుతోంది. ఈ నగరంలో విద్యార్థులను వివిధ ప్రవేశ పరీక్షలకు సిద్ధం చేసే అనేక ట్యుటోరియల్స్, కోచింగ్ సంస్థలు కూడా ఉన్నాయి.

రూర్కెలా స్టీల్ ప్లాంట్

[మార్చు]

రిటైల్, రియల్ ఎస్టేట్ రంగాలు కూడా ప్రధాన పాత్రధారులుగా ఆవిర్భవించాయి. ఇటీవలి కాలంలో రిలయన్స్, విశాల్ మెగామార్ట్, బిగ్ బజార్, ప్యాంటలూన్, పాల్ హైట్స్, ఇండల్జ్, న్యూ లీఫ్, హబీబ్స్ వంటి పెద్ద రిటైల్ చైన్‌లు భువనేశ్వర్‌లో తమ అవుట్‌లెట్లను ప్రారంభించాయి. డీఎల్ఎఫ్ యూనివర్సల్ , రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ వంటి పెద్ద కార్పొరేషన్లు నగరంలోని రియల్ ఎస్టేట్ మార్కెట్‌లోకి ప్రవేశించాయి. డీఎల్ఎఫ్ లిమిటెడ్ నగరంలో 54 ఎకరాల (220,000 చ.మీ.) విస్తీర్ణంలో ఒక ఇన్ఫోపార్క్ ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. తమ వ్యాపార పరిధిని విస్తరిస్తూ, ఫోరమ్ మార్ట్ షాపింగ్ మాల్స్ ప్రమోటర్లైన కోల్‌కతాకు చెందిన సరఫ్ గ్రూప్, భువనేశ్వర్‌లో 1,200 కార్ పార్కింగ్‌లతో కూడిన 550,000 చ.అ. (51,000 చ.మీ.) ఫోరమ్ లైఫ్‌స్టైల్ మాల్ అనే మరో షాపింగ్ మాల్‌ను నిర్మిస్తోంది. ప్రభుత్వ, స్టీల్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్ (SAIL), జిందాల్, వేదాంత, టాటాస్ వంటి ప్రైవేట్ సంస్థల ఆధిపత్యంలో ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఒడిశాలోని సమృద్ధిగా ఉన్న ఖనిజ వనరులు వెన్నెముకగా ఉన్నాయి. ఈ వేగవంతమైన అభివృద్ధి ఉన్నప్పటికీ, అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు మురికివాడలలో నివసిస్తున్నారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి, ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఉత్తర జిల్లాల నుండి వలసలు పెరగడం వల్ల మురికివాడలు పెరిగాయి, ఇవి నగర అభివృద్ధికి ఒక పెద్ద సవాలుగా మారాయి.

ఐటీ రంగం - ఇన్‌ఫోసిటీ

[మార్చు]

నగరంలో ఐటీ రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం 'ఇన్‌ఫోసిటీ 1', 'ఇన్‌ఫోసిటీ 2' వంటి అత్యాధునిక ఐటీ పార్కులను అభివృద్ధి చేసింది. 'ఎగుమతి ప్రోత్సాహక పారిశ్రామిక పార్కుల' పథకం కింద, సమాచార సాంకేతిక అనుబంధ పరిశ్రమల కోసం ఉన్నత ప్రమాణాలతో కూడిన మౌలిక సదుపాయాలను కల్పించే లక్ష్యంతో ఈ ఇన్‌ఫోసిటీని ఒక ఫైవ్-స్టార్ పార్క్‌గా తీర్చిదిద్దారు.

