ధర్మరాజిక స్థూపం
| ధర్మరాజిక స్థూపం | |
|---|---|
| دھرم راجک اسٹوپا (Urdu) | |
 ధర్మరాజిక స్థూపం, తక్షశిల | |
  ధర్మరాజిక స్థూపం Location within Pakistan  ధర్మరాజిక స్థూపం Location within Gandhara | |
| 33°44′N 72°47′E / 33.73°N 72.78°E | |
| రకం | ఆరామం |
| ప్రదేశం | తక్షశిల కంటోన్మెంట్, పంజాబ్ |
| Part of | తక్షశిల శిథిలాలు |
| చరిత్ర | |
| Built | క్రీ.పూ 3వ శతాబ్దం |
| Site notes | |
| Archaeologists | సర్ జాన్ మార్షల్ |
| అధికారిక పేరు | తక్షశిల |
| క్రైటేరియా | iii, iv |
| గుర్తించిన తేదీ | 1980 |
| రిఫరెన్సు సంఖ్య. | 139 |
ధర్మరాజిక స్థూపం (పంజాబీ, Urdu: دھرم راجک اسٹوپا), పాకిస్తాన్లోని తక్షశిల సమీపంలో ఉన్న ఒక బౌద్ధ స్థూపం. దీన్ని గ్రేట్ స్థూప ఆఫ్ తక్షశిల అని కూడా పిలుస్తారు. దీనిని క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో మగధ సామ్రాట్ అశోకుడు బుద్ధుని అవశేషాలపై నిర్మించాడు.[1][2][3][4][5] తరువాతి కాలంలో ఈ స్థూపం చుట్టూ అభివృద్ధి చెందిన పెద్ద ఆరామ సముదాయం, తక్షశిల శిథిలాలలో భాగంగా ఉంది. వీటిని 1980లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది.[6]
చరిత్ర
[మార్చు]క్రీ.పూ 3వ శతాబ్దంలో మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడు నిర్మించిన పాత స్థూపం శిథిలాలపై ధర్మరాజిక స్థూపాన్ని నిర్మించారని నమ్ముతారు.[7][8][3][4][5] పూర్వ కట్టడాల నుండి సేకరించిన బుద్ధుని అవశేషాలను భద్రపరచడానికి కుషానుల కాలంలో క్రీ.శ 2వ శతాబ్దంలో ఈ స్థూపాన్ని పునర్నిర్మించారని భావిస్తారు.[1] ధర్మరాజికలో మతపరమైన సేవల సమయంలో సాంబ్రాణిని ఉపయోగించారని, ఈ సముదాయం రంగురంగుల గాజు పలకలతో నిర్మితమైందని బౌద్ధ గ్రంథాలు పేర్కొంటున్నాయి.[9] ఈ ప్రదేశంలో దొరికిన ఇండో-గ్రీక్ నాణేలు క్రీ.పూ 2వ శతాబ్దానికి చెందినవి, ఇక్కడ మతపరమైన కట్టడం చాలా ముందుగానే స్థాపించబడిందని ఇది సూచిస్తుంది.[8]
ప్రధాన స్థూపం కంటే ముందు నిర్మించిన చిన్న స్థూపాలు ధర్మరాజిక ప్రదేశం అంతటా కనిపిస్తాయి, ఇవి క్రమరహిత పద్ధతిలో అంతకు ముందున్న ప్రధాన స్థూపం చుట్టూ ఉన్నాయి.[8] పూర్వపు ప్రధాన స్థూపం చుట్టూ ప్లాస్టర్తో చేసిన ప్రదక్షిణ మార్గం ఉండేదని, దీనిని రేఖాగణిత నమూనాలలో ఉన్న శంఖపు గాజులతో అలంకరించారని తెలుస్తోంది.[8] పాత స్థూపానికి బహుశా నాలుగు దిశలలో నాలుగు ద్వారాలు ఉండి ఉండవచ్చు.[8]
ఈ ప్రదేశం పర్షియన్ సస్సానిడ్ల పాలనలోకి వచ్చాక కొంతకాలం అభివృద్ధికి నోచుకోలేదు.[8] తొలి కుషానులు, కిడారైట్ల కాలంలో భారీ స్థాయిలో అభివృద్ధి పనులు జరిగాయి, ఈ కాలంలో ఇక్కడ అనేక ఆరామాలు, స్థూపాలను నిర్మించారు.
