ది చెస్ ప్లేయర్స్
| షత్రంజ్ కే ఖిలారి | |
|---|---|
.jpg) | |
| దర్శకత్వం | సత్యజిత్ రే |
| రచన | సత్యజిత్ రే షామా జైదీ జావేద్ సిద్ధిఖీ |
| స్క్రీన్ ప్లే | సత్యజిత్ రే |
| దీనిపై ఆధారితం | మున్షీ ప్రేమ్చంద్ రచించిన శత్రంజ్ కే ఖిలాడీ |
| నిర్మాత | సురేష్ జిందాల్[1][2] |
| తారాగణం | సంజీవ్ కుమార్ సయ్యద్ జాఫ్రీ |
| Narrated by | అమితాబ్ బచ్చన్ |
| ఛాయాగ్రహణం | సౌమేందు రాయ్ |
| కూర్పు | దులాల్ దత్తా |
| సంగీతం | సత్యజిత్ రే |
విడుదల తేదీ | 1977 మార్చి 11 |
సినిమా నిడివి | 129 నిమిషాలు |
| దేశం | భారతదేశం |
| భాషలు | హిందీ ఉర్దూ ఇంగ్లీష్ |
| బడ్జెట్ | అంచనా ₹ 20 లక్షలు (2022 నాటికి ₹ 5.66 కోట్లు) [3] |
షత్రంజ్ కే ఖిలారి, ఉపశీర్షికగా కూడా పొంది, తరువాత అంతర్జాతీయంగా ది చెస్ ప్లేయర్స్ అనే పేరుతో విడుదలైంది, ఇది 1977లో సత్యజిత్ రే రచన, దర్శకత్వం వహించిన భారతీయ సినిమా, ఇది మున్షీ ప్రేమ్చంద్ రాసిన అదే పేరుతో ఉన్న చిన్న కథ ఆధారంగా నిర్మించారు.
కథ
[మార్చు]చారిత్రక నేపథ్యం
[మార్చు]ఈ సినిమా 1857 నాటి భారత తిరుగుబాటు సందర్భంగా 1856 లో జరుగుతుంది. బ్రిటిష్ వారు అవధ్ రాష్ట్రాన్ని విలీనం చేయబోతున్నారు (అవధ్ అని కూడా పిలుస్తారు). బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కుట్ర అధికారుల నేపథ్యం, అవధ్ భారతీయ పాలకుడితో దాని సంబంధాల చరిత్ర, తన మతపరమైన ఆచారం, ఆనందం కోసం పాలకుడి భక్తి రెండింటి నేపథ్యంలో చదరంగం పట్ల అంకితభావంతో ఉన్న ఇద్దరు ధనవంతుల రోజువారీ జీవితం ప్రదర్శించబడుతుంది.
సారాంశం
[మార్చు]ఈ చిత్రం భారత రాచరిక రాష్ట్రమైన అవధ్ (దీని రాజధాని లక్నో, దాని నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా బ్రిటిష్ వారిచే పడగొట్టబడిన చారిత్రక నాటకాన్ని సమాంతరంగా చూపిస్తుంది, షత్రంజ్ అంటే చదరంగం మక్కువ చూపే ఇద్దరు ప్రభువుల కథతో పాటు.
