దేశ్ రాగం

దేశ్
థాట్	ఖమాజ్
రకము	ఔడవ-సంపూర్ణ
రోజులో రాగం పాడే సమయం	అర్ధరాత్రి తరువాత (రాత్రి 12 నుండి 3 గంటల వరకు)
ఆరోహణ	ని స రి, మ ప ని, స
అవరోహణ	స ని ధ, ప ధ మ గ రే, ప మ గ, రి గ ని స
పకడ్	రే, మ ప ని, స రే ని ధ ప, మ గ రే
వాది	రే
సమవాది	ప
నానార్ధకం	ఖమాజ్
దగ్గరగా ఉండే రాగాలు	సారంగ్; సోరఠ్;

దేశ్ లేదా దేశ్ హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలోని ఒక ప్రముఖ రాగం.^[1]^[2] ఇది ఖమాజ్ ఠాట్ కు చెందినది.^[3] ఈ రాగం ఖమాజ్ రాగంతో చాలా పోలికలను కలిగి ఉంటుంది.

సాంకేతిక వివరణ

ఈ రాగం ఔడవ-సంపూర్ణ స్వరూపం కలిగినది. అంటే దీని ఆరోహణం (ఎగబాకే క్రమం)లో ఐదు స్వరాలు మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు; అవరోహణం (దిగివచ్చే క్రమం)లో అన్ని ఏడు స్వరాలు ఉపయోగిస్తారు.

ఆరోహణంలో శుద్ధ ని ఉపయోగిస్తారు; అవరోహణంలో కోమల ని (క్రింద నిగా సూచించబడింది) ఉపయోగిస్తారు. మిగిలిన అన్ని స్వరాలు శుద్ధ స్వరాలే.

ఆరోహణం: ని స రి, మ ప ని, స
అవరోహణం: స ని ధ, ప ధ మ గ రే, ప మ గ, రి గ ని స
పకడ్: రి, మ ప ని, స రే ని ధ ప, మ గ రి
వాది స్వరం: రి

ఈ రాగంలోని ఆరోహణం క్రమంగా ముందుకు సాగే పంచస్వర (Pentatonic) నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అది ఈ విధంగా ఉంటుంది: స, రి, మ ప, ని స‌.^[4]

సమయం (కాలం): ఈ రాగాన్ని రాత్రి రెండవ ప్రహరంలో, అనగా రాత్రి 9 గంటల నుండి అర్ధరాత్రి 12 గంటల వరకు ఆలపించడం అనుకూలంగా భావిస్తారు.^[3] ఈ రాగంలో రి స్వరం అత్యంత ప్రధానమైనది. గాయకుడు అనేక సందర్భాల్లో రే స్వరంపై నిలిచి, దానిని రాగ మాధుర్యానికి కేంద్రబిందువుగా ఉపయోగిస్తాడు. మ నుండి గ ద్వారా రే వరకు వచ్చే మీండ్ (స్వర స్లైడ్) ఈ రాగానికి అత్యంత ముఖ్యమైన లక్షణాలలో ఒకటి. ఆరోహణంలో శుద్ధ ని వినియోగం, అవరోహణంలో రే నుండి కోమల ని వైపు మార్పు ఈ రాగ స్వరరచనలో కీలక భాగాలు. అదనంగా, దేశ్ రాగం తిలక్ కామోద్ వంటి సమీప రాగాలకు బాగా దగ్గరగా ఉండటం వల్ల, దాని ప్రత్యేకతను స్పష్టంగా చూపించేందుకు నైపుణ్యపూర్వక ఆలాపన అవసరం.

ప్రముఖ గీతాలు

దేశ్ రాగాన్ని కొన్ని దేశభక్తి గీతాలలో ఉపయోగించారు. వందే మాతరం, భారతదేశ జాతీయ గీతం, ఈ రాగంలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన కృతి. ప్రముఖ పాత దూరదర్శన్ వీడియో బాజే సర్గమ్ (Baje Sargam), ఇందులో భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి చెందిన అనేక గౌరవనీయ గాయకులు పాల్గొన్నారు, ఇది కూడా దేశ్ రాగంపై ఆధారపడి రూపొందించబడింది.

దేశ్ రాగంపై ఆధారిత రవీంద్రసంగీతం

బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత రబీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ తన గీతాలలో (రవీంద్రసంగీతం) హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతం, కర్ణాటక సంగీతంను విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. దేశ్ రాగంపై ఆధారపడి ఉన్న ఆయన గీతాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి:

