దర్బారీ కానడ రాగం

దర్బారి కానడ
థాట్	ఆసావరి ఠాట్
రకము	హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీత రాగం
రోజులో రాగం పాడే సమయం	అర్ధరాత్రి
ఆరోహణ	స ర (మ)గ, మ ప (ని)ధ ని స'
అవరోహణ	స' (ని)ధ ని ప మ ప (మ)గ, మ ర స
వాది	రి
సమవాది	ప
నానార్ధకం	దుర్బారి
దగ్గరగా ఉండే రాగాలు	కౌంసి కానడ; ఆడానా;

దర్బారి కానడ, లేదా సాదాసీదాగా రాగ దర్బారి (ఉచ్చారణ: దర్బారీ కానడ), రాగంగా కర్ణాటక సంగీతం, హిందుస్తానీ సంగీతంలో ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది 20వ మేళకర్త రాగం నటభైరవి నుండి ఉద్భవించిన జన్య రాగం (ఉపజన్య స్వరమాలిక). ఈ రాగాన్ని 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రసిద్ధ సంగీతకారుడు మియాన్ తాన్సేన్, ముగల్ చక్రవర్తి అక్బర్ రాజదర్బారంలో ప్రవేశపెట్టినట్లు భావిస్తారు. ఇది కానడ రాగాల కుటుంబంకు చెందినది. అక్బర్ ఈ రాగాన్ని ఎంతో ఇష్టపడేవాడని, అందువల్ల తన దర్బారంలో తరచుగా తాన్సేన్ చేత ఈ రాగాన్ని ఆలపింపజేసేవాడని విశ్వసించబడుతుంది.

ఈ విషయాన్ని రాగం పేరే సూచిస్తుంది; దర్బార్ అనే పదం పర్షియన్ భాష నుండి హిందీ భాషలోకి వచ్చినది, దీని అర్థం "రాజదర్బారం". కానడ రాగాల కుటుంబంలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన రాగంగా ఇది గుర్తింపు పొందింది. అందువల్ల దీనిని కొన్ని సందర్భాల్లో "శుద్ధ కానడ" లేదా "ప్యూర్ కానడ" అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది అసావరి (థాట్)కు చెందిన థాట్లో భాగం.^[1]

ఈ రాగాన్ని యక్షగానం (కర్ణాటక రాష్ట్ర నృత్యరూపం)లో "కానడ" రాగంగా పిలుస్తారు. దీనిని కొన్నిసార్లు దుర్బారి లేదా దుర్బారికానడ అని కూడా వ్రాస్తారు.^[2]

హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో

హిందుస్తానీ సంగీతంలో దర్బారి కానడ రాగం, దాని అసలు కార్నాటక శైలికి చాలా దగ్గరగా పాటించబడుతుంది. ఇది ఒక గంభీరమైన రాగం; సాధారణంగా అర్ధరాత్రి సమయంలో ఆలపించబడుతుంది. ఇది నేర్చుకోవడానికి కష్టమైన రాగాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది, లోతైన భావవ్యక్తీకరణకు సామర్థ్యం కలిగి ఉంటుంది.^[3] దర్బారి ఒక గంభీరమైన రాగం కావున, తేలికపాటి అలంకారాలైన ముర్కీ లేదా ఖట్కా కన్నా, నెమ్మదిగా సాగించే మీండ్, ఆందోలన్ లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు. ఈ రాగంలో ఆవిష్కరణ (ఇంప్రొవైజేషన్) ప్రధానంగా మంద్ర సప్తకంలో (తక్కువ స్థాయి స్వరాల్లో) జరుగుతుంది.