అవధ్ పాలక నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా, అలసిపోయిన కళాకారుడు & కవి, ఇకపై సంఘటనల నియంత్రణలో లేడు, తన సింహాసనం కోసం బ్రిటిష్ డిమాండ్ను సమర్థవంతంగా వ్యతిరేకించలేకపోయాడు. ఈ విస్తృత నాటకానికి సమాంతరంగా ఈ రాజ్యానికి చెందిన ఇద్దరు ధనవంతులు, సోమరితనం గల కులీనులు మీర్జా సజ్జద్ అలీ, మీర్ రోషన్ అలీల వ్యక్తిగత (మరియు హాస్యభరితమైన) కథ ఉంది. విడదీయరాని స్నేహితులు, ఇద్దరు ప్రభువులు శతరంజ్ ఆట పట్ల మక్కువతో ఉన్నారు. ఇద్దరూ తమ భార్యలను సమర్థవంతంగా నిర్లక్ష్యం చేసి, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ తమ రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడంపై పోరాడడంలో విఫలమయ్యారు. బదులుగా, వారు తమ భార్యలు, బాధ్యతల నుండి తప్పించుకొని, పెద్ద సంఘటనల వల్ల తాకబడని ఒక చిన్న గ్రామంలో చదరంగం ఆడటానికి లక్నో నుండి పారిపోతారు. ఈ చిత్రంలో రే యొక్క ప్రాథమిక ఇతివృత్తం ఏమిటంటే, భారతదేశ పాలక వర్గాల స్వీయ-కేంద్రీకృతం, నిర్లిప్తత, పిరికితనం కొంతమంది బ్రిటిష్ అధికారులు అవధ్ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఉత్ప్రేరకం కలిగించాయనే సందేశం, వీరిలో ఉర్దూ కవిత్వం ప్రేమలో ఉన్న బ్రిటిష్ సైనికుడు కెప్టెన్ వెస్టన్ గమనించదగినవాడు.
చివరి సన్నివేశంలో, మీర్ మీర్జాపై కాల్పులు జరిపి, బిగ్గరగా ఫిర్యాదు చేస్తాడు " (మీరు చనిపోతే నాకు చెస్ ఆడటానికి భాగస్వామి ఉండదు", మీర్జా అతనికి ప్రతిస్పందిస్తుంది "కానీ మీ ముందు ఒకడు ఉన్నాడు!" (అతను అతన్ని క్షమించాడని అతనికి అర్థం చేసుకోవడం). చివరికి "రాత్రి తరువాత, మేము ఇంటికి తిరిగి వెళ్తాము. మా ముఖాలను దాచుకోవడానికి మా ఇద్దరికీ చీకటి అవసరం" అని ముగించాడు.
నటీనటులు
[మార్చు]- మీర్జా సజ్జద్ అలీగా సంజీవ్ కుమార్
- మీర్ రోషన్ అలీగా సయీద్ జాఫ్రీ
- మీర్జా భార్య ఖుర్షీద్గా షబానా అజ్మీ
- జనరల్ జేమ్స్ ఔట్రామ్ రిచర్డ్ అటెన్బరో
- మీర్ భార్య నఫీసా గా ఫరీదా జలాల్
- వాజిద్ అలీ షా గా అమ్జద్ ఖాన్
- మున్షి నంద్లాల్ గా డేవిడ్ అబ్రహం
- ప్రధాన మంత్రిగా విక్టర్ బెనర్జీ (మదర్-ఉద్-దౌలా)
- వాజిద్ అలీ షా తల్లిగా రాణిగా వీణ.
- అకీల్ గా ఫరూక్ షేక్
- కెప్టెన్ వెస్టన్ గా టామ్ ఆల్టర్, ఔట్రామ్ సహాయకుడు
- లీలా మిశ్రా-హిర్యా, ఖుర్షీద్ పనిమనిషి
- 'కన్హా మై తోసే హరి' పాటలో కథక్ నర్తకిగా శాస్వతి సేన్
- కల్లూగా సమర్థ్ నారాయణ్
- అబ్బజనీగా భూదో అద్వానీ
- చుట్టన్ మియాన్ గా ఆగా-అబ్బజనీ యొక్క పరిచారకుడు- (గుర్తింపు పొందలేదు)
- బారీ జాన్
- కాము ముఖర్జీ
- వ్యాఖ్యాతగా అమితాబ్ బచ్చన్
నిర్మాణం
[మార్చు]చెస్ క్రీడాకారులు బొంబాయి సినిమా తారలను (సంజీవ్ కుమార్, అమ్జద్ ఖాన్, షబానా అజ్మీ & అమితాబ్ బచ్చన్) బ్రిటిష్ నటులతో (సర్ రిచర్డ్ అటెన్బరో వంటి) కథకుడిగా నియమించారు.