ఆచ్చే తోమర్ బిద్యే సాధీ
ఆజ్ తాలెర్ బోనేర్ కరోటాలి
ఆజీ మోర్ ద్వారే కహర్
అమదర్ సోఖిరే కే నియే
అమర్ ఇ ఘోరే అపోనార్
అమర్ జే సోబ్ డైట్ హోబ్
అమర్ సత్య మిథ్యా సకోలి
ఆమీ జేనే షునే బిష్
ఆర్ రేఖో నా ఆంధరే
అనేక్ డైనర్ అమర్ జే గాన్
అనేక కొత్త బోలెచిలేం
అనిమేష్ ఆంఖి సే కే దే
దేఖాయే దే కోతా ఆచే
ధోరోని దూరే చేయే కేనో
దువారే దావో మోర్ రాఖియా
ఇ భరోతే రాఖో నిత్యో
ఎబర్ బుఝీ భోలార్ బేలా
ఎబార్ తో జౌబోనర్ కాచే
ఎబార్ ఉజార్ కోర్ లోవో హే
ఈ లోభిను సోంగో టాబో
ఈ శ్రబోన్ బేలా బదోల్ జోరా
ఎమోన్ డైన్ తారే బోలా జాయ్
ఎసో అమర్ ఘోరే
ఈసో శ్యామలోసుందరో
గాగోనర్ థాలే రోబీ చంద్ర
గహోంరాతే శ్రబోంధర
గారోబ్ మామో హోరెచ్చో ప్రోబ్
హాయ్ కే దిబే ఆర్ సంతోనా
హే బిడేసి ఎసో ఎసో
జాగ్ జాగ్ రే జాగ్ సంగీతం
జే దిన్ సకోల్ ముకుల్
జేయో న జేయో న ఫిరే
జోరే జే ఉరే జే గో
జోడి హోలో జాబర్ క్షోన్
కేనో రాజా డాకిస్ కేనో
నాదలే తుమీ మోర్
క్నాపిచే దేహోలోట
కోతా హోతే బాజే ప్రేమేదోనా
కొతాయ్ ఆలో కొఠాయ్ ఒరే
క్షోమితే పరిలం నా జే
నా నా కాజ్ నై జేయో నా
ఓగో సుందర్ ఎకాడ కీ జానీ
ప్రోభు ఖేలేచీ ఆనేక్
పురుషర్ బిద్య కోరెను
సే ఆసే ధీరే
శ్రబానో బోరిసానో పార్
శ్రబోన్మేఘర్ ఆధేక్
సోఖి లో సోఖి లో
తాయ్ తోమర్ ఆనంద అమర్
తారే దేఖతే పారీ నే
తోమరి తోరే మా సోపిను
టాప్ టేపర్ బధోన్ కటు
తుమీ ఛెరే ఛిలే భూలే
ఉటోల్ ధార బడోల్ జోరే

కర్ణాటక సంగీత కృతులు

నంద నందన — లలిత దాసర్ (టి. జి. కృష్ణ అయ్యర్ కలంపేరు) రచించిన కృతి
వికసిత పంకజ — కల్యాణి వరదరాజన్ రచించిన కృతి
విఠల సలహో స్వామి — పురందర దాసు రచించిన కృతి
తున్బం నేర్గయిల్ — భారతిదాసన్ రచించిన కృతి
తిల్లానా — డా. లాల్గుడి జయరామన్ స్వరపరచిన కృతి

మూలాలు

↑ Nagarkar, Samarth (27 August 2015). Raga Sangeet: Understanding Hindustani Classical Vocal Music. ISBN 978-1619273672.
↑ Katte, Trupti (10 June 2013). "Multiple Techniques for Raga Identification in Indian" (PDF). International Journal of Electronics Communication and Computer Engineering. 4 (6). Retrieved 17 July 2017.
1 2 Rao, B. Subba (1996). Raganidhi: A Comparative Study Of Hindustani And Karnatak Ragas. Volume Two (D to J). Madras: The Music Academy. pp. 6–7.
↑ Mathur, Avantika; Vijayakumar, Suhas; Chakravarti, Bhismadev; Singh, Nandini (30 April 2015). "Emotional responses to Hindustani raga music: the role of musical structure". Frontiers in Psychology. 6: 513. doi:10.3389/fpsyg.2015.00513. PMC 4415143. PMID 25983702.

బాహ్య లింకులు

[samarth-1] Nagarkar, Samarth (27 August 2015). Raga Sangeet: Understanding Hindustani Classical Vocal Music. ISBN 978-1619273672.

[journal-2] Katte, Trupti (10 June 2013). "Multiple Techniques for Raga Identification in Indian" (PDF). International Journal of Electronics Communication and Computer Engineering. 4 (6). Retrieved 17 July 2017.

[raganidhi-3] 1 2 Rao, B. Subba (1996). Raganidhi: A Comparative Study Of Hindustani And Karnatak Ragas. Volume Two (D to J). Madras: The Music Academy. pp. 6–7.

[journal2-4] Mathur, Avantika; Vijayakumar, Suhas; Chakravarti, Bhismadev; Singh, Nandini (30 April 2015). "Emotional responses to Hindustani raga music: the role of musical structure". Frontiers in Psychology. 6: 513. doi:10.3389/fpsyg.2015.00513. PMC 4415143. PMID 25983702.

[1]

[2]

[3]

[4]