Jump to content

దేవదాస్ (2002 హిందీ సినిమా)

వికీపీడియా నుండి
దేవదాస్
The theatrical poster of Devdas, featuring the leading cast (Shah Rukh Khan, Aishwarya Rai and Madhuri Dixit). Khan features on the middle, holding a bottle of alcohol, while Rai and Dixit on the right and left of him, respectively.
థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్
దర్శకత్వంసంజయ్ లీలా భన్సాలీ
రచన
దీనిపై ఆధారితంశరత్ చంద్ర చటోపాధ్యాయ రచించిన దేవదాస్
నిర్మాతభరత్ షా
తారాగణం
Narrated byషారుఖ్ ఖాన్
ఛాయాగ్రహణంబినోద్ ప్రధాన్
కూర్పుబేలా సెహగల్
సంగీతంపాటలు:
ఇస్మాయిల్ దర్బార్
సంగీతం:
మాంటీ శర్మ
నిర్మాణ
సంస్థ
మెగా బాలీవుడ్
పంపిణీదార్లుఈరోస్ ఇంటర్నేషనల్
విడుదల తేదీs
2002 మే 23 (2002-05-23) (కేన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ )
12 జూలై 2002 (భారతదేశం)
సినిమా నిడివి
184 నిమిషాలు[1]
దేశంభారతదేశం
భాషహిందీ
బడ్జెట్₹ 50 కోట్లు[2]
బాక్సాఫీసు₹ 168 కోట్లు[3][4]

దేవదాస్ 2002లో విడుదలైన భారతీయ హిందీ పీరియడ్ రొమాంటిక్ డ్రామా సినిమా. దీనికి సంజయ్ లీలా భన్సాలీ దర్శకత్వం వహించగా , భరత్ షా తన మెగా బాలీవుడ్ బ్యానర్‌పైనిర్మించారు . ఇందులో షారుఖ్ ఖాన్, ఐశ్వర్య రాయ్, మాధురి దీక్షిత్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా, జాకీ ష్రాఫ్, కిరణ్ ఖేర్, స్మిత జయకర్, విజయేంద్ర ఘట్గే సహాయ పాత్రలలో నటించారు. శరత్ చంద్ర చటోపాధ్యాయ రచించిననాటి అదే పేరు గల బెంగాలీ నవల ఆధారంగా , ఈ చిత్రం దేవదాస్ ముఖర్జీ (ఖాన్) కథను చెబుతుంది. అతను ఒక ధనవంతుడైన న్యాయశాస్త్ర పట్టభద్రుడు, తన చిన్ననాటి స్నేహితురాలైన పార్వతి "పారో" (రాయ్)ను వివాహం చేసుకోవడానికి లండన్ నుండి తిరిగి వస్తాడు . అయితే, వారి వివాహాన్ని తన సొంత కుటుంబమే తిరస్కరించడంతో, అతను మద్యపానానికి బానిస అవుతాడు. ఇది చివరికి అతని మానసిక స్థితి క్షీణించి, మంచి మనసున్న వేశ్య చంద్రముఖి (దీక్షిత్) వద్ద ఆశ్రయం పొందుతాడు.

నటీనటులు

[మార్చు]

ఉత్పత్తి

[మార్చు]

అభివృద్ధి

[మార్చు]

1936, 1955 వెర్షన్ల తరువాత, శరత్ చంద్ర ఛటోపాధ్యాయ రాసిన అదే పేరుతో 1917 బెంగాలీ నవల యొక్క మూడవ హిందీ రీమేక్ దేవదాస్.[5][6] దర్శకుడు సంజయ్ లీలా భన్సాలీ ఈ నవలను రెండవసారి చదివి దానికి అనుగుణంగా మార్చాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.[7] ఈ నవల ఆధారంగా ఈ చిత్రాన్ని ఎందుకు రూపొందించారని టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా ఇంటర్వ్యూయర్, ఈ చిత్రాన్ని నవల ఆధారంగా ఎందుకు తీశారని అడిగినప్పుడు, అది "అత్యంత విస్తృతంగా చదవబడిన కథ" అని ఆయన చెప్పారు. ఇంకా, "ఇప్పటికే సుపరిచితమైన, అభిమానించే పాత్రలను, నాదైన శైలిలో, నా దృక్కోణంతో ప్రదర్శించడం నాకు ఒక ఆసక్తికరమైన సవాలు అవుతుందని నేను భావించాను" అని ఆయన అన్నారు.[8][7] ఈ రీమేక్‌ను "భారతీయ సినిమాలోని ఏ క్లాసికల్ సినిమా కంటే పెద్దదిగా, మెరుగ్గా, మరింత అద్భుతంగా" చేయాలని ఆయన కోరుకున్నారు. దేవదాస్ నవలకు "ఒక సాధారణ కథ  చాలా గొప్ప ఆత్మ" ఉందని ఆయన వివరించారు. "దీనికి న్యాయం చేయడానికి, దీనిని వైభవంగా, గొప్పగా నిర్మించాల్సి వచ్చింది" అని ఆయన ఒప్పుకున్నారు. ఇది నవలపై తన వ్యాఖ్యానమని, "లైంగిక ప్రేమను అధిగమించి భావోద్వేగాన్ని కథానాయకుడిగా నిలిపే గొప్ప కథకు నివాళి" అని ఆయన పేర్కొన్నారు.[8]

గొప్పతనాన్ని, మనోజ్ఞతను కలిగి ఉన్న చిత్రాన్ని నిర్మించాలని కోరుకున్న భన్సాలీ, ఈ చిత్రం పట్ల తనకున్న ప్రేమ గురించి మాట్లాడుతూ, "దేవదాస్ తన పారోను ఎంతగా ప్రేమించాడో, నా ఇతర రెండు చిత్రాలైన ఖామోషి: ది మ్యూజికల్ (1996), హమ్ దిల్ దే చుకే సనమ్ (1999) కలిసి చేసిన దానికంటే దేవదాస్ పట్ల నేను ఎక్కువ చిత్తశుద్ధిని, అభిరుచిని ఉంచాను" అని అన్నారు.[9] ఈ నవలలోని ప్రధాన పాత్ర దేవదాస్ అని కూడా ఆయన అభివర్ణించారు, ఇది "ప్రతి మగవారిలో, ముఖ్యంగా ప్రతి భారతీయ మగవారిలో ఉందని నమ్మే, ఒక చిన్నపిల్లలా, పూర్తిగా ప్రేమగల వ్యక్తి యొక్క వైరుధ్యం" అని ఆయన అభివర్ణించాడు.[8] మ్యాన్స్ వరల్డ్ పత్రికకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో, ఈ పాత్రకు, 1965లో దారా సింగ్ నటించిన 'లుటేరా' అనే యాక్షన్ చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించిన తన తండ్రికి మధ్య పోలిక ఉందని కనుగొన్నాడు. అతను దేవదాస్ను "తన ప్రేమ పట్ల ఎంత మక్కువ ఉన్న వ్యక్తిగా చూశాడు, అది చివరికి అతని మొత్తం అస్తిత్వాన్ని తినేస్తుంది".[10] తన తండ్రి తరచుగా ఈ నవల కథను తనకు వివరిస్తాడని, 17 సంవత్సరాల వయస్సులో మొదటిసారిగా పూర్తిగా చదివాడని ఆయన వెల్లడించారు. అంతేకాకుండా, దర్శకుడు బిమల్ రాయ్ 1955 వెర్షన్ ప్రదర్శన శైలిని మాత్రమే మార్చానని, దాని సారాంశాన్ని నిలుపుకున్నానని భన్సాలీ పేర్కొన్నారు.[11]

దేవదాస్ గురించి మొదటి వార్త నవంబర్ 1999లో ది హిందూ కోసం భావనా సోమయ రాసిన వ్యాసంలో కనిపించింది.[12] దీనిని పారిశ్రామికవేత్త భరత్ షా తన నిర్మాణ సంస్థ, మెగా బాలీవుడ్ బ్యానర్‌పై నిర్మించారు (ఆర్థిక సహాయం అందించారు).[13] గుజరాతీ నాటక రచయిత, టెలివిజన్ ధారావాహిక రచయిత ప్రకాష్ రంజిత్ కపాడియాతో కలిసి భన్సాలీ స్క్రీన్ ప్లే రాశారు, ఆయన సంభాషణ కూడా రాశారు.[14] ఈ పంపిణీని ఎరోస్ ఇంటర్నేషనల్ నేరుగా భారతదేశం, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించింది. 2002 మేలో, ప్రపంచ అమ్మకాల కోసం పాథే, ఫోర్టిస్సిమో ఫిల్మ్స్, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కింగ్‌డమ్‌లలో పంపిణీ హక్కుల కోసం మిరామాక్స్ ఫిల్మ్స్ వంటి సంస్థలతో చర్చలు జరిపిన తరువాత, ఎరోస్ కింగ్‌డమ్‌, ఫ్రాన్స్ సహకారంతో యునైటెడ్ స్టేట్స్, భారతదేశం వెలుపల అమ్మకాల ఏజెంట్‌గా నియమించింది. అయితే, అదే సంవత్సరం నవంబర్‌లో, ఈరోస్ సంస్థ నెలల తరబడి చర్చలు జరిపిన తర్వాత ఫోకస్ నుండి ఈ హక్కులను తిరిగి పొందింది, మిగిలిన హక్కులను మిఫెడ్ మార్కెట్‌లో విక్రయించాలని యోచించింది; ఈ మధ్యకాలంలో ఫ్రాన్స్, స్విట్జర్లాండ్, గ్రీస్, ఆస్ట్రేలియా, ఉత్తర కొరియాలో ఆ కంపెనీలు సంయుక్తంగా అమ్మకాలను నిర్వహించాయి.[15][16] భన్సాలీ దాని కథాంశంలో అనేక వింతలను చేర్చారు, ఎందుకంటే దానిని దాని పూర్వీకుల నుండి భిన్నంగా చేయాలనే కోరిక అతనికి ఉంది, ఉదాహరణకు, నవలలో, దేవదాస్ కలకత్తా తన చదువుల నుండి తిరిగి వస్తాడు (ప్రస్తుత కోల్కతా), అయితే ఈ సినిమా సంస్కరణలో, అతను లండన్‌లో తన చదువును పూర్తి చేస్తున్నట్లు చూపబడింది.[17] జూన్ 2000లో మరో నిర్మాత కె. చోప్రా అదే పేరుతో ఒక చిత్రాన్ని నమోదు చేయడంతో ఈ సినిమా వివాదాన్ని ఎదుర్కొంది. అయితే భన్సాలీ టైటిల్‌ను విజయవంతంగా పొందగలిగారు.[18]

