Jump to content

దీక్షాభూమి

వికీపీడియా నుండి
దీక్షాభూమి
దీక్షాభూమి స్థూపం
పటం
Interactive map of the దీక్షాభూమి area
General information
Typeమతపరమైన, చారిత్రక స్మారక చిహ్నం
Architectural styleస్థూపం
Locationనాగ్‌పూర్, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం, దక్షిణ అంబజారి రోడ్,
అభ్యంకర్ నగర్,
నాగ్‌పూర్
Coordinates21°7′41″N 79°4′1″E / 21.12806°N 79.06694°E / 21.12806; 79.06694
Construction startedజూలై 1978
Inaugurated2001 డిసెంబర్ 18
Design and construction
Architectsషియో డాన్ మల్ , శశి శర్మ
The Bodhi Tree at Deekshabhoomi
దీక్షాభూమిలో అంబేద్కర్ ఇచ్చిన 22 ప్రతిజ్ఞలు
భారతదేశం 2017 పోస్టల్ స్టాంపుపై అంబేద్కర్ & దీక్షాభూమి
దీక్షాభూమి వద్ద బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ విగ్రహం

దీక్షాభూమి , భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని నాగ్‌పూర్ నగరంలో ఉన్న నవయాన బౌద్ధమతానికి చెందిన ఒక పవిత్ర స్మారక చిహ్నం; ఇక్కడ బి. ఆర్. అంబేద్కర్ తన సుమారు 400,000 మంది అనుచరులతో, వీరిలో ప్రధానంగా దళితులు ఉన్నారు, 1956 అక్టోబర్ 14న అశోక విజయదశమి నాడు బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించారు.[1][2] భారతదేశంలో బౌద్ధమత పునరుజ్జీవనంలో అంబేద్కర్ కీలక పాత్ర పోషించారు బౌద్ధమతంలోకి అనేక సామూహిక మత మార్పిడులకు స్ఫూర్తినిచ్చారు.[3][4]

మహారాష్ట్రలోని నాగ్‌పూర్‌లో ఉన్న దీక్షాభూమి , ఒక పవిత్ర స్థలంగా, సామాజిక విప్లవానికి ప్రేరణాభూమిగా (స్ఫూర్తిదాయక భూమి) పరిగణించబడుతుంది. ఇది నాస్తికవాదాన్ని అనుసరిస్తూ, వర్గ సంఘర్షణలు, వివక్ష, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా సామాజిక చర్యలకు పునాది వేసింది. అంతేకాకుండా, ఇది భారతదేశంలో అంబేద్కర్ బౌద్ధమతానికి మొదటి పుణ్యక్షేత్రం కూడా. ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది యాత్రికులు దీక్షాభూమిని సందర్శిస్తారు, ముఖ్యంగా ధమ్మ చక్ర ప్రవర్తన్ దినం అంటే సమ్రాట్ అశోక విజయదశమి ("సామూహిక మత మార్పిడి వేడుక రోజు"), అక్టోబర్ 14న, బి. ఆర్. అంబేద్కర్ ఇక్కడే బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించి, మతం మారిన స్మారక దినోత్సవం నాడు.[5][6] బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించడమే ఆయన చివరి మతపరమైన చర్య బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించడం, భారతదేశాన్ని బౌద్ధ దేశంగా ప్రబుద్ధ భారత్‌గా మార్చాలని భావించారు నేడు, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద స్థూపం ఈ ప్రదేశంలో అతని జ్ఞాపకార్థం నిర్మించబడింది.[5][7][8]

నాగవంశీ వంశానికి చెందిన మెజారిటీ ప్రజలు మనుగడ సాగించిన బుద్ధుని బోధనలను బలంగా అనుసరించిన పురాతన ప్రదేశమైన నాగభూమి ఇప్పుడు భారతదేశంలోని ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్ర ఉంది.