విధ్వంసం
[మార్చు]
ఈ ప్రదేశం క్రీ.శ 5వ శతాబ్దంలో శ్వేత హూణులచే ధ్వంసమై, ఆ తర్వాత పాడుబడింది.[2] తరువాతి పాలకులైన హూణ రాజు మిహిరకుల వంటి వారు ఈ ప్రాంతంలోని బౌద్ధులను హింసించారు.[8] అతని పాలనలో గాంధార అంతటా వెయ్యికి పైగా బౌద్ధ ఆరామాలు ధ్వంసమయ్యాయని చెబుతారు.[8] శ్వేత హూణులు తక్షశిల ప్రదేశాలను మాత్రమే కాకుండా సమీపంలోని పెషావర్ నగరాన్ని కూడా నాశనం చేశారు.
తవ్వకాలు
[మార్చు]ఈ స్థూపాన్ని 1913లో సర్ జాన్ మార్షల్ తవ్వకాలు జరిపి వెలికితీశాడు. మార్షల్ కనుగొనడానికి ముందే ఈ స్థూపం అనేకసార్లు దోపిడీకి గురై తీవ్రంగా దెబ్బతింది.[10] స్థూపంలోని విలువైన అవశేషాలను దోచుకోవడానికి గతంలో ఎప్పుడో పెద్ద కందకాన్ని చాలా కష్టపడి తవ్వారని మార్షల్ గుర్తించాడు.[1] 1934 నాటికి ఈ ప్రదేశం పరిమాణాన్ని అంచనా వేసే స్థాయిలో తవ్వకాలు పూర్తయ్యాయి.[2] స్థూపానికి దక్షిణాన ఉన్న బహిరంగ ప్రదేశంలో మానవ అస్థిపంజరాలు బయటపడ్డాయి, ఇవి శ్వేత హూణుల దండయాత్రలో మరణించిన సన్యాసుల అవశేషాలు కావచ్చు.
నిర్మాణ శైలి
[మార్చు]సిర్కప్ నగరానికి ఒక కిలోమీటరు దూరంలో ఈ స్థూపం, ఆరామ సముదాయం ఉండటం "ఆరామాలు పట్టణాలకు మరీ దూరంగా, మరీ దగ్గరగా ఉండకూడదు" అనే బుద్ధుని సూచనకు అనుగుణంగా ఉంది.[10] ప్రధాన స్థూపం చుట్టూ ఉన్న భవనాలలో మూడు విభిన్న రకాల తాపీపనులు భిన్న కాలాల నిర్మాణ శైలిని సూచిస్తున్నాయి.
ప్రధాన స్థూపం
[మార్చు])0DharmaRajika_Stupa-Taxila-Pakistan_(24).JPG)
తక్షశిల ప్రాంతంలోని అన్ని స్థూపాలలో ధర్మరాజిక స్థూపం అతిపెద్దది.[2] ప్రధాన గుట్ట చుట్టూ పవిత్ర స్థలాన్ని చుట్టి వచ్చే పురాతన ఆచారమైన ప్రదక్షిణ చేయడానికి ఒక మార్గం ఉంది.
