ద్వీపసమూహం
ద్వీపసమూహం (/ˌɑːrkəˈpéləgaʊ/i AR-kə-PEL-ah-goh′) కొన్నిసార్లు ద్వీప సమూహం లేదా ద్వీప గొలుసు అని పిలుస్తారు, ఇది ఒక గొలుసు, సమూహం లేదా ద్వీపాల సమాహారం.[1]. ఒక ద్వీపసమూహం మహాసముద్రంలో, సముద్రంలో లేదా ఒక చిన్న నీటి భాగంలో ఉండవచ్చు. ద్వీపసమూహాలకు ఉదాహరణలు:ఏజియన్ దీవులుద్వీపసమూహంఅనే పదానికి మూలం), కెనడియన్ఆర్కిటిక్ ద్వీపసమూహం, స్టాక్హోమ్ ద్వీపసమూహం, మలయ్ ద్వీపసమూహం (ఇందులో ఇండోనేషియా & ఫిలిప్పీన్ ద్వీపసమూహాలు ఉన్నాయి), లుకాయన్ (బహామియన్) ద్వీపసమూహం, జపనీస్ ద్వీపసమూహం, హవాయి ద్వీపసమూహం & గాలాపగోస్ ఉన్నాయి.
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]ఆర్కిపెలాగో అనే పదం ఇటాలియన్ పదం ఆర్కిపెలాగో ( ఏజియన్ సముద్రానికి సరైన పేరుగా ఉపయోగించబడుతుంది ) నుండి ఉద్భవించింది , ఇది బహుశా గ్రీకు పదం Αιγαίον Πέλαγος రూపాంతరం కావచ్చు.[2][3] తరువాత ఈ పదం యొక్క వాడుక ఏజియన్ దీవులను సూచించడానికి మారింది (ఎందుకంటే ఆ సముద్రంలో పెద్ద సంఖ్యలో దీవులు ఉన్నాయి). బుయోండెల్మోంటి ప్రతిపాదించిన, ప్రాచీన గ్రీకు పదాలైన ἄρχι- ( arkhi- , "ప్రధాన") & πέλαγος ( pélagos , "సముద్రం") నుండి ఈ పదం ఉద్భవించిందని చెప్పే పాండిత్యపూర్ణమైన వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం ఇప్పటికీ కనుగొనవచ్చు.[4]
భౌగోళిక రకాలు
[మార్చు]ద్వీపసమూహాలు పెద్ద నీటి వనరులలో లేదా పొరుగున ఉన్న పెద్ద భూభాగంలో ఒంటరిగా కనిపించవచ్చు. ఉదాహరణకు, స్కాట్లాండ్ దాని ప్రధాన భూభాగం చుట్టూ 700 కి పైగా ద్వీపాలను కలిగి ఉంది, ఇవి ఒక ద్వీపసమూహాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.
వాటి భౌగోళిక మూలాన్ని బట్టి, ద్వీపసమూహాలను ఏర్పరుస్తున్న ద్వీపాలను సముద్ర ద్వీపాలు, ఖండాంతర శకలాలు లేదా ఖండాంతర ద్వీపాలు అని పిలుస్తారు.[5]
సముద్ర ద్వీపాలు
[మార్చు]సముద్రపు అడుగుభాగం నుండి అగ్నిపర్వతాలు విస్ఫోటనం చెందడం ద్వారా సముద్ర ద్వీపాలు ఏర్పడతాయి. పసిఫిక్ హవాయి దీవులు, గాలాపాగోస్ దీవులు, దక్షిణ హిందూ మహాసముద్రం మస్కరీన్ దీవులు ఉదాహరణలు.
ఖండాంతర శకలాలు
[మార్చు]ఖండాంతర శకలాలు ఒకప్పుడు ఖండంలో భాగంగా ఉండే ద్వీపాలు, ఇవి ప్రకృతి వైపరీత్యాల కారణంగా విడిపోయాయి. హిమానీనదాలను కదిలించడం ద్వారా కూడా శకలాలు ఏర్పడవచ్చు, ఇవి భూమిని కత్తిరించి, తరువాత నీటితో నిండి ఉంటాయి. కాలిఫోర్నియా తీరంలో ఉన్న ఫరాలోన్ దీవులు ఖండాంతర శకలాల ద్వీపాలకు ఉదాహరణలు.