  • ప్రముఖ ఐటీ సంస్థలు: ఇన్‌ఫోసిస్, సత్యం కంప్యూటర్ సర్వీసెస్ సంస్థలు 1996-97 నుండి భువనేశ్వర్‌లో పనిచేస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం ఇక్కడ దాదాపు 5,000 మంది ఉద్యోగులు ఉన్నారు.
  • టెక్ మహీంద్రా, టీసీఎస్ వంటి ప్రముఖ సంస్థలు ఇక్కడ తమ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేశాయి. దాదాపు 1,200 మంది నిపుణులకు వసతి కల్పించగల సామర్థ్యంతో టీసీఎస్ కేంద్రం అందుబాటులోకి వచ్చింది.
  • అంతర్జాతీయ పెట్టుబడులు: ఫిన్‌లాండ్‌కు చెందిన టెలికమ్యూనికేషన్స్ సంస్థ 'నెట్‌హాక్' తన భారతీయ ఆర్‌అండ్డీ (R&D) కేంద్రాన్ని, అలాగే కెనడాకు చెందిన 'జెన్నమ్ కార్పొరేషన్' తన భారతీయ డెవలప్‌మెంట్ కేంద్రాన్ని భువనేశ్వర్‌లోనే ఏర్పాటు చేశాయి. ప్రముఖ ఆడిటింగ్ సంస్థ 'ప్రైస్‌వాటర్‌హౌస్‌కూపర్స్' (PwC) కూడా ఇక్కడ ఒక కేంద్రాన్ని కలిగి ఉంది.
  • చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం: భువనేశ్వర్‌లోని చందకా ఇన్‌ఫోసిటీ పరిధిలో కొత్త, యువ పారిశ్రామికవేత్తలకు అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలు, ఇంక్యుబేషన్ సౌకర్యాలను కల్పించడానికి ప్రైవేట్ ఎస్‌టీపీ (సాఫ్ట్‌వేర్ టెక్నాలజీ పార్క్) ఏర్పాటు చేశారు. ఇక్కడ 3 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో నిర్మించిన 'జె.ఎస్.ఎస్. ఎస్‌టీపీ' (JSS STP) ఇంటెలిజెంట్ బిల్డింగ్ ఐటీ నిపుణుల అవసరాలకు తగ్గట్టుగా అత్యాధునిక సాంకేతికతతో సేవలందిస్తోంది.

పరిశ్రమలు - వనరులు

[మార్చు]

తూర్పు భారతదేశం, ముఖ్యంగా ఒడిశా, జార్ఖండ్ రాష్ట్రాలు సమృద్ధిగా ఖనిజ వనరులను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ వనరుల లభ్యత కారణంగా ఈ రెండు రాష్ట్రాల్లో భారీ ఆర్థిక వృద్ధి నమోదైంది. ఈ ఖనిజ ఆధారిత పరిశ్రమలు ఒడిశా, జార్ఖండ్‌లోని పలు ప్రధాన నగరాల్లో విస్తరించాయి.

  • ఒడిశాలోని పారిశ్రామిక నగరాలు: కళింగనగర్, అంగుల్, పారాదీప్, తాల్చేర్, రూర్కెలా, దామన్‌జోడి, జోడా, బార్బిల్, చౌద్వార్, ఝార్సుగూడ.
  • జార్ఖండ్‌లోని పారిశ్రామిక నగరాలు: జంషెడ్‌పూర్, బొకారో, ధన్‌బాద్, రాంచీ.

జనగణన

[మార్చు]

తూర్పు భారతదేశ భాషలు (2011)[41]

  హిందీ (40.19%)
  బెంగాలీ (30.78%)
  ఒడియా (13.08%)
  మైథిలీ (4.89%)
  ఉర్ధూ (4.83%)
  సంతాలీ (2.59%)
  ఇతర భాషలు (3.64%)

పశ్చిమ బెంగాల్, అండమాన్ నికోబార్ దీవులలో బెంగాలీ అత్యంత ప్రముఖమైన భాష.[42]బీహార్ రాష్ట్రంలో హిందీ, భోజ్‌పురి, మైథిలి, మగాహి, ఉర్దూ ప్రధాన భాషలుగా ఉన్నాయి.[43][44]జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో హిందీ, సంతాలీ, ఖోర్తా, నాగ్‌పురి ప్రధాన భాషలు; అయితే ఇక్కడి కొన్ని గిరిజన తెగల ప్రజలు తమ సొంత గిరిజన భాషలను మాట్లాడుతుంటారు. జార్ఖండ్ రాష్ట్రం అంగిక, బెంగాలీ, భోజ్‌పురి, హో, ఖరియా, కురుఖ్, ఖోర్తా, కుర్మాలి, మగాహి, మైథిలి, ముండారి, నాగ్‌పురి, ఒడియా, సంతాలీ, ఉర్దూ భాషలకు ద్వితీయ భాషా హోదాను కల్పించింది.[45][46][47]ఒడిశా రాష్ట్రంలో ఒడియా ప్రధాన భాషగా ఉంది.[48]ఒడియా భాషకు 2014లో శాస్త్రీయ భాషా (సనాతన భాష) హోదా లభించగా, బెంగాలీ భాషకు 2024లో శాస్త్రీయ భాషా హోదా దక్కింది.[49][50]