స్థూపం అర్ధగోళాకార నిర్మాణం (అండం) దెబ్బతిన్నది, అయితే 'మేధి' అని పిలువబడే స్థూప పీఠం ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉంది.[10] అండం నిర్మాణాన్ని మలచిన రాయితో నిర్మించారు.[10] స్థూపం అండం పైన నిర్మించిన కంచె లాంటి నిర్మాణం లేదా 'హర్మిక' కాలక్రమంలో కనుమరుగైంది.[10]
ప్రారంభంలో స్థూపం దక్షిణ ద్వారాన్ని అత్యంత ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించేవారు, స్థూపానికి పశ్చిమాన నాలుగు చిన్న స్థూపాల (G7, G8, S7, Q1) నిర్మాణం తర్వాత ప్రదక్షిణ చేసేవారికి ఇది ప్రధాన ప్రవేశద్వారంగా మారిందని తెలుస్తోంది.[8] "ఈస్టర్న్ అవెన్యూ" చుట్టూ తరువాత జరిగిన నిర్మాణాల వల్ల ప్రదక్షిణ చేయడానికి ఇష్టపడే మార్గం స్థూపం తూర్పు వైపుకు మారింది.[8]
ప్రధాన పవిత్ర ప్రదేశాలలోకి ప్రవేశించే ముందు, సిర్కప్ నుండి వచ్చే సందర్శకులు అవశేషాలను ప్రదర్శించే ఒక పెద్ద భవనం గుండా వెళ్ళేవారు, దీనిని ఇప్పుడు భవనం H అని పిలుస్తున్నారు.[8] సందర్శకులు ప్రధాన స్థూపం ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించే ముందు భవనం H లోని అవశేషాలను పూజించి ఉండవచ్చు.[8]
పరిసర స్థూపాలు
[మార్చు]
ప్రధాన స్థూపం నిర్మించిన సుమారు 200 సంవత్సరాల తర్వాత దాని చుట్టూ చిన్న స్థూపాలను వృత్తాకారంలో నిర్మించారు,[2] వీటన్నింటినీ ఒకే దాత ఆర్థిక సహాయంతో ఒకే ప్రాజెక్టులో భాగంగా నిర్మించి ఉండవచ్చు.[8]
ఇండో-సిథియన్ కాలంలో వివిధ దాతలు ఈ ప్రదేశం ఉత్తర భాగంలో అదనపు స్థూపాలను నిర్మించారు.[2] ఈ స్థూపాలు "ఉత్తర వీధి"గా ఏర్పడి భక్తి చిత్రాలతో కూడిన అనేక చిన్న మందిరాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఇది ఊరేగింపు మార్గంగా కూడా ఉపయోగపడేది.[8] మతపరమైన ఆచారాలలో చిత్రాలను ఉపయోగించే కొత్త పద్ధతిని పూర్తిగా అంగీకరించడానికి సంకోచించిన సంప్రదాయవాదుల కారణంగా భక్తి చిత్రాలను సముదాయం అంచులకు పరిమితం చేసి ఉండవచ్చు.[8]
సాంచిలోని నిర్మాణాల మాదిరిగా కాకుండా, ధర్మరాజిక స్థూపం చుట్టూ ఉన్న స్థూపాలను సమిష్టి కృషితో కాకుండా వ్యక్తిగత దాతలు నిర్మించారు.[11]
ఆరామాలు
[మార్చు]
స్థూపం సమీపంలో ఉన్న ప్రారంభ ఆరామ గదులను వరండాతో కూడిన వరుస గదులుగా నిర్మించారు.[11] స్థూపం నిర్మించిన దాదాపు 300 సంవత్సరాల తర్వాత, వరండా శైలిని విడిచిపెట్టి చతురస్రాకారంలో ఉన్న ఆరామ నివాస గదులను స్థూపానికి ఉత్తర, ఈశాన్య, తూర్పు దిశలలో నిర్మించారు.[2]
ఉత్తర ఆరామంలో రెండు ప్రాంగణాలు ఉన్నాయి, ఒక్కో ప్రాంగణాన్ని ఒక పెద్ద స్థూపం చుట్టూ నిర్మించారు.[8] చిన్నదైన తూర్పు ప్రాంగణంలో 13 మంది సన్యాసులు నివసించేవారని నమ్ముతారు.[2]
