దేవదాస్ (1955 సినిమా)
| దేవదాస్ | |
|---|---|
| దస్త్రం:Devdas 1955 film poster.jpg థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్ | |
| దర్శకత్వం | బిమల్ రాయ్ |
| రచన | స్క్రీన్ప్లే: నబేందు ఘోష్ సంభాషణలు: రాజిందర్ సింగ్ బేడీ |
| దీనిపై ఆధారితం | దేవదాస్ by శరత్ చంద్ర చటోపాధ్యాయ్ |
| నిర్మాత | బిమల్ రాయ్ |
| తారాగణం | దిలీప్ కుమార్ సుచిత్రా సేన్ వైజయంతిమాల మోతీలాల్ |
| Narrated by | బిమల్ రాయ్ |
| ఛాయాగ్రహణం | కమల్ బోస్ |
| సంగీతం | ఎస్. డి. బర్మన్ |
నిర్మాణ సంస్థ | బిమల్ రాయ్ ప్రొడక్షన్స్ |
| పంపిణీదార్లు | బిమల్ రాయ్ ప్రొడక్షన్ మోహన్ ఫిల్మ్స్ |
విడుదల తేదీ | 1955 డిసెంబరు 30 |
సినిమా నిడివి | 155 నిమిషాలు |
| దేశం | భారతదేశం |
| భాష | హిందీ |
| బడ్జెట్ | ₹5 మిలియన్లు[1] |
| బాక్సాఫీసు | ₹10 మిలియన్లు |
దేవదాస్ 1955లో విడుదలైన భారతీయ హిందీ భాషా చారిత్రక చిత్రం. దీనికి బిమల్ రాయ్ దర్శకత్వం వహించాడు. ఇది 1917లో శరత్ చంద్ర చటోపాధ్యాయ్ రాసిన దేవదాస్ నవల ఆధారంగా రూపొందించబడింది.[2] ఇందులో దిలీప్ కుమార్ టైటిల్ పాత్ర పోషించాడు. సుచిత్రా సేన్ బాలీవుడ్ అరంగేట్రంలో పార్వతి "పారో"గా నటించింది. వైజయంతిమాల తన మొదటి నాటకీయ పాత్రలో చంద్రముఖి అనే తవాయిఫ్ పాత్రలో నటించింది. మోతీలాల్, నజీర్ హుస్సేన్, మురాద్, ప్రతిమా దేవి, ఇఫ్తేకార్, శివరాజ్ సహనటులుగా నటించారు. ప్రాణ్, జానీ వాకర్ అతిథి పాత్రలలో కనిపించారు.
2005లో, ఇండియాటైమ్స్ మూవీస్ ఈ చిత్రాన్ని 'తప్పక చూడవలసిన 25 బాలీవుడ్ చిత్రాల' జాబితాలో చేర్చింది.[3] బిమల్ రాయ్ రూపొందించిన దేవదాస్ చిత్రం యూనివర్శిటీ ఆఫ్ అయోవా టాప్ 10 బాలీవుడ్ చిత్రాల జాబితాలో 2వ స్థానంలో నిలిచింది.[4] ఈ చిత్రం కమల్ బోస్ ఛాయాగ్రహణం, లైటింగ్ కోసం ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది.[5] ఫోర్బ్స్ పత్రిక "భారతీయ సినిమాలో 25 అత్యుత్తమ నటనా ప్రదర్శనలు" జాబితాలో దిలీప్ కుమార్ నటనను చేర్చింది.[6] ప్రారంభంలో విడుదలైనప్పుడు బాక్సాఫీస్ వద్ద ఈ చిత్రం ఓ మోస్తరు విజయాన్ని సాధించినప్పటికీ (దీనికి కారణం దానిలోని కఠినమైన ఇతివృత్తాలు, అదే సమయంలో దిలీప్ కుమార్ నటించిన ఆజాద్ (1955), ఉరన్ ఖటోలా (1955), ఇన్సానియత్ (1955) వంటి అనేక చిత్రాలు విడుదల కావడం), తర్వాతి సంవత్సరాలలో తిరిగి విడుదలైనప్పుడు గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది. ఈ చిత్రం సాధించిన ప్రజాదరణ దిలీప్ కుమార్ పోషించిన పాత్రను అత్యంత ప్రసిద్ధమైనదిగా మార్చింది.[7] ఇది నవలకు సంబంధించిన ఉత్తమ సినిమాటిక్ రూపంగా పరిగణించబడుతుంది.[8][9][10]
కథాగమనం
[మార్చు]దేవదాస్ 1900ల ప్రారంభంలో భారతదేశంలోని గ్రామీణ బెంగాల్లోని ఒక చిన్న జమీందారీ బెంగాలీ కుటుంబానికి చెందిన యువకుడు. పార్వతి (పారో) తక్కువ కులానికి చెందిన ఒక మధ్యతరగతి బెంగాలీ బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందిన యువతి. ఈ రెండు కుటుంబాలు ఒకే గ్రామంలో నివసిస్తాయి. దేవదాస్, పారో చిన్ననాటి స్నేహితులు.