ఈ ప్రాంతంలో మాట్లాడే ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు, పురాతన మగధ రాజ్యంలో మాట్లాడే 'మగధి ప్రాకృతం' నుండి ఉద్భవించాయి. ఒడ్రా ప్రాకృతం నుండి ఒడియా ఒక ప్రత్యేక భాషగా ఆవిర్భవించగా, సామాన్య శకం 9వ శతాబ్దం నాటికి మైథిలి భాష ఉనికిలోకి వచ్చింది.

తూర్పు భారతదేశంలోని చాలా మంది మైనారిటీ గిరిజన భాషలు ఆస్ట్రో-ఆసియాటిక్ భాషా కుటుంబానికి చెందిన ముండా శాఖకు, ద్రవిడ భాషా కుటుంబానికి చెందినవి. ముండా భాషలలో ప్రముఖమైనవిగా ముండారి, సంతాలీ, హో భాషలను చెప్పవచ్చు. ద్రవిడ భాషలలో కురుఖ్, కుయి, పెంగో భాషలు ఉన్నాయి.

మతం

[మార్చు]

తూర్పు భారతదేశ జనాభాలో సుమారు 80% మంది హిందువులు ఉన్నారు. వీరితో పాటు గణనీయమైన సంఖ్యలో ముస్లింలు, అలాగే తక్కువ సంఖ్యలో క్రైస్తవులు, బౌద్ధులు, గిరిజన మైనారిటీలు నివసిస్తున్నారు. ముస్లింలు పశ్చిమ బెంగాల్ జనాభాలో 27%, బీహార్ జనాభాలో 17% తో ఒక పెద్ద మైనారిటీ సమూహంగా ఉన్నారు.[51] ఒడిశా మొత్తం జనాభాలో హిందువులు 94% గా ఉన్నారు. ఈ రాష్ట్రంలో 3% జనాభాతో క్రైస్తవులు అతిపెద్ద మైనారిటీగా ఉన్నారు.[52]

ఈ ప్రాంతంలో దుర్గ, కృష్ణుడు, జగన్నాథుడు, శివుడు అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన హిందూ దేవతలు. దుర్గ, కాళి దేవతలు బెంగాల్, మిథిల ప్రాంతాల ఆరాధ్య దైవాలు కాగా, ఒడియా ప్రజలలో జగన్నాథుడు (లేదా విష్ణువు) ముఖ్య దైవంగా పూజలందుకుంటున్నాడు. బీహార్‌లో రాముడు, హనుమంతుడులను ఎక్కువగా పూజిస్తారు. తూర్పు రాష్ట్రాలలోని అన్ని ప్రాంతాలలోనూ శివారాధన విస్తృతంగా ఉంది.

ఈ ప్రాంతంలోని గిరిజనులలో కూడా హిందూమతమే ప్రధాన మతంగా ఉంది. కొందరు గిరిజనులు వారి స్వదేశీ సాంప్రదాయ మతాలను (సరిన) కూడా అనుసరిస్తారు.[53]

పుణ్యక్షేత్రాలు

[మార్చు]

తూర్పు భారతదేశంలో హిందూమతానికి చెందిన పలు ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి:

వాతావరణం

[మార్చు]

పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని డార్జిలింగ్ హిమాలయ కొండ ప్రాంతంలో, కాలింపాంగ్ సమీపంలో తీస్తా నది ఒడ్డున జాతీయ రహదారి 31A వంకరగా వెళుతుంది. ఈ ప్రాంతం తేమతో కూడిన ఉప-ఉష్ణమండల మండలంలో ఉంది, ఇక్కడ మార్చి నుండి జూన్ వరకు వేడి వేసవికాలం, జూలై నుండి అక్టోబర్ వరకు వర్షాకాలం, నవంబర్ నుండి ఫిబ్రవరి వరకు తేలికపాటి శీతాకాలం ఉంటాయి. లోపలి రాష్ట్రాలలో పొడి వాతావరణం, ముఖ్యంగా శీతాకాలం, వేసవిలో కొంచెం తీవ్రమైన వాతావరణం ఉంటుంది, కానీ వర్షాకాల నెలల్లో ఈ ప్రాంతమంతా భారీ, నిరంతర వర్షపాతం పొందుతుంది. పశ్చిమ బెంగాల్, అత్యంత ఉత్తర ప్రాంతాలలో, ఒడిశాలోని డారింగ్‌బాడిలో హిమపాతం సంభవిస్తుంది.

ఒడిశా వంటకాలు

[మార్చు]

ఒడియా వంటకాలు అంటే తూర్పు భారత రాష్ట్రమైన ఒడిశా వంటలు. ఈ ప్రాంతపు ఆహారాలు స్థానిక పదార్థాలపై ఎక్కువగా ఆధారపడి, రుచికరంగా , వైవిధ్యంగా ఉంటాయి. సాధారణంగా భారతీయ వంటకాలతో ముడిపడి ఉన్న ఘాటైన కూరలకు భిన్నంగా, ఇక్కడి రుచులు సాధారణంగా సున్నితంగా , తేలికపాటి మసాలాలతో ఉంటాయి. చేపలు , పీతలు, రొయ్యలు వంటి ఇతర సముద్రపు ఆహారాలు ప్రసిద్ధి చెందినవి. కోడి , మటన్‌ను కూడా తింటారు, కానీ అప్పుడప్పుడు మాత్రమే. ఒడిశా జనాభాలో కేవలం 6% మంది మాత్రమే శాకాహారులు, , ఇది వారి వంటకాలలో ప్రతిబింబిస్తుంది. వంటకానికి ఎక్కువగా ఆవనూనెను ఉపయోగిస్తారు, కానీ పండుగలలో నెయ్యిని వాడతారు. జీలకర్ర, ఆవాలు, సోంపు, మెంతులు , నల్ల జీలకర్రల మిశ్రమమైన పంచ ఫుటానాను కూరగాయలు , పప్పులకు తాలింపు పెట్టడానికి విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు, అయితే మాంసాహార కూరల కోసం గరం మసాలా , పసుపును సాధారణంగా వాడతారు. బియ్యం, నీరు , పెరుగుతో తయారుచేసి రాత్రంతా పులియబెట్టిన పఖాలా అనే వంటకం వేసవిలో, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఒరియా ప్రజలు తీపి పదార్థాలను చాలా ఇష్టపడతారు , భోజనం చివరలో ఏదైనా తీపి వంటకం లేకుండా ఆ భోజనం పూర్తి అయినట్లుగా భావించరు. పండుగలు , ఉపవాస సమయాల్లో ఉల్లిపాయ, వెల్లుల్లి లేని వంటకాలు కనిపిస్తాయి, అయితే ఇతర రోజులలో కూరలలో వెల్లుల్లి, ఉల్లిపాయ పేస్ట్ సువాసన వెదజల్లుతుంది. పూరీ , ఇతర తీర ప్రాంతాల వంటి ప్రధాన ప్రదేశాలలో ఉల్లిపాయ, వెల్లుల్లి లేని ఆహారాన్ని అందించే రెస్టారెంట్లను చూడవచ్చు, వీటిని బ్రాహ్మణ యజమానులు నడుపుతారు.

