తెల్ల సముద్రం

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
తెల్ల సముద్రం
White Sea
White Sea map.png
అక్షాంశ,రేఖాంశాలుసమన్వయకర్తలు: ప్రతి ఒక్కటి: 50,00,000
రకంసముద్రం
బేసిన్ దేశాలురష్యా
90,000 కి మీ.
సగటు లోతు60 మీ .
అత్యధిక లోతులోతు 340 మీ.
మూలాలు[1][2]

తెల్ల సముద్రం (ఆంగ్లం: White Sea) అనేది రష్యా వాయువ్య తీరంలో ఉన్న బారెంట్స్ సముద్రం దక్షిణ సరస్సు. దీని చుట్టూ పశ్చిమాన కరేలియా, ఉత్తరాన కోలా ద్వీపకల్పం, ఈశాన్యంలో కనిన్ ద్వీపకల్పం ఉన్నాయి. తెల్ల సముద్రం మొత్తం రష్యన్ సార్వభౌమాధికారంలో ఉంది, రష్యా అంతర్గత జలాల్లో భాగంగా పరిగణించబడుతుంది. పరిపాలనాపరంగా ఇది అర్ఖంగెల్స్, కరేలియా మధ్య విభజించబడింది.

అర్ఖంగెల్స్ ప్రధాన నౌకాశ్రయం తెల్ల సముద్రంలో ఉంది. ఇది ఒక ముఖ్యమైన సోవియట్ నావికాదళం జలాంతర్గామి స్థావరంగా మారింది. తెల్ల సముద్రం-బాల్టిక్ కెనాల్ తెల్ల సముద్రం బాల్టిక్ సముద్రంలో కలుస్తుతుంది. సాధారణ రంగు పదాల పేరిట ఆంగ్లంలో పేరు పెట్టబడిన నాలుగు సముద్రాలలో తెల్ల సముద్రం ఒకటి-మిగిలినవి నల్ల సముద్రం, ఎర్ర సముద్రం, పసుపు సముద్రం ఉన్నాయి.

భౌగోళిక[మార్చు]

విస్తృతి

అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ ఆర్గనైజేషన్ తెల్ల సముద్రం ఉత్తర పరిమితిని (ముర్మాన్స్క్ కోస్ట్ 39° 47'E) కేప్ కనిన్ కలిసే ఒక లైన్" అని నిర్వచించింది.[3]

నైసర్గిక స్వరూపం

సముద్రం సమీపంలోని బీచ్‌లో వేసవి రోజు
కందలక్ష గల్ఫ్
కియీ ద్వీపంలోని ఒనెగా బే తీరం

తెల్ల సముద్రంలో నాలుగు ప్రధాన బేలు, గల్ఫ్‌లు ఉన్నాయి. కందలక్ష గల్ఫ్ తెల్ల సముద్రం పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. ఇది సముద్రం లోతైన భాగం ఇది 340 మీటర్లు. సముద్రంలోకి ప్రవహించే ఇతర ప్రధాన నదులు విగ్, నివా, ఉంబా, వర్జుగా, పోనోయ్. మధ్య భాగం డ్వినా బే సముద్రగర్భం సిల్ట్ ఇసుకతో కప్పబడి ఉంటుంది. అయితే ఉత్తర భాగం దిగువన కండలక్ష గల్ఫ్ వనేగా బే ఇసుక రాళ్ళ మిశ్రమం. సముద్ర తీరాలకు సమీపంలో మంచు యుగం నిక్షేపాలు తరచుగా బయటపడతాయి. వాయువ్య తీరాలు పొడవైన రాతితో ఉంటాయి కాని ఆగ్నేయ వైపు వాలు చాలా బలహీనంగా ఉంది. తెల్ల సముద్రంలో పెద్ద సంఖ్యలో ద్వీపాలు ఉన్నాయి, కానీ వాటిలో చాలా చిన్నవి. ప్రధాన ద్వీప సమూహం సోలోవెట్స్కీ ద్వీపాలు ఇది సముద్రం మధ్యలో ఒనెగా బే ప్రవేశద్వారం దగ్గర ఉంది. చారిత్రాత్మక మఠం కారణంగా ఒనెగా బేలోని కియీ ద్వీపం ముఖ్యమైనది. తీరానికి దగ్గరగా ఉన్న వెలికి ద్వీపం కందలక్ష గల్ఫ్‌లో అతిపెద్ద ద్వీపం.