ఆరోహణం సాధారణంగా దిగువ, మధ్య సప్తకాలలో విస్తరించబడుతుంది. అవరోహణంలో గ (గంధారం) స్వరం "కొమల్" రూపంలో నెమ్మదిగా ఆందోలన్ (వైబ్రాటో)తో ఉపయోగించబడుతుంది. ఇదే విధంగా ధ (ధైవతం) కూడా కొమల్ స్వరంగా ఆందోలన్‌తో ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ కొమల్ గ, కొమల్ ధ స్వరాల ఆందోలన్ రాగానికి ప్రత్యేక గంభీరతను ఇస్తుంది. "ని", "ప" స్వరాల కలయిక శ్రావ్యంగా వినిపిస్తుంది.

ఈ రాగంలో వాది స్వరం "రి" కాగా, సమవాది స్వరం "ప".

ఆరోహణం: S R (R)g, (R)g M P d n S'

అవరోహణం: S' d n P M P (M)g, (M)g M (S)R, S సూచనార్థంగా, ఆసావరి ఠాట్ లోని స్వరాలు S R g M P d n. దర్బారి కానడలో ముఖ్యంగా "కొమల్ గంధారం" (గ) స్వరం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అలాగే తక్కువ స్థాయి "కొమల్ ధైవతం" (ధ) స్వరంపై కొంతసేపు నిలిచి ఆలాపించడం కూడా ఈ రాగానికి ప్రత్యేక గంభీరతను ఇస్తుంది.

కానడ రాగ కుటుంబానికి చెందిన ఇతర రాగాలు:

[[:File:|రాగ దర్బారి కానడ]]

[[File:|220px|noicon|alt=]]

:contentReference[oaicite:1]{index=1} 1947లో దర్బారి కానడ రాగాన్ని ప్రదర్శించారు

ఈ శ్రావ్యకాన్ని వినే ప్రయత్నంలో మీకు ఇబ్బంది ఎదురైందా? మీడియా సహాయాన్ని చూడండి.

ముఖ్యమైన రికార్డింగులు

ఉస్తాద్ అమీర్ ఖాన్, రాగాలు మార్వా, దర్బారి, ఓడియన్ LP (లాంగ్ ప్లేయింగ్ రికార్డు), ODEON-MOAE 103; తరువాత హిస్ మాస్టర్స్ వాయిస్ ద్వారా EMI-EALP1253గా మళ్లీ విడుదల చేయబడింది. మార్వా, దర్బారి రెండింటికీ ఇది ఒక ప్రమాణంగా భావించబడుతుంది.
పండిట్ డి.వి. పాలుస్కర్, ఝనక్ ఝనక్వా మోరే బిచువా, *గోల్డెన్ మైల్స్‌టోన్స్, డి.వి. పాలుస్కర్*. ఇది నిజానికి దర్బారి కన్నా ఆడానా రాగానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.
అమెరికన్ రాపర్ : తన "151 రమ్" పాటలో దర్బారి రాగాన్ని ఉపయోగించాడు.

కర్ణాటక సంగీతంలో

ఇది 20వ మేళకర్త రాగమైన నటభైరవి నుండి ఉద్భవించిన ఒక ఉభయ వక్ర సంపూర్ణ రాగం.^[4] ఇది అత్యంత మధురమైన రాగం. ఈ రాగం లోతైన, అపూర్వమైన భావవ్యక్తీకరణను కలిగిస్తుంది. ఇది వినేవారిలో దుఃఖం, తపన (లాంగింగ్), ప్రేమ భావాలను కలిగిస్తుందని చెబుతారు.

దాని ఆరోహణ–అవరోహణ నిర్మాణం క్రింది విధంగా ఉంటుంది (స్వరాల వివరాలకు స్వరము చూడండి):

ఆరోహణం : S R (R)g, (R)g M P d n S'
అవరోహణం : S' d n P M P (M)g, (M)g M (S)R, S

ఈ రాగంలో ఉపయోగించే స్వరాలు: చతుశ్రుతి ఋషభం, సాధారణ గంధారం, శుద్ధ మధ్యమం, శుద్ధ ధైవతం, కైశికీ నిషాదం.^[4]