కాస్టింగ్

[మార్చు]
Shah Rukh Khan in 2013.
Aishwarya Rai in 2014.
Madhuri Dixit in 2019.
దేవదాస్ ప్రధాన నటీనటులు: షారుఖ్ ఖాన్ , ఐశ్వర్య రాయ్, మాధురీ దీక్షిత్ (ఎడమ నుండి కుడికి)

షారుఖ్ ఖాన్, ఐశ్వర్య రాయ్, మాధురి దీక్షిత్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. అదే సమయంలో ఈ చిత్రం యొక్క మొదటి నివేదిక వచ్చినప్పుడు, భన్సాలీ దీక్షిత్ కు చంద్రముఖి పాత్రను అందించడానికి ప్రయత్నించారని, ఈ భాగాన్ని ఆమె కోసం ప్రత్యేకంగా వ్రాశారు.[12][17] 1999 అక్టోబరు 17న హృదయ శస్త్రవైద్యుడు శ్రీరామ్ మాధవ్ నేనేతో వివాహం కారణంగా ఆమె దానిని తిరస్కరించింది, కానీ చివరికి 2000 సెప్టెంబరులో అంగీకరించింది.[12][19] ఈ సహకారం గురించి తన ఉత్సాహం గురించి ఆమె ఇలా చెప్పింది: "సంజయ్‌తో పనిచేయడం ఒక కలలా ఉంది. పాత్రను వ్యాఖ్యానించడంలో అతను మీకు చాలా పరిధిని, స్వేచ్ఛను ఇస్తాడు. అతను మొత్తం సినిమాను తన మనసులో సిద్ధం చేసుకున్నందున, అతనికి సన్నివేశం నిడివి గురించి తెలుసు. కథాంశాన్ని పదునుగా ఉంచడానికి ప్రతి సన్నివేశం నుండి తనకు ఏమి కావాలో అతనికి ఖచ్చితంగా తెలుసు".[20]

రొమాంటిక్ సినిమాలైన జోష్ (2000), మొహబ్బతేన్ (2000) తర్వాత ఖాన్, రాయ్‌ల మధ్య దేవదాస్ మూడవ సినిమాగా నిలిచింది.[21][22] ఇందులో షారుఖ్ రాయ్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లా విద్యార్థిగా ఉండి, తర్వాత తాగుబోతుగా మారిన దేవదాస్ పాత్రను పోషించారు. ఈ పాత్రను మొదట సల్మాన్ ఖాన్‌కు ఆఫర్ చేశారు.[17][23] ఖాన్ నటించిన ఫిర్ భీ దిల్ హై హిందుస్తానీ (2000) విడుదలైన తర్వాత, ఫిబ్రవరి 2000లో భన్సాలీ ఆయనను సంప్రదించారు.[24] విధు వినోద్ చోప్రా సహాయంగా 1942: ఎ లవ్ స్టోరీ (1994) లో అతని నటనను చూసిన భన్సాలీ, షారుఖ్ ఖాన్ ఈ సినిమా లో నటించడానికి అంగీకరించిన తర్వాత తాను చాలా సంతోషంగా ఉన్నానని చెప్పాడు.[25] ఇంతలో, తరువాతి సినిమాకి దేవదాస్ చిన్ననాటి స్నేహితురాలు పారో పాత్ర ఇవ్వబడింది, తరువాతి నెలలో హమ్ దిల్ దే చుకే సనమ్ తరువాత ఆమె భన్సాలీ మధ్య ఇది రెండవ సహకారం.[26][27] అతను ఆమెకు సినిమా స్క్రిప్ట్‌ను వివరించినప్పుడు ఆమె మొదటిసారి నవల కథను విన్నది. ఆమెకు ముందు కాజోల్, కరీనా కపూర్ సహా పలువురు నటీమణులకు ఈ పాత్రను పోషించడానికి అవకాశం ఇచ్చారు.[17][28] మణిరత్నం తమిళ రాజకీయ సినిమా ఇరువర్ (1997)లో అరంగేట్రం చేసిన తరువాత ఆ సమయంలో కొత్త నటిగా ఉన్న బాలీవుడ్ ప్రసిద్ధ తారలతో కలిసి పనిచేయడం ఆమెకు కొత్త అనుభవం, ఆమె ఇలా చెప్పింది, "కాబట్టి వారితో ఇంత పెద్ద స్థాయిలో పనిచేసే అవకాశం రావడం తక్షణ ఆకర్షణలలో ఒకటిటి".[29]

సహాయక తారాగణంలో కిరణ్ ఖేర్, స్మిత జయకర్, విజయేంద్ర ఘట్గే ఉన్నారు.[30] ఆగస్టు 2000లో ఖేర్ పారో తల్లి సుమిత్రాగా నటించారు.[31] 'ఖమోషి: ది మ్యూజికల్',  'హమ్ దిల్ దే చుకే సనమ్' చిత్రాలలో భన్సాలీ నటనను చూసిన తర్వాత, ఆమె ఎల్లప్పుడూ ఆయనతో కలిసి పనిచేయాలని కోరుకునేది. 2000లో, 50వ బెర్లిన్ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో ఆమె నటించిన ' బారివాలి' అనే డ్రామా సినిమా ప్రదర్శన సందర్భంగా ఆమె ఆయనను కలిసింది. ఆయన ఖేర్‌కు సుమిత్ర, దేవదాస్ తల్లి కౌసల్య అనే రెండు పాత్రలను ఆఫర్ చేశారు, కానీ దర్శకుడు ఆమెను మొదటి పాత్రను ఎంచుకోమని సూచించారు. Rediff.com తో ఒక ఇంటర్వ్యూలో, ఆమె ఆ పాత్రను "పెద్ద తెరపై ఇంతకు ముందెన్నడూ చూడని, చాలా నిర్దిష్టమైన పాత్ర" అని వర్ణించింది. ఏ ఇతర చిత్రాలలోని తల్లి పాత్రలతో పోలిస్తే ఇది భిన్నంగా ఉందని భావించింది. "ఒక ఆడంబరమైన, యువ. వాస్తవికతకు మించిన పాత్ర" నుండి నటించడానికి ఇది తనకు "చాలా అవకాశం" ఇచ్చిందని కూడా ఆమె భావించింది . తరువాత ఖేర్ అతనితో తనకున్న సంబంధం గురించి సానుకూలంగా మాట్లాడింది: "అతనితో కలిసి పనిచేయడానికి నన్ను ఆసక్తిగా చేసింది అతను నాకు ఇచ్చిన బైండ్ చేసిన స్క్రిప్ట్, సుమిత్ర అసాధారణమైన పాత్ర చిత్రణ."[32]

రెండు పాత్రల ఆఫర్లు వచ్చినప్పటికీ, జయకర్ కౌసల్య పాత్రను ఎంచుకున్నారు. తాను ఇంతకుముందు కూడా ఇలాంటి పాత్రలు పోషించానని, అవి "చాలా నిస్సహాయంగా [నిరాశాజనకంగా] [...] హృదయాన్ని కదిలించే ఏడుపు ఎక్కువగా" ఉండేవని జయకర్ వివరించారు. భన్సాలీ మునుపటి చిత్రం తర్వాత ఆయనతో ఇది ఆమె రెండవ సహకారం. ఆమె ఇలా ఒప్పుకున్నారు, "ఈ సినిమా రూపం ' హమ్ దిల్ దే చుకే సనమ్' కంటే భిన్నంగా ఉంది . ఇది మరింత గొప్పగా, వైభవంగా ఉంది." ఘట్గే, పార్వతి భర్త అయిన నలభై ఏళ్ల జమీందార్ భువన్ పాత్రను పోషించారు ; భన్సాలీ మొదట తనను ఖేర్ సరసన ఒక పాత్ర చేయమని కోరారని ఆయన చెప్పారు (ఆయన ప్రత్యేకంగా పేర్కొనలేదు). తన పాత్ర గురించి చర్చిస్తూ, ఘట్గే ఇలా అన్నారు, "నా పాత్రలో నాకు నచ్చిన విషయం ఏమిటంటే, అతను ఒక ఉన్నత వంశానికి చెందినవాడు . అతనిలో ఒక హుందాతనం, ఒక సౌందర్యం ఉన్నాయి, అవి నన్ను ఆకట్టుకున్నాయి." ఘట్గే ఈ చిత్రాన్ని కమల్ అమ్రోహి యొక్క రెండు చారిత్రక చిత్రాలైన పకీజా (1972), రజియా సుల్తాన్ (1983) లతో పోల్చారు, దేవదాస్ "నేను చూసిన ఏకైక విలాసవంతమైన చిత్రం" అని పేర్కొన్నారు.[33] దేవదాస్ తండ్రి నారాయణ్ పాత్ర విజయ్ కృష్ణకు లభించింది, భన్సాలీ తన వయస్సు కారణంగానే ఆ పాత్రను ఇచ్చారని అతను ఖచ్చితంగా నమ్మాడు.[34]

అక్టోబర్ 2000లో, జాకీ ష్రాఫ్ తారాగణంలో చేరి, దేవదాస్ స్నేహితుడు చున్నిలాల్ పాత్రను పోషించి, గోవింద, మనోజ్ బాజ్పేయి, సైఫ్ అలీ ఖాన్ తిరస్కరించిన పాత్రను పోషించారు.[17][35][36]

సెట్లు

[మార్చు]

నితిన్ చంద్రకాంత్ దేశాయ్ (హమ్ దిల్ దే చుకే సనమ్ భన్సాలీ సహకారి పుణెకు చెందిన ఆర్కిటెక్ట్ ధీరజ్ అల్కోకర్తో సహా అరవై నుండి వంద మంది సహాయకులతో దేవదాస్ నిర్మాణ రూపకల్పన అనేక నిర్మాణాలలో అతనికి సహాయపడింది.[17][37][38][39][40] ఈ నవల యొక్క 1936, 1955 హిందీ రీమేక్లకు భిన్నంగా సెట్లు ఉండాలని భన్సాలీ కోరుకున్నాడు, అతని అభ్యర్థనను నెరవేర్చడానికి, దేశాయ్ మునుపటి రీమేక్ వెర్షన్‌ల ఛాయాచిత్రాలను సేకరించడానికి "నకిలీ లేదని నిర్ధారించుకోవడానికి" నేషనల్ ఫిల్మ్ ఆర్కైవ్ ఆఫ్ ఇండియా సందర్శించారు.[41] ఈ సినిమా 1900ల నేపథ్యంలో సాగినందున, భన్సాలీ, దేశాయ్ఇ తర సిబ్బంది కలకత్తాలో బ్రిటిష్ రాజ్ కాలం నుండి ఆ సమయంలో భారతీయ సంస్కృతి నుండి ఇంటి రూపకల్పనపై విస్తృతమైన పరిశోధనలు, చర్చలు జరిపారు.[17][42] ఈ పరిశోధన తర్వాత, దేశాయ్ మొదటి నాలుగు విభిన్న సెట్ డిజైన్‌లతో ముందుకు వచ్చారు: పార్వతి హవేలీ భవనం, దేవదాస్ ఇల్లు, చంద్రముఖి వ్యభిచార గృహం.[17]

చంద్రముఖి వేశ్యాగృహాన్ని నిర్మించడానికి తీసిన దిల్వారా దేవాలయాల నుండి నితిన్ చంద్రకాంత్ దేశాయ్ ప్రేరణ పొందారు.

