Jump to content

ద్వారవతి

వికీపీడియా నుండి
ద్వారవతి
6వ–11వ శతాబ్దం
ద్వారవతి సంస్కృతి వ్యాప్తి, మోన్ ద్వారవతి ప్రదేశాలు
ధర్మచక్రం , ద్వారవతి కాలపు కళ, సుమారు క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం
బుద్ధుడు, ద్వారవతి కాలపు కళ, సుమారు క్రీ.శ. 8వ-9వ శతాబ్దం
థాయ్‌లాండ్‌లోని యు థాంగ్‌లో గాలిక్ రోమన్ చక్రవర్తి విక్టోరినస్ (క్రీ.శ. 269–271) కాలం నాటి కంచు డబుల్ డెనారియస్ కనుగొనబడింది.
ఖావో ఖ్లాంగ్ నై ఒక బౌద్ధ పుణ్యక్షేత్రం. దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉండి, తూర్పు వైపుకు అభిముఖంగా ఉండే దీని మధ్య స్థూపం, సుమారు క్రీ.శ. 6వ-7వ శతాబ్దాల నాటి ద్వారవతి వాస్తుశైలికి ప్రత్యేక లక్షణంగా నిలుస్తుంది
సి థెప్‌లో ఉన్న ఖావో ఖ్లాంగ్ నోక్ , సుమారు క్రీ.శ. 8వ-9వ శతాబ్దాల నాటి ఒక ప్రాచీన ద్వారవతి శైలి స్థూపం. ప్రస్తుతం ఇది ఒక పెద్ద లాటరైట్ పీఠాన్ని కలిగి ఉంది.
రాజధాని
  • సి థెప్[1]
  • అయోజ్ఝపుర[2]
  • నఖోన్ పాతోమ్[3]
  • ముయాంగ్ ఉతోంగ్[4]: 18 
Common languagesఓల్డ్ మోన్
Religion
Historical eraశాస్త్రీయ అనంతర యుగం
• Established
6వ
• Disestablished
11వ శతాబ్దం
Preceded by		Succeeded by
మోన్ నగర-రాష్ట్రాలు
కియాన్
టానింగ్
టన్ సన్
టౌ యువాన్
కమలంక
చిన్ లిన్
డుయో మియే
చాలియాంగ్
సువర్ణపుర
హరిఫుంచై
లోప్బురి
సుఫాన్బురి
జియాన్

ద్వారావతి అనేది ప్రస్తుత మధ్య థాయిలాండ్‌లో సుమారు 6వ శతాబ్దం నుండి 11వ శతాబ్దం వరకు అభివృద్ధి చెందిన ప్రారంభ చారిత్రక రాజకీయ వ్యవస్థల సాంస్కృతిక, రాజకీయ నెట్వర్క్ను సూచిస్తుంది.  అయితే, పురావస్తు ఆధారాలు ద్వారావతితో సంబంధం ఉన్న సాంస్కృతిక పరిణామాలు అనేక శతాబ్దాల క్రితం ప్రారంభమయ్యాయని సూచిస్తున్నాయి, దీనిని తరచుగా ప్రోటో-ద్వారావతి దశగా వర్ణిస్తారు.[5][6] ఇది తాత్కాలికంగా చైనీస్ మూలాలలో లాంగ్-చియా లేదా లాంగ్-యా-హ్సి అని పిలువబడే రాజకీయ వ్యవస్థకు వారసుడిగా పరిగణించబడుతుంది. 7వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి 281 చైనీస్ బౌద్ధ వృత్తాంతాలు ఇసానపురా పశ్చిమాన ఉన్న తో-లో-పో-టి అనే బౌద్ధ రాజ్యాన్ని వివరిస్తాయి శ్రీ క్షేత్రం (బర్మా)కు తూర్పున, పాన్ పాన్‌కు ఉత్తరాన ఉన్న టో-లో-పో-టి అనే బౌద్ధ రాజ్యాన్ని వివరిస్తాయి.[7][8] దీని ఉత్తర సరిహద్దు జియా లువో షే ఫూ (迦逻舍佛)తో సరిహద్దుగా ఉంది, దీనిని కనసపురగా గుర్తించారు, ఇది ప్రస్తుత ఈశాన్య థాయ్‌లాండ్‌లోని ఎగువ మున్ - చి బేసిన్‌ను మధ్య థాయ్‌లాండ్‌లోని పా సాక్ బేసిన్‌లోని సి థెప్‌ను ఆక్రమించింది.[9][10] ద్వారవతి 583 లో,  సుమారు 605–616లో,  638 , 640, 643, 647, 649లో చైనా ఆస్థానానికి రాయబారాలను పంపినట్లు నమోదు చేయబడింది.[11]     