స్థూపానికి పశ్చిమాన ఉన్న ఆరామం G లో కనీసం 50 సన్యాసుల గదులు, ఒక స్థూపం ఉన్నాయి, ఇది బహుళ అంతస్తుల భవనం కావచ్చు.[8] ఈ ప్రదేశం వాయువ్య భాగంలో ఉన్న ఆరామం M లో ఒక చిన్న ప్రాంగణంలో స్వంత స్థూపం ఉంది.[8] ఆరామం M, సుమారుగా ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో ఉన్న ఒక పొడవైన నివాస ఆరామానికి అనుసంధానించబడి ఉంది.[8] ఈ ఆరామం దక్షిణ అంచున రెండు స్థూపాల శిథిలాలు ఉన్నాయి, వీటిని ఇప్పుడు E1, E2 అని పిలుస్తున్నారు.[8] E1 ముందుగా ఉన్న గదిలో నిర్మించబడింది, E2 మరింత విస్తృతమైన స్థూపం, దీనిలో ప్రదక్షిణ కోసం చిన్న మార్గం ఉంది.[8] ఈ రెండు స్థూపాలు బహుశా ప్రజల సందర్శనార్థం ఉద్దేశించినవి కాకపోవచ్చు.[8]
అవశేషాలు
[మార్చు]బుద్ధుని ఎముకల అవశేషాలు
[మార్చు]
ఈ ప్రదేశం బుద్ధునివిగా భావించే ఎముకల అవశేషాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.[12] సర్ జాన్ మార్షల్ ఈ స్థూపాన్ని కనుగొనే సమయానికే ఇందులోని చాలా విలువైన అవశేషాలు దోపిడీకి గురయ్యాయి.[1] దీనిని కనుగొన్న తరువాత స్థూపం ప్రార్థనా మందిరం నుండి వెండి శాసనం ఉన్న ఒక వెండి పేటికను వెలికితీశారు.[1] ఒకప్పుడు గాంధార ప్రాంతమంతటా వాడుకలో ఉన్న పురాతన ఖరోష్టి లిపిలో ఈ శాసనం రాయబడింది.[2] క్రీ.శ 78లో నోచా కు చెందిన ఉరుసక ధర్మరాజికలోని తన ప్రార్థనా మందిరంలో బుద్ధుని ఎముకల అవశేషాలను ఉంచినట్లు శాసనం తెలుపుతుంది.[2]
2016లో ధర్మరాజిక స్థూపం నుండి 2 ఎముకల అవశేషాలను ఒక నెల పాటు శ్రీలంకకు పంపారు. ఈ అవశేషాలను పొలొన్నరువ, కొలంబో, క్యాండీ, అనురాధపురలోని ముఖ్యమైన పుణ్యక్షేత్రాలలో ప్రదర్శించారు, వీటిని 93 లక్షల మంది సందర్శించారు.[13]
అవశేషాల పాత్రలు
[మార్చు]ధర్మరాజిక స్థూపం చుట్టూ ఉన్న చిన్న స్థూపాల నుండి 18 అవశేషాల పాత్రలను కూడా వెలికితీశారు. వీటిలో స్థూపాకార బంగారు ముక్కను పొదిగిన పాత్రతో పాటు అనేక రకాల అవశేషాలు లభించాయి.[2] ఇతర అవశేషాలలో బంగారు ఆభరణాలు, విలువైన ఆభరణాలు దొరికాయి, మరికొన్నింటిలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి లాపిస్ లాజులి, ముత్యాలు, శంఖాలు వంటి సుదూర ప్రాంతాల వస్తువులు ఉన్నాయి, ఇవి తక్షశిల కేంద్రంగా సాగిన భారీ వాణిజ్య నెట్వర్క్లను ప్రతిబింబిస్తాయి.[2] క్రీ.పూ 1వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక స్థూపం పునాది కింద ఇండో-గ్రీక్ రాజు రెండవ జొయిలోస్ కు చెందిన అనేక నాణేలు లభించాయి.[14]
పదవ్యుత్పత్తి
[మార్చు]మార్షల్ అభిప్రాయం ప్రకారం, నిజమైన ధర్మరాజు (ధర్మానికి ప్రభువు) అయిన బుద్ధుడికి ఇచ్చిన ధర్మరాజు అనే పేరు నుండి ధర్మరాజిక అనే పేరు వచ్చింది. మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడు ఉపయోగించిన 'ధర్మరాజ' అనే బిరుదు నుండి 'ధర్మరాజిక' అనే పదం ఉద్భవించిందని కూడా నమ్ముతారు. ఈ స్థూపాన్ని స్థానికంగా చిర్ తోపే, లేదా "గాయపడిన కొండ" అని కూడా పిలుస్తారు.