దేశాయ్ ఆగష్టు 2000లో-షూటింగ్ ప్రారంభానికి రెండు నెలల ముందు-సెట్లను నిర్మించడం ప్రారంభించి, మే 2001లో ముంబై ఫిల్మ్ స్టూడియో కాంప్లెక్స్ అయిన ఫిల్మ్ సిటీ పూర్తి చేశారు. ఒక కులీన కుటుంబానికి ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, అతను ప్రధానంగా 1911 బ్రిటిష్-శైలి గృహంగా మార్చడానికి దేవదాస్ ఇంటి మధ్య గోడలు లేని పసుపు, ఆకుపచ్చ రంగులను ఉపయోగించాడు, 128 - 180 స్తంభాల మధ్య ఉపయోగించాడు (ఇది ప్రతి 60 అడుగుల (18 మీ) ఎత్తులో ఉన్నట్లు నివేదించబడింది.[43][42] ఈ భవనం మొత్తం 250 అడుగుల (76 మీ) విస్తీర్ణంలో ఉంది, ₹ 1.5 మిలియన్ల (US$30,864.64) బడ్జెట్‌తో నిర్మించబడింది.[42][44]

పెళ్లికి ముందు ఆమె నివసించే పారో హవేలీ కోసం, దేశాయ్ ₹30 మిలియన్లు ) ఖర్చు చేసి, గులాబీ, నీలం రంగులను ప్రధాన రంగులుగా ఉపయోగించారు.[42] అతను 2011 ఇంటర్వ్యూలో ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ చెందిన అనితా ఐకారాతో ఇలా అన్నాడు, " నేను ఇంటి వివరాలలో చాలా సమయం గడిపాను, భన్సాలీ నన్ను దేవదాస్ ఇంటిని పునర్నిర్మించమని అడిగారు. పారో హవేలీ తో పోల్చినప్పుడు ఇది చాలా చిన్నదిగా కనిపించింది". ఇండియా టుడే పాత్రికేయుల ప్రకారం, పారో పడకగది తడిసిన గాజు కోసం 1.2 మిలియన్ ముక్కలు నిరంతరం పది రోజుల్లో తయారు చేయబడ్డాయి అల్కోకార్ ఇది "ఆమె పెళుసుగా ఉన్న అందాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది" అని పేర్కొన్నారు.[41][38] పారో భవనం కోసం నిలబడి ఉన్న బొమ్మలతో అనేక పెయింట్ చేయబడిన గోడలు సృష్టించబడ్డాయి, ఈ చిత్రంలో భువన్తో ఆమె వివాహం తరువాత, ఈసారి ప్రాధమిక రంగు కోసం, దేశాయ్ "క్లాస్ట్రోఫోబిక్" ఎరుపు రంగును ఎంచుకున్నారు.[42] దేవదాస్, పారో ఇల్లు రెండూ 2000 నవంబరులో నిర్మించబడ్డాయి.[42]

ఇతర సెట్‌లలోకెల్లా చంద్రముఖి వ్యభిచార గృహం సెట్ అత్యంత ఖరీదైనది, దీని కోసం ₹ 120 మిలియన్లు (US$2.47 మిలియన్లు) ఖర్చు చేశారు; టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా దీనిని " హిందీ సినిమా చరిత్రలో నిర్మించిన అత్యంత ఖరీదైన సెట్ " అని పేర్కొంది, అయితే అల్కోకర్ దీనిని "అత్యంత సవాలుగా ఉన్న పని" అని అన్నారు.[42][38] ఒక దేవాలయ నగరం , దాని చుట్టూ ఒక కృత్రిమ సరస్సుతో కూడిన బహుముఖ సెట్ నిర్మాణం, రాజస్థాన్‌లోని దిల్‌వారా దేవాలయాల నుండి ప్రేరణ పొందింది. పండుగ బంగారు రంగును ప్రధాన రంగుగా ఉపయోగించి, ఈ సెట్‌లో 60 స్పష్టంగా చెక్కబడిన గోపురాలు, 6 అడుగుల (1.8 మీ) షాండిలియర్ ఉన్నాయి.[42] "డోలా రే డోలా" పాట కోసం దేశాయ్ (అల్కోకర్ సహాయం లేకుండా నేలపై ఇరవై ఐదు గాజు ముక్కలను ఉపయోగించారు, నటులు దానిపై నృత్యం చేసేటప్పుడు గాయపడకుండా ఉండటానికి ఒక పొరను జోడించారు.[38][41] ఈ సినిమా మొత్తం సెట్ల మొత్తం బడ్జెట్ ₹200 మిలియన్లు గా మీడియా అంచనా వేసింది, వాటిని నిర్మించడానికి దాదాపు తొమ్మిది నెలలు పట్టిందని నివేదించింది.[42] దేశాయ్ ఈ ప్రయోగాన్ని "ఒక అందమైన సవాలు, ఎందుకంటే ఒక క్లాసిక్ కళాఖండాన్ని ఖచ్చితత్వం, ఐశ్వర్యవంతమైన దానితో పునర్నిర్మించాల్సి వచ్చింది" అని గుర్తు చేసుకున్నారు.[37]

పాత్రలు

[మార్చు]

అబూ జానీ, నీతా లుల్లా, రెజా షరీఫీ, సందీప్ ఖోస్లా దుస్తులను డిజైన్ చేశారు. లుల్లా జానీ, ఖోస్లా ద్వయం అభిమాని అని పేర్కొంటూ, "నాకు వారి గురించి వ్యక్తిగత స్థాయిలో తెలియదు, కానీ నాకు సానుకూల స్పందనలు వచ్చాయి. మేము ఒకరితో ఒకరు కాకుండా మన మధ్య పోటీ పడ్డాము". తయారీలో, సిబ్బంది కోల్కతా ఆధారంగా అనేక బెంగాలీ చిత్రాలను చూశారు, స్థానికులతో మాట్లాడారు, ఆ కాలంలోని సాంప్రదాయ దుస్తులు, వస్త్రధారణ పద్ధతులతో సహా బెంగాలీ సంస్కృతిపై పరిశోధన చేశాయి.[45][46] వారు అనేక మ్యూజియంలను సందర్శించారు, దుస్తులపై విస్తృతమైన చర్చలు జరిపారు, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం , అవి "... ఆ మాయా కాలం నాటి రూపానికి, నేటి ప్రేక్షకులు అనుబంధించుకోగలిగే రూపానికి మధ్య సమ్మేళనంగా ఉంటాయి".[47] జానీ, ఖోస్లా రూపొందించిన దుస్తులన్నీ 1930లు, 1940ల నాటి సాంప్రదాయ బెంగాలీ దుస్తుల నుండి ప్రేరణ పొందాయి. దానితో పాటు, లుల్లా నగరం నుండి 600 చీరలను కొనుగోలు చేసి వాటిని మిక్స్-అండ్-మ్యాచ్ చేసింది: "కొన్నిసార్లు, నేను ఒకదానిలో రెండు చీరలను, కొన్నిసార్లు మూడు చీరలను కలిపాను." ఆభరణాలను కూడా డిజైన్ చేస్తూ, ఆమె కుందన్, గార్నెట్‌లను ఎంచుకుంది , అవి " సినిమా కాలానికి సరిపోతాయని" ఆమె భావించి, వాటిలో రాళ్లను చేర్చింది[45][48]

చిత్రీకరణకు చాలా సంవత్సరాల ముందు ఖాన్ ఈ నవల వెర్షన్ను చదివాడు, అయితే కె. ఎల్. సైగల్, దిలీప్ కుమార్ తన పాత్రగా నటించిన రెండు రీమేక్లను చూడటానికి ఇష్టపడలేదని ఒప్పుకున్నాడు.[17] ఖాన్ త్రాగాల్సిన దేవదాస్ అనే భాగం రెండు వేర్వేరు రూపాలను కలిగి ఉంది-మొదటిది పాశ్చాత్య రూపం, రెండవది సాధారణ మద్యపాన రూపం.[49][47] మొదటిది, లండన్లో పాత్ర అధ్యయనం తరువాత చిత్రంలో కనిపించేది జానీ, ఖోస్లా అదే నగరంలోని పాత దుస్తుల దుకాణాల నుండి క్రావాట్, రుమాలు, బూట్లతో సహా పాతకాలపు సూట్లను కొనుగోలు చేశారు. తరువాతి పాత్ర కోసం, వారు అతనిని లేత గోధుమరంగు, తెలుపు రంగులలో ధరించారు, అయితే ఖాన్ ఆ పాత్ర నల్లటి దుస్తులు ధరించాలని కోరుకున్నాడు. వారు ఖాన్ కు అంగవస్త్ర, చికాన్, ధోతి, కుర్తా, అతని అనాగరిక స్వభావాన్ని చూపించడానికి పొట్టి జుట్టు కత్తిరింపు కూడా చేశారు.[47]