కోరల్ కే ద్వీపసమూహం
[మార్చు]సముద్ర ప్రవాహాలు క్రమంగా పగడపు దిబ్బలపై ఏర్పడే అవక్షేపాలను రవాణా చేసినప్పుడు పగడపు కే ద్వీపసమూహం ఏర్పడుతుంది. ఫ్లోరిడా కీలు ఒక ఉదాహరణ. [6]
ఖండాంతర దీవులు
[మార్చు]ఖండాంతర ద్వీపాలు అనేవి ఒకప్పుడు ఖండంలో భాగంగా ఉండే ద్వీపాలు, ఇప్పటికీ ఖండాంతర షెల్ఫ్ మీద ఉన్నాయి, ఇది సముద్రం కింద ఉన్న ఖండం యొక్క అంచు. బ్రిటిష్ కొలంబియా తీరంలోని ఇన్సైడ్ ప్యాసేజ్ ద్వీపాలు, కెనడియన్ ఆర్కిటిక్ ద్వీపసమూహం దీనికి ఉదాహరణలు.
కృత్రిమ ద్వీపసమూహాలు (సూపర్లేటివ్లు)
[మార్చు]వివిధ దేశాలలో వివిధ ప్రయోజనాల కోసం కృత్రిమ ద్వీపసమూహాలు సృష్టించబడ్డాయి. దుబాయ్లోని పామ్ ఐలాండ్స్, ది వరల్డ్ ఐలాండ్స్ విశ్రాంతి, పర్యాటక ప్రయోజనాల కోసం సృష్టించబడ్డాయి లేదా సృష్టించబడుతున్నాయి.[7][8] నెదర్లాండ్స్లోని మార్కర్ వాడెన్ పక్షులు, ఇతర వన్యప్రాణుల సంరక్షణ ప్రాంతంగా నిర్మించబడుతోంది.[9]
అత్యుత్తమాలు
[మార్చు]ద్వీపాల సంఖ్య ప్రకారం ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ద్వీపసమూహం ఫిన్లాండ్లో భాగమైన ద్వీపసమూహం సముద్రం. సుమారు 40,000 ద్వీపాలు ఉన్నాయి, వీటిలో ఎక్కువ భాగం జనావాసాలు లేనివి.[10] విస్తీర్ణం పరంగా 17,500 ద్వీపాలతో, జనాభా పరంగా 284 మిలియన్ల జనాభా కలిగిన ఇండోనేషియా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ద్వీపసమూహం.[11][12][13]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "archipelago". Dictionary.com Unabridged. Random House.
- ↑ "archipelago". Dictionary.com Unabridged. Random House.
- ↑ Oxford English Dictionary, s.v. "archipelago (n.), Etymology", July 2023,
- ↑ Maltézou, Chryssa A., De la mer Égée à l'archipel: quelques remarques sur l'histoire insulaire égéenne In: Mélanges Hélène Ahrweiler Pt. 2 (1998) p. 464–465
- ↑ Whittaker R. J. & Fernández-Palacios J. M. (2007) Island Biogeography: Ecology, Evolution, and Conservation. New York, Oxford University Press
- ↑ US Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration. "What is an archipelago?". oceanservice.noaa.gov (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-11-24.
- ↑ McFadden, Christopher (22 December 2019). "7+ Amazing Facts About Dubai's Palm Islands". Interesting Engineering. Archived from the original on 2022-05-28. Retrieved 8 July 2020.
- ↑ Wainwright, Oliver (13 February 2018). "Not the end of The World: the return of Dubai's ultimate folly". The Guardian. Archived from the original on 2025-08-17. Retrieved 8 July 2020.
- ↑ Boffey, Daniel (27 April 2019). "Marker Wadden, the manmade Dutch archipelago where wild birds reign supreme". The Guardian. Archived from the original on 2026-01-10. Retrieved 8 July 2020.
- ↑ "Nautical chart: International no. 1205, SE61, Baltic Sea, North, Sea of Åland" (PDF). Archived from the original (PDF) on 20 October 2017. Retrieved 16 March 2023.
- ↑ "Indonesia at a glance". FAO. Retrieved 2026-03-04.
- ↑ "Mid Year Population - Statistical Data". www.bps.go.id. Statistics Indonesia. Retrieved 2026-03-04.
- ↑ "Indonesia". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. Retrieved 7 December 2008. (Archived 2008 edition.)