ఒడిశాకు వేల సంవత్సరాలు కాకపోయినా శతాబ్దాల నాటి పాకశాస్త్ర సంప్రదాయం ఉంది. పూరీలోని జగన్నాథ ఆలయ వంటగది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ వెయ్యి మంది వంటవాళ్లు, 'చులి' అని పిలువబడే 752 కట్టెల మట్టి పొయ్యిల చుట్టూ పనిచేస్తూ, ప్రతిరోజూ 10,000 మందికి పైగా ప్రజలకు ఆహారం అందిస్తారు.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "State Profile". Bihar Government website.
  2. ↑ Govt. of Jharkhand. "Official Site of Government of Jharkhand, India". Archived from the original on 22 April 2016. Retrieved 25 April 2016.
  3. ↑ "Odisha Tourism". odishatourism.gov.in. Archived from the original on 23 December 2016. Retrieved 23 December 2016.
  4. ↑ Govt of West Bengal. "Official Site of Government of West Bengal, India". Westbengal.gov.in. Archived from the original on 4 March 2000. Retrieved 15 June 2013.
  5. ↑ "Eastern Region – Geological Survey of India". Geological Survey of India, MOI, Government of India. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 2 May 2015.
  6. ↑ "Chhattisgarh looks east". The Telegraph. 8 March 2014.
  7. ↑ "Introduction". Mineral Resources Department, Government of Chhattisgarh. Retrieved 16 January 2026.
  8. ↑ "Chhattisgarh: India's Resource Powerhouse and Emerging Investment Hub". Confederation of Indian Industry. Retrieved 16 January 2026.
  9. ↑ Lal, Deepak (2005). The Hindu Equilibrium: India c.1500 B.C.–2000 A.D. Oxford University Press. p. xxxviii. ISBN 978-0-19-927579-3.
  10. ↑ Schwartzberg, Joseph E. (1978). A Historical atlas of South Asia. Chicago: University of Chicago Press. p. 145, map XIV.1 (f). ISBN 0226742210.
  11. ↑ Schwartzberg, Joseph E. (1978). A Historical atlas of South Asia. Chicago: University of Chicago Press. p. 146, map XIV.2 (g). ISBN 0226742210.
  12. ↑ "KABRA – KALA". asiranchi.org. 17 April 2025.
  13. ↑ "Cave paintings lie in neglect". The Telegraph. 13 March 2008. Archived from the original on 6 September 2018.
  14. ↑ Upinder Singh (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Pearson Education India. pp. 122–123. ISBN 978-81-317-1120-0.
  15. ↑ "Ushakothi". Government of Odisha. Archived from the original on 4 February 2015. Retrieved 3 February 2015.
  16. ↑ "Ancient rock art starts to fade out: Engravings in Vikramkhol cave under threat". The Telegraph (India). 27 December 2011. Archived from the original on 4 November 2014. Retrieved 10 June 2014.
  17. ↑ Peter J. Claus; Sarah Diamond; Margaret Ann Mills (2003). South Asian Folklore: An Encyclopedia : Afghanistan, Bangladesh, India, Nepal, Pakistan, Sri Lanka. Taylor & Francis. p. 521. ISBN 978-0-415-93919-5. Retrieved 3 February 2015.
  18. 1 2 Kalyan Kumar Chakravarty; Robert G. Bednarik (1 January 1997). Indian Rock Art and Its Global Context. Motilal Banarsidass. pp. 68, 75. ISBN 978-81-208-1464-6. Retrieved 3 February 2015.
  19. ↑ "Bhawanipatna". Tourism Department, Government of Odisha. Archived from the original on 22 April 2012. Retrieved 3 February 2015.
  20. ↑ Gautam Basumallik (13 January 2025). ৪২০০০ বছর আগে অযোধ্যা পাহাড় অঞ্চলে জনবসবাসের নিদর্শন মিলেছে [42,000 years ago, evidence of human habitation has been found in the Ayodhya Hills region]. Ei Samay (Editorial) (in Bengali). Retrieved 13 January 2025.
  21. ↑ Singh, Upinder (8 September 2018). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Pearson Education India. ISBN 9788131711200. Retrieved 17 February 2019 – via Google Books.
  22. ↑ Mukherjee, Sugato (23 February 2023). "Nalanda: The university that changed the world". BBC (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 17 June 2025.
  23. ↑ M. Shahid Alam (2016). Poverty From The Wealth of Nations: Integration and Polarization in the Global Economy since 1760. Springer Science+Business Media. p. 32. ISBN 978-0-333-98564-9.
  24. ↑ Maddison, Angus (2003): Development Centre Studies The World Economy Historical Statistics: Historical Statistics, OECD Publishing, ISBN 9264104143, pages 259–261
