తోడర్ మల్
తోడర్ మల్ | |
|---|---|
 తోడర్ మల్ (మొఘలాయి వర్ణచిత్రం) | |
| మొఘల్ సామ్రాజ్యపు దీవాన్-ఇ-వజారత్ | |
| In office 1560 – 1589 | |
| చక్రవర్తి | అక్బర్ |
| అంతకు ముందు వారు | ఖ్వాజా మాలిక్ ఇతిమాద్ ఖాన్ |
| తరువాత వారు | కళ్యాణ్ దాస్ |
| వ్యక్తిగత వివరాలు | |
| జననం | 1503 ఫిబ్రవరి 10 లహర్‌పూర్, ఢిల్లీ సుల్తానేట్ (ప్రస్తుతం ఉత్తరప్రదేశ్, భారతదేశం) |
| మరణం | 1589 నవంబరు 8 (వయసు: 86) లాహోర్, మొఘల్ సామ్రాజ్యం (ప్రస్తుతం పంజాబ్ (పాకిస్తాన్)) |
| మతం | హిందూ Military career |
| రాజభక్తి |  మొఘల్ సామ్రాజ్యం |
| సేవలు/శాఖ | మొఘల్ సైన్యం |
| ర్యాంకు | మన్సబ్‌దార్ |
| Military service | |
| Battles/wars | మొఘల్-బెంగాల్ యుద్ధాలు
|
రాజా తోడర్ మల్ (10 ఫిబ్రవరి 1503[1] – 8 నవంబర్ 1589) మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ పాలనలో పనిచేసిన భారతీయ రాజనీతిజ్ఞుడు, ఆర్థికవేత్త,[2] సైనికాధికారి. ఆయన మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ఆర్థిక మంత్రిగా (దీవాన్-ఇ-అష్రఫ్) సేవలందించాడు. అక్బర్ ఆస్థానంలోని ప్రసిద్ధ నవరత్నాలలో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందాడు. మొఘల్ భూమి శిస్తు వ్యవస్థను సంస్కరించి, సమర్థవంతమైన ఆదాయ పరిపాలనను నెలకొల్పిన వ్యక్తిగా చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచాడు.
ప్రారంభ జీవితం
[మార్చు]
తోడర్ మల్ ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని లహర్‌పూర్ (ప్రస్తుత సీతాపూర్ జిల్లా)లో [3][4]ఒక హిందూ కుటుంబంలో జన్మించాడు. చిన్న వయసులోనే తండ్రిని కోల్పోవడంతో కుటుంబం ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంది. ఆయన తన వృత్తిని సాధారణ లేఖకునిగా ప్రారంభించాడు. తరువాత షేర్ షా సూరి పాలనలో రోహ్తాస్ కోట నిర్మాణ కార్యక్రమంలో బాధ్యతలు చేపట్టి పరిపాలనా నైపుణ్యాన్ని చాటుకున్నాడు.
మొఘల్ సేవలో ప్రవేశం
[మార్చు]సూర్ వంశ పతనం అనంతరం తోడర్ మల్ మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ సేవలో చేరాడు. అగ్రా పరిపాలన బాధ్యతలు నిర్వహించిన ఆయన తరువాత గుజరాత్ గవర్నరుగా నియమితుడయ్యాడు. బెంగాల్‌లోని టంకశాల (మింట్) వ్యవహారాలను కూడా పర్యవేక్షించాడు. పరిపాలనతో పాటు సైనిక రంగంలోనూ ప్రతిభ కనబరిచి పలు యుద్ధాల్లో పాల్గొన్నాడు.
ఆదాయ వ్యవస్థ సంస్కరణలు
[మార్చు]తోడర్ మల్ పేరు ప్రధానంగా భూమిశిస్తు వ్యవస్థ సంస్కరణలతో ముడిపడి ఉంది. ఆయన రూపొందించిన జబ్త్, దహ్‌సాలా విధానాలు మొఘల్ సామ్రాజ్య ఆర్థిక బలానికి పునాదులుగా నిలిచాయి. ఈ విధానంలో:
- భూముల కొలతలను ప్రమాణీకరించాడు.
- వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల సగటు దిగుబడిని, మార్కెట్ ధరలను అధ్యయనం చేశాడు.
- పది సంవత్సరాల సగటు ఆధారంగా భూకరాన్ని నిర్ణయించాడు.
- సామ్రాజ్యాన్ని ఆదాయ పరిపాలనా విభాగాలుగా విభజించాడు.
- భూమి రికార్డులు, సర్వేలు, జనగణనలను వ్యవస్థీకరించాడు.
ఈ విధానం తరువాత బ్రిటిష్ పరిపాలన కూడా స్వీకరించింది. భారతదేశంలోని ఆధునిక భూసర్వే మరియు రెవెన్యూ వ్యవస్థలపై కూడా దీని ప్రభావం కనిపిస్తుంది.