ద్వారావతి ప్రారంభ రాజకీయ కేంద్రం ఎక్కడ ఉందనే దానిపై చర్చ కొనసాగుతోంది. ప్రతిపాదిత కేంద్రాలలో అయోజ్జాపురా (సి తెప్ సాంబుకా (నఖోన్ పాతోమ్ 10-1, అవధ్యాపురా (సి మహోసొత్) ఉన్నాయి.[2][12][13] 7వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, 647లో టూ యువాన్ను చేర్చిన తరువాత రాజకీయ ప్రాముఖ్యత లావో లావాపురా వైపు మారినట్లు తెలుస్తోంది. కొంతమంది పండితులు ఈ పరివర్తనను 10వ-11వ శతాబ్దాలలో, సి థెప్ క్షీణత తరువాత, ఇతరులు లావపురను ఒక ప్రత్యేకమైన రాజకీయ వ్యవస్థగా భావిస్తారు-తరువాత దీనిని లావో రాజ్యం అని పిలుస్తారు-అయినప్పటికీ ఇది ద్వారావతి సాంస్కృతిక, రాజకీయ రంగంలో ఉంది.[2][12]

ద్వారవతి పతనం ఒకే సంఘటన వల్ల కాకుండా, ఒకదానిపై ఒకటి ఆవరించిన ప్రాంతీయ ఒత్తిళ్ల ఫలితంగా జరిగి ఉండవచ్చు.: 283 [14] వీటిలో 11వ, 13వ శతాబ్దాల మధ్య దిగువ మెకాంగ్ బేసిన్ నుండి అంగోర్ విస్తరణ,[15] 10వ శతాబ్దం మధ్యలో రాజు సుజిత ఆధ్వర్యంలో తంబ్రలింగ చేసిన ఉత్తర దండయాత్రలు , ఇందులో లావోను స్వాధీనం చేసుకున్నట్లు నివేదించబడింది,[14] 11వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అంగోర్‌లో రాజకీయ అస్థిరత, యుద్ధాలు మీనామ్ లోయను ప్రభావితం చేశాయి,[16] 11-12వ శతాబ్దాలలో మధ్య థాయిలాండ్‌పై పాగన్ దండయాత్రలు ఉన్నాయి.[14][17] జీన్ బోయిసెలియర్ ప్రకారం , 10వ-11వ శతాబ్దాల నాటికి ద్వారవతి లావో వంటి తూర్పు కేంద్రాలపై తన ప్రభావాన్ని కోల్పోయినప్పటికీ , పశ్చిమ మైదానాల్లోని మోన్ సంస్థానాలు 12వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు కొనసాగి, జయవర్మన్ VII (r. 1181–1218) పాలనలో క్లుప్త అంగోరియన్ ప్రభావంలోకి వచ్చాయి.[18] ఆ తరువాత, ఈ ప్రాంతం జియాన్ కాలంలోకి ప్రవేశించింది, ఈ కాలంలో సుఫన్నభూమ్ , ఫ్రిప్ ఫ్రి, అయోధ్య ఆవిర్భవించాయి , వీటిలో చివరిది 14వ శతాబ్దం నాటికి లావోపై తిరిగి నియంత్రణను స్థాపించింది.