దీక్ష అంటే అక్షరాలా 'ఆజ్ఞాపించే చర్య' భూమి అంటే 'భూమి' అని అర్థం.[9][10] దీక్షాభూమి అంటే ప్రజలు బౌద్ధులుగా నియమించబడిన ప్రదేశం. ఒకే చోట జరిగిన ఈ మత సామూహిక మార్పిడి చరిత్రలో మొట్టమొదటిది.[11] అంబేద్కర్ జీవితంలో గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన రెండు ప్రదేశాలలో దీక్షాభూమి ఒకటి, మరొకటి ముంబై చైత్య భూమి.[12]

చరిత్ర

[మార్చు]

డాక్టర్ అంబేద్కర్ 1935లో తాను హిందువుగా జన్మించినప్పటికీ, తాను ఒకరిగా చనిపోనని ప్రకటించాడు, కుల వ్యవస్థ విడిచిపెట్టడానికి మతమార్పిడే పరిష్కారం.[13][14] ఈ ప్రకటన తర్వాత ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రధాన మతాల సిద్ధాంతాలను విస్తృతంగా,  సమగ్రంగా అధ్యయనం చేసిన తరువాత, డాక్టర్ అంబేద్కర్ తనకు తన అనుచరులకు బౌద్ధమతాన్ని ఎంచుకున్నారు.[14]

1956 లో బౌద్ధమతం 2,550 సంవత్సరాల వయస్సు, కాబట్టి ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా బౌద్ధ మత ప్రపంచానికి వేడుకగా గుర్తించదగిన సంవత్సరం 14 అక్టోబర్ గొప్ప భారతీయ బౌద్ధ చక్రవర్తి అశోక చక్రవర్తి మార్పిడి సాంప్రదాయ తేదీ ఈ రోజును అశోక్ విజయ దశమిగా జరుపుకుంటారు.[15] అతను తన మతమార్పిడి వేడుకకు నాగ్‌పూర్‌ ఎంచుకున్నాడు, ఎందుకంటే ఆ సందర్భంగా తన ప్రసంగంలో వివరించాడు, ఎందుకంటే నాగ్‌పూర్‌ బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించిన 'నాగ్' ప్రజల మాతృభూమి, దాని ప్రారంభ కాలంలో గొప్ప ప్రయత్నాలతో మద్దతు ఇచ్చి, భారతదేశం అంతటా ప్రచారం చేసింది.[16][17] ఈ వేడుక కోసం నాగ్‌పూర్‌లోని రామదాస్‌పేత్ ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉన్న మైదానాన్ని ఎంపిక చేశారు.

1956 అక్టోబరు 14న, డాక్టర్ అంబేద్కర్ అతని భార్య కుషినగర్ నుండి బర్మీస్ సన్యాసి మహాస్తవీర్ చంద్రమణి నుండి మూడు ఆభరణాలు, ఐదు సూత్రాల ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.[18][19] డాక్టర్ అంబేద్కర్ అప్పుడు తన వేలాది మంది అనుచరులకు మూడు ఆభరణాలు, ఐదు సూత్రాలు 22 ప్రమాణాలు చేశారు.[18] ఈ విధంగా, నాగ్‌పూర్‌ నియో బౌద్ధ ఉద్యమానికి జన్మస్థలం అయింది.[8]

దీక్ష కార్యక్రమం జరిగిన ఒకటిన్నర నెలల తరువాత 1956 డిసెంబర్ 6న డాక్టర్ అంబేద్కర్ మరణించారు. అయితే, ఈ ఆచారబద్ధమైన మార్పిడి అతని మరణం తరువాత కొనసాగింది, మార్చి 1959 నాటికి 15-20 మిలియన్లను మార్చింది.[20] ఆయన మరణం తరువాత దీక్షాభూమి నిర్వహణ కోసం 'డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ దీక్షాభూమి స్మారక్ సమితి' (డాక్టర్ బాబాసాహేబ్ అంబేద్కర్ దీక్షాభూమి స్మారక కమిటీ) ఏర్పాటు చేయబడింది. ఆ వేడుకకు స్మారక చిహ్నంగా, ప్రజలను బౌద్ధమతంలోకి సామూహికంగా మార్చడానికి ఆ ప్రదేశంలో ఒక స్థూపాన్ని నిర్మించాలని కమిటీ నిర్ణయించింది. ఆర్య భదాంత్ సురాయ్ ససాయ్ నాగ్‌పూర్‌లోని డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ దీక్షాభూమి స్మారక కమిటీకి అధ్యక్షుడు.[21][22]

ఆర్కిటెక్చర్

[మార్చు]

నిర్మాణం

[మార్చు]

దీక్షభూమి నగరంలో నాలుగు ఎకరాల గణనీయమైన భూమిలో విస్తరించి ఉంది.[11] ఈ స్థూపాన్ని వాస్తుశిల్పి షియో డాన్ మాల్ రూపొందించారు.[23] 1968లో, సన్యాసుల నివాస గృహాలతో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది, తరువాత పి/జి కళాశాలలో నిర్మించబడింది. ఈ స్థూపం నిర్మాణం 1978 జూలైలో ప్రారంభమైంది, కానీ పూర్తి కావడానికి చాలా సమయం పట్టింది.[24] ఈ స్థూపాన్ని 2001 డిసెంబర్ 18న భారత రాష్ట్రపతి కె. ఆర్. నారాయణన్ ప్రారంభించారు.[7]

స్థూపం

[మార్చు]

ఇది సాంచి ద్వారాన్ని పోలి ఉండే ద్వారాలతో రెండు అంతస్తుల అర్ధగోళ భవనాలను కలిగి ఉంది.[11] ప్రతి అంతస్తులో ఐదు వేల మంది సన్యాసులు ఉండగలరు.[24] దీక్షాభూమి వద్ద ఉన్న స్థూపం రూపకల్పన ప్రపంచ ప్రఖ్యాత సాంచి స్థూపం వాస్తుశిల్పం ఆధారంగా రూపొందించబడింది.[25] కానీ సాంచి స్థూపానికి భిన్నంగా, దీక్షాభూమి స్థూపం లోపల పూర్తిగా ఖాళీగా ఉంది. [8][26][27][28] ఇది ప్రపంచంలోని అన్ని బౌద్ధ స్థూపాలలో అతిపెద్ద బోలు స్థూపం.[8] లోపలి వృత్తాకార హాలు 4000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో ఉంది, దాని నిర్మాణంలో గ్రానైట్, పాలరాయి ధోల్పూర్ ఇసుకరాయి ఉపయోగించబడ్డాయి.[11][24]

నేల అంతస్తులో, 211 x 211 అడుగుల పెద్ద చదరపు హాలు ఉంది. ఈ మందిరం మధ్యలో బుద్ధుడి చిత్రం ఉంచబడింది. ఈ చిత్రాన్ని నాగ్‌పూర్‌ విశ్వవిద్యాలయం చదువుతున్న థాయ్ విద్యార్థులు దీక్షభూమికి విరాళంగా ఇచ్చారు. గౌతమ బుద్ధుడు, అంబేద్కర్ జీవితాల్లో జరిగిన సంఘటనల లైబ్రరీ, ఫోటో ఎగ్జిబిషన్ ఉన్నాయి.

హాలు పైన, ఒక బోలు గోపురం ఉంది. ఈ గోపురం చుట్టూ వరండ ఉంది. నాలుగు వైపులా ఫౌంటైన్లు ఉంచబడ్డాయి. గోపురం పైన, ఒక చిన్న స్లాబ్ ఒక చిన్న అలంకార గొడుగు ఉన్నాయి. ఈ స్థూపానికి నాలుగు దిశలకు ఎదురుగా తలుపులు ఉన్నాయి. అశోక చక్రాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, సింహాల విగ్రహాలతో అలంకరించబడిన పెద్ద వంపులలో తలుపులు తెరుచుకుంటాయి.

స్థూపం చుట్టూ నాగ్‌పూర్ ఇంప్రూవ్‌మెంట్ ట్రస్ట్ నిర్వహించే తోట ఉంది.[29] స్థూపం ముందు అంబేద్కర్ విగ్రహాలు, గౌతమ బుద్ధుడి చిత్రాలు ఉన్నాయి.

విహార్, బోధి చెట్టు

[మార్చు]

స్థూపం ముందు, కుడి వైపున, బుద్ధుడి కాంస్య చిత్రంతో బుద్ధ విహారు ఉంది.

విహారంతో పాటు, బోధివృక్షం కూడా ఉందిః ఒక పవిత్ర అత్తి చెట్టు. శ్రీలంక అనురాధపుర బోధి చెట్టు యొక్క మూడు కొమ్మల నుండి ఈ బోధి చెట్టును దీక్షాభూమి వద్ద నాటారు. బుద్ధుని జ్ఞానోదయం యొక్క స్మారక చిహ్నంగా భదాంత్ ఆనంద్ కౌసల్యన్ శ్రీలంక నుండి ఈ శాఖలను తీసుకువచ్చాడు.[30]

పర్యాటకం

[మార్చు]

దీక్షా భూమి అంబేద్కర్ స్మారక చిహ్నాన్ని కలిగి ఉంది మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం దీనిని ఎ-తరగతి పర్యాటక తీర్థయాత్ర ప్రదేశంగా వర్గీకరించింది.[31][32][33] దీక్షాభూమి దాని నిర్మాణ సౌందర్యానికి చారిత్రక ప్రాముఖ్యతకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది భారతదేశంలోని ప్రధాన పర్యాటక కేంద్రాలలో ఒకటి .[5] ప్రతి సంవత్సరం, వేలాది మంది పర్యాటకులు దీక్షభూమిని సందర్శిస్తారు, ముఖ్యంగా మార్పిడి వేడుక వార్షికోత్సవం సందర్భంగా.[34] ధమ్మ చక్ర ప్రవర్తన దినాన, దీక్షభూమిలో అంబేద్కర్, అంబేద్కర్ ఉద్యమం బుద్ధ పాటల వేలాది కాంపాక్ట్ క్యాసెట్లు విక్రయించబడతాయి. వివిధ భాషలలో కొన్ని కోట్ల రూపాయల పుస్తకాలు ఒకే రోజులో అమ్ముడవుతాయి, ఇది దీక్షభూమిని ప్రపంచంలో ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రదేశంగా చేస్తుంది.[35]

విదేశీ పర్యాటకులు ప్రధానంగా జపాన్, థాయిలాండ్ వంటి బౌద్ధ దేశాల నుండి వస్తారు.

సాహిత్యం

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ This was Ambedkar's own figure given by him in a letter to Devapriya Valishinha dated 30 October 1956. The Maha Bodhi Vol. 65, p.226, quoted in Dr. Ambedkar and Buddhism Archived 24 సెప్టెంబరు 2015 at the Wayback Machine by Sangharakshita.
  2. ↑ "The people and their culture". Labor Law and Practices in India (in ఇంగ్లీష్). U.S. Department of Labor, Bureau of Labor Statistics. 1966. p. 13.
  3. ↑ Ramesh, Randeep (14 October 2006). "Untouchables embrace Buddha to escape oppression". The Guardian. Hyderabad. Retrieved 1 July 2013.
  4. ↑ Amore, Roy C. (2019-09-17). Religion and Politics: New Developments Worldwide (in ఇంగ్లీష్). MDPI. ISBN 978-3-03921-429-7.
  5. 1 2 3 "Places to Visit". District Collector Office, Nagpur Official Website. Archived from the original on 21 May 2013. Retrieved 30 June 2013.
  6. ↑ Lelyveld, Joseph (2011). Great soul Mahatma Gandhi and his struggle with India (1st ed.). New York: Alfred A. Knopf. p. 210. ISBN 978-0307595362. Dhamma Chakra Pravartan Din.
  7. 1 2 Bhagwat, Ramu (19 December 2001). "Ambedkar memorial set up at Deekshabhoomi". The Times of India. Archived from the original on 16 October 2013. Retrieved 1 July 2013.
  8. 1 2 3 4 Malik, Ashok (17 March 2002). "Celebrating a unique city". The Tribune. India. The Tribune Trust. Retrieved 1 July 2013.
  9. ↑ "दीक्षा or dīkṣā". SHABDKOSH™ English Hindi Dictionary. Retrieved 30 June 2013.
  10. ↑ The Pali Text Societies Pali-English Dictionary, Digital Dictionaries of South Asia. "Bhummi". University of Chicago. Archived from the original on 5 March 2017. Retrieved 30 June 2013.
  11. 1 2 3 4 Philip, A. J. (13 November 2005). "Warriors of the faith". The Tribune. Retrieved 30 June 2013.
  12. ↑ Rao, Anupama (2009). The caste question: Dalits and the politics of modern India. Berkeley, CA: University of California Press. p. 184. ISBN 978-0520257610.
  13. ↑ Frances, Pritchett W. "Dr. Ambedkar's Life – and beyond". Columbia University New York, NY : Department of Middle Eastern, South Asian, and African Studies. Retrieved 30 June 2013.
  14. 1 2 Jaffrelot, Christophe (2001). "The 'solution' of conversion". Dr Ambedkar and untouchability: analysing and fighting caste (Revised ed.). London: C. Hurst. pp. 119–142. ISBN 1850654492. Retrieved 30 June 2013.
  15. ↑ Queen, Christopher S (1996). "Introduction: The shape and sources of Engaged Buddhism". Engaged Buddhism: Buddhist Liberation Movements in Asia. SUNY Press. p. 12. ISBN 1438416644.
  16. ↑ Frances, Pritchett W. "Why Was Nagpur Chosen?". Department of Middle Eastern, South Asian, and African Studies: Columbia University New York, NY. Retrieved 1 July 2013.
  17. ↑ Naik, edited by Y. Sudershan Rao, G. Bhadru (2008). "Buddhism: The way to world peace in Modern Society". Buddhism and modern society. New Delhi: Deep & Deep Publications. p. 57. ISBN 978-8184500592. {{cite book}}: |first= has generic name (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  18. 1 2 Sangharakshita (2006). "The Great Mass Conversion". Ambedkar and Buddhism (1st South Asian ed.). New Delhi: Motilal Banarsidass Publishers. pp. 127–138. ISBN 8120830237. Retrieved 30 June 2013.
  19. ↑ Bellwinkel-Schempp, Maren (2004). "Roots of Dr.Ambedkar Buddhism in Kanpur". In Beltz, Johannes; Jondhale, Surendra (eds.). Reconstructing the world : B. R. Ambedkar and Buddhism in India (PDF). New Delhi [u.a.]: Oxford University Press. pp. 221–244. ISBN 0195665295. Retrieved 30 June 2013.
  20. ↑ Sangharakshita (2006). "After Dr.Ambedkar". Ambedkar and Buddhism (1st South Asian ed.). New Delhi: Motilal Banarsidass Publishers. pp. 162–164. ISBN 8120830237.
  21. ↑ [permanent dead link]
  22. ↑ "vidarbha beat rest of maharashtra: Vidarbha emerge champions in state-level disabled cricket tournament | Nagpur News - Times of India". The Times of India. 8 March 2020.
  23. ↑ "Dr Ambedkar memorial architect Sheo Dan Mal passes away" (Web). OneIndia. 25 January 2007. Retrieved 5 January 2009.
  24. 1 2 3 "CEE MH E-Z Nagpur". Bharat Sanchar Nigam Ltd. Retrieved 1 July 2013.[permanent dead link]
  25. ↑ Seneviratne, Kalinga (16 January 2009). "Hope for India's 'broken' Buddhists". Asia Times. Asia Times Online (Holdings), Ltd. Archived from the original on 4 October 2014. Retrieved 2 July 2013.
  26. ↑ Lochtefeld, James G. "Sanchi Stupa--A World Heritage Site". Religion Dept., Carthage College, 2001 Alford Drive, Kenosha, WI 53140: Religion, Carthage College. Archived from the original on 24 December 2015. Retrieved 1 July 2013.{{cite web}}: CS1 maint: location (link)
  27. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  28. ↑ "World Heritage Sites - Sanchi". Archaeological Survey of India, Government of India. Retrieved 2 July 2013.
  29. ↑ "Gardens". Nagpur: Nagpur Improvement Trust. Archived from the original on 24 August 2013. Retrieved 1 July 2013. Deeksha Bhoomi
  30. ↑ Lella Karunyakara, Modernisation of Buddhism: Contribution of Ambedkar and Dalai Lama XIV, page 175, ISBN 81-212-0813-0
  31. ↑ "Deekshabhoomi gets Grade A tourist spot status | Nagpur News - Times of India". The Times of India. 8 March 2016.
  32. ↑ "Maha govt approves grade A status to Deekshabhoomi at Nagpur". India Today. March 7, 2016.
  33. ↑ "नागपूरची दीक्षाभूमी आता 'अ-' वर्ग पर्यटनस्थळ". 8 March 2016.
  34. ↑ "Thousands visit Deekshabhoomi in Nagpur". The Hindu. 7 December 2006. Archived from the original (Web) on 18 May 2012. Retrieved 5 July 2008.
  35. ↑ "बुद्धाकडे जनता वळे, भीमा तुझ्या जन्मामुळे..." Sakal (in మరాఠీ). Nagpur. The Sakal Group. 26 October 2012. Archived from the original on 5 March 2016. Retrieved 7 August 2013. आंबेडकरी चळवळीच्या, बुद्ध आणि भीमगीतांच्या हजारो कॅसेट्‌स एका दिवशी खरेदी होतात. पुस्तकांच्या तीनशेपेक्षा जास्त स्टॉल्सवर खरेदीसाठी झुंबड उडते. मराठीसह हिंदी, इंग्रजी भाषांतील पुस्तकांची दरवर्षीची विक्री सर्वांनाच ठाऊक आहे. परंतु, यावर्षी दक्षिणेतील तमीळ, कानडी भाषांतील पुस्तकांचे स्टॉल लावण्यात आले. याशिवाय श्रीलंकेतील सिंहली भाषेतील बुद्धाचे साहित्य यावर्षी खरेदीसाठी होते. कोट्यवधीची पुस्तकखरेदी एका दिवशी होणारे दीक्षाभूमी हे जगातील एकमेव ठिकाण आहे, हे विशेष.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=దీక్షాభూమి&oldid=4799076" నుండి వెలికితీశారు