హైడ్రోగ్రఫీ బాతిమెట్రీ[మార్చు]

తెల్ల సముద్రం బాల్టిక్ షీల్డ్ అని పిలువబడే ఖండాంతర షెల్ఫ్ బ్లాక్లో నీటితో నిండిన మాంద్యం. దీని అడుగు భాగం చాలా అసమానంగా ఉంది, వాయువ్యంలో కండలక్ష బోలు దక్షిణాన సోలోవెట్స్కీ దీవులు ఉన్నాయి. అలాగే ఒనెగా బేలో చాలా చిన్న నీటి అడుగున ఎత్తైన ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. సముద్రం ప్రారంభ గోర్లో 50 మీటర్లు, అంతకంటే తక్కువ లోతుతో నిస్సారంగా ఉంటాయి. ఇవి సెమిడిర్నల్ (రోజుకు రెండుసార్లు పెరుగుతాయి) వ్యాప్తి దక్షిణాన 1 మీటర్ నుండి మెజెన్ బేలో 10 మీటర్లకు పెరుగుతుంది. గంటకు 1 కి.మీ. కంటే తక్కువ వేగంతో బహిరంగ సముద్రాలలో ప్రవాహాలు బలహీనంగా ఉన్నాయి, కానీ అవి బేలలో గణనీయంగా బలపడతాయి. అలల తరంగాలు సాధారణ ప్రవాహాల కంటే చాలా వేగంగా ఉంటాయి మెజెన్ బేలో గంటకు 9 కి.మీ. ఒనెగా బేలో గంటకు 3.6 కి.మీ. కందలక్ష గల్ఫ్‌లో గంటకు 1.3 కి.మీ. వేగంతో చేరుతాయి.

నదులు ఏటా 215 కి.మీ. మంచినీటిని తీసుకువస్తాయి, మేలో మంచు కరిగే సమయంలో ఈ వాల్యూమ్‌లో 40% తీసుకువస్తారు ఫిబ్రవరి-మార్చిలో ఇన్‌ఫ్లో తక్కువగా ఉంటుంది. ఈ ప్రవాహం బారెంట్స్ సముద్రంతో నీటి మార్పిడిని ప్రోత్సహించే సముద్ర మట్టాన్ని పెంచుతుంది తగ్గిస్తుంది. ఫలితంగా ఏటా తెల్ల సముద్రంలో వెలుపల వరుసగా 2000 కి.మీ. 2200 కి.మీ. ప్రవహిస్తాయి. వసంత ఋతువులో మంచినీటి ప్రవాహం 5-10 మీటర్ల పొరలో ఉపరితల లవణీయతను తూర్పున 23% (వెయ్యికి భాగాలు) సముద్రం పశ్చిమ భాగాలలో 26–27 కు తగ్గిస్తుంది.

వాతావరణం[మార్చు]

23 ఏప్రిల్ 2000 (పైభాగం) 3 మే 2001 (దిగువ) లో తీసిన తెల్ల సముద్రం

ధ్రువ మితమైన ఖండాంతర మధ్య వాతావరణం తరచుగా పొగమంచు మేఘాలతో మారుతుంది. శీతాకాలంలో అక్టోబర్-నవంబర్ నుండి మే-జూన్ వరకు సముద్రం ఘనీభవిస్తుంది, ఉత్తరాన జనవరి సగటున నీటి ఉష్ణోగ్రత −1.9°C మధ్యలో −1.3 .1.7 మధ్య −0.5 .0.7 మధ్య బేలలో. ఈ వైవిధ్యాలు సముద్రం అంతటా నీటి లవణీయత పంపిణీ కారణంగా ఉన్నాయి, ఇది మధ్యలో 24–26 నుండి గోర్లోలో 30.5 కు పెరుగుతుంది, ఇది బారెంట్స్ సముద్రం వైపు 34.0–34.5 కి చేరుకుంటుంది. గడ్డకట్టే కాలం సంవత్సరానికి ఉపగ్రహ చిత్రంలో చూపిన విధంగా మారుతుంది. మంచు స్థిరంగా లేదు కానీ దానిలో 90% తేలుతూ ఉంటుంది, మంచు మందం సాధారణంగా 40 సెం.మీ ఉంటుంది, కాని చల్లని శీతాకాలంలో 150 సెం.మీ.కు చేరుకుంటుంది.