సైనిక సేవలు
[మార్చు]తోడర్ మల్ కేవలం ఆర్థిక పరిపాలకుడే కాకుండా సమర్థుడైన సైనిక నాయకుడు కూడా. ఆయన మొఘల్–బెంగాల్ యుద్ధాలలో పాల్గొన్నాడు. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని ప్రముఖ మన్సబ్దార్లలో ఒకరిగా 4,000 మన్సబ్ హోదాను పొందాడు.
సాహిత్య, సాంస్కృతిక సేవలు
[మార్చు]తోడర్ మల్ సంస్కృత, హిందూ సాహిత్యాభివృద్ధికి కూడా తోడ్పడ్డాడు. ఆయన ఆధ్వర్యంలో అనేక హిందూ గ్రంథాలు పర్షియన్ భాషలోకి అనువదించబడ్డాయి. కొన్ని ఆధారాల ప్రకారం ఆయన భాగవత పురాణాన్ని పర్షియన్‌లోకి అనువదించేందుకు ప్రోత్సహించాడు.
కాశీ విశ్వనాథ ఆలయ పునర్నిర్మాణం
[మార్చు]1585లో తోడర్ మల్ కాశీ విశ్వనాథ దేవాలయాన్ని పునర్నిర్మించాడు..[5][6] తరువాత చక్రవర్తి ఔరంగజేబ్ కాలంలో ఆ ఆలయం ధ్వంసం చేయబడింది. అనంతరం అహల్యా బాయి హోల్కర్ సమీప ప్రదేశంలో ప్రస్తుత ఆలయాన్ని నిర్మించింది.
మరణం
[మార్చు]తోడర్ మల్ 8 నవంబర్ 1589న లాహోర్‌లో మరణించాడు.[7] ఆయనకు హిందూ సంప్రదాయాల ప్రకారం అంత్యక్రియలు నిర్వహించబడ్డాయి.
వారసత్వం
[మార్చు]తోడర్ మల్ రూపొందించిన ఆదాయ పరిపాలన విధానం మొఘల్ సామ్రాజ్య ఆర్థిక స్థిరత్వానికి కీలకంగా మారింది. ఆయన ప్రమాణీకరించిన భూమి కొలతలు, పన్ను విధానాలు, రెవెన్యూ రికార్డుల నిర్వహణ భారత పరిపాలనా చరిత్రలో మైలురాయిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. అందువల్ల ఆయనను భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత ప్రతిభావంతులైన ఆర్థిక నిర్వాహకులలో ఒకరిగా గుర్తిస్తారు.
ప్రజాసంస్కృతిలో
[మార్చు]తోడర్ మల్ పాత్రను జోధా అక్బర్ చిత్రంలో ప్రదర్శించారు. ఆ సినిమాలో ఈ పాత్రను ప్రమోద్ మౌతో పోషించాడు. అలాగే ఆయన పేరు సిడ్ మీయర్స్ సివిలైజేషన్ వీడియో గేమ్ సిరీస్‌లో “గ్రేట్ మెర్చంట్” పాత్రగా కూడా కనిపిస్తుంది.
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Das, Kumudranjan (1979). Raja Todar Mal. Saraswat Library. pp. 7–8.
As Todar Mal was a Hindi poet, the opinion of the authors of Hindi literature should get due importance. It seems from their unanimity that the said date has been traditionally current as the Raja's date of birth. In the absence of any contemporary evidence, we intend to accept the year 1580 Samvat / 1523-24 as Todar Mal's date of birth.
- ↑ Majumdar, Rohit (2023-12-08), "The Boats of Fortune", Concise History of Indian Economy, London: Routledge India, pp. 3–10, doi:10.4324/9781032630618-2, ISBN 978-1-032-63061-8, retrieved 2024-04-29
{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link) - ↑ The Ain i Akbari by Abul Fazlallami, translated from the original Persian, by Heinrich Blochmann and Colonel Henry Sullivan Jarrett, Volume 1, Page 376, Low Price Publications India
- ↑ The Akbar Nama : Abu-I-Fazl : Translated from the Persian by Henry Beveridge, ICS. Pages : 61-62. Vol. III
- ↑ "New Page 1". Archived from the original on 23 September 2015. Retrieved 16 May 2011.
- ↑ "Tirupati temple - Medieval history". A.P Tourism. Archived from the original on 18 October 2013. Retrieved 13 December 2013.
- ↑ "The Akbarnama of Abu Fazl, Volume 3, chpt. 207". Archived from the original on 26 August 2014. Retrieved 9 October 2009.
వనరులు
[మార్చు]- "Abū al-Fażl “ʿAllāmī” ibn Mubārak, Šayḫ" and "The Ain i Akbari", vol. 1. Persian Texts in Translation, The Packard Humanities Institute.
- The Akbarnama is also available online at: http://persian.packhum.org/persian/