ఖాన్ లాగే, రాయ్ కూడా గతంలో వచ్చిన రీమేక్‌లను చూడకూడదని నిర్ణయించుకుంది, "ఈ ప్రాజెక్ట్‌లోకి ఎటువంటి మానసిక అవగాహన లేకుండా వెళ్లాలని నేను కోరుకున్నాను, నా పారో పాత్ర సంజయ్ యొక్క వ్యాఖ్యానంగా ఉండాలని నేను కోరుకున్నాను, అలా చేయడానికి, గతంలో నటీమణులు ఈ పాత్రతో ఏమి చేశారనే దానిపై ఆధారపడిన ఎటువంటి భావనల నుండి నేను విముక్తి పొందవలసి వచ్చింది." సినిమా మొదటి భాగం కోసం లుల్లా ఆమెకు 600 చీరల మిక్స్-అండ్-మ్యాచ్ ఉత్పత్తిని ఇచ్చారు—వాటిపై కాంత యొక్క సాంప్రదాయ మూలాంశాలు చూడిపార్డ్, ఆష్పార్డ్ అని పిలువబడే సాంప్రదాయ చారల అంచులు ఉన్నాయి ; మీడియా నివేదికల ప్రకారం, ప్రతి చీరను ఒక మ్యానెక్విన్‌పై కట్టడానికి దాదాపు మూడు గంటల సమయం పట్టిందని వెల్లడైంది.[29] ఇక రెండవ భాగం కోసం ఐశ్వర్య రాయ్ ఎనిమిది నుండి తొమ్మిది మీటర్ల పొడవున్న ధకాయిలను ధరించింది, ఇది సాధారణ ఆరు మీటర్ల పరిమాణానికి భిన్నంగా ఉంది. అంతేకాకుండా లుల్లా టాంగైల్స్, ఆష్పార్డ్‌లు, చూడిపార్డ్‌లు, చైనీస్ బ్రోకేడ్‌లను ఉపయోగించారు. ఆమె జయకర్ కోసం సంప్రదాయ ప్రింట్ వల్కలమ్‌లను, దేవదాస్ కోడలుగా అనన్య ఖరే కోసం బనారసీ చీరను ఉపయోగించింది.[45]

దేవదాస్ దానికి ముందు వచ్చిన రెండు వెర్షన్లు "పూర్తిగా భిన్నమైనవి" అని దీక్షిత్ అభిప్రాయపడ్డారు, భన్సాలీ యొక్క "చిత్రీకరణ, వివరాలపై దృష్టి అభిరుచి" సినిమాను "పూర్తిగా భిన్నమైన స్థాయికి తీసుకెళ్లడంలో సహాయపడ్డాయని" ప్రశంసించారు. చంద్రముఖిని "చాలా హృద్యమైన, చాలా స్త్రీలక్షణాలతో కూడిన పాత్ర"గా వర్ణిస్తూ, ఆమె తన పాత్రను ముఖద్దర్ కా సికిందర్ (1978) లో రేఖ పోషించిన పాత్రతో పోల్చారు.[20] మొదటిసారిగా ఒక వేశ్య పాత్రను పోషించిన దీక్షిత్, "ఇది చాలా సవాలుతో కూడిన పాత్ర, ముఖ్యంగా సంజయ్ నాణ్యత విషయంలో రాజీపడడు కాబట్టి" అని అంగీకరించారు.[50] ఆమె ఇంకా ఇలా అన్నారు, "అయినప్పటికీ ఆమెలో చాలా దృఢత్వం ఉంది. ఆమె ఒక అణగారిన వర్గానికి చెందినది, కానీ ఆమెకు బంగారు హృదయం ఉంది. అలాంటి పాత్రను పోషించడం ఒక అద్భుతమైన అనుభవం." ఆమె ఘాగ్రా చోళీలు , బనారసీ చీరలు, బ్రోకేడ్‌లు, పట్టు చీరలు ధరించింది, వీటి మొత్తం బరువు సుమారు ముప్పై కిలోగ్రాములు, వీటి ఖరీదు ₹ 1.5 మిలియన్లు (US$30,864.64), దీనితో దీని డిజైనర్లు జానీ, ఖోస్లా మొదట్లో ఆమెకు ఆ దుస్తులను ఇవ్వడానికి సంకోచించారు.[51][47] అంతేకాకుండా, ప్రచార స్టిల్స్ కోసం ఆమె ఆ దుస్తులు ధరించినప్పుడు దీక్షిత్ ఇబ్బంది పడింది, దీనితో ఆ ద్వయం పదహారు కిలోగ్రాముల బరువున్న కొత్త తేలికపాటి వెర్షన్‌ను సృష్టించారు.[52][53] ఆ లెహంగాను 'అద్దాల అద్భుతం'గా వర్ణించారు, దీనిని రూపొందించడానికి నైపుణ్యం కలిగిన కళాకారుల బృందానికి రెండు నెలలు పట్టింది, ఇది 2015లో లండన్‌లోని విక్టోరియా & ఆల్బర్ట్ మ్యూజియంలో జరిగిన 'ది ఫ్యాబ్రిక్ ఆఫ్ ఇండియా' ప్రదర్శనలో భాగంగా ప్రదర్శించబడింది.[6][11][15]

ఇంతలో, "డోలా రే డోలా" పాటలో ఐశ్వర్య రాయ్, దీక్షిత్ ధరించిన చీరలపై లుల్లా పనిచేశారు, దీక్షిత్ దుస్తుల రూపకల్పనలో షరీఫీ సహాయం చేశారు.[45][54] జానీ, ఖోస్లా ష్రాఫ్ దుస్తులను డిజైన్ చేశారు, అలాగే ఓపెన్ కాలర్ షెర్వానీ, ధోతి, కుర్తా ఉపయోగించారు. Rediff.com జర్నలిస్ట్ అసీమ్ హట్టంగడి ఇంటర్వ్యూలో, వారు "అతిపెద్ద సవాలు ఏమిటంటే, దుస్తులు తాజాగా ధరించనివిగా కనిపించకుండా చూడాల్సి వచ్చింది. ఎంపిక చేసిన భాగాలను ఉతకడం ద్వారా ఇది సాధించబడింది" అని ఫిర్యాదు చేశారు.[46]

చిత్రీకరణ

[మార్చు]
దేవదాస్ నుండి రైలు సన్నివేశాలను బికనీర్ లో చిత్రీకరించారు.

బినోద్ ప్రధాన్ ' దేవదాస్' చిత్రానికి సినిమాటోగ్రాఫర్‌గా పనిచేశారు.[55] 1942: ఎ లవ్ స్టోరీ చిత్రీకరణ సమయంలో భన్సాలీని కలిసిన ఆయన, 'ఖమోషీ: ది మ్యూజికల్' చిత్రీకరించాల్సి ఉండగా , తెలియని కారణం వల్ల ఆయన స్థానంలో అనిల్ మెహతాను తీసుకున్నారు. ప్రధాన్ ఇలా అన్నారు, "సంజయ్ పని చేసే శైలికి అలవాటు పడటానికి సమయం పట్టింది. నేను నెమ్మదిగా పనిచేసే కెమెరామెన్‌గా పేరుపొందాను. మొదట్లో, మేము కెమెరా కోణాల గురించి ఆయన ఒక సన్నివేశాన్ని ఎలా చిత్రీకరించాలనుకుంటున్నారో చర్చించుకునేవాళ్ళం. కానీ ఇప్పుడు, నేను ఆయన మనసు చదవగలను. ఆయనకు ఏమి కావాలో నాకు కచ్చితంగా తెలుసు." "ప్రేమకథలను నేను ఇంతకు ముందెన్నడూ తెరపై చూడని సున్నితత్వంతో ఆయన నిర్వహిస్తారు" అని భన్సాలీని ప్రశంసించారు. భన్సాలీతో పనిచేస్తున్నప్పుడు, ప్రధాన్ ఆ దర్శకుడిని "ఖచ్చితమైన, శ్రద్ధగల వ్యక్తి"గా భావించారు,  షూటింగ్ ప్రారంభానికి ముందే ఆయన పరిశోధన చేసేవారని వెల్లడైంది.[56]

ప్రధాన్‌కు సెట్ లైటింగ్ పని చేయడానికి రెండు రోజులు పట్టింది; అతను 42 జనరేటర్ల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన మూడు మిలియన్ వాట్ల శక్తిని ఉపయోగించాడు, 700 మంది లైట్‌మెన్‌లతో 2,500 లైట్లను ఏర్పాటు చేశారు.[53] ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ నవంబర్ 2000లో ఫిల్మ్ సిటీలో ప్రారంభమైంది.[24] బిర్జు మహారాజ్, సరోజ్ ఖాన్, వైభవి మర్చంట్, పప్పు-మాలూ (జన్మించిన జహూర్ షేక్, కవితా గాంధీ, వరుసగా) ద్వయం నృత్యరూపకల్పనను పూర్తి చేశారు.[37] చంద్రముఖి వేశ్యాగృహం చుట్టూ ఉన్న కృత్రిమ సరస్సును ఎండిపోకుండా ఉండటానికి అనేక గాలన్ల నీటితో నింపారు. ఆ సెట్ మూడుసార్లు కాలిపోయింది, ఆ ప్రదేశం చుట్టూ జనరేటర్లు లేదా దీపాలను ఉంచడం వల్లనే మీడియా దీనిని ఊహించింది.[53] డిసెంబర్ 9న, పారో హవేలీ సెట్‌లో ఇద్దరు సిబ్బంది ప్రమాదానికి గురికావడంతో చిత్రీకరణ ఆలస్యమైంది, ఒకరు మరణించారు (అప్పుడు 27 ఏళ్ల దిండయాల్ యాదవ్, మరొకరు (రాజు యాదవ్) మాజీకి సహాయం చేయడానికి ప్రయత్నించిన తరువాత తీవ్రంగా గాయపడ్డారు.[24] బాలీవుడ్ హంగామా ప్రకారం, ఇద్దరూ దగ్గరలో ఉండగా ఒక ఎలక్ట్రీషియన్ స్టాండ్-ఫ్యాన్‌ను ఆన్ చేయడంతో, యాదవ్ తలకు అది బలంగా తగిలి ప్రాణాలు కోల్పోయారు.[57][58]

8 జనవరి 2001న 15 రోజుల షూటింగ్ షెడ్యూల్లో రెండవ ఆలస్యం జరిగింది, ఈ చిత్ర నిర్మాత, ఫైనాన్షియర్ షాను ముంబై పోలీసులు అరెస్టు చేసినప్పుడు, అతనిపై కరాచీ చెందిన ముంబై అండర్‌వరల్డ్‌కు చెందిన ముఠా నాయకుడు ఛోటా షకీల్ నుండి నిధులు అందుకున్నట్లు అభియోగాలు మోపారు.[59][60] తనను తాను అబూ సలేం అని చెప్పుకునే ఒక వ్యక్తి, స్టార్ ఇండియా సంప్రదించి, దేవదాస్ పై తన ₹48 కోట్ల (US $9.88 మిలియన్) పెట్టుబడి గురించి మాట్లాడిన తరువాత వివాదం ప్రారంభమైంది. అయితే, షా ఈ ఆరోపణను ఖండిస్తూ, ఫోన్ చేసిన వ్యక్తి తనకు తెలియదని అంగీకరించాడు, ఈ సినిమా మొత్తం బడ్జెట్ స్వయంగా నిధులు సమకూర్చినట్లు ఒప్పుకున్నాడు.[61] ఆయన మరో సినిమా, చోరి చోరీ చుప్కే చుప్కే (2001) విడుదలకు ముందు విచారణ ప్రారంభమై, 2003 అక్టోబరులో హైకోర్టు ఆయనకు ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష విధించడంతో ముగిసింది.[62][63]