కర్ణాటక సంగీతంలోని కృతులు

చంద్ర చూడ శివ శంకర పార్వతి, తులసి కోమల వేణి – పురందర దాసు
గోవర్ధన గిరిధర – నారాయణ తీర్థ
నీ నినైందాల్ – పెరియసామి తూరణ్ ^{[citation needed]}
పాడోధి కన్యకాం – కళ్యాణి వరదరాజన్ ^{[citation needed]}
దేవన్ కే పతి ఇంద్ర – స్వాతి తిరునాళ్
హరి తుమ్ హరో – మీరాబాయి
జయ రాధా మాధవ – భక్తివినోద్ ఠాకూర్
రామ నామ భజిసిదవగే – గోపాల దాసు
నిందతి చందనం – అష్టపది (జయదేవ)
ప్రేమ ముదిత – ప్రసిద్ధ సత్య సాయి బాబా భజన
తిల్లానా – లాల్గుడి జయరామన్
తిల్లానా – ఎస్. కల్యాణరామన్

సినిమా పాటలు

భాష: తెలుగు

పాట	సినిమా	సంగీత దర్శకుడు	గాయకులు
పావన గుణ రామ	భక్త పోతన	వి. నాగయ్య	వి. నాగయ్య
శివశంకరి శివానందలహరి	జగదేక వీరుని కథ	పెండ్యాల నాగేశ్వరరావు	ఘంటసాల
నమో భూతనాథ	సత్య హరిశ్చంద్ర (1965)	పెండ్యాల నాగేశ్వరరావు	ఘంటసాల & ఎస్. వరలక్ష్మి
ఆనాటి కావలెన గానానికి సమయము	అమర సందేశం (1954 సినిమా)	కే. ప్రసాదరావు & కెల్కర్
నీ కౌగిలిలో తలదాచీ నీ చేతుల్లో కనుమూసి	కార్తీక దీపం (సినిమా)	సత్యం (సంగీత దర్శకుడు)	పి. సుశీల
శ్రీ హనుమాన్ గురుదేవ చరణములు	హనుమాన్ చాలీసా (తెలుగు)	ఎం. ఎస్. రామారావు	ఎం. ఎస్. రామారావు

ఇవి కూడా చూడండి

రాగాల ఆధారంగా రూపొందిన సినిమా పాటల జాబితా

గమనికలు

మూలాలు

↑ Hindustani Sangeetha Paddhati (4 volumes, మరాఠీ) (1909–1932). విష్ణు నారాయణ భాత్ఖండే. Sangeet Karyalaya (1990 reprint). ISBN 81-85057-35-4. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)CS1 maint: numeric names: authors list (link)
↑ Raganidhi by P. Subba Rao, Pub. 1964, The Music Academy of Madras
↑ Rajan P. Parrikar (2000-12-11). "The Kanada Constellation (Part 1/3)". South Asian Women's Forum. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2007-04-11.
1 2 Ragas in Carnatic music by Dr. S. Bhagyalekshmy, 1990

బాహ్య లింకులు

రాగ దర్బారి కానడలో సినిమా పాటలు Archived 3 ఏప్రిల్ 2019 at the Wayback Machine
రాగ దర్బారి కానడ వివరాలు

[1] Hindustani Sangeetha Paddhati (4 volumes, మరాఠీ) (1909–1932). విష్ణు నారాయణ భాత్ఖండే. Sangeet Karyalaya (1990 reprint). ISBN 81-85057-35-4. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)CS1 maint: numeric names: authors list (link)

[raganidhi2-2] Raganidhi by P. Subba Rao, Pub. 1964, The Music Academy of Madras

[3] Rajan P. Parrikar (2000-12-11). "The Kanada Constellation (Part 1/3)". South Asian Women's Forum. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2007-04-11.

[ragas-4] 1 2 Ragas in Carnatic music by Dr. S. Bhagyalekshmy, 1990

[1]

[2]

[3]

[4]