దేవదాస్ కలకత్తా (ఇప్పటి కోల్కతా) లోని బోర్డింగ్ పాఠశాలలో చదువుకోవడానికి కొన్ని సంవత్సరాలు వెళతాడు. పాఠశాల విద్య పూర్తయిన తర్వాత దేవదాస్ (దిలీప్ కుమార్) గ్రామానికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, పారో (సుచిత్రా సేన్) వారి చిన్ననాటి ప్రేమ వివాహానికి దారితీస్తుందని ఆశిస్తుంది. అప్పటి సామాజిక ఆచారం ప్రకారం, పారో తల్లిదండ్రులు దేవదాస్ తల్లిదండ్రులను సంప్రదించి వివాహ ప్రతిపాదన చేయాలి.
పారో నానమ్మ (సరితా దేవి) దేవదాస్ తల్లికి (ప్రతిమా దేవి) ప్రతిపాదన చేసినప్పుడు, ఆమె దానిని తిరస్కరిస్తుంది. తన సామాజిక హోదాను ప్రదర్శించడానికి, పారో తండ్రి నీలకాంత్ (శివరాజ్) అప్పుడు పారోకు మరింత ధనవంతుడైన వరుడిని వెతుకుతాడు.
తన వివాహం గురించి తెలుసుకున్న పారో, రాత్రిపూట దేవదాస్ను కలవడానికి తన గౌరవాన్ని పణంగా పెడుతుంది. దేవదాస్ ఆమెను త్వరగా వివాహం చేసుకుంటాడని ఆమె ఆశిస్తుంది. దేవదాస్ పారోను వివాహం చేసుకోవడానికి తన తల్లిదండ్రుల అనుమతి కోరుతాడు, కానీ అతని కుటుంబం దానిని వ్యతిరేకిస్తుంది.
బలహీనమైన మనస్సుతో, దేవదాస్ కలకత్తాకు పారిపోతాడు. అక్కడి నుండి అతను పారోకు ఒక లేఖ రాస్తాడు. వారు కేవలం స్నేహితులని, వారి మధ్య ప్రేమ లేదని అందులో పేర్కొంటాడు. త్వరలోనే తన తప్పు తెలుసుకుని, గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి వారి ప్రేమను కాపాడుకోవడానికి తాను ఏమైనా చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని పారోతో చెబుతాడు.
అప్పటికే పారో వివాహ సన్నాహాలు తుది దశకు చేరుకుంటాయి. ఆమె దేవదాస్ వద్దకు తిరిగి వెళ్లడానికి నిరాకరిస్తుంది. అతని పిరికితనం, చంచలత్వాన్ని నిందిస్తుంది. తన కాబోయే చిన్న భార్య కంటే పెద్ద వయసున్న పిల్లలున్న ధనిక జమీందారు (మోని ఛటర్జీ) తో పార్వతి వివాహం ఖరారవుతుంది.
కలకత్తాలో, దేవదాస్ స్నేహితుడు చున్నీ బాబు (మోతీలాల్) అతనికి చంద్రముఖి (వైజయంతిమాల) అనే తవాయిఫ్ను పరిచయం చేస్తాడు. దేవదాస్ ఆమె ఇంట్లో విపరీతంగా మద్యం సేవించడం ప్రారంభిస్తాడు, కానీ ఆమె అతని ప్రేమలో పడి అతనికి సేవ చేస్తుంది. విపరీతమైన మద్యపానం, నిరాశ కలయిక కారణంగా అతని ఆరోగ్యం క్షీణిస్తుంది - ఇది ఒక రకమైన నెమ్మదిగా జరిగే ఆత్మహత్య లాంటిది. అతను తరచుగా పారో, చంద్రముఖిలను మానసికంగా పోల్చుకుంటాడు. తాను నిజంగా ఎవరిని ప్రేమిస్తున్నాడో అనే సందిగ్ధంలో ఉంటాడు.