చరిత్ర

[మార్చు]

ద్వారావతి సంస్కృతి కందకపు పట్టణ స్థావరాల ఉనికిని కలిగి ఉంది, వీటిలో ప్రస్తుత సుఫాన్ బురి ప్రావిన్స్ ఉన్న యు థాంగ్ సాధారణంగా పురాతనమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇతర ప్రధాన ప్రదేశాలలో నఖోన్ పాతోమ్, పాంగ్ ట్యూక్ [డి], సి థెప్, ఖు బుఆ, సి మహోసోట్ [థ్] ఉన్నాయి.[3] "ద్వారావతి" అనే పదం సంస్కృత శాసనం శ్రీ ద్వారావతి కలిగిన నాణేల నుండి వచ్చింది. సంస్కృతం, ద్వారావతి అంటే అక్షరాలా "ద్వారాలు ఉన్నవి" అని అర్థం.[19] ద్వారావతి రాజకీయ, భౌగోళిక ప్రాముఖ్యతకు మరింత ఆధారాలు వాట్ ఫ్రా న్గామ్ శాసనం ఎన్. టి. హెచ్. 21, 2019 లో నఖోన్ పాతోమ్ ప్రావిన్స్ వాట్ ఫ్రా న్గామ్ వద్ద కనుగొనబడింది, క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం నాటిది. ఈ శాసనం మూడు ప్రాంతీయ నగరాలను సూచిస్తుంది-శ్రీయానమదీమిరంగప్రతిపుర లేదా శ్రీయానమడీరంగప్రతిపుర, హస్తినాపురి, ద్వారావతి-శాసనం కనుగొనబడిన నఖోన్ పాతోమ్ బహుశా ద్వారావతి కేంద్ర ప్రదేశంగా పనిచేసిందని సూచిస్తుంది.[20][21]

ద్వారావతి సాంప్రదాయ కాలక్రమం ప్రధానంగా చైనీస్ వచన వృత్తాంతం, కళా చరిత్రకారుల శైలిలో పోలికపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అయితే, యు-థాంగ్ వద్ద చాన్ సేన్, థా మువాంగ్ దిబ్బలలో జరిపిన తవ్వకాల ఫలితాలు సంప్రదాయ కాలనిర్ధారణ గురించి ప్రశ్నలను లేవనెత్తాయి. యు-థాంగ్ ప్రదేశం నుండి కొత్తగా తేదీ చేయబడిన విలక్షణమైన ద్వారావతి సాంస్కృతిక వస్తువులు ద్వారావతి సంస్కృతి సంప్రదాయం ప్రారంభ స్థానం బహుశా క్రీ. శ. 200 నాటిదని సూచిస్తున్నాయి.[22][23] పురావస్తు, కళ చారిత్రక, శిలాశాసనాల ఆధారాలు అన్నీ ద్వారావతి ప్రధాన కాలం ఏడవ నుండి తొమ్మిదవ శతాబ్దాల వరకు విస్తరించిందని సూచిస్తున్నాయి.[23] ఆరవ శతాబ్దం నుండి ద్వారావతి సంస్కృతి, ప్రభావం ఇసాన్, లోయాస్ లోతట్టు ప్రాంతాలలో కూడా వ్యాపించింది. ప్రధాన ప్రదేశాలలో కలాసిన్ ప్రావిన్స్ ముయెంగ్ ఫా డెయెట్, నఖోన్ రాట్చసిమా ప్రావిన్స్ సెమా అనేక ఇతర ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.[24][25]

"ద్వారావతి" గురించి మొట్టమొదటి శిలాశాసనం ప్రస్తావన నఖోన్ రాట్చసిమా ప్రావిన్స్ పాక్ చోంగ్ కనుగొనబడిన వాట్ చంతుక్ శాసనం (K.1009)లో కనిపిస్తుంది. ఈ గ్రంథం సంస్కృతం కూర్చబడి పల్లవ లిపిలో చెక్కబడి ఉంది, ఇది సాంప్రదాయకంగా క్రీ. శ. 5వ శతాబ్దానికి చెందినది. బుద్ధుడి విగ్రహాన్ని అంకితం చేయమని తన కుమార్తెకు ఆదేశించిన ద్వారావతి రాణిని ఇది నమోదు చేస్తుంది.[26]