దేవదాస్, పారో ఆమె భర్త భువన్ ఇంటికి ప్రయాణించే క్లైమాక్స్ సన్నివేశాలను బికనీర్‌లోని ఒక రైలులో చిత్రీకరించారు.[56] 2001 ఆగస్టు సంచికలో ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఈ సినిమా 75% పూర్తయిందని ప్రచురించింది.[64] అదే నెలలో, మరో ప్రమాదం జరిగింది, ఫలితంగా 40 ఏళ్ల లైట్ మ్యాన్ సుభాష్ మోర్కర్ మరణించాడు.[65] "డోలా రే డోలా" పాట షెడ్యూల్ 2001 నవంబరులో ఫిల్మిస్తాన్‌లో జరిగింది.[66] 2002 ఏప్రిల్ 29న షూటింగ్ పూర్తయింది.[24] చిత్రీకరణ ముగిసిన తరువాత భన్సాలీ సోదరి బేలా సెహగల్ దీనిని ఎడిట్ చేశారు. జితేంద్ర చౌదరి ఆడియోగ్రఫీని నిర్వహించగా, మోంటీ శర్మ నేపథ్య సంగీతం అందించారు.[37]

సంగీతం

[మార్చు]

దేవదాస్ కోసం మొత్తం సౌండ్‌ట్రాక్, సాహిత్యం ఇస్మాయిల్ దర్బార్ చేత కంపోజ్ చేయబడింది , ఇది హమ్ దిల్ దే చుకే సనమ్ తర్వాత భన్సాలీతో అతని రెండవ సహకారంగా మారింది, వరుసగా నుస్రత్ బదర్ వ్రాసింది- "కహే ఛేద్", మహారాజ్ కంపోజ్ చేసి వ్రాసిన "కహే ఛేద్" & సమీర్ అంజాన్ రాసిన "మోరే పియా" మినహా.[67][68] గాత్రాన్ని దీక్షిత్, జస్పిందర్ నరుల, కవితా కృష్ణమూర్తి, కెకె, మహారాజ్, రాఘవ్ ఛటర్జీ, రష్మీ శర్మ, శ్రేయా ఘోషల్, సుప్రియా అధికారి, ఉదిత్ నారాయణ్, వినోద్ రాథోడ్ ప్రదర్శించారు.[69]

ఎంతో ఆసక్తిగా ఎదురుచూసిన ఈ సౌండ్‌ట్రాక్ ఆల్బమ్‌లో తొమ్మిది ఒరిజినల్ పాటలు, ఒక బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్ ఉన్నాయి.[69] యూనివర్సల్ మ్యూజిక్ ఇండియా ద్వారా 2 ఏప్రిల్ 2002న విడుదల కావడానికి ముందే, దీనిని "బాలీవుడ్ అత్యుత్తమ మ్యూజిక్ ఆల్బమ్"గా పరిగణించారని వార్తాపత్రికలు నివేదించాయి.[67][70] యూనివర్సల్ మ్యూజిక్ ఇండియా వైస్ ప్రెసిడెంట్ వినయ్ సప్రూ సంగీత హక్కుల కొనుగోలు ధరను ధృవీకరించడానికి నిరాకరించారు, కానీ ఆ లేబుల్ ₹ 100 మిలియన్ల (US$2.06 మిలియన్లు) కంటే ఎక్కువ అడ్వాన్స్ ఇచ్చిందని పత్రికలు నివేదించాయి. విడుదలైన తర్వాత, ఇది భారతదేశంలోని అనేక ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో చార్ట్‌లలో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది, ఆ సంవత్సరంలో అత్యధికంగా అమ్ముడైన మూడవ బాలీవుడ్ సౌండ్‌ట్రాక్‌గా అవతరించింది, 1.8 మిలియన్ల నుండి 2 మిలియన్ల అమ్మకాలతో[71][72][73] Rediff.com ప్రకారం అప్పటికి మూసివేయబడిన ఇ-కామర్స్ ఫ్యాబ్‌మార్ట్‌లోనే 5,000 యూనిట్లు అమ్ముడయ్యాయి. చిత్రలేఖ పత్రిక ఆ సంవత్సరపు "టాప్ ఫైవ్ హిందీ ఫిల్మ్ ఆల్బమ్స్" జాబితాలో ఈ సౌండ్‌ట్రాక్‌ను చేర్చింది[74] "మార్ డాలా" పాట ప్రజాదరణ పొందింది, రాగా.కామ్ వారి అత్యధికంగా వినబడిన టాప్ 10 పాటల చార్టులో మూడవ స్థానానికి చేరుకుంది.

ఈ ఆల్బమ్‌కు సానుకూల విమర్శనాత్మక సమీక్షలు వచ్చాయి. ఇండియా టుడే కోసం రాస్తూ , ఎస్. సహాయ రంజిత్ ఘోషల్ "శ్రావ్యమైన స్వరాన్ని" ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించి, "సినిమా సంగీతం ఎక్కువగా పాశ్చాత్యీకరించబడిన ఈ కాలంలో, భారతీయ వాయిద్యాల వాడకం... ఆహ్లాదకరంగా ఉంది. స్వరాలతో పాటు, గొప్ప బృందగాన సహకారం కూడా ప్రముఖంగా ఉంది. శాస్త్రీయ సంగీత ప్రియులకు ఇది ఒక గొప్ప ఆనందం" అని ముగించారు. బాలీవుడ్ హంగామాకు చెందిన జోగిందర్ తుతేజా, దర్బార్ స్వరకల్పనలు, బదర్ సాహిత్యం వరుసగా "శాస్త్రీయ ఆధారితమైనవి" & "చాలా గొప్పవి" అని అభిప్రాయపడ్డారు, అలాగే దర్బార్ "ప్రశంసనీయమైన పని" చేశారని కూడా జోడించారు[75][76] టెలివిజన్ వినోద నెట్‌వర్క్ B4Uకి చెందిన కవితా అవసతి దర్బార్ గురించి ఇలాంటి ఆలోచనలనే పంచుకుంటూ, "మరోసారి మ్యాజిక్ చేసి ఇక్కడ ప్రశంసనీయమైన పని చేసారు" అని వివరించారు.[77] ఔట్‌లుక్‌కు చెందిన బిస్వదీప్ ఘోష్, అతను "అన్ని సంకోచాలను వదిలిపెట్టి, నిజంగా దివ్యమైన సంగీతాన్ని అందించారు" అని వ్యాఖ్యానించారు.[78] ది హిందూ ఒక సమీక్ష ఇలా చెప్పింది, "ఇస్మాయిల్ దర్బార్ తన స్వరాలలో శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని మిళితం చేయడానికి ప్రయత్నాలు చేసాడు. కానీ సుపరిచితమైన స్వరాలపై ఆధారపడటం, ఉపయోగించడం వల్ల, సంగీతంలో తాజాదనం లేదు".[79]

మార్కెటింగ్, విడుదల

[మార్చు]

దాని బడ్జెట్, భన్సాలీ మునుపటి దర్శకత్వం వహించిన విజయం కారణంగా, దేవదాస్ ఆ సంవత్సరంలో అత్యంత ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్న భారతీయ సినిమాలలో ఒకటి, అనేక వాణిజ్య విశ్లేషకులు దీనిని "భారీ జూదం" గా భావించారు. ఫిల్మ్ మ్యాగజైన్ ట్రేడ్ గైడ్ ఎడిటర్ తరణ్ ఆదర్శ్ ఇలా పేర్కొన్నాడు, "ఈ సినిమాపై చాలా ఆసక్తి ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది, ఇది సానుకూల సూచన". తన వ్యాసంలో, ఆదర్శ్ ఇలా రాశారు, "సాధారణ ఒక వారం అడ్వాన్స్ బుకింగ్‌కు బదులుగా రెండు వారాల పాటు అడ్వాన్స్ బుకింగ్ తెరవాలని కోరుతూ" దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న సినిమా ఎగ్జిబిటర్ల నుండి మెగా బాలీవుడ్‌కు చాలా కాల్స్ వచ్చాయి.[80][81] జర్నలిస్ట్ ప్రేరణా ట్రెహాన్ ఈ చిత్రానికి మంచి మౌఖిక ప్రచారం లభించిందని భావించారు, ది హిందూకు చెందిన మాయా సి. దీనిని "ఆ సంవత్సరంలో అత్యంత చర్చనీయాంశమైన బాలీవుడ్ చిత్రం"గా అభివర్ణించారు.[82][83] మొత్తం ₹ 500 మిలియన్ల (US$10.29 మిలియన్లు) బడ్జెట్‌తో, ఇది ఆ సమయంలో అత్యంత ఖరీదైన భారతీయ సినిమాగా నిలిచింది.[84] ఈ సినిమా ప్రచార ట్రైలర్‌ను ఏప్రిల్ 2002లో టెలివిజన్‌లో ప్రసారం చేశారు.[85]

2001 నవంబర్‌లో ఫెస్టివల్ డైరెక్టర్ క్రిస్టియన్ జూన్ భన్సాలీని కలిసిన తర్వాత, 2002 కేన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రీమియర్ కోసం 20 ఏప్రిల్ 2002న దేవదాస్ ఎంపిక చేయబడింది.[86] జూన్, 2002 మార్చిలో సినిమా ప్రింట్‌లను తనకు పంపమని భన్సాలీని కోరాడు, కానీ భన్సాలీ షూటింగ్ పూర్తయిన తర్వాత మరుసటి నెలలోనే ఆ పని పూర్తిచేశాడు. ఈ ఫెస్టివల్‌లో ప్రదర్శించబడిన మొదటి భారతీయ చిత్రంగా నిలిచిన, దీనిని పోటీయేతర విభాగానికి ఎంపిక చేశారు, మే 23న ప్రీమియర్ జరిగింది. ఈ కార్యక్రమానికి దాని తారలు ఖాన్, రాయ్ హాజరయ్యారు. దీక్షిత్ హాజరు కాకపోవడంపై పత్రికా వర్గాలు ప్రశ్నించాయి. [87][88][89][90][91] ఈ సినిమాలోని ఇతివృత్తాలను ప్రేక్షకులు విమర్శించారు, ఎందుకంటే వీటిని అంతకుముందే చాలాసార్లు చిత్రీకరించారు, 'ది హిందూ' దీనిని ఫెస్టివల్ "నిరాశ" అని పేర్కొంది.[92] అయితే, భన్సాలీ తరువాత ఆ స్క్రీనింగ్ గురించి తన ఆనందాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ, దానిని "బాలీవుడ్‌కు గొప్ప గౌరవం" అని అభివర్ణించారు "నాకు, ఇది పూర్తిగా కొత్త రకం ప్రేక్షకులు మన సినిమాను చూసేందుకు ఒక అవకాశంలా అనిపిస్తుంది" అని పేర్కొన్నారు. ఖాన్, రాయ్ సినిమా ప్రచారం కోసం ఏర్పాటు చేసిన విలేకరుల సమావేశానికి హాజరయ్యేందుకు జూన్ 29న న్యూయార్క్ నగరానికి వెళ్లారు, ఈసారి భన్సాలీ హాజరు కాలేదు.[93][94][95]