రవాణా
[మార్చు]ధర్మరాజిక స్థూపం తక్షశిల మ్యూజియంకు తూర్పున 3 కిలోమీటర్ల దూరంలో, తక్షశిల కంటోన్మెంట్ కు ఈశాన్యంగా ఉన్న పీఎంఓ కాలనీ రోడ్డులో ఉంది. ఈ స్థూపం పురాతన నగరమైన సిర్కప్ కు సమీపంలో ఉంది, ఇది కూడా తక్షశిల శిథిలాలలో భాగమే.
చిత్రమాలిక
[మార్చు]
పరిసర స్థూపం కింద దొరికిన ఇండో-గ్రీక్ పాలకుడు రెండవ జొయిలోస్ నాణేలు.
ధర్మరాజిక స్థూపం శిల్పాలు
సిర్కప్ కు ఆగ్నేయంగా ఉన్న ధర్మరాజిక స్థూపం.
ఇండో-కొరింథియన్ స్తంభాలు.
గారతో చేసిన తలలు.
)0DharmaRajika_Stupa-Taxila-Pakistan_(74).JPG)
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]
గమనికలు
[మార్చు]- 1 2 3 4 5 Scarre, Geoffrey; Coningham, Robin (2013). Appropriating the Past: Philosophical Perspectives on the Practice of Archaeology. Cambridge University Press. ISBN 9780521196062. Retrieved 22 June 2017.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Higham, Charles (2014). Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations. Infobase Publishing. ISBN 9781438109961.
- 1 2 Le, Huu Phuoc (2010). Buddhist Architecture (in ఇంగ్లీష్). Grafikol. p. 54. ISBN 978-0-9844043-0-8.
- 1 2 Fogelin, Lars (2015). An Archaeological History of Indian Buddhism (in ఇంగ్లీష్). Oxford University Press. p. 115. ISBN 978-0-19-994823-9.
- 1 2 Neelis, Jason (2010-11-19). Early Buddhist Transmission and Trade Networks: Mobility and Exchange Within and Beyond the Northwestern Borderlands of South Asia (in ఇంగ్లీష్). BRILL. p. 203. ISBN 978-90-04-18159-5.
- ↑ "Taxila". UNESCO. Retrieved 23 June 2017.
- ↑ "Dharmarajika: The Great Stupa of Taxila". GoUNESCO. UNESCO. 1 September 2016. Archived from the original on 20 April 2019. Retrieved 22 June 2017.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Behrendt, Kurt A. (2004). Handbuch der Orientalistik. BRILL. ISBN 9789004135956.
- ↑ The Silk Road in World History. Oxford University Press. 2010. ISBN 9780195338102. Retrieved 23 June 2017.
- 1 2 3 4 5 Le, Huu Phuoc (2010). Buddhist Architecture. Grafikol.
- 1 2 Insoll, Timothy (2002). Archaeology and World Religion. Routledge. ISBN 9781134597987. Retrieved 23 June 2017.
- ↑ M. S. Moray (1985). History of Buddhism in Gujarāt. Saraswati Pustak Bhandar. p. 46.
- ↑ "Sacred Buddha relics returns to Pakistan after month long exposition in Sri Lanka". Colombo Page. 27 June 2016. Archived from the original on 26 January 2020. Retrieved 23 June 2017.
- ↑ Marshall, "Excavations at Taxila", "The only minor antiquities of interest found in this building were twenty-five debased silver coins of the Greek king Zoilus II, which were brought to light beneath the foundations of the earliest chapel", p248
మూలాలు
[మార్చు]- "Taxila" Sir John Marshall