ప్రోటో-ద్వారవతి: 1వ – 5వ శతాబ్దాలు

[మార్చు]

ఈ కాలం క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం కంటే ముందుది,[27]: 4  సాధారణంగా క్రీ.శ. 1వ, 5వ శతాబ్దాల మధ్య ఉంచబడుతుంది,[27]: 1, 9  అయినప్పటికీ కొంతమంది పండితులు 4వ నుండి 5వ శతాబ్దాల వరకు మాత్రమే విస్తరించి ఉన్న ఇరుకైన కాలక్రమ పరిధికి వాదిస్తున్నారు.[3] దశకు సంబంధించిన పురావస్తు ప్రదేశాలు ప్రధానంగా పశ్చిమ మెనామ్ లోయలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. వీటిలో టూన్ సన్ ఐదు రాజధానులలో ఒకటిగా సూచించబడిన పోంగ్ టుయెక్[28]: 23 [29]: 46  అనే కందకం లేని నివాస ప్రాంతం కొన్నిసార్లు చిన్ లిన్ కేంద్రంగా గుర్తించబడిన ముయాంగ్ ఉథాంగ్ అనే కందకం ఉన్న నగరం, బాన్ డాన్ టా ఫెట్ ప్రదేశం ఉన్నాయి.[30]: 52 [27]: 2 

పురావస్తు ఆధారాలు కనీసం క్రీ.పూ. 1000 నుండి, నవీన శిలాయుగంలో ఈ ప్రాంతంలో మానవ ఆవాసం ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి. సుమారుగా క్రీ.పూ. 900 నుండి క్రీ.పూ. 200 వరకు, లభించిన భౌతిక అవశేషాలు సముద్ర వాణిజ్య నెట్‌వర్క్‌లలో పెరుగుతున్న భాగస్వామ్యాన్ని సూచిస్తున్నాయి, బహుశా ఈ ప్రాంతాన్ని ప్రస్తుత తైవాన్, ఫిలిప్పీన్స్, వియత్నాంలోని సమాజాలతో అనుసంధానించి ఉండవచ్చు. కంచు, ఇనుప యుగాలలో స్థావరాల కొనసాగింపు, విస్తరణ గమనించవచ్చు,[27]: 2–4 v క్రీ.శ. 1వ నుండి 2వ శతాబ్దాల నాటికి, దక్షిణాసియా, చైనా, పశ్చిమ దేశాలతో పరస్పర చర్యలతో సహా సంబంధాలు మరింత విస్తరించినట్లు కనిపిస్తున్నాయి.[27]: 3, 4 [28]: 23  అనేక ప్రదేశాల నుండి లభించిన కళాఖండాలు ఫునాన్‌తో సంబంధం ఉన్న మార్పిడి నెట్‌వర్క్‌లలో భాగస్వామ్యాన్ని సూచిస్తున్నాయని వ్యాఖ్యానించబడ్డాయి,[27]: 3, 4  అయినప్పటికీ వారి రాజకీయ సంబంధం స్వభావం, పరిధిపై చర్చ కొనసాగుతోంది.[27]: 3 

తూర్పు మైదానంలో, ప్రస్తుత లోప్‌బురి ప్రావిన్స్‌లోని సుప్ చంపా ప్రదేశం ( เมืองโบราณซับจำปา ) క్రీ.పూ. 500 నాటికి ఒక సంక్లిష్ట సమాజం ఆవిర్భవించిందని సూచించే ఆధారాలను అందించింది, అయినప్పటికీ ఈ ప్రదేశంలో తగినంతగా తవ్వకాలు జరగలేదు, దాని విస్తృత ప్రాంతీయ పాత్ర ఇంకా స్పష్టంగా నిర్ధారించబడలేదు. క్రీ.శ. 5వ నుండి 6వ శతాబ్దాల నాటికి, ముయాంగ్ ఉతోంగ్ తన కేంద్ర పాత్రను నిలుపుకున్నట్లు కనిపిస్తుంది, అదే సమయంలో నఖోన్ పాతోమ్ ఏకకాల వృద్ధి, పెరుగుతున్న ప్రాంతీయ ప్రాముఖ్యతకు ఆధారాలను చూపిస్తుంది. సుమారుగా క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం నుండి 10వ శతాబ్దం వరకు, నఖోన్ పాతోమ్, తూర్పు మైదానంలోని సి థెప్ వంటి ఇతర ప్రధాన కేంద్రాలతో పాటు , ద్వారవతి సాంస్కృతిక గోళానికి చెందిన ఒక ప్రాంతీయేతర కేంద్రంగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది.[12]: 39–40 [31]: 4, 9 [32]: 55 [33]: 151–2 