Dixit and Rai posing for the camera.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదలకు ఒక రోజు ముందు దేవదాస్ కోసం ప్రత్యేక ప్రదర్శనలో రాయ్, దీక్షిత్

11 జూలై 2002న, సమాచార , ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ న్యూఢిల్లీలోని మహాదేవ్ రోడ్లోని ఆడిటోరియంలో భారత ఉప ప్రధాని ఎల్. కె. అద్వానీ కోసం ప్రత్యేక ప్రదర్శనను నిర్వహించింది.[96] అదే సమయంలో మరో ప్రత్యేక ప్రదర్శనను నిర్వహించారు, ఈ సినిమాకి నటీనటులు, సిబ్బంది, ఇతర ప్రముఖులు హాజరయ్యారు.[97] మరుసటి రోజు, దేవదాస్ అనేక వాయిదాలను ఎదుర్కొన్న తరువాత ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రారంభించబడింది, ఇది మొదట జూన్ 14 న విడుదల కావాల్సి ఉంది, కానీ తరువాత జూన్ 28, జూలై 12 లకు మార్చబడింది.[98] ఇది కుచ్ తుమ్ కహో కుచ్ హమ్ కహీన్, క్యా దిల్ నే కహా, ఓం జై జగదీష్, శరారత్ నుండి పోటీని ఎదుర్కొంది.[98][99] 'దేవదాస్' భారతదేశంలో 350 స్క్రీన్‌లలో విదేశాలలో 250 స్క్రీన్‌లలో విడుదలైంది. భారతదేశంలో ఈ సినిమా నిడివి 174 నిమిషాలు కాగా, విదేశీ ప్రింట్‌ల కోసం దీనిని 150 నిమిషాలకు కుదించారు.[100] ప్రమోషన్లలో భాగంగా, ఎం టివి ఇండియా ఈ సినిమా కోసం ప్రత్యేక కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది: 'దేవదాస్ – కౌంట్‌డౌన్ క్యాలెండర్'లో సినిమాలోని ఫుటేజ్, ట్రాక్‌లు ఉన్నాయి,ఎం టివి బిగ్ పిక్చర్: డైరెక్టర్స్ స్పెషల్'లో తారాగణం, భన్సాలీ ఇంటర్వ్యూలు ఉన్నాయి. మొదటిది జూలై ప్రారంభం నుండి సినిమా విడుదల రోజు వరకు ఛానెల్‌లో ప్రసారం చేయబడింది, అయితే రెండవది జూలై 18న ప్రసారం చేయబడింది.[101][102]

2002 సెప్టెంబర్ 16–22 తేదీలలో సికింద్రాబాద్‌లో హైదరాబాద్ ఫిల్మ్ క్లబ్ నిర్వహించిన ఆరు రోజుల దేవదాస్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో, ఈ నవల మరో ఐదు రీమేక్‌లతో పాటు దేవదాస్‌ను ప్రదర్శించారు; ఈ ఉత్సవానికి ముగింపుగా భన్సాలీ 2002 వెర్షన్‌ను ఎంపిక చేశారు.[103] కార్యదర్శి ఎస్. ఎస్. ప్రకాష్ రెడ్డి ది హిందూ మాట్లాడుతూ ఈ పండుగ ఉద్దేశ్యం "ప్రజలకు... స్క్రిప్ట్ లో సూక్ష్మ మార్పులు, అసలు నవల నుండి కూడా వ్యత్యాసాలను చూపించడం" అని చెప్పారు. సెప్టెంబర్ 1న ఠాగూర్ థియేటర్ జరిగిన ఇండియా ఫెస్టివల్ 2002లో ఫెస్టివల ఆఫ్ ఇండియన్ ఫీచర్ ఫిల్మ్స్ అండ్ డాక్యుమెంటరీస్ విభాగానికి దేవదాస్ ఎంపికయ్యారు.[104][105] ఈ సినిమా అక్టోబరు 1న డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్ 33వ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివ్ ఆఫ్ ఇండియాలో ప్రదర్శించబడింది.[106] ఇది 2003 జనవరి 12న పామ్ స్ప్రింగ్స్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవాన్ని ప్రారంభించింది.[107][108] ఈ సినిమా డిసెంబర్ 20న బ్రూక్లిన్‌లోని బాలీవుడ్ షఫుల్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రదర్శించబడింది.[109] 2017లో ఫాథమ్ ఈవెంట్స్ ఈ చిత్రాన్ని పీరియడ్ ఎపిక్ రొమాంటిక్ డ్రామా వీర్-జారా (2004) తో పాటు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని జరిగిన "బెస్ట్ ఆఫ్ బాలీవుడ్ ఈవెంట్ సిరీస్" కార్యక్రమంలో భాగంగా ప్రదర్శించింది.[110]

ఛటోపాధ్యాయ రాసిన నవల యొక్క సంస్కరణను బెంగుళూరులో శ్రీజాత గుహ రాసిన దేవదాస్ ఎ నవల పేరుతో ఆంగ్లం అనువదించారు, దీని ముఖచిత్రంపై దేవదాస్ లోని ఒక సన్నివేశంలో రాయ్ నటించారు. దీనిని జూలై 2002లో పెంగ్విన్ బుక్స్ ప్రచురించింది (ఈ చిత్రం విడుదలైన కొద్ది కాలం తర్వాత) భారతదేశంలో అత్యధికంగా అమ్ముడైన పుస్తకాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.[111][112] ఈరోస్ ఇంటర్నేషనల్ పంపిణీ చేసిన ఈ చిత్రం 2003 జనవరి 20న డబుల్ డిస్క్ DVDలో NTSC వైడ్ స్క్రీన్ ఫార్మాట్లో విడుదలైంది.[113] భారతీయ టెలివిజన్ కోసం ఈ చిత్రం యొక్క కేబుల్, శాటిలైట్ హక్కులను ఏప్రిల్ 18న సోనీ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ టెలివిజన్‌కు ₹ 120 మిలియన్లు (US$2.47 మిలియన్లు) విలువైన ఐదేళ్ల ఒప్పందంతో విక్రయించారు, దాని ప్రపంచ టెలివిజన్ ప్రీమియర్ ఏప్రిల్ 27న సోనీ మాక్స్ జరిగింది.[114][115][116] దీని VHS, సింగిల్-డిస్క్ డీవీడీ వెర్షన్లు వరుసగా 2004జనవరి 26, 2009 ఫిబ్రవరి 10న విడుదలయ్యాయి.[117][118] ఈ సినిమా జూలై 2004లో భారతదేశం అంతటా థియేటర్లు, మల్టీప్లెక్స్‌లలో తిరిగి విడుదల చేయబడింది.[119] ఈ సినిమా ట్రిపుల్-డిస్క్ డీవీడీ లో 1 ఫిబ్రవరి 2005న అందుబాటులోకి వచ్చింది.[120] వీసీడీ వెర్షన్ కూడా అందించబడింది.[121] ఈ సినిమా హక్కులను ఖాన్ తన నిర్మాణ, పంపిణీ సంస్థ రెడ్ చిల్లీస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ క్రింద కొనుగోలు చేశారు.[122] ఇది మార్చి 2016 నుండి ఆపిల్ టీవీ + అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో ప్రసారం చేయడానికి అందుబాటులో ఉంది.[123]

బాక్స్ ఆఫీస్

[మార్చు]

సమీక్షలు సాధారణంగా మిశ్రమంగా ఉన్నప్పటికీ, తారాగణం ప్రదర్శనలు, దుస్తులు, సంభాషణలు, కథన శైలి, ధ్వని రూపకల్పన కారణంగా దేవదాస్ భారతదేశం, విదేశాలలో బాక్సాఫీస్ వద్ద బాగా విజయవంతమైంది.[124][125] భారతదేశంలో, ఈ చిత్రం పద్నాలుగు వారాల పాటు థియేటర్లలో నడిచింది.[126] ఇది ప్రారంభ రోజున ₹ 20.9 మిలియన్లు ), మొదటి రోజు అత్యధిక ఆదాయాలు, మొదటి వారాంతం తర్వాత ₹ 61.5 మిలియన్లు (USD $1.27 మిలియన్లు) వసూలు చేసింది.[127][128] మొదటి వారం తరువాత, ఈ చిత్రం ₹ 117.8 మిలియన్లు (US$2.42 మిలియన్లు) వసూలు చేసింది — ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం , ఈ కాలంలో హైదరాబాద్‌లోని ఆరు థియేటర్లలో ఇది ₹ 3.5 మిలియన్లు (US$72,017.5) సంపాదించింది.[127][129] అయినప్పటికీ, దేవదాస్ క్రమంగా ప్రజల ఆసక్తిని కోల్పోయింది, తరువాతి వారంలో ₹ 0.9 మిలియన్లు (US$18,518.79) సంపాదించింది. ట్రేడ్ అనలిస్ట్ అమోద్ మెహ్రా ఇలా నివేదించారు, "హైప్ సినిమాను నిలబెట్టింది. ప్రధాన నగరాల్లో సినిమా బాగా ఆడుతున్నప్పటికీ, లోపలి ప్రాంతాల్లో వసూళ్లు తీవ్రంగా పడిపోయాయి." సినిమా భారీ బడ్జెట్ దాని థియేట్రికల్ ప్రదర్శనపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.[130] ఇది చివరికి ₹ 681.9 మిలియన్లు (US$14.03 మిలియన్లు) వసూలు చేసి , 2002లో భారతదేశంలో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది.[127][131]