చరిత్ర[మార్చు]

తెల్ల సముద్రం (1635)
సోలోవెట్స్కీ మొనాస్టరీ

1492 లో రష్యాకు చెందిన ఇవాన్ III ధాన్యం రాయబారులను మోసుకెళ్ళే ఒక వర్తక నౌక డెన్మార్క్‌కు ప్రయాణించి రష్యాలో మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ ఓడరేవును స్థాపించింది. ఖోల్మోగోరీకి చేరుకున్న మొట్టమొదటి విదేశీ ఓడ 1553 లో రిచర్డ్ ఛాన్సలర్ నేతృత్వంలోని ఇంగ్లీష్ ఎడ్వర్డ్ బోనావెంచర్.[4] హ్యూ విల్లోబీ ఆధ్వర్యంలో మరో రెండు నౌకలతో కలిసి అతని సిబ్బంది, ఇండీస్ ముఖ్యంగా భారతదేశం, చైనాకు ఉత్తర మార్గాన్ని కోరింది. ఇంగ్లాండ్ రాజు ఎడ్వర్డ్ VI సుమారు 240 మంది ఆంగ్ల వ్యాపారుల బృందం స్పాన్సర్ చేసిన ఈ యాత్రకు వాణిజ్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడానికి లండన్ అధికారం ఉంది. విల్లోబీ నౌకలు వేరు చేయబడ్డాయి, మిగతా రెండు సముద్రంలో పోయాయి.

జంతుజాలం, ​​ఆర్థిక వ్యవస్థ[మార్చు]

సముద్రంలో 700 కి పైగా అకశేరుకాలు 60 రకాల చేపలు ఐదు రకాల సముద్ర క్షీరదాలు ఉన్నాయి, వీటిలో స్నేహపూర్వక బెలూగా తెల్ల తిమింగలం ఉన్నాయి. హార్బర్ పోర్పోయిస్ వంటి అనేక ఇతర డాల్ఫిన్ జాతులు తక్కువ తరచుగా కనిపిస్తాయి, అయితే బౌహెడ్ హంప్‌బ్యాక్ రోర్క్వాల్స్ నార్తర్న్ బాటిల్‌నోజ్ ఓర్కాస్ వంటి పెద్ద తిమింగలాలు నీటికి అరుదైన సందర్శకులుగా పరిగణించబడ్డాయి. అయితే తెల్ల సముద్రం లోపల సంభవించే వాస్తవ పౌన పున్యం సముద్ర బేసిన్ పేర్కొనబడలేదు.[5][6][7]ఫిషింగ్ పరిశ్రమ చాలా చిన్నది అభివృద్ధి చెందుతున్న సముద్రపు పాచి పరిశ్రమ ఉంది.

తెల్ల సముద్రం వాయువ్య రష్యా ఒక ముఖ్యమైన ట్రాఫిక్ కేంద్రం వివిధ ఆర్థిక ప్రాంతాలను ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానిస్తుంది, విదేశీ మార్గాలకు ఒక అవుట్‌లెట్‌ను అందిస్తుంది. తెల్ల సముద్రం-బాల్టిక్ కెనాల్ దీనిని ఒనేగా సరస్సు ద్వారా బాల్టిక్ సముద్రం సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్ ప్రధాన నగరం ఓడరేవుతో కలుపుతుంది. బాల్టిక్ సముద్రం వోల్గా-బాల్టిక్ జలమార్గం ద్వారా వోల్గా నది బ్లాక్ కాస్పియన్ అజోవ్ సముద్రాలతో అనుసంధానించబడి ఉంది.

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. White Sea, గ్రేట్ సోవియట్ ఎన్సైక్లోపీడియా (in Russian)
  2. White Sea, Encyclopædia Britannica on-line
  3. "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Archived from the original (PDF) on 8 October 2011. Retrieved 6 February 2010. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  4. Compare: March, G. Patrick (1996). "3: Ivan IV and the Muscovite Drang nach Osten". Eastern Destiny: Russia in Asia and the North Pacific. Westport, Connecticut: Praeger Publishers. p. 26. ISBN 9780275956486. Retrieved 2017-02-08. It was in pursuit of a northeast passage that the English under the leadership of Richard Chancellor arrived in Kholmogory in 1553. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  5. "День кита". Archived from the original on 2018-07-07. Retrieved 2021-01-02.
  6. Filatov N., Pozdnyakov D., Johannessen M.O.,, Pettersson H.L.,, Bobylev P.L., 2005, White Sea: Its Marine Environment and Ecosystem Dynamics Influenced by Global Change, pp.174, Praxis Publishing, Springer, retrieved on 06-05-2014
  7. "Большой гость в Белом море". Archived from the original on 2018-07-07. Retrieved 2021-01-02.

సంబంధించిన మూసలు[మార్చు]