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "หลักฐานฟ้อง! ทำไมจึงเชื่อได้ว่า "ศรีเทพ" คือศูนย์กลางทวารวดี". www.silpa-mag.com (in థాయ్). 13 December 2023. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 December 2023.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  2. 1 2 3 Pensupa Sukkata (16 June 2022). "ฤๅเมืองโบราณศรีเทพ คือ 'อโยธยา-มหานคร' ในตำนานพระแก้วมรกต และตำนานพระสิกขีปฏิมาศิลาดำ?" [Is the ancient city of Sri Thep the ‘Ayutthaya-the metropolis’ in the legend of the Emerald Buddha and the legend of the black stone Buddha Sikhi Patima?]. Matichon (in థాయ్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 December 2024.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  3. 1 2 3 (October 2016). "The case for proto-Dvāravatī: A review of the art historical and archaeological evidence".
  4. ↑ Khemchart Thepchai (2014). โบราณคดีและประวัติศาสตร์เมืองสุพรรณบุรี [Archaeology and history of Suphan Buri] (PDF) (in థాయ్). Bangkok: Cyber Roxy Agency Group. p. 114. ISBN 978-9744180896. the original (PDF) నుండి 14 December 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 December 2024.
  5. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  6. ↑ Grant Evans (2014). "The Ai-Lao and Nan Chao/Tali Kingdom: A Re-orientation" (PDF). the original (PDF) నుండి 14 March 2023 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 January 2024.
  7. ↑ Cœdès, George (1968). The Indianized states of Southeast Asia. Honolulu. ISBN 0-7081-0140-2. OCLC 961876784.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
  8. ↑ Indrawooth, Phasook. Dvaravati: Early Buddhist Kingdom in Central Thailand (PDF).
  9. ↑ ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ (4 February 2022). "ทวารวดี ในบันทึกของจีน". Matichon (in థాయ్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 April 2024.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  10. ↑ Hoshino, T (2002). "Wen Dan and its neighbors: the central Mekong Valley in the seventh and eighth centuries.". In M. Ngaosrivathana; K. Breazeale (eds.). Breaking New Ground in Lao History: Essays on the Seventh to Twentieth Centuries. Chiang Mai: Silkworm Books. pp. 25–72. ISBN 978-974-7551-93-8.
  11. ↑ "中國哲學書電子化計劃: 《陳書》卷六本紀第六後主" [Chinese Philosophy Text Digitalization Project: Book of Chen, Volume 6 Chronicles of the Sixth Emperor]. ctext.org/zh (in చైనీస్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 May 2025.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) Text: 十二月丙辰，頭和國遣使獻方物。
  12. 1 2 3 Saritpong Khunsong (November 2015). ทวารวดี: ประตูสู่การค้าบนเส้นทางสายไหมทางทะเล [Dvaravati: The Gateway to Trade on the Maritime Silk Road] (in థాయ్). Paper Met Co., Ltd. ISBN 978-974-641-577-4.
  13. ↑ Hoshino, T (2002). "Wen Dan and its neighbors: the central Mekong Valley in the seventh and eighth centuries.". In M. Ngaosrivathana; K. Breazeale (eds.). Breaking New Ground in Lao History: Essays on the Seventh to Twentieth Centuries. Chiang Mai: Silkworm Books. pp. 25–72. ISBN 978-974-7551-93-8.
  14. 1 2 3 Fine Arts Department. โบราณวิทยาเรื่องเมืองอู่ทอง [Archaeology of U Thong City] (PDF) (in థాయ్). Bangkok. p. 232. the original (PDF) నుండి 2024-11-10 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  15. ↑ Srisakara Vallipotama, "ละโว้ / Lavo" [Thai with English summary], Warasan Muang Boran – วารสารเมืองโบราณ (Muang Boran/Archaeology Journal) vol.1, no.3, April–June 1975, pp.42-65, 116.