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో దేవదాస్ భారతదేశం నుండి ఆ సంవత్సరంలో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది, ది గార్డియన్ దీనిని "ఒక ముఖ్యమైన UK బాక్స్ ఆఫీస్ హిట్" అని పేర్కొంది;[132] ఈ సినిమా ఐదవ స్థానంలో ప్రారంభమై, $730.243 వసూలు చేసింది.[133] మొదటి వారం ముగిసేనాటికి, ఈ సినిమా విదేశాలలో ₹ 97.5 మిలియన్లు (US$2.01 మిలియన్లు) వసూలు చేసింది, ఇది ఆ సంవత్సరంలో ఒక భారతీయ సినిమాకి విదేశాలలో మొదటి వారంలో అత్యధిక వసూళ్లుగా నిలిచింది.[134] ​​విదేశాలలో దాని ప్రదర్శన ముగిసేనాటికి, హిందీ భాషా సినిమా ₹ 316.9 మిలియన్లు (US$6.52 మిలియన్లు) వసూలు చేసింది,[135] ఇందులో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ నుండి $2.5 మిలియన్లు ఉన్నాయి.[136] ఫిల్మ్-ట్రేడ్ వెబ్‌సైట్ బాక్స్ ఆఫీస్ ఇండియా, హిందీ వెర్షన్ మొత్తం వసూళ్లను ₹998.8 మిలియన్లుగా అంచనా వేసింది , దీనితో ఇది 2002లో అత్యంత లాభదాయకమైన భారతీయ సినిమా గా నిలిచింది.[137][138] చైనీస్ భాషా వెర్షన్ చైనాలో అదనంగా CN¥2.75 మిలియన్లు వసూలు చేసింది.[139] 2003 నాటికి , ఈ సినిమా ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారుగా ₹1.68 బిలియన్లు ( $35 మిలియన్లు ) వసూలు చేసింది.[3][4]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Adarsh, Taran (4 July 2002). "Tremendous craze for Devdas". Bollywood Hungama. the original నుండి 5 August 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  2. ↑ Raval, Sheela; Chopra, Anupama (20 May 2002). "Devdas: Bollywood's gamble". India Today. ఒరిజినల్ నుండి 25 December 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 April 2016.
  3. 1 2 Chopra, Anupama (24 March 2003). "I'm fresh and looking forward to my third innings: Shah Rukh Khan". India Today. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 May 2022.
  4. 1 2 Cella, Catherine (2003-02-08). "Hearing Bollywood's Calling, Eros Fins A U.S. Market For Indian Films". Billboard. Vol. 115. Nielsen Business Media, Inc. p. 40.
  5. ↑ Sahota, Inderpreet (12 July 2002). "No expense spared in Devdas remake". BBC News. ఒరిజినల్ నుండి 1 October 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 August 2011.
  6. 1 2 Motwani, Monica (16 August 2002). "Shah Rukh Khan: The Six Faces of Love". Screen. the original నుండి 3 November 2004 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 October 2021.
  7. 1 2 Kaur, Devinder Ber (8 June 2002). "Yeh Kaisa Devdas?". The Tribune. ఒరిజినల్ నుండి 19 January 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 March 2021.
  8. 1 2 3 "One from the heart". The Times of India. 2002. ఒరిజినల్ నుండి 13 September 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 March 2021.
  9. ↑ Jha, Subhash K. (20 April 2002). "'Love can never be outdated'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 March 2021.
  10. ↑ Masand, Rajeev (June 2002). "The Manic Obsessions of Sanjay Leela Bhansali". Man's World. ఒరిజినల్ నుండి 16 January 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 March 2021.
  11. 1 2 Cunha, Uma De (3 June 2002). "Reborn Loser". Outlook. the original నుండి 5 June 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 5 March 2021.
  12. 1 2 3 Somaaya, Bhawana (26 November 1999). "Only substantial roles for her". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 27 April 2008 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 5 March 2021.
  13. ↑ "Devdas: Cast & Crew". Bollywood Hungama. the original నుండి 10 January 2006 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 March 2021.
  14. ↑ Trehan, Madhu (12 August 2002). "Who Needs Losers?". Outlook. Vol. 42, no. 30–38. p. 62. Prakash Ranjit Kapadia's screenplay and dialogue of Devdas (2002) makes it, in today's parlance, a chick film.
  15. 1 2 Frater, Patrick (18 May 2002). "Focus picks up Devdas sales duties". Screen International. ఒరిజినల్ నుండి 1 December 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 October 2021.
  16. ↑ Frater, Patrick (4 November 2002). "Eros International reclaims sales on Devdas". Screen International. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 August 2023.
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Verma, Sukanya (2 May 2002). "Shades from 'Devdas' saga". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 15 August 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 March 2021.
  18. ↑ IndiaFM News Bureau (30 June 2000). "Sanjay Bhansali loses Devdas". Bollywood Hungama. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 4 March 2021.
  19. ↑ John, Ali Peter (8 September 2000). "Madhuri Dixit: The best has still to come". Screen. the original నుండి 4 March 2001 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 March 2021.
  20. 1 2 Bharatan-Iyer, Shilpa (21 May 2002). "Madhuri's moment". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 5 March 2021.
  21. ↑ Anthikad-Chibber, Mini (1 December 2004). "Fun, feni and sands — exotic locale at home". The Hindu. Panaji, India. the original నుండి 19 October 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 5 March 2021.
  22. ↑ John, Ali Peter (20 October 2000). "Mohabbatein: Lets all believe in Love, Please". Screen. the original నుండి 2 July 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 5 March 2021.
  23. ↑ "After Avatar, Govinda claims he was offered Chunni Lal's role in Sanjay Leela Bhansali's Devdas". Bollywood Hungama. 3 August 2019. ఒరిజినల్ నుండి 29 May 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 8 March 2021.
  24. 1 2 3 4 Chopra, Anupama (August 2007). King of Bollywood: Shah Rukh Khan and the Seductive World of Indian Cinema. Grand Central Publishing. pp. 196–210. ISBN 978-0-446-50898-8.
  25. ↑ Jha, Subhash K. (13 July 2002). "'Devdas isn't jinxed'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 March 2021.
  26. ↑ Suggu, Kanchana (29 March 2000). "'I've not come here looking for fame'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 March 2021.
  27. ↑ Indo-Asian News Service (27 October 2010). "Aishwarya not only beautiful but very sharp: Sanjay Bhansali". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 March 2021.
  28. ↑ "Kajol Dumped Sanjay...?". Cine Blitz. Vol. 26, no. 14. March–June 2000. p. 14. The new Mrs. Devgan is being [so] choosy darlings, that naturally, I perked up when I heard Kajol had walked out of Sanjay Leela Bhansali's Devdas.
  29. 1 2 Panicker, Prem (11 July 2002). "Rediscovering Ash". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 March 2021.
  30. ↑ "The characters: Supporting cast". The Times of India. 2002. ఒరిజినల్ నుండి 11 August 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 7 March 2021.
  31. ↑ Ramnayaran, Gowri (21 August 2000). "Start anytime, do anything!". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  32. ↑ R., Arti (11 July 2002). "'I broke down on the sets'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 7 March 2021.
  33. ↑ Ghatge, Vijayendra (11 July 2002). "What does it take to be Ash's husband?". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 8 March 2021.
  34. ↑ R., Arti (11 July 2002). "'I slapped Shah Rukh!'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 9 September 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 March 2021.
  35. ↑ Fernandes, Vivek (23 April 2002). "'Devdas wouldn't move if it weren't for me'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 8 March 2021.
  36. ↑ "Whose afraid of playing second fiddle?". Indya.com. October 2000. the original నుండి 19 October 2000 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  37. 1 2 3 4 "Behind the scenes: The crew". The Times of India. 2002. ఒరిజినల్ నుండి 29 January 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 8 March 2021.
  38. 1 2 3 4 Damle, Manjiri (1 May 2002). "Dheeraj sets his sights on sets of Devdas". The Times of India. Times News Network. ఒరిజినల్ నుండి 9 January 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2021.
  39. ↑ Chandoke, Simi (24 May 2002). "Straight Answers". The Times of India. Times News Network. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2021.
  40. ↑ Masand, Rajeev (2 November 2000). "Devdas' Calcutta now in Mumbai, price tag Rs 11 crore". The Indian Express. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  41. 1 2 3 Aikara, Anita (18 August 2011). "Setting an example". The Indian Express. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 9 March 2021.
  42. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Monuments and more: The sets". The Times of India. 2002. ఒరిజినల్ నుండి 13 July 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 8 March 2021.
  43. ↑ Aikara, Anita (18 August 2011). "Setting an example". The Indian Express. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 9 March 2021.
  44. ↑ "Politics in the name of lord". India Today. 15 September 2003. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 9 March 2021.
  45. 1 2 3 4 Verma, Sukanya (8 July 2002). "'There is something haunting about Devdas'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2021.
  46. 1 2 Hattangady, Aseep (8 July 2002). "'Madhuri has never looked so enthralling'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 27 January 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2021.
  47. 1 2 3 4 "The making: Costume that speaks". The Times of India. 2002. ఒరిజినల్ నుండి 5 September 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2021.
  48. ↑ Shah, Shalini (8 April 2010). "Friday dressing". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 March 2021.
  49. ↑ Panicker, Prem (10 July 2002). "'For an entire year I was sad'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 11 March 2021.
  50. ↑ Press Trust of India (6 April 2002). "'Devdas will bring back the old magic'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 16 July 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 11 March 2021.
  51. ↑ Siddiqui, Rana A. (15 July 2002). "All for emotions, all for home..." The Hindu. the original నుండి 18 September 2003 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 March 2021.
  52. ↑ Scott-Jeffries, Samantha, ed. (November 2015). "Heavy Metal". Homes & Antiques. p. 141.
  53. 1 2 3 "Sweet dreams are made of these: Production notes". The Times of India. 2002. ఒరిజినల్ నుండి 2 August 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 March 2021.
  54. ↑ Takhna, Madhur (20 May 2015). "Dressing up Tanu". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 11 March 2021.
  55. ↑ S., Harikumar J. (26 October 2018). "Sunny side up for Sunny Wayne". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 March 2021.
  56. 1 2 R., Arti (9 July 2002). "'Madhuri gets more beautiful'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 26 January 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 March 2021.
  57. ↑ "Accident on the sets of Devdas". Bollywood Hungama. December 2000. the original నుండి 24 January 2001 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 March 2021.
  58. ↑ Times News Network (13 August 2001). "Another death on Devdas set". The Times of India. ఒరిజినల్ నుండి 28 December 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 March 2021.