తన మరణం సమీపిస్తుందని గ్రహించిన దేవదాస్, తాను చనిపోయే ముందు ఆమెను చూడాలనే ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చడానికి పారోను కలవడానికి తిరిగి వస్తాడు. చీకటి, చలితో కూడిన రాత్రి ఆమె గుమ్మం వద్ద కన్నుమూస్తాడు. దేవదాస్ మరణవార్త విన్న పారో "పరదా" పద్ధతిని పక్కనపెట్టి గుమ్మం వైపు పరుగెత్తుతుంది. కానీ ఆమె కుటుంబ సభ్యులు ఆమెను బయటకు అడుగుపెట్టకుండా అడ్డుకుంటారు.
నటీనటులు
[మార్చు]- దిలీప్ కుమార్ - దేవదాస్ ముఖర్జీ
- సుచిత్రా సేన్ - పార్వతి "పారో" చక్రవర్తి చౌదరి
- వైజయంతిమాల - చంద్రముఖి
- మోతీలాల్ - చున్నీలాల్
- నజీర్ హుస్సేన్ - ధరమ్దాస్
- మురాద్ - జమీందార్ నారాయణ్ ముఖర్జీ
- ప్రతిమా దేవి - హరిమతి ముఖర్జీ
- శివరాజ్ - నీలకాంత్ చక్రవర్తి
- ఇఫ్తేకార్ - ద్విజ్దాస్ ముఖర్జీ
- కన్హయ్యలాల్ - ఉపాధ్యాయుడు
- సరితా దేవి - పారో నానమ్మ
- మోని ఛటర్జీ - భువన్ చౌదరి
- నానా పల్సికర్ - వీధి గాయకుడు
- దులారి - వీధి గాయని
- పర్వీన్ పాల్ - దేవదాస్ వదిన
- ప్రాణ్ - చంద్రముఖి పోషకుడు
- జానీ వాకర్ - చంద్రముఖి పోషకుడు
- కుమారి నాజ్ - యువ పార్వతి
నిర్మాణం
[మార్చు]దేవదాస్ పాత్ర కోసం బిమల్ రాయ్ మొదటి ఎంపిక దిలీప్ కుమార్. పారో పాత్రలో మీనా కుమారి, చంద్రముఖి పాత్రలో నర్గిస్ నటించాలని రాయ్ కోరుకున్నాడు. కానీ మీనా కుమారి భర్త కమల్ అమ్రోహి పెట్టిన కొన్ని షరతులకు రాయ్ అంగీకరించకపోవడంతో ఆమె ఈ పాత్రను అంగీకరించలేకపోయింది. పారో పాత్ర కోసం ముందే సుచిత్రా సేన్ను ఎంపిక చేయడంతో, నర్గిస్ చంద్రముఖి పాత్రను తిరస్కరించింది. బీనా రాయ్, సురైయాలను చంద్రముఖి పాత్ర కోసం సంప్రదించినా, నర్గిస్ చెప్పిన కారణంతోనే వారు కూడా తిరస్కరించారు. చివరకు వైజయంతిమాలను సంప్రదించగా, ఆమె చంద్రముఖి పాత్ర పోషించడానికి అంగీకరించింది. వైజయంతిమాల ఎంపిక గురించి స్క్రిప్ట్ రచయిత నబేందు ఘోష్ ఇలా అన్నాడు:
"చంద్రముఖిగా వైజయంతిమాలను నేను ఆమోదించలేదు, కానీ మాకు వేరే మార్గం లేదు – చంద్రముఖి పాత్ర పోషించడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదు. మేము మా పంపిణీదారులకు కట్టుబడి ఉన్నాము. మేము తీవ్రమైన కష్టాల్లో ఉన్నాము, బిమల్ దా యూనిట్ చాలా పెద్దది. అతను తన చిత్రం నిర్మాణంలో ఎప్పుడూ రాజీ పడలేదు. అంటే ఖర్చులు అవుతాయి. మాకు డబ్బు అవసరం."[11]
సంగీతం
[మార్చు]దేవదాస్ సౌండ్ట్రాక్లో ఎస్. డి. బర్మన్ స్వరపరిచిన 12 పాటలు ఉన్నాయి. ప్రముఖ కవి-గీత రచయిత సాహిర్ లుధియాన్వి వీటికి సాహిత్యం అందించాడు. కొన్ని పాటలు బౌల్ సంప్రదాయం స్ఫూర్తితో రూపొందించబడ్డాయి. ఇది కాకుండా, తవాయిఫ్ సంస్కృతిని ప్రదర్శించడానికి చంద్రముఖి నివాసంలో కొన్ని ఠుమ్రీలు కూడా ఉంటాయి.