ఈ సినిమా నిర్మాణంలో కోల్కాతా ఇంద్రపురి స్టూడియోలో స్టూడియో షూటింగ్స్ ఉన్నాయి, అక్కడ సెట్లను కళా దర్శకుడు బన్సీ చంద్రగుప్తా రూపొందించారు.[4] ఈ సినిమా కోసం లక్నో పునర్నిర్మించడానికి ఇంద్రపురి స్టూడియో ఉపయోగించబడింది.[5] బహిరంగ సన్నివేశాల కోసం నగరానికి దగ్గరగా ఉన్న ఒక గ్రామంతో సహా లక్నో సమీపంలో లొకేషన్ షూట్స్ జరిగాయి.[6]
రిసెప్షన్
[మార్చు]ఈ సినిమా విడుదలైన తర్వాత మంచి ఆదరణ పొందింది.[7] ఈ సినిమా పరిమిత బడ్జెట్ ఉన్నప్పటికీ, ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్ విమర్శకుడు గ్యారీ ఆర్నాల్డ్ దీనికి సానుకూల సమీక్షను ఇచ్చారుః "చాలా మంది హాలీవుడ్ చిత్రనిర్మాతలకు తరచుగా లేనిది ఆయన [రే] కలిగి ఉన్నారు:చరిత్రపై ఒక దృక్పథం".[8] మార్టిన్ స్కోర్సెస్ ప్రకారం, "ఈ సినిమా భారతీయ చరిత్రలో నమ్మశక్యం కాని మార్పుతో కూడిన క్షణం గురించి వివరిస్తుంది, రే రచన ముఖ్య లక్షణం అయిన హాస్య దృక్పథం నుండి చెప్పబడింది. మళ్ళీ చూస్తే, చారిత్రాత్మక మార్పు క్షణం ద్వారా జీవించడం నిజంగా అనుభూతి చెందుతుందని నేను గ్రహించాను. అదే సమయంలో ఇది చాలా పెద్దది, విషాదకరమైనదిగా అనిపిస్తుంది".[9]
అవార్డులు & నామినేషన్లు
[మార్చు]| సంవత్సరం. | అవార్డు | విభాగం | నామినీ (s) | ఫలితం |
|---|---|---|---|---|
| 1978 | బెర్లిన్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం | గోల్డెన్ బేర్ | సత్యజిత్ రే | ప్రతిపాదించబడింది |
| 1978 | జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు | హిందీలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ | గెలుపు | |
| ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ (కలర్) | సౌమేందు రాయ్ | గెలుపు | ||
| 1978 | ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డులు | ఉత్తమ చిత్రం (విమర్శకులు) | సత్యజిత్ రే | గెలుపు |
| 1979 | ఉత్తమ చిత్రం | సురేష్ జిందాల్ | ప్రతిపాదించబడింది | |
| ఉత్తమ దర్శకుడు | సత్యజిత్ రే | గెలుపు | ||
| ఉత్తమ సహాయ నటుడు | సయీద్ జాఫ్రీ |
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Aseem Chhabra (15 August 2017). "There was always a huge calm on the set". The Hindu. Archived from the original on 7 January 2022. Retrieved 2018-04-04.
- ↑ "Working with Satyajit Ray Was One of the Joys of Producing Shatranj Ke Khiladi". The Wire. 28 July 2017. Archived from the original on 10 July 2018. Retrieved 2018-04-04.
- ↑ "Shatranj Ke Khilari (The Chess Players)". Satyajit Ray official site. Archived from the original on 26 October 2018. Retrieved 24 April 2009.
- ↑ Devapriya Sanyal (3 October 2017). "The Soumendu Roy-Satyajit Ray teamwork that produced some of our greatest films". Scroll.
- ↑ "Madan Studio/Indrapuri Studio". Bengal film Archive. 29 September 2025.
- ↑ Amit Khanna (6 November 2017). "Master at Work: The making of Shatranj ki Khiladi". The Week.
- ↑ "When Amjad Khan, Attenborough, Sanjeev Kumar got together". Rediff. Archived from the original on 7 May 2021. Retrieved 7 May 2021.
- ↑ Arnold, Gary (6 April 1978). "The Chess Players". The Washington Post. ISSN 0190-8286. Archived from the original on 13 January 2021. Retrieved 11 November 2020.
- ↑ Sharf, Zack (2021-03-25). "Martin Scorsese's Favorite Movies: 40 Films the Director Wants You to See". IndieWire. Archived from the original on 8 January 2022. Retrieved 2022-01-08.