  59. ↑ IndiaFM News Bureau (September 2001). "Fire breaks out on the sets of Devdas". Bollywood Hungama. the original నుండి 29 October 2001 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  60. ↑ Swami, Praveen (20 January 2001). "Fact and fantasy". Frontline. Mumbai, India. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  61. ↑ "Devdas 'funded by gangsters'". BBC News. 12 August 2002. ఒరిజినల్ నుండి 22 September 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  62. ↑ Katakam, Anupama (24 October 2003). "An acquittal in Mumbai". Frontline. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  63. ↑ Press Trust of India (20 September 2003). "Sequence of events in Bharat Shah case". The Times of India. ఒరిజినల్ నుండి 7 September 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  64. ↑ "Sniff Tiff". Filmfare. August 2001. the original నుండి 23 March 2004 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  65. ↑ Times News Network (13 August 2001). "Another death on Devdas set". The Times of India. ఒరిజినల్ నుండి 28 December 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  66. ↑ Jha, Subhash K. (27 November 2001). "Who's hotter: Madhuri or Ash?". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  67. 1 2 Joshi, Aniket (2002). "Devdas: Music Review". Planet Bollywood. ఒరిజినల్ నుండి 8 April 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 7 February 2012.
  68. ↑ Verma, Sukanya (10 July 2002). "'Devdas makes you cry'". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  69. 1 2 "Devdas (Original Motion Picture Soundtrack)". iTunes. ఒరిజినల్ నుండి 17 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 March 2021.
  70. ↑ Express News Limited (4 April 2002). "Devdas music makes record Rs 12 cr". The Indian Express. Mumbai, India. ఒరిజినల్ నుండి 17 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 March 2021.
  71. ↑ Krishnakumar, G. (17 December 2002). "Race to the hit charts". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 March 2021.
  72. ↑ "Music Hits 2000–2009 (Figures in Units)". Box Office India. the original నుండి 15 February 2008 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 March 2021.
  73. ↑ Gautam, Savitha (9 July 2003). "Tuning in to better times?". The Hindu. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 March 2021.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  74. ↑ "Rock 'N' Roll: G Top Five Hindi Film Albums". Chitralekha. 2002. the original నుండి 19 December 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 March 2021.
  75. ↑ Ranjit, S. Sahaya (29 April 2002). "'Devdas' is a sheer delight for classical music buffs". India Today. ఒరిజినల్ నుండి 6 September 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 March 2021.
  76. ↑ Tuteja, Joginder (5 April 2002). "Music Review: Devdas". Bollywood Hungama. the original నుండి 16 July 2006 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 March 2021.
  77. ↑ Awasthi, Kavita (2002). "Album: Devdas". B4U. the original నుండి 10 June 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 March 2021.
  78. ↑ Ghosh, Biswadeep (14 May 2002). "Bollywood Falling". Outlook. ఒరిజినల్ నుండి 15 January 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 March 2021.
  79. ↑ "Chrods & Notes". The Hindu. Hyderabad, India. 20 May 2002. the original నుండి 17 August 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 March 2021.
  80. ↑ Singh, Suniti (17 June 2002). "Devdas to break Bollywood records". BBC News. London, United Kingdom. ఒరిజినల్ నుండి 23 June 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  81. ↑ Adarsh, Taran (4 July 2002). "Tremendous craze for Devdas". Bollywood Hungama. the original నుండి 5 August 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  82. ↑ Trehan, Prehana (10 November 2002). "Why selling doesn't buy any more". The Tribune. ఒరిజినల్ నుండి 9 August 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  83. ↑ C., Maya (15 July 2002). "Now, the 'Devdas' wave". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  84. ↑ Bharadwaj, Praveena (August 2002). "No business is bad; only people are". Filmfare. the original నుండి 30 June 2004 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 April 2021.
  85. ↑ "Sanjay Bhansali losing sleep over Devdas". The Times of India. 5 April 2002. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  86. ↑ Dubey, Bharati (24 April 2002). "Devdas at Cannes". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  87. ↑ "PIB Press releases". Ministry of Information and Broadcasting. 3 May 2002. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  88. ↑ Bhaskaran, Gautaman (11 May 2002). "'Devdas' at Cannes surprising". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  89. ↑ Bhaskaran, Gautaman (26 April 2002). "'Devdas' to represent India at Cannes". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  90. ↑ Jeffries, Stuart (24 May 2002). "Sweet chastity charms the film set". The Guardian. Cannes, France. ఒరిజినల్ నుండి 26 January 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  91. ↑ Breza, Krystoff de (23 May 2002). "Devdas' moment of fame at Cannes". Rediff.com. Cannes, France. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  92. ↑ Bhaskaran, Gautaman (25 May 2002). "A cut above the rest". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  93. ↑ Nair, Suresh (2 May 2002). "Straight Answers". The Times of India. Times News Network. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  94. ↑ Jha, Subhash K. (11 May 2002). "Devdas Cannes Do". The Times of India. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  95. ↑ Kuckian, Uday (29 June 2002). "Devdas in New York!". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 29 May 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  96. ↑ "Advani watches 'Devdas'". The Hindu. New Delhi, India. 11 July 2002. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  97. ↑ "At the movies with Devdas". Rediff.com. 12 July 2002. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  98. 1 2 "Devdas release postponed again". The Times of India. 4 June 2002. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  99. ↑ "Gearing up for Mr. D". The Hindu. 11 July 2002. the original నుండి 1 December 2003 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  100. ↑ Adarsh, Taran (4 July 2002). "Tremendous craze for Devdas". Bollywood Hungama. the original నుండి 5 August 2002 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  101. ↑ K., Satyamurky (6 July 2002). "Devdas blitzkrieg on small screen". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  102. ↑ "MTV toasts the tippler". The Hindu. Bangalore, India. 18 July 2002. the original నుండి 1 December 2003 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  103. ↑ "Devdas film festival from Sept 16". The Times of India. Hyderabad, India. Times News Network. 7 September 2002. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  104. ↑ Krishnamoorthy, Suresh (9 September 2002). "Love all". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 March 2021.
  105. ↑ M., V. G. (2 September 2002). "Soorya shines". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  106. ↑ "Loved Devdas? See 7 versions at 33rd IFFI". The Economic Times. Times News Network. 27 September 2002. ఒరిజినల్ నుండి 27 June 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  107. ↑ Chatterjee, Saibal (13 January 2003). "Devdas: The going gets tough". Hindustan Times. the original నుండి 21 February 2003 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 March 2021.
  108. ↑ Tsering, Lisa (29 January 2003). "Bollywood confidential". Salon. ఒరిజినల్ నుండి 7 April 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 March 2021.
  109. ↑ Curtis, Lisa J. (8 December 2003). "Bollywood or bust". The Brooklyn Paper. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  110. ↑ "Devdas, Veer-Zaara to be screened at theatres in the US". Daily News and Analysis. Press Trust of India. 27 May 2017. ఒరిజినల్ నుండి 7 August 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 23 March 2021.
  111. ↑ Chattopadhyay, Sarat Chandra (July 2002). Devdas: A Novel. అనువాదకులు: Guha, Sreejata. Penguin Books. p. xv. ISBN 978-01-43029-26-7.
  112. ↑ Mukherjee, Meenakshi (2 March 2003). "Iconic text". The Hindu. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  113. ↑ "Devdas [DVD] [2002] [NTSC]". Amazon. 20 January 2003. ఒరిజినల్ నుండి 11 August 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  114. ↑ "Date with "Devdas"". The Hindu. 18 April 2003. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  115. ↑ Pinto, Savio G. (25 January 2003). "Sony bags 'Devdas' rights". Rediff.com. Mumbai, India. ఒరిజినల్ నుండి 27 September 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  116. ↑ "'Sholay' pulls Zee Cinema into top 50". Indian Television. 7 October 2003. ఒరిజినల్ నుండి 28 May 2006 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  117. ↑ "Devdas [VHS] (2002)". Amazon. 26 January 2004. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  118. ↑ "Devdas (Single-Disc Edition)". Amazon. 10 February 2009. ఒరిజినల్ నుండి 8 February 2012 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  119. ↑ Adarsh, Taran (26 July 2004). "Now 'Devdas' in English". Bollywood Hungama. ఒరిజినల్ నుండి 5 August 2004 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  120. ↑ "Devdas (3 Disc Collector's Edition) (2002)". Amazon. 1 February 2005. ఒరిజినల్ నుండి 26 September 2009 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 March 2021.
  121. ↑ "Devdas VCD". Induna.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  122. ↑ "Movie Rights". Red Chillies Entertainment. the original నుండి 6 October 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 September 2016.
  123. ↑ "Devdas (2002)". Rotten Tomatoes. ఒరిజినల్ నుండి 13 April 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 March 2021.
  124. ↑ Vasisht, Divya (22 July 2002). "Devdas wows London". The Times of India. Times News Network. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  125. ↑ "Devdas a big draw". The Times of India. Times News Network. 13 July 2002. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  126. ↑ Mirani, Indu (23 October 2003). "Deadly Dutt strikes back". Rediff.com. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  127. 1 2 3 "Devdas". Box Office India. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 March 2021.
  128. ↑ "Top India First Day (2002)". Box Office India. ఒరిజినల్ నుండి 19 January 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  129. ↑ Times News Network (20 July 2002). "Devdas brings cheer". The Times of India. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  130. ↑ Upadhyay, Karishma (25 July 2002). "Bollywood still waiting for a box office hit". The Times of India. Times News Network. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  131. ↑ "Box Office 2002". Box Office India. the original నుండి 31 January 2009 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  132. ↑ "Devdas 'funded by gangsters'". The Guardian. 13 August 2002. ఒరిజినల్ నుండి 9 September 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  133. ↑ "Devdas — United Kingdom". Box Office Mojo. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  134. ↑ "Top Overseas First Weekend 2002". Box Office India. ఒరిజినల్ నుండి 18 October 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  135. ↑ "Top Overseas Grossers 2002". Box Office India. ఒరిజినల్ నుండి 24 November 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  136. ↑ "Devdas — United Kingdom". Box Office Mojo. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  137. ↑ "Devdas". Box Office India. ఒరిజినల్ నుండి 23 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 March 2021.
  138. ↑ "Top Worldwide Grossers 2002". Box Office India. ఒరిజినల్ నుండి 22 March 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.
  139. ↑ "宝莱坞生死恋" [Bollywood's Life and Death]. Tianjin Maoyan Weiying Culture Media (in Chinese (China)). ఒరిజినల్ నుండి 15 December 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 March 2021.

బయటి లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=దేవదాస్_(2002_హిందీ_సినిమా)&oldid=4852697" నుండి వెలికితీశారు