  16. ↑ "เมื่อ ลวปุระ-ลพบุรี ถูกพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 ยกทัพบุกทำลายจนมีสภาพเป็นป่า" [When Lopburi was invaded and destroyed by King Suryavarman I until it became a forest.]. www.silpa-mag.com (in థాయ్). 6 November 2023. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 November 2023.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  17. ↑ Warunee Osatharom (1997). "วิวัฒนาการเมืองสุพรรณ: การศึกษาการพัฒนาชุมชนเมืองจากพุทธศตวรรษที่ 6 - ต้นพุทธศตวรรษที่ 24" [The evolution of Suphanburi: A study of urban community development from the 6th Buddhist century to the beginning of the 24th Buddhist century] (PDF) (in థాయ్).
  18. ↑ Saritpong Khunsong (November 2015). ทวารวดี: ประตูสู่การค้าบนเส้นทางสายไหมทางทะเล [Dvaravati: The Gateway to Trade on the Maritime Silk Road] (in థాయ్). Paper Met Co., Ltd. ISBN 978-974-641-577-4.
  19. ↑ Higham, Charles (2014). Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor. Bangkok: River Books. ISBN 9786167339443.
  20. ↑ Dominic Goodall; Nicolas Revire (2021). "East and West - New Inscriptions from Funan, Zhenlaand Dvāravatī". Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient. 107: 257–321. doi:10.3406/befeo.2021.6376. JSTOR 27164175. the original నుండి 2023-09-25 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  21. ↑ "Inscription of Wat Phra Ngam (K. ???)". dharmalekha.info. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 January 2026.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  22. ↑ Glover, I. (2011).
  23. 1 2 (October 2016). "The case for proto-Dvāravatī: A review of the art historical and archaeological evidence".
  24. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  25. ↑ Pichaya Svasti (2013). "Dvaravati art in Isan". Bangkok Post. Bangkok post. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: March 13, 2021.
  26. ↑ "Wat Chanthuek Inscription". Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre (in థాయ్). 13 February 2007. the original నుండి 15 November 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 January 2026.
  27. 1 2 3 4 5 6 7 Khunsong, Saritpong (2018). "Infant Burial of the Pre-Dvaravati Period: New Data from the 2015 Excavation at U-Thong, Central Thailand" (PDF). Silpakorn University. the original (PDF) నుండి 14 January 2026 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  28. 1 2 Lavy, Paul A.; Clarke, Wesley (2015). "Integrating the Phong Tuek Viṣṇu: The Archaeology and Art History of a Forgotten Image". Journal of the Siam Society. 103.
  29. ↑ Toaheng, Kanyapak (2022). "การฝังศพในวัฒนธรรมสมัยทวารวดี: ลักษณะร่วมและความแตกต่างจากยุคก่อนประวัติศาสตร์" [Burial Practices in Dvaravati Culture: Similarities and Differences to Prehistoric Period]. Damrong Journal of the Faculty of Archaeology Silpakorn University (in థాయ్). 21 (2). ISSN 3027-6012.
  30. ↑ Dougald J.W. O'Reilly (2007). Early Civilizations of Southeast Asia. Rowman Altamira. p. 238. ISBN 9780759102798.
  31. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "karen" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  32. ↑ Stephen A. Murphy (2011). "The Buddhist boundary markers of northeast Thailand and central Laos, 7th-12th Centuries CE: towards an understanding of the archaeological, religious and artistic landscapes of the Khorat Plateau" (PDF). doi:10.25501/SOAS.00012204. the original (PDF) నుండి 6 September 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  33. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "stu" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ద్వారవతి&oldid=4900869" నుండి వెలికితీశారు