  25. ↑ Lawrence E. Harrison, Peter L. Berger (2006). Developing cultures: case studies. Routledge. p. 158. ISBN 9780415952798.
  26. ↑ P. J. Marshall (2006). Bengal: The British Bridgehead: Eastern India 1740-1828. Cambridge University Press. p. 72. ISBN 9780521028226.
  27. ↑ C. C. Davies (1957). "Chapter XXIII: Rivalries in India". In J. O. Lindsay (ed.). The New Cambridge Modern History. Vol. 7. Cambridge University Press. p. 555. ISBN 978-0-521-04545-2. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
  28. ↑ Govt. of Odisha. "Department of Steel and Mines, Government of Odisha, India". odisha.gov.in. Archived from the original on 16 June 2016. Retrieved 26 April 2016.
  29. ↑ "Kolkata West International City".
  30. 1 2 సెన్సస్ నివేదిక, పేజీ: 7
  31. 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; ":32" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  32. ↑ నివేదిక, పేజీ: 15
  33. 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; ":34" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  34. ↑ నివేదిక, పేజీలు: 65–66
  35. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; ":36" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  36. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; ":37" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  37. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; ":38" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  38. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; ":39" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  39. ↑ "आर्थिक सर्वेक्षण: पटना के लोगों की कमाई में 9 प्रतिशत का इजाफा". Archived from the original on 10 May 2018. Retrieved 25 June 2016.
  40. ↑ Chitta Baral (3 September 2009). "» Engineering College Clusters in Orissa in 2009". Orissalinks.com. Archived from the original on 24 August 2010. Retrieved 26 July 2010.
  41. ↑ "Table C-16 - Population by Mother Tongue". www.censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India.
  42. ↑ "Statement 3 : Distribution of 10,000 persons by Language – India, States and Union Territories – 2011" (PDF). census.gov.in. Retrieved 27 August 2019.
  43. ↑ "Statement 3 : Distribution of 10,000 persons by Language – India, States and Union Territories – 2011" (PDF). census.gov.in. Retrieved 27 August 2019.
  44. ↑ "Languages of Bihar". census.gov.in. Retrieved 1 September 2019.
  45. ↑ "Jharkhand gives second language status to Magahi, Angika, Bhojpuri and Maithili". The Avenue Mail. 21 March 2018. Archived from the original on 28 March 2019. Retrieved 30 October 2018.
  46. ↑ "Bedlam & bill rush in Assembly". The Telegraph (in ఇంగ్లీష్). 21 June 2018. Archived from the original on 23 July 2018.
  47. ↑ "Report of the Commissioner for linguistic minorities: 52nd report (July 2014 to June 2015)" (PDF). Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India. pp. 43–44. Archived from the original (PDF) on 15 November 2016. Retrieved 16 February 2016.
  48. ↑ "Statement 3 : Distribution of 10,000 persons by Language – India, States and Union Territories – 2011" (PDF). census.gov.in. Retrieved 27 August 2019.
  49. ↑ "Classical language status: Union Cabinet approves addition of Marathi, Assamese, Bengali, Pali, Prakrit to list". The Hindu. PTI. 3 October 2024. ISSN 0971-751X. Retrieved 3 October 2024.
  50. ↑ "Odia gets classical language status". The Hindu. 20 February 2014. Archived from the original on 21 February 2014. Retrieved 20 February 2014.
  51. ↑ "Population by religious community - 2011". Census of India. Retrieved 2026-07-09.
  52. ↑ "Odisha Population Religion - Census 2011". Census 2011. Retrieved 2026-07-09.
  53. ↑ "The Sarna Religion". Tribal Cultural Heritage. Retrieved 2026-07-09.[permanent dead link]
  54. ↑ "Puri Rath Yatra". Odisha Tourism. Retrieved 2026-07-09.[permanent dead link]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=తూర్పు_భారతదేశం&oldid=4909511" నుండి వెలికితీశారు