| పాట | గాయకులు |
|---|---|
| "కిస్కో ఖబర్ థీ ఐసే భీ దిన్ ఆయేగే" | తలత్ మహమూద్ |
| "కిస్కో ఖబర్ థీ కిస్కో యకీన్ థా" | తలత్ మహమూద్ |
| "అబ్ ఆగే తేరీ మర్జీ" | లతా మంగేష్కర్ |
| "ఓ ఆనేవాలే రుక్ జా" | |
| "జిసే తూ ఖుబూల్ కర్లే" | |
| "మంజిల్ కీ చాహ్ మే" | మహమ్మద్ రఫీ |
| "మిత్వా లాగీ రే యే కైసీ" | తలత్ మహమూద్ |
| "లాగీ రే యే కైసీ" | |
| "ఆన్ మిలో, ఆన్ మిలో శ్యామ్ సావరే" | మన్నా డే, గీతా దత్ |
| "సాజన్ కీ హో గయీ గోరీ" | |
| "ఓ అల్బేలే పంచి, తేరా దూర్ ठिकाనా హై" | ఉషా మంగేష్కర్, ఆశా భోంస్లే |
| "వో నా ఆయేగే పలట్కర్, ఉన్హే లాఖ్ హమ్ బులాయే" | ముబారక్ బేగం |
పురస్కారాలు
[మార్చు]| పురస్కారం | విభాగం | నామినీ | ఫలితం | గమనిక |
|---|---|---|---|---|
| 3వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు[12] | ఉత్తమ హిందీ చిత్రానికి సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ మెరిట్ (మూడవ ఉత్తమ హిందీ చిత్రం) | బిమల్ రాయ్ | గెలుపు | బిమల్ రాయ్ ప్రొడక్షన్స్ తరపున |
| 4వ ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డులు[13][14] |
ఉత్తమ నటుడు | దిలీప్ కుమార్ | గెలుపు | |
| ఉత్తమ సహాయ నటుడు | మోతీలాల్ | |||
| ఉత్తమ సహాయ నటి | వైజయంతిమాల | ఆమె పాత్ర సుచిత్రా సేన్తో సమానమైనదని భావించినందున ఆమె అవార్డును స్వీకరించడానికి నిరాకరించింది. | ||
| కార్లోవీ వారీ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం | క్రిస్టల్ గ్లోబ్ కోసం భారతదేశ అధికారిక ఎంట్రీ | బిమల్ రాయ్ | Not nominated |
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Best Director: Sanjay Leela Bhansali – Devdas". Filmfare. April 2003. the original నుండి 28 August 2004 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 May 2021.
- ↑ "Devdas over the years …". YouthTimes.in. the original నుండి 9 జూన్ 2013 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
- ↑ Kanwar, Rachna (3 అక్టోబరు 2005). "25 Must See Bollywood Movies". Indiatimes movies. the original నుండి 15 అక్టోబరు 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 8 నవంబరు 2010.
- ↑ Corey K. Creekmur. "Top 10 Bollywood Film". University of Iowa. the original నుండి 29 నవంబరు 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 జనవరి 2012.
- ↑ Dinesh Raheja (9 December 2002). "The perceptive camera of Bimal Roy". rediff.com, Movies. the original నుండి 25 December 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 Apr 2013.
- ↑ Prasad, Shishir; Ramnath, N. S.; Mitter, Sohini (27 April 2013). "25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema". Forbes. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 23 June 2021.
- ↑ "10 Iconic films that made actor Dilip Kumar a Bollywood legend". Gulfnews.[permanent dead link]
- ↑ "Devdas | Indian Cinema - The University of Iowa". indiancinema.sites.uiowa.edu (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-10-22.
- ↑ "Why Bimal Roy's Devdas remains the first among equals". ThePrint. 20 January 2019. ఒరిజినల్ నుండి 22 October 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
- ↑ "8 Reasons Why Bimal Roy's Devdas Beats Sanjay Leela Bhansali's Hands Down!". IndiaTimes (in Indian English). 2016-02-11. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-10-22.
- ↑ "'I did not approve of Vyjayanthimala as Chandramukhi' …". rediff.com.
- ↑ "3rd National Film Awards". International Film Festival of India. the original నుండి 20 October 2012 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 September 2011.
- ↑ "The Winners 1956". The Times of India. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 23 ఫిబ్రవరి 2012.
{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ Hal Erickson (2012). "Devdas (1955)". Movies & TV Dept. The New York Times. the original నుండి 2